Przedmowa
Jeśli zastanowić się nad odrębnością nauki w stosunku do innych form poznania rzeczywistości – sztuki, intuicji, „zdrowego” rozsądku, objawienia, medytacji itd. – to zapewne nasunie się wniosek, że różnica tkwi w metodzie. Nauka może się mylić, przez dłuższy czas głosić błędne tezy, ale w długim, niekiedy żmudnym procesie autoweryfikacji raczej zbliża się do prawdy niż od niej oddala. Jest to możliwe dlatego, że teorie naukowe są sprawdzalne. Każdy badacz może w niezależnej procedurze sprawdzić, czy tezy głoszone przez innego badacza z grubsza odpowiadają rzeczywistości, czy też raczej zaciemniają jej obraz. A weryfikacja albo falsyfikacja głoszonych teorii lub twierdzeń jest możliwa dzięki obiektywizmowi metody naukowej. Jeśli z kolei zastanowić się nad właściwościami obiektywnej metody naukowej, to można dojść do wniosku, że kluczową rolę odgrywają dwa uniwersalne narzędzia poznawcze: wnioskowanie według reguł logiki oraz przyjęty język opisu rzeczywistości. Każda dyscyplina rozwija oczywiście specyficzne, swoiste instrumentarium badawcze, jak mikroskopy, teleskopy, spektrometry itd., ale wszystkie posługują się logiką i językiem. I znowu – język każdej dyscypliny jest swoisty, niekiedy wysoce specjalistyczny, ale zawsze jest – a przynajmniej powinien być – klarowny i jednoznaczny. Język jest niezwykle istotnym składnikiem warsztatu uczonego nie tylko dlatego, że umożliwia komunikację i wymianę myśli. Również dlatego, że – co wiemy przynajmniej od czasów Ludwiga Wittgensteina – język wyraża nasze myśli, ale też je kształtuje. Wychodząc z powyższych przesłanek, podjąłem próbę zmierzenia się z terminologią współczesnej psychologii. Daleki jestem od przekonania, jakoby wolno by mi było kształtować język naszej dyscypliny. Starałem się raczej przybliżyć odbiorcom sposób, w jaki dzisiejsza psychologia rozumie i używa poszczególnych słów. Zadanie okazało się znacznie bardziej wymagające niż się z początku wydawało. Wiele terminów psychologicznych zaczerpnięto z języka potocznego, w którym nadal są używane, niekiedy w innym znaczeniu. Nie byłoby w tym nic szczególnego, w końcu tak szacowne dyscypliny naukowe jak fizyka i chemia też obficie czerpały z języka potocznego. Jednakże terminy takie jak siła, moc, praca czy ciepło uzyskały na gruncie fizyki ścisłe definicje oraz procedury pomiarowe, dzięki którym możliwe jest
V