Spis treści
1. Podstawowe pojęcia i definicje farmakologiczne 1
Marta Palacz-Wróbel, Dawid Daniel Burczyk, Marcin Cichoń, Angelika Karasewicz, Małgorzata Pyżalska, Agata Świsulska
1.1. Podział leków według różnych kryteriów oraz dróg ich podania, z pełną informacją o zaletach i wadach każdej z nich 4
1.1.1. Struktura kodu ATC 5
1.1.2. Zastosowanie klasyfikacji ATC 6
1.1.3. Podział leków 6
1.2. Drogi podania leku 7
1.3. Komórkowe i molekularne mechanizmy działania leków i kosmetyków 9
1.3.1. Receptory jako cele leków 9
1.3.2. Mechanizm działania leków w ujęciu dermatologicznym i kosmetologicznym 11
1.3.3. Mechanizmy działania substancji aktywnych w dermatologii 11
1.4. Przenikanie substancji przez skórę 12
1.5. Losy leku w ustroju 13
2. Przemiany chemiczne leków: enzymatyczne i nieenzymatyczne 25
Marta Palacz-Wróbel, Dawid Daniel Burczyk, Marcin Cichoń, Beata Kawka, Katarzyna Duda-Grychtoł, Angelika Karasewicz, Małgorzata Pyżalska
2.1. Lokalizacja i charakterystyka enzymów uczestniczących w I i II fazie przemian biochemicznych środków farmaceutycznych 25
2.1.1. Wydalanie 27
2.2. Wpływ składników odżywczych na biotransformację leków 30
2.3. Lek a suplement diety 32
2.3.1. Białka i aminokwasy 34
2.3.2. Suplementy witaminowe 35
2.3.3. Suplementy wielowitaminowe 36
2.3.4. Zastosowania suplementów 60
2.3.5. Suplementacja w kosmetologii 62
2.4. Dermokosmetyki 63
3. Niesteroidowe leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe 73
Marta Palacz-Wróbel, Dawid Daniel Burczyk, Marcin Cichoń, Angelika Karasewicz, Agata Świsulska
3.1. Stan zapalny 73
3.1.1. Fazy zapalenia 75
3.1.2. Mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych 77
3.1.3. Salicylamid 81
3.2. Nadużywanie i działania niepożądane NLPZ 101
4. Antybiotyki i ich zastosowanie w chorobach skóry 105 Paulina Mrowiec, Piotr Leśniak, Marta Palacz-Wróbel, Piotr Nowaczyk
4.1. Wstęp 105
4.2. Rys historyczny antybiotyków 107
4.2.1. Wczesne początki terapii infekcji – intuicja bez mikrobiologii 107
4.2.2. Rozwój mikrobiologii i narodziny chemioterapii 108
4.2.3. Odkrycie penicyliny – fundament nowoczesnej antybiotykoterapii 108
4.2.4. Złota era antybiotyków – eksplozja odkryć w latach 1940–1970 109
4.2.5. Kryzys antybiotykoterapii i nowe wyzwania 109
4.2.6. Renesans badań nad antybiotykami i przyszłość 110
4.3. Podział i klasyfikacja antybiotyków 111
4.3.1. Klasyfikacja według mechanizmu działania i interakcji z celem molekularnym 111
4.3.2. Klasyfikacja według budowy chemicznej 113
4.3.3. Klasyfikacja według spektrum działania 114
4.3.4. Klasyfikacja według pochodzenia 114
4.3.5. Znaczenie kliniczne klasyfikacji w dermatologii 114
4.4. Mechanizmy działania antybiotyków 115
4.4.1. Wprowadzenie 115
4.4.2. Inhibicja syntezy ściany komórkowej
4.4.3. Inhibicja biosyntezy białek
4.4.4. Inhibicja syntezy kwasów nukleinowych
4.4.5. Uszkodzenie błony komórkowej
4.4.6. Hamowanie szlaków metabolicznych
4.5. Oporność na antybiotyki
4.5.1. Znaczenie problemu i definicja
4.5.2. Klasyfikacja oporności bakteryjnej
4.5.3. Mechanizmy molekularne oporności
4.5.4. Horyzontalny transfer genów oporności
4.5.5. Przykłady kliniczne i dermatologiczne
4.5.6. Globalne strategie przeciwdziałania antybiotykooporności
4.6. Zastosowanie antybiotyków w dermatologii
4.6.1. Wprowadzenie
4.6.2. Zakażenia bakteryjne skóry i ich leczenie
4.6.3. Trądzik pospolity – antybiotykoterapia jako element kompleksowego leczenia
4.6.4. Trądzik różowaty i działania przeciwzapalne antybiotyków
4.6.5. Zakażenia w przebiegu AZS i innych dermatoz z nadkażeniem bakteryjnym
116
117
119
120
121
121
121
122
123
124
124
125
126
126
127
128
129
130
4.6.6. Zakażenia ran, owrzodzeń i odcisków – wyzwania w leczeniu antybiotykami 130
4.6.7. Choroby pęcherzowe i wtórne zakażenia 131
4.6.8. Antybiotyki miejscowe – zasady stosowania i ograniczenia 132
4.6.9. Leczenie ogólnoustrojowe – zasady racjonalnego wykorzystania 133
4.6.10. Problem oporności bakteryjnej w dermatologii 133
4.6.11. Przyszłość terapii antybiotykowej w dermatologii 134
4.6.12. Podsumowanie 135
4.7. Antybiotykoterapia miejscowa vs. antybiotykoterapia ogólnoustrojowa 136
4.7.1. Wprowadzenie 136
4.7.2. Charakterystyka antybiotykoterapii miejscowej 136
4.7.3. Charakterystyka antybiotykoterapii ogólnoustrojowej 137
4.7.4. Kryteria wyboru strategii leczenia 139
4.7.5. Ryzyko oporności i wpływ na mikrobiom – porównanie 139
4.7.6. Podsumowanie 140
4.8. Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania antybiotyków w chorobach skóry 141
4.8.1. Wprowadzenie 141
4.8.2. Działania niepożądane antybiotyków stosowanych miejscowo 141
4.8.3. Działania niepożądane antybiotyków ogólnoustrojowych 142
4.8.4. Czynniki ryzyka działań niepożądanych i strategie ich ograniczania 143
4.8.5. Podsumowanie 144
4.9. Nowe antybiotyki i związki przeciwdrobnoustrojowe w dermatologii 144
4.9.1. Wprowadzenie 144
4.9.2. Nowe klasy antybiotyków aktywnych wobec bakterii wywołujących zakażenia skóry 145
4.9.3. Związki przeciwdrobnoustrojowe w badaniach klinicznych i translacyjnych 146
4.9.4. Peptydy przeciwdrobnoustrojowe (AMPs) i ich analogi 147
4.9.5. Bakteriofagi i ich rola w terapii zakażeń skóry 147
4.9.6. Nanotechnologie w dermatologii przeciwdrobnoustrojowej 148
4.9.7. Wyzwania i perspektywy kliniczne 148
4.9.8. Podsumowanie 149
4.10. Perspektywy przyszłościowe i podejście interdyscyplinarne 149
4.10.1. Wprowadzenie 149
4.10.2. Medycyna personalizowana i rola farmakogenomiki 150
4.10.3. Mikrobiom skóry jako cel i narzędzie terapeutyczne 151
4.10.4. Bioinżynieria skóry i innowacyjne technologie aplikacji leków 151
4.10.5. Sztuczna inteligencja (AI) i analiza dużych zbiorów danych (big data) 152
4.10.6. Interdyscyplinarność jako fundament przyszłościowej terapii 152
4.10.7. Edukacja, profilaktyka i systemowe podejście do antybiotykoterapii 153
4.10.8. Podsumowanie 153
5. Farmakoterapia grzybicy skóry 159
Paulina Mrowiec, Piotr Leśniak, Marta Palacz-Wróbel
5.1. Wprowadzenie
5.2. Etiopatogeneza grzybic skóry 160
5.2.1. Czynniki etiologiczne
5.2.2. Mechanizmy zakażenia 161
5.2.3. Czynniki ryzyka
5.2.4. Rola mikrobiomu
5.3. Podział i klasyfikacja grzybic skóry 162
5.3.1. Klasyfikacja według głębokości i lokalizacji zakażenia 163
5.3.2. Klasyfikacja według lokalizacji anatomicznej 163
5.3.3. Klasyfikacja według czynników etiologicznych 164
5.3.4. Znaczenie klasyfikacji w praktyce kosmetologicznej 164
5.4. Charakterystyka głównych patogenów grzybiczych 164
5.4.1. Dermatofity
5.4.2. Drożdżaki
5.4.3. Grzyby pleśniowe 166
5.4.4. Znaczenie kliniczne i kosmetologiczne 166
5.5. Klasyfikacja leków przeciwgrzybiczych 167
5.5.1. Klasyfikacja farmakologiczna 167
5.5.2. Klasyfikacja według drogi podania
5.5.3. Znaczenie dla kosmetologa
5.6. Mechanizm działania leków przeciwgrzybiczych
169
5.6.1. Cel terapeutyczny – różnice między komórką grzyba a komórką ludzką 169
5.6.2. Działanie na błonę komórkową
169
5.6.3. Działanie na ścianę komórkową 170
5.6.4. Zaburzenia biosyntezy białek i funkcji metabolicznych 170
5.6.5. Inne mechanizmy 170
5.6.6. Znaczenie kliniczne mechanizmów działania 171
5.7. Wskazania do farmakoterapii i decyzje terapeutyczne 171
5.7.1. Ogólne wskazania do farmakoterapii 171
5.7.2. Kryteria wyboru drogi podania 172
5.7.3. Czynniki wpływające na decyzję terapeutyczną 172
5.7.4. Rola kosmetologa w decyzjach terapeutycznych 172
5.7.5. Terapia skojarzona 173
5.7.6. Znaczenie edukacji pacjenta 173
5.8. Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania leków przeciwgrzybiczych 173
5.8.1. Działania niepożądane leków miejscowych 174
5.8.2. Działania niepożądane leków ogólnoustrojowych 174
5.8.3. Interakcje z innymi lekami 175
5.8.4. Bezpieczeństwo stosowania u wybranych grup pacjentów 175
5.8.5. Rola kosmetologa w monitorowaniu bezpieczeństwa 175
5.8.6. Ryzyko działań niepożądanych – przeciwdziałanie
176
5.9. Nowe związki przeciwdrobnoustrojowe w dermatologii 176
5.9.1. Innowacyjne klasy związków przeciwgrzybiczych 176
5.9.2. Nowe formy podaży i nośniki leków 177
5.9.3. Nowe cząsteczki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym 177
5.9.4. Roślinne i naturalne związki bioaktywne 177
5.9.5. Terapie skojarzone i przyszłość leczenia 178
5.9.6. Znaczenie badań klinicznych i translacyjnych 178
5.10. Perspektywy na przyszłość i podejście interdyscyplinarne 178
5.10.1. Nowe cele terapeutyczne i strategie leczenia 179
5.10.2. Farmakogenomika i personalizacja leczenia 179
5.10.3. Interdyscyplinarność w praktyce klinicznej 179
5.10.4. Rozwój technologii wspierających diagnostykę i terapię 180
5.10.5. Profilaktyka i edukacja – rola środowiska kosmetologicznego 180
5.10.6. Ekosystem skóry – nowy paradygmat terapeutyczny 181
5.11. Podsumowanie 181
6. Leki steroidowe stosowane w chorobach skóry 185
Marta Palacz-Wróbel, Marcin Cichoń, Piotr Nowaczyk
6.1. Mechanizm działania glikokortykosteroidów 185
6.2. Podział glikokortykosteroidów 186
6.3. Wskazania i sposób dawkowania 188
6.4. Postaci leków z glikokortykosteroidami 190
6.5. Działania niepożądane 191
7. Leki znieczulające 199
Marta Palacz-Wróbel, Marcin Cichoń, Angelika Karasewicz
7.1. Zastosowanie środków znieczulenia miejscowego 200
7.2. Środki znieczulające miejscowo 202
7.3. Adiuwanty środków znieczulenia miejscowego 206
8. Środki odkażające i antyseptyczne 211
Piotr Leśniak, Paulina Mrowiec, Piotr Nowaczyk
8.1. Wprowadzenie do zagadnienia i znaczenia aseptyki w kosmetologii 211
8.1.1. Epidemiologia zakażeń w praktyce kosmetologicznej 212
8.1.2. Definicje i zakres pojęciowy 212
8.1.3. Znaczenie aseptyki w kontekście prawnym i etycznym 213
8.2. Klasyfikacja środków odkażających stosowanych w kosmetologii 214
8.2.1. Podział środków odkażających ze względu na skład chemiczny 214
8.2.2. Klasyfikacja środków odkażających według zakresu działania 215
8.2.3. Podział środków odkażających według zastosowania praktycznego 216
8.3. Mechanizmy działania środków dezynfekcyjnych 217
8.3.1. Denaturacja białek i enzymów mikroorganizmów 217
8.3.2. Uszkodzenie błon komórkowych 217
8.3.3. Tworzenie wolnych rodników i uszkodzenie DNA 218
8.3.4. Alkilacja i sieciowanie struktur komórkowych 218
8.3.5. Interakcje z błonami komórkowymi a selektywność działania 218
8.3.6. Oporność drobnoustrojów na środki dezynfekcyjne 219
8.4. Zastosowanie środków dezynfekcyjnych i antyseptycznych w różnych typach zabiegów kosmetologicznych 219
8.4.1. Zabiegi nieinwazyjne: pielęgnacyjne i estetyczne 219
8.4.2. Zabiegi aparaturowe o ograniczonej inwazyjności 220
8.4.3. Zabiegi o średnim i wysokim stopniu inwazyjności 220
8.4.4. Zabiegi podologiczne
221
8.4.5. Dezynfekcja po zabiegach 221
8.5. Normy i regulacje prawne dotyczące dezynfekcji w gabinetach kosmetologicznych
8.5.1. Przepisy prawa polskiego
222
222
8.5.2. Normy europejskie 223
8.5.3. Klasyfikacja środków biobójczych 223
8.5.4. Wymogi dokumentacyjne i odpowiedzialność zawodowa 224
8.6. Zastosowanie środków dezynfekcyjnych w praktyce kosmetologicznej 224
8.6.1. Powierzchnie robocze i sprzęt 224
8.6.2. Skóra klienta 225
8.6.3. Ręce personelu 225
8.6.4. Narzędzia wielokrotnego użytku 225
8.7. Dobór środków dezynfekcyjnych – kryteria, błędy i dobre praktyki 226
8.7.1. Kryteria doboru środka dezynfekcyjnego w gabinecie kosmetologicznym 226
8.7.2. Najczęstsze błędy w stosowaniu środków dezynfekcyjnych 227
8.7.3. Dobre praktyki i wdrażanie systemów jakości 227
8.8. Aseptyka w gabinecie kosmetologicznym – procedury i standardy 228
8.8.1. Pojęcie aseptyki i jej znaczenie w kosmetologii 228
8.8.2. Elementy systemu aseptyki
8.8.3. Normy i regulacje dotyczące aseptyki
229
229
8.8.4. Edukacja personelu jako element skutecznej aseptyki 230
8.9. Rola dezynfekcji w zapobieganiu zakażeniom krzyżowym
230
8.9.1. Zakażenia krzyżowe – definicja i znaczenie w kosmetologii 230
8.9.2. Główne drogi transmisji drobnoustrojów 231
8.9.3. Znaczenie dezynfekcji jako strategii przeciwdziałania transmisji patogenów 231
8.9.4. Rekomendacje dotyczące zapobiegania zakażeniom krzyżowym
8.9.5. Konsekwencje zaniedbań
8.10. Nowoczesne technologie wspierające dezynfekcję i antyseptykę
232
232
233
8.10.1. Wprowadzenie do innowacji w higienie gabinetowej 233
8.10.2. Technologia UVC w dezynfekcji powierzchni i powietrza 233
8.10.3. Ultradźwięki i myjki ultradźwiękowe 234
8.10.4. Inteligentne dozowniki i systemy monitorowania higieny
8.10.5. Przyszłość dezynfekcji – automatyzacja, IoT i sztuczna inteligencja
234
235
9. Terapia zmarszczek – leki porażające płytkę nerwowo-mięśniową 239
Julita Zdrada-Nowak
9.1. Wstęp
9.2. Anatomia i fizjologia płytki nerwowo-mięśniowej
9.2.1. Definicja i lokalizacja
9.2.2. Budowa płytki nerwowo-mięśniowej
9.2.3. Przekaźnictwo w płytce nerwowo-mięśniowej
9.2.4. Znaczenie kliniczne w kontekście zmarszczek mimicznych
239
240
240
240
240
242
9.3. Mechanizmy powstawania zmarszczek mimicznych
242
9.3.1. Klasyfikacja zmarszczek 242
9.3.2. Mięśnie mimiczne a zmarszczki 243
9.3.3. Biologiczne podłoże powstawania zmarszczek mimicznych 244
9.3.4. Czynniki przyspieszające proces starzenia skóry ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na powstawanie zmarszczek mimicznych i strukturalnych 244
9.3.5. Znaczenie kliniczne 245
9.4. Substancje farmakologiczne wpływające na płytkę nerwowo-mięśniową 247
9.4.1. Toksyna botulinowa typu A 247
9.4.2. Nowe formy toksyny botulinowej 248
9.4.3. Peptydy botulinopodobne (botox-like) 250
9.5. Formy podania i bezpieczeństwo 251
9.6. Farmakokinetyka i farmakodynamika toksyny botulinowej 252
9.7. Farmakokinetyka i farmakodynamika toksyny botulinowej 253
9.7.1. Czas działania i początek efektu 253
9.7.2. Rozprzestrzenianie się toksyny w tkankach 253
9.8. Immunogenność i oporność na toksynę botulinową 254
9.8.1. Definicja immunogenności 254
9.8.2. Przeciwciała neutralizujące – mechanizm 255
9.9. Terapie skojarzone z BTX-A 257
9.10. Przeciwwskazania do zastosowania toksyny botulinowej (BTX-A) 259
9.11. Podsumowanie 261
10. Probiotyki w pielęgnacji i leczeniu skóry 265
Wioleta Faruga-Lewicka, Piotr Nowaczyk
10.1. Mikrobiom skóry 265
10.2. Choroby skórne a mikrobiom 268
10.3. Znaczenie probiotyków i prebiotyków w łagodzeniu przebiegu chorób i schorzeń skórnych 274
11. Podstawy leczenia zatruć 281
Dominika Czerwińska-Główka, Monika Rykaczewska-Czerwińska
11.1. Wybrane zatrucia 298
11.2. Dermatozy polekowe 312
Marta Palacz-Wróbel
11.2.1. Klasyfikacja dermatoz polekowych 314
11.2.2. Klasyfikacja dermatoz polekowych ze względu na obraz kliniczny 315
12. Nowoczesne postacie leków i ich zastosowanie w dermatologii oraz kosmetologii, uwzględniając liposomy, mikrosfery i inne systemy nośnikowe 325
Monika Garus-Dybała, Rafał Dybała
12.1. Emolienty i peelingi – zastosowanie, skuteczność oraz mechanizmy działania w dermatologii 332
12.1.1. Mechanizmy działania emolientów 334
12.1.2. Zastosowanie emolientów w dermatologii i jednostkach chorobowych 334
12.1.3. Przeciwwskazania i ryzyko stosowania emolientów
13. Reakcje alergiczne i pseudoalergiczne w obrębie skóry
Marta Palacz-Wróbel, Piotr Nowaczyk
13.1. Atopowe zapalenie skóry – charakterystyka, etiopatogeneza i nowoczesne podejście terapeutyczne
13.2. Leki przeciwhistaminowe i ich zastosowanie w kosmetologii oraz dermatologii
339
369
372
378
14. Fototerapia chorób skóry 391
Monika Garus-Dybała, Rafał Dybała
14.1. Reakcje fototoksyczne i fotoalergiczne 411
14.2. Leki nasilające i chroniące przed działaniem światła na skórę 416
14.2.1. Mechanizm fototoksyczności
14.2.2. Chemioterapeutyki i antybiotyki
14.2.3. Leki psychotropowe, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i neuroleptyki 420
14.2.4. Diuretyki 422
14.2.5. Leki przeciwcukrzycowe
14.2.6. Leki dermatologiczne i retinoidy 423
14.2.7. Leki przeciwwirusowe 424
14.2.8. Leki stabilizujące rytm serca 425
14.2.9. Inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ACEI) 425
14.2.10. Leki przeciwhistaminowe
14.2.11. Środki hormonalne i antykoncepcyjne
14.2.12. Leki immunosupresyjne 426
14.2.13. Leki i substancje o działaniu fotoprotekcyjnym
14.3. Filtry UV i zasada ich działania
14.3.1. Fotoprotekcja
14.3.2. Podział filtrów
15. Farmakoterapia schorzeń nowotworowych skóry
Julita Zdrada-Nowak
15.1. Wstęp 459
15.2. Rodzaje i podział schorzeń nowotworowych skóry 460
15.2.1. Nowotwory złośliwe skóry 460
15.2.2. Stany przednowotworowe skóry (przedrakowe) 461
15.2.3. Podział ze względu na leczenie farmakologiczne 462
15.3. Farmakoterapia stanów przedrakowych skóry 465
15.3.1. Leki stosowane miejscowo w terapii stanów przedrakowych 466
15.3.2. Wskazania do farmakoterapii miejscowej 466
15.4. Rak in situ skóry – farmakoterapia 468
15.4.1. Definicja i charakterystyka 468
15.4.2. Farmakoterapia raka in situ 468
15.4.3. Monitorowanie i działania niepożądane 469
15.5. Farmakoterapia nowotworów nieczerniakowych skóry (NMSC) 469
15.5.1. Rak podstawnokomórkowy (BCC) 470
15.5.2. Rak kolczystokomórkowy (SCC) 470
15.5.3. Wskazania do farmakoterapii zamiast leczenia chirurgicznego 471
15.5.4. Działania niepożądane i monitorowanie terapii 471
15.6. Farmakoterapia czerniaka złośliwego skóry (melanoma malignum) 472
15.6.1. Podstawy molekularne i klasyfikacja terapeutyczna 472
15.6.2. Leczenie ukierunkowane molekularnie 473
15.6.3. Immunoterapia czerniaka 473
15.6.4. Leczenie adiuwantowe i neoadiuwantowe 473
15.6.5. Leczenie klasyczne (chemioterapia) 474
15.6.6. Skuteczność, działania niepożądane i monitorowanie 474
15.7. Farmakoterapia rzadkich nowotworów skóry: chłoniaki skóry, rak z komórek Merkla i inne 475
15.7.1. Chłoniaki skóry (cutaneous lymphomas) 475
15.7.2. Rak z komórek Merkla (Merkel cell carcinoma, MCC) 476
15.7.3. Inne rzadkie nowotwory skóry 476
15.7.4. Uwagi terapeutyczne i wyzwania 477
15.8. Działania niepożądane i monitorowanie leczenia farmakologicznego w schorzeniach nowotworowych skóry 477
15.8.1. Działania niepożądane leków miejscowych 477
15.8.2. Działania niepożądane immunoterapii 478
15.8.3. Działania niepożądane terapii celowanej 479
15.8.4. Działania niepożądane chemioterapii klasycznej 479
15.8.5. Schemat monitorowania pacjenta w trakcie leczenia 480
15.8.6. Rola pacjenta i zespołu terapeutycznego 480
15.9. Podsumowanie 484
Skorowidz 489
Wstęp
Z dużą satysfakcją przedstawiam Państwu publikację Farmakologia dla kosmetologów – książkę, która podejmuje temat niezwykle istotny dla współczesnej kosmetologii oraz dla odpowiedzialnego i bezpiecznego wykonywania tego zawodu.
Współczesny kosmetolog funkcjonuje w rzeczywistości, w której wiedza z zakresu pielęgnacji i procedur kosmetologicznych musi być coraz częściej łączona ze znajomością zagadnień medycznych i farmakologicznych. Skóra, będąca podstawowym obszarem pracy kosmetologa, jest jednocześnie miejscem działania wielu substancji aktywnych i leczniczych. Dlatego umiejętność rozumienia mechanizmów działania leków, ich wpływu na skórę i jej przydatki, możliwych przeciwwskazań, działań niepożądanych oraz interakcji z zabiegami kosmetologicznymi stanowi dziś ważny element kompetencji zawodowych.
Publikacja Farmakologia dla kosmetologów odpowiada na tę potrzebę w sposób rzetelny, uporządkowany i praktyczny. Jej wartością jest połączenie wiedzy farmakologicznej z perspektywą codziennej praktyki kosmetologicznej. Czytelnik otrzymuje opracowanie, które nie tylko wyjaśnia podstawowe zagadnienia z zakresu farmakologii, ale także pokazuje ich znaczenie w planowaniu zabiegów, ocenie stanu pacjenta oraz podejmowaniu świadomych i odpowiedzialnych decyzji zawodowych.
Na podkreślenie zasługuje przejrzysta konstrukcja książki oraz sposób prezentacji treści. Zastosowanie tabel, schematów i syntetycznych zestawień zwiększa użyteczność publikacji, porządkuje wiedzę i ułatwia
jej praktyczne wykorzystanie. Dzięki temu książka może stanowić cenne wsparcie zarówno w procesie kształcenia studentów kosmetologii, jak i w doskonaleniu kompetencji osób już wykonujących zawód.
Cieszy również fakt, że publikacja ta została przygotowana przez przedstawicieli środowiska akademickiego, którzy łączą wiedzę naukową z praktycznym spojrzeniem na potrzeby kształcenia przyszłych kosmetologów. Takie opracowania mają szczególną wartość, ponieważ wzmacniają jakość edukacji, wspierają rozwój nowoczesnej kosmetologii i podkreślają znaczenie odpowiedzialności zawodowej w pracy z pacjentem.
Jestem przekonany, że Farmakologia dla kosmetologów stanie się ważną i potrzebną pozycją dydaktyczną, a zarazem praktycznym przewodnikiem wspierającym rozwój wiedzy i kompetencji zawodowych. Życzę Czytelnikom, aby lektura tej książki była inspiracją do dalszego pogłębiania wiedzy oraz do jeszcze bardziej świadomego, bezpiecznego i profesjonalnego wykonywania zawodu kosmetologa.
Polecam!
Prof. dr hab. Jacek Starzewski rektor Śląskiej Wyższej Szkoły Medycznej w Katowicach
Autorzy
Dr n. med. i n. o zdr. Dawid Daniel Burczyk
Katedra i Zakład Kosmetologii Praktycznej i Diagnostyki Skóry, Wydział Nauk Farmaceutycznych w Sosnowcu,
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach; Wydział Nauk Medycznych im. Prof. Zbigniewa Religi, Akademia Śląska w Katowicach; ProEdukacja Policealna Szkoła Medyczna w Katowicach
Dr n. med., mgr farm. Marcin Cichoń
Śląski Wojewódzki Konsultant ds. Farmacji Szpitalnej
Dr inż. Dominika Czerwińska-Główka
Zakład Farmakologii, Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Opolski
Dr n. biol. Katarzyna Duda-Grychtoł
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
Mgr farm. Rafał Dybała
Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej
Mgr Wioleta Faruga-Lewicka
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
Dr n. biol., mgr farm. Monika Garus-Dybała
Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej
Inż. Angelika Karasewicz
Politechnika Śląska w Gliwicach
Mgr kosm. Beata Kawka
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach
Mgr farm. Piotr Leśniak
Klinika Okulistyczna DELAVI w Krakowie
Dr n. farm. Paulina Mrowiec
Zakład Mikrobiologii Farmaceutycznej, Uniwersytet Jagielloński
Collegium Medicum w Krakowie
Dr n. biol. Piotr Nowaczyk
Dr Nowaczyk Centrum Badań i Innowacji Sp. z o.o. Sp. K. we Wrocławiu
Dr n. med., mgr farm. Marta Palacz-Wróbel
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach; Zakład Farmakologii, Uniwersytet Opolski
Małgorzata Pyżalska
Studentka V roku farmacji, Wydział Chemii i Farmacji, Uniwersytet Opolski
Dr n. med. Monika Rykaczewska-Czerwińska
Zakład Farmakologii, Uniwersytet Opolski
Agata Świsulska
Studentka V roku farmacji, Wydział Chemii i Farmacji, Uniwersytet Opolski
Dr n. med. Julita Zdrada-Nowak
Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach, Centrum Terapii Stopy