Spis treści Wstęp ......................................................................................................
1
Budowa skóry .........................................................................
5
Warstwy skóry i jej fizjologia ........................................................... Znaczenie warstwy hydrolipidowej w leczeniu pacjenta onkologicznego ................................................................................ Wniosek ...........................................................................................
7
Co to jest nowotwór? .......................................................
11
Opis samobadania piersi krok po kroku .......................................... Opis samobadania jąder krok po kroku ........................................... Leczenie chemioterapią i jej rodzaje ....................................... Skutki uboczne chemioterapii dotyczące skóry i zdrowia ogólnego .................................................................. Radioterapia ..................................................................................... Skutki uboczne radioterapii oraz dotyczące skóry i zdrowia ogólnego .................................................................. Zasady ogólne w dbaniu o skórę po radioterapii .................... Operacyjne usuwanie guza .............................................................. Blizny po operacyjnym usunięciu guza ................................... Pielęgnacja blizny pooperacyjnej ............................................. Leczenie hormonalne ....................................................................... Skutki uboczne leczenia hormonalnego .................................. Skutki uboczne terapii hormonalnej w odniesieniu do skóry ...........................................................
13 15 14
1
2
3
7 9
15 18 19 19 21 22 23 26 27 29
Pielęgnacja skóry pacjenta onkologicznego ..........
37
Zakazane składniki w produktach kosmetycznych .......................... Jak powinien wyglądać przygotowany gabinet dla pacjenta? ........... Cechy dobrego kosmetologa pracującego z pacjentem onkologicznym .................................................................................
39 43
Spis treści
45
V
Czego kosmetolog powinien unikać w pracy z pacjentem onkologicznym? ............................................................................... Plan BEAUTY po rozpoznaniu nowotworu, przed podjęciem leczenia onkologicznego .................................................................. Zabiegi upiększające ingerencyjne – dozwolone po rozpoznaniu nowotworu, przed podjęciem leczenia onkologicznego ....................................................................... Domowa pielęgnacja przygotowująca skórę do leczenia .................. Delikatny zabieg regenerująco-nawilżający dla pacjenta onkologicznego (z wykorzystaniem kosmetyków Madara) ..... Lista użytych produktów MADARA ................................................ Zabiegi domowe na ciało – przed leczeniem onkologicznym (z wykorzystaniem produktów marki Sinesia) ........................ Włosy po diagnozie – pielęgnacja i świadome przygotowanie przed leczeniem ............................................................................... Część psychologiczna – co warto wiedzieć i przemyśleć przed terapią? .......................................................................... Część pielęgnacyjna – co można zrobić dla włosów i skóry głowy przed terapią ..................................................... Pielęgnacja domowa w trakcie leczenia chemioterapią .................... Delikatne oczyszczanie manualne (bez ekstrakcji) ................. Peelingi enzymatyczne ............................................................ Zabiegi nawilżające, natłuszczające oraz kojące ...................... Delikatny masaż twarzy .......................................................... Zabiegi z użyciem światła LED (terapia czerwonym światłem) ............................................... Aplikacja dermokosmetyków .................................................. Zakazane składniki w produktach kosmetycznych ................. Budowa kremu – co kryje się w słoiczku? ............................... Kremy DIY w trakcie chemioterapii ........................................ Domowe sera do twarzy dla pacjentów onkologicznych w trakcie chemioterapii ........................................................... Domowe zabiegi na ciało w trakcie chemioterapii .......................... Pielęgnacja gabinetowa w trakcie leczenia chemioterapią ..................................................... Procedura zabiegu pielęgnacyjnego twarzy – pacjent onkologiczny w trakcie chemioterapii ........................ Instrukcja malowania brwi .............................................................. Nowoczesny przewodnik krok po kroku ................................. Czego nie robić przy malowaniu brwi .....................................
VI
Skóra pełna życia
48 55
55 57 57
56 60 60 61 63 65 65 65 65 66 66 66 68 69 73 76 82 82 84 84 86
Ratuj sytuację! ......................................................................... Jaki kształt brwi pasuje do Twojej twarzy? .............................. Makijaż kolorowy dla pacjentek w trakcie chemioterapii ................ Najczęstsze błędy w makijażu kolorowym, czyli czego unikać przy pielęgnacji cery po chemioterapii i radioterapii ... Kolor w makijażu po chemioterapii ........................................ Analiza kolorystyczna ...................................................................... Instrukcja analizy kolorystycznej – jak dobrać kolory makijażu do swojego typu urody? ........................................... Tkaniny, które wspierają – co powinien nosić pacjent onkologiczny? .................................................................................. Instrukcja wiązania turbanu dla pacjentek onkologicznych ........................................................................ Masaż onkologiczny całego ciała ...................................................... Cel masażu onkologicznego .................................................... Bezpieczeństwo masażu onkologicznego ................................ Przeciwwskazania do masażu onkologicznego ........................ Zakazane zabiegi gabinetowe w trakcie chemioterapii .................... Zakazane i przeciwwskazane zabiegi w gabinecie kosmetycznym dla pacjentów onkologicznych ........................ Pielęgnacja domowa w trakcie radioterapii ..................................... Składniki aktywne w pielęgnacji skóry po radioterapii ........... Krem vs. serum – różnice ........................................................ Dwa zabiegi domowe premium w trakcie radioterapii ........... Pielęgnacja domowa podczas leczenia hormonalnego podtrzymującego ..................................................................... Ogólny plan pielęgnacyjny odpowiedni dla pacjenta onkologicznego ................................................................................ Znaczenie pielęgnacji w trakcie terapii hormonalnej .............. Składniki zawarte w produktach kosmetycznych, mające wpływ na gospodarkę hormonalną ..............................
4
88 89 90 92 94 97 97 105 106 109 110 110 111 111 111 116 116 121 125 126 134 137 139
Wyciągi ziołowe w produktach kosmetycznych ....................................................................... 141 Wyciągi roślinne i składniki naturalne w pielęgnacji skóry pacjenta onkologicznego .................................................................. 143 Wprowadzenie ........................................................................ 143 Składniki naturalne zalecane w pielęgnacji skóry pacjenta onkologicznego ....................................................................... 144
Spis treści
VII
Składniki naturalne niezalecane i zakazane w pielęgnacji skóry pacjenta onkologicznego ................................................ 147
5
Historie pacjentek onkologicznych ............................ 151
6
Podsumowanie ....................................................................... 159 Najczęstsze pytania pacjentki onkologicznej do kosmetologa ......... Poradnik dla bliskich: jak wspierać osobę chorą przez codzienną pielęgnację, obecność i czułość ............................. Kosmetologia w pigułce ................................................................... Twoja osobista kosmetyczka ............................................................ Produkty pielęgnacyjne (łagodne, bezpieczne, odbudowujące) .................................... Produkty kolorowe (hipoalergiczne, mineralne lub medyczne) .............................
161 163 166 167 168 169
Skorowidz ........................................................................................ 171
VIII
Skóra pełna życia
Nie ma słów, które w pełni oddałyby ciężar momentu, w którym pada rozpoznanie: nowotwór. To chwila, która zatrzymuje czas, burzy poczucie bezpieczeństwa i rzuca cień na wszystkie dotychczasowe plany. W jednej sekundzie życie zmienia się nieodwracalnie. Wszystko, co znane i oczywiste, staje się kruche, a ciało – dotychczas wierny towarzysz – zaczyna się zmieniać, czasem boleśnie, czasem niezrozumiale. Właśnie z tej perspektywy – perspektywy ciała, które doświadcza choroby, leczenia i trudnych emocji – została popełniona ta książka. Napisałam ją, ponieważ wierzę, że piękno, troska i czułość są potrzebne zawsze – nawet, a może szczególnie wtedy, gdy jesteśmy w kryzysie. Onkokosmetologia to dziedzina, która nie tylko wspiera skórę i ciało w trakcie leczenia onkologicznego, ale też przywraca poczucie sprawczości, kobiecości i godności. Dla wielu osób chorujących na nowotwór kontakt z własnym ciałem staje się trudny. Wypadanie włosów, suchość skóry, przebarwienia, blizny pooperacyjne czy utrata paznokci to tylko niektóre z efektów ubocznych leczenia. Często powodują one nie tylko dyskomfort fizyczny, ale też ogromne cierpienie psychiczne. Pielęgnacja schodzi na dalszy plan, ponieważ skupiamy się na przeżyciu. A jednak właśnie wtedy ciało najbardziej potrzebuje troski, uważności i dotyku.
Wstęp
3
Pisząc tę książkę, myślałam o kobietach i mężczyznach, którzy codziennie walczą – nie tylko o zdrowie, ale i o zachowanie siebie w tym wszystkim, co przynosi choroba. Myślałam o osobach, które potrzebują informacji, zrozumienia i przyjaznego przewodnika po świecie pielęgnacji, który to bywa pełen sprzecznych sygnałów i nie zawsze dostosowany do realiów leczenia onkologicznego. To nie jest książka tylko o kosmetykach. To książka o godności. O tym, że mamy prawo czuć się dobrze we własnym ciele, nawet wtedy, gdy jest ono obolałe, zmienione, „nie nasze”. To książka o tym, jak zorganizować sobie kawałek codzienności, w której jest miejsce na rytuały – choćby proste, jak nałożenie bezpiecznego kremu, masaż dłoni czy ciepły okład na spierzchnięte usta. Znajdziesz tu wiedzę opartą na nauce, ale przekazaną w przystępny, poradnikowy sposób. Wytłumaczę, jak działa skóra w trakcie leczenia, co jest dla niej bezpieczne, a czego należy unikać. Pokażę, że onkokosmetologia to coś więcej niż estetyka – to wsparcie w drodze ku zdrowiu. Zależało mi też na tym, aby książka dawała poczucie bezpieczeństwa. By nie była tylko zbiorem faktów, ale też ciepłym towarzyszem w drodze przez doświadczenie choroby. Nieważne, czy jesteś dopiero na początku leczenia, czy już po terapii, czy jesteś opiekunem, kosmetologiem, czy samym pacjentem – ta książka jest dla Ciebie. Nie obiecuję, że znajdziesz tu rozwiązanie wszystkich problemów, ale mam nadzieję, że treść książki przyniesie Ci ulgę, wiedzę i czułość. Że pomoże spojrzeć na swoje ciało nie jak na wroga, ale jak na sprzymierzeńca. Że pomoże Ci poczuć się znów sobą – choćby w drobnych gestach. Bo każdy z nas zasługuje na to, by czuć się dobrze we własnej skórze. Nawet – a raczej zwłaszcza – w najtrudniejszych momentach życia.
4
Skóra pełna życia
Tkaniny, które wspierają – co powinien nosić pacjent onkologiczny? Po leczeniu onkologicznym skóra często staje się cieńsza, bardziej reaktywna, przesuszona lub wrażliwa na zmiany temperatury, szorstkość, a nawet zapachy. To, co nosimy na sobie – zarówno ubrania, jak i nakrycia głowy czy pościel, w której śpimy – może wpływać na komfort, termoregulację i gojenie. Dlatego warto świadomie dobierać tkaniny, które są łagodne, przewiewne i nieuczulające. Poniże przedstawiono najlepsze materiały dla pacjentów onkologicznych. Bawełna (najlepiej organiczna, czesana): • naturalna, oddychająca, miękka, • nie podrażnia skóry, dobrze chłonie pot, • idealna w przypadku codziennego noszenia ubrań, bielizny, nakryć głowy, piżam czy wyboru pościeli. Wiskoza bambusowa: • antybakteryjna, bardzo miękka w dotyku, • ma właściwości chłodzące, idealna latem, • często wybierana na chusty, czapki i odzież domową. Modal: • materiał pochodzenia naturalnego (z celulozy), • jeszcze bardziej miękki niż bawełna, dobrze trzyma kształt, • nie obciera i nie mechaci się – świetny wybór, jeśli chodzi o bieliznę i topy. Jedwab naturalny: • luksusowy, ale lekki i oddychający, • idealny w przypadku skóry wyjątkowo reaktywnej (np. po radioterapii), • doskonały wybór, jeśli chodzi o poszewki na poduszki, chustki na głowę.
104
Skóra pełna życia
Źródło: GizemBDR/iStock
3. Pielęgnacja skóry pacjenta onkologicznego
105
Len (na późniejsze etapy regeneracji): • oddycha i działa antybakteryjnie, • może być sztywniejszy, ale przy odpowiednim wykończeniu łagodny, • dobry wybór, jeśli chcemy nosić ubrania luźne i przewiewne, np. tuniki. Czego unikać: • Poliestru i akrylu – zatrzymują wilgoć i ciepło, mogą powodować otarcia i potówki. • Koronek i tiulów – szorstkie, często zawierają barwniki i dodatki chemiczne. • Wełny (surowej) – może uczulać i powodować świąd. • Tkanin z intensywnym zapachem detergentów – należy używać łagodnych, bezzapachowych środków piorących. Praktyczne zalecenia: • Przed założeniem nowych ubrań zawsze je wypierz – usuwa to pozostałości chemii z produkcji. • Noś warstwy – cienka bawełniana koszulka pod sweter pozwala skórze „oddychać”. • Nie używaj zmiękczaczy do tkanin – mogą podrażniać. • Jeśli nosisz perukę, czapkę czy turban – wybierz te z podszyciem z bawełny lub bambusa.
Instrukcja wiązania turbanu dla pacjentek onkologicznych Przygotowanie – co będzie potrzebne: • chusta lub szal (najlepiej bawełniany, bambusowy lub wiskoza – nie za śliski!), • opcjonalnie: czepek pod turban (dla komfortu i przyczepności), • lusterko, • spinki/klamry – jeśli potrzebujesz podpiąć końcówki, • opcjonalnie: wypełniacz (np. specjalny materiał z gąbki albo cienka czapeczka) – dla objętości
106
Skóra pełna życia
Źródło: FatCamera/iStock
3. Pielęgnacja skóry pacjenta onkologicznego
107
STYL 1: Turban klasyczny z tylnym węzłem Ten styl jest prosty, elegancki i dobrze trzyma się na głowie. Wiązanie – krok po kroku: Załóż czepek (opcjonalnie) – wygładzi powierzchnię i poprawi przyczepność chusty. Ułóż chustę na środku głowy – końce powinny wisieć równo po obu stronach twarzy. Przytrzymaj środek chusty na czubku głowy i przeciągnij oba końce w dół za uszy. Skrzyżuj końce z tyłu głowy – tak jakbyś robiła pierwszy krok do zawiązania kucyka. Zawiąż supeł – lekko dociśnij, ale nie za mocno. Przeciągnij końce z powrotem do przodu głowy (nad uszami), zakryj nimi ucho i ponownie skrzyżuj na czole. Końce chusty schowaj pod materiał z tyłu lub pod spód wiązania. Możesz też związać je z tyłu w kokardę. Uformuj materiał – popraw marszczenia lub objętość, wygładź zagniecenia. STYL 2: Turban z objętością z przodu („orientalny”) Idealny, gdy chcesz dodać głowie objętości – wygląda bardzo stylowo. Wiązanie – krok po kroku: Załóż czepek lub cienką czapkę – to pomoże dodać objętości. Umieść środek chusty na karku, tak aby końce wystawały z przodu. Podnieś oba końce do góry i skrzyżuj je nad czołem – dość ciasno, aby się trzymały. Zawiń końce wokół głowy – prowadź jeden koniec na prawo, drugi na lewo, jak opaskę. Z tyłu ponownie skrzyżuj i przeciągnij do przodu.
108
Skóra pełna życia
Stwórz ozdobny węzeł lub zawijas z przodu – możesz go zawinąć w rozetkę lub kształt przypominający kwiat. Końce schowaj pod spód lub zabezpiecz spinką. STYL 3: Turban z niskim bokiem (asymetryczny kwiat) Delikatny i kobiecy, świetnie się sprawdza na co dzień lub na specjalne okazje. Wiązanie – krok po kroku: Połóż środek chusty na czole (blisko linii brwi), końce niech zwisają na kark. Skrzyżuj końce z tyłu, przeciągnij je do przodu bokiem, np. po prawej stronie twarzy. Zawiąż węzeł na wysokości ucha – w miejscu, gdzie chcesz mieć ozdobę. Z pozostałych końców uformuj kwiat – zwiń je spiralnie i przypnij spinką. Popraw marszczenia, dopasuj do twarzy, zakryj ewentualne przerwy materiału. Wskazówki ogólne:
• • • •
Wybieraj tkaniny oddychające – bawełna, wiskoza, len. Syntetyki tylko z domieszką. Unikaj chust zbyt śliskich (np. jedwabnych), chyba że mają wszyty silikon lub gumki. Możesz dodać broszkę, kwiat lub biżuterię dla ozdoby – podnosi samoocenę i pewność siebie. Na noc do spania wybierz miękki turban (bez węzłów, bez ozdób).
Masaż onkologiczny całego ciała Masaż onkologiczny to specjalistyczna forma terapii manualnej, która jest dostosowana do potrzeb osób przechodzących leczenie onkologiczne, w tym chemioterapię, radioterapię czy zabiegi chirurgiczne. Jest to technika masażu różniąca się od tradycyjnych metod, ponieważ uwzględnia specyficzne potrzeby cierpiących na nowotwory pacjentów, których skóra, układ odpornościowy, 3. Pielęgnacja skóry pacjenta onkologicznego
109