78
Rozdział 3 Jak ptaki ewoluują
4[E -CTOKGPKG IQFQYG "«À Vâ «i i > vÕ V « `Vâ>à ŊVâi > à ŕ Ü «>ÀÞ] ` ÃÌ>ÀVâ> i « >À Õ Ü Vâ>à i â> Ì Ü q > ÜÞ >â> Õ ÀÞL ÌÜ Vâ>À ÕV ÞV 5VGTPC HQTUVGTK® q `> i ÀâÞŰŋ Ã> V ° -> Vi ÀÞL ÌÜ Ã >`> Ŋ Ü ŕ Ãâi V ŕƁÃâi > >] }`Þ V «>ÀÌ iÀâÞ ` ÃÌ>ÀVâ> Ŋ ÜÞà i > ŰV « >À «Àâi` à >`> i Ü ÌÀ> V i à >`> > > Ì° >À ° -V Ü> ®
Te rytuały dają samicy bezpośredni zastrzyk kalorii i składników pokarmowych w czasie, gdy wkłada wysiłek w rozwijające się jaja. Zachowanie samca może również dostarczyć informacji o potencjale partnera jako przyszłego żywiciela potomstwa. Przykładowo Piotr Tryjanowski i Martin Hromada (2005) zaobserwowali to zachowanie u srokoszy (Lanius excubitor) podczas badań terenowych w Polsce: na początku sezonu lęgowego samce dzierzb często prezentowały samicom pokarm – małe ptaki, norniki, jaszczurki lub owady. Jeśli „wręczany” prezent był stosunkowo duży, w zamian samice często kopulowały z samcem. Prawdopodobieństwo kopulacji po karmieniu było wyższe. Wiele spektakularnych upierzeń, skomplikowanych pokazów i zawiłych pieśni samców ptaków również powstało w wyniku procesu doboru międzypłciowego. Niektóre z tych cech płciowych wydają się naprawdę osobliwe i czasami trudno sobie wyobrazić, jak mogły zostać włączone w proces doboru partnera. Co mogło sprawić, że zwisające korale samca strojnoczuba długobrodego (Cephalopterus penduliger) z Ameryki Południowej są atrakcyjne dla samic? A co z niesamowitym repertuarem wokalnym i wyszukanym pokazem zalotów lirogona wspaniałego (Menura novaehollandiae) z Australii? Rozważając ewolucyjne konsekwencje wyboru partnera, pouczające jest podejście do tych zagadek z perspektywy płci dokonującej wyboru: co dane osobniki mogą zyskać, wybierając konkretnego partnera? Choć same w sobie są imponujące, wyszukane upierzenie, śpiew i pokazy mogą pełnić funkcję wskaźników ogólnej jakości samca. Wiele gatunków ptaków wykazuje dymorfizm objawiający się różnicami w upierzeniu między samcami a samicami. W większości przypadków można założyć, że samce mają piękniejsze ubarwienie lub wyszukane pióropusze (ryc. 3.10). Najbardziej ekstremalne przypadki takiego dymorfizmu występują u grup ptaków takich jak kolibry, ptaki rajskie, głuszce i gorzyki.
To, że występują u nich skrajności, ma sens ewolucyjny, ponieważ samce tych gatunków nie pomagają samicom w budowaniu gniazd, wysiadywaniu ani opiece nad pisklętami. Dlatego u tych ptaków dostosowanie samca zależy wyłącznie od pokonania rywali w konkurencji na przyciąganie partnerek. Jednak niektóre cechy powstałe w wyniku doboru międzypłciowego nadal mogą pozostawać zagadkowe ze względu na ich przesadną naturę. W jaki sposób nawet najbardziej intensywny dobór międzypłciowy może doprowadzić do takich ekstremalnych cech, jak tren pawia czy upierzenie ptaka rajskiego, zwłaszcza gdy taki stopień rozwinięcia cech wiąże się z realnymi kosztami dla samca? Hipoteza upośledzenia może pomóc w wyjaśnieniu istnienia tych złożonych, wyszukanych cech. Po raz pierwszy została ona zaproponowana przez Amotza Zahaviego (1975), a opiera się na założeniu, że gdy cechy są kosztowne w produkcji i utrzymaniu, to są bardziej prawdopodobne jako służące za wiarygodne wskaźniki indywidualnej jakości niż te cechy, które są łatwiejsze do wytworzenia i utrzymania. W efekcie koszty związane z rozwojem wyszukanej cechy ograniczają zdolność samców niskiej jakości do oszukiwania poprzez podszywanie się pod samce wyższej jakości. Przykładowo samiec ptaka w ogólnie złej kondycji, który ma długi ogon lub jaskrawe upierzenie, prawdopodobnie przyciągnie
Hipoteza upośledzenia: hipoteza głosząca, że samice niektórych gatunków rozwijały upodobanie do samców, którzy eksponują bardzo kosztowne i przesadne ozdoby lub zachowania, ponieważ koszty te zapewniają, że tylko szczególnie wysokiej jakości samce mogą sobie pozwolić na te „utrudnienia”.