412
ROZDZIAŁ 22
przystosowania jest Hadrocodium. Żyło 195 mya i było małym, przypominającym mysz zwierzęciem o masie sza cowanej na 2 g (ryc. 22.2c). U innych wczesnych ssaków (ssakokształtnych) zęby uległy znacznej specjalizacji, by wspomagać szybką obróbkę pokarmu i umożliwić wyko rzystanie rozmaitych zasobów pożywienia. Najstarszy zachowany włos znaleziono w skamieniałościach cyno dontów (na przykład Megaconus, Castorocauda) sprzed około 160 mya. Jednak zapis kopalny wskazuje, że włosy lub podobne struktury być może istniały nawet 100 milio nów lat wcześniej u terapsydów z późnego permu. W erze mezozoicznej ssaki były stosunkowo zróżnicowane, nale żało do nich ponad 300 rodzajów, lecz były nieszczegól nie częste. Pierwsze terapsydy mające większość cech ssaczych, wymienione w tabeli 22.1, występowały w jurze, a ekologicznie zróżnicowani przedstawiciele współcze snych rzędów ssaków pojawili się pod koniec mezozoiku. Około 66 mya nadeszło kolejne wymieranie masowe – prawdopodobnie związane z uderzeniem asteroidy na obszarze dzisiejszej Ameryki Środkowej (zob. tabela 4.1). Wymarły dinozaury, wiele dawnych ptaków i liczne inne taksony, lecz przynajmniej niektóre z wczesnych ssaków przetrwały drugi epizod wymierania masowego w histo rii synapsydów. To kredowo-paleogeńskie wymieranie
sprawiło, że ssaki, które przeżyły, nadal podlegały różnico waniu zapoczątkowanemu w mezozoiku i zajmowały nisze uprzednio przypisane dinozaurom. Era kenozoiczna stała się „wiekiem ssaków”. To jest czas, kiedy rozwinęły się ich współcześnie znane rzędy i powstała grupa zwierząt okre ślana jako hominidy. Ewolucja hominidów wyda w końcu gatunek, który drastycznie przekształci biosferę pod wzglę dem zakresu i szybkości zmian – anatomicznie współczes nego człowieka (Homo sapiens, zob. podrozdział 22.4).
22.2. RÓŻNORODNOŚĆ SSAKÓW EFEKTY KSZTAŁCENIA
1. Wyjaśnij, jaki wpływ na ewolucję ssaków miała wędrówka kontynentów. 2. Oceń koszty i korzyści strategii rozrodczych stekow ców, ssaków niższych i łożyskowców. Gromadę ssaków (Mammalia, łac. mamma, sutek) cechuje obecność włosów, wyspecjalizowane zęby, trzy kosteczki w uchu środkowym, stałocieplność i inne cechy wymie nione w tabeli 22.1. Obecnie żyje ponad 5400 gatunków
Theria
Ornithodelphia
Metatheria
Xenartha
Taksony wymarłe
Afrotheria
Cy n
od
on
ty
Eutheria
Laurasiatheria
Prototheria
Euarchontglires
Mammalia
Łożysko, długa ciąża Utrata skorupki jaja, unikatowe cechy czaszki i ucha Trzy kosteczki w uchu środkowym, rozbudowany płaszcz nowy (kora mózgu), specyficzne cechy kręgów i kości długich
Włosy, gruczoły mlekowe Swoiste cechy podniebienia, żuchwy, żeber i obręczy barkowej Czaszka synapsydalna
RYCINA 22.3
Filogeneza ssaków. Kladogram przedstawiający jedną z interpretacji powiązań ewolucyjnych wśród ssaków. Pokazano wybrane cechy. Sztyletem (†) oznaczono taksony wymarłe. W kladogramie pominięto wiele grup wymarłych. Przedstawiono jedną z niedawnych interpretacji powiązań między nadrzędami euterów. Powiązania ewolucyjne między rzędami euterów są nie w pełni ustalone i ich nie pokazano