Co znaczy?
Onegdaj, czyli kiedy? P
an Jan pisze, że w aktach urodzenia z XIX wieku często używa się słowa onegdaj do określenia dnia urodzenia. Pan Jan się domyślił, że chodzi o dzień przedwczorajszy, a nie „kiedyś tam, w dawnych czasach”, według przyjmowanej dziś bajkowej wersji. Pan Jan pyta, czy te określenia są dobrze przez niego rozumiane. Onego dnia, czyli onegdaj, dzisiaj używa się – i słowniki to już odnotowują – w znaczeniu ‘kiedyś’, ‘dawniej’. Trochę mi szkoda, że zostało tym zastąpione dawniejsze znaczenie ‘przedwczoraj’. To ‘przedwczoraj’ już tylko tak jest nazywane, już nikt nie powie onegdaj w tym znaczeniu, chyba że ktoś, mówiąc kiedyś tam, nie wyklucza, że było to przedwczoraj. Słowniki odnotowują też, że znaczenie ‘przedwczoraj’ dla onegdaj jest przestarzałe. Czy naprawdę? Trudno powiedzieć. Skłonny jestem uważać, że onegdaj jest trochę archaizmem, słowem może książkowym, a może tylko rzadko spotykanym. I jeżeli ktoś tylko dla dodania sobie splendoru albo dla zadania szyku używa tego onegdaj, to niekoniecznie musi to być przedmiotem pochwały. Wolałbym onegdaj w znaczeniu ‘przedwczoraj’. A dawniej? No to dawniej. Kiedyś? No to kiedyś. Kiedyś dawniej – możemy i tak. A onegdaj jest troszkę pretensjonalne. Natomiast na określenie dnia urodzenia – z tym się nie spotkałem. Chyba że ten ktoś urodził się przedwczoraj. I wtedy piszemy urodził się przedwczoraj albo urodził się onegdaj, czyli dwa dni przed momentem, kiedy jest to spisywane. Dziś, 11 grudnia, piszemy, że onegdaj, czyli 9 grudnia, urodził się Jan. Nic w tym dziwnego, jeśli takie znaczenie i odniesienie te słowa w zapisach mają.
43
Dwa słowa o słowach_srodki_6.indd 43
12.08.2021 18:16