WPROWADZENIE
Zarys treıci i gĜówne zagadnienia
Czösto powiada siö, ŏe czĜowiek to istota wyjâtkowa wıród zwierzât. Zanim przejdziemy do dalszych rozwaŏaĞ, warto sprecyzowaä znaczenie sĜowa wyjätkowy. W tym kontekıcie sĜowo to moŏe mieä dwa nieco róŏne znaczenia. Moŏe znaczyä: czĜowiek jest uderzajâco róŏny – jest niepodobny do ŏadnego zwierzöcia. Oczywiıcie, jest to prawda. Ale to samo odnosi siö równieŏ do wszystkich innych zwierzât – w tym sensie, ŏe kaŏdy gatunek, a nawet kaŏdy osobnik, jest wyjâtkowy. SĜowa tego uŏywa siö czösto równieŏ w bardziej absolutnym znaczeniu: czĜowiek jest tak róŏny, tak „istotowo róŏny” (cokolwiek by to miaĜo znaczyä), ŏe przepaıä miödzy nim a zwierzötami nie moŏe z zasady byä pokonana – czĜowiek jest stworzeniem zupeĜnie nowym. W takim absolutnym sensie okreılenie to jest bezuŏyteczne z naukowego punktu widzenia. Co wiöcej, ıwiadczy o zarozumiaĜoıci i prowadzi do samozadowolenia, a takŏe defetyzmu, bo zakĜada, ŏe poszukiwanie korzeni w ıwiecie zwierzât jest przedsiöwziöciem daremnym. W takim podejıciu z góry przesâdza siö sprawö. Niko Tinbergen (1973, s. 161)
Co oznacza termin psychologia biologiczna? W pewnym sensie caĜa psychologia jest biologiczna. Jesteı organizmem biologicznym i wszystko, co robisz i myılisz, jest czöıciâ twojej biologii. Niemniej jednak przydatne jest rozróŏnienie poziomów wyjaıniania. CaĜa biologia jest chemiczna, a caĜa chemia jest zyczna, ale nie próbujemy wyjaıniaä kaŏdej obserwacji biologicznej w kategoriach protonów i elektronów. Podobnie duŏâ czöıä psychologii najlepiej opisuje siö w kategoriach wpĜywów kulturowych, spoĜecznych i poznawczych. Jednoczeınie duŏa czöıä psychologii odwoĜuje siö do genetyki, ewolucji, zjologii i mechanizmów neuronalnych. W tym podröczniku skupimy siö gĜównie na mechanizmach neuronalnych, ale omówimy teŏ inne czynniki biologiczne. W tym rozdziale zajmiemy siö trzema zagadnieniami ogólnymi: relacjâ miödzy umysĜem a mózgiem, rolâ genów i wychowania oraz etykâ badaĞ naukowych. Omówimy krótko równieŏ perspektywy kariery w biopsychologii i pokrewnych dziedzinach.
Plan rozdziału
Cele dydaktyczne
Biologiczne ujöcie zachowania Biologiczne wyjaınienia zachowania Moŏliwoıci kariery w biopsychologii Wykorzystywanie zwierzât w badaniach naukowych Na zakoĞczenie: Mózg a przeŏycia subiektywne
Po przestudiowaniu tego rozdziaĜu powinieneı umieä: 1. Powiedzieä, na czym polega problem psycho zyczny, oraz porównaä monizm i dualizm. 2. Wymieniä trzy waŏne kwestie ogólne, które naleŏy zapamiötaä z tego podröcznika. 3. Podaä przykĜady zjologicznego, ontogenetycznego, ewolucyjnego i funkcjonalnego wyjaınienia zachowania. 4. Omówiä kwestie etyczne zwiâzane z badaniami nad zwierzötami laboratoryjnymi.