WPROWADZENIE
POLACY I POLKI W DWÓCH CZASACH
Polacy po 1989 roku znaleźli się w okolicznościach zarówno silnej dominacji kultury konsumpcyjnej, jak i presji nowego modelu czasu kulturowego. Konsumpcja w wersji polskiej oraz nowy reżim czasu sterujący pracą i niepracą nie pozostały bez wpływu na uczestnictwo Polaków w kulturze, przy czym ewolucja modelu zachowań kulturowych, jaka już się dokonała i jaka wciąż się dokonuje, ma charakter dwutorowy. Pierwszy kierunek to nurt wielozmysłowego konsumowania karnawałowej kultury popularnej (tzw. wielozmysłowej kultury iwentu1, zob. Szlendak 2010), drugi – to „ciche” działania wewnątrz wirtualnych subświatów kulturowych, będące wyrazem niezadowolenia z dominujących praktyk kulturalnych (zob. Olechnicki 2009). Zakładamy, że nowe formy uczestnictwa w kulturze – nowy rytualizm (zamiennie nazywany przez nas zrytualizowanym karnawałem) oraz budowanie alternatywnych subświatów kulturowych w sieci – stają się w Polsce dominujące, przechodzą do głównego nurtu praktyk kulturowych i wypierają inne, zazwyczaj starsze formy uczestnictwa. Zaznaczamy przy tym, że opisujemy tu pewien szeroki moment historyczny, w którym żyjemy; pewne ekstremum w zakresie przemian praktyk kulturalnych.
Czytelnikom zgorszonym wstawianiem potocznych terminów anglojęzycznych do analitycznego tekstu o charakterze akademickim zaproponować można inne: kulturę festiwalu czy kulturę multiwydarzenia. Słowo „iwent” koresponduje jednak w tym tekście z powszechnym jego użyciem, choćby wśród organizatorów wydarzeń kulturalnych i pracowników polskich instytucji kultury. „Iwent” jest też pojemniejszy znaczeniowo od „wydarzenia”, choć ze względów stylistycznych często używamy obu terminów zamiennie. 1
11