2. Toksyny biologiczne z mikroglonów słodko- i słonowodnych
2.2.1.4. Kwas domoikowy Kwas domoikowy (DA) jest wytwarzany przez określone gatunki okrzemków (por. rozdz. 2.1.2.1). Cząsteczka ta jest cyklicznym aminokwasem (rys. 2.3): określonym antagonistą glutaminianu o wysokim powinowactwie na poziomie neuronów. LD50 wynosi 35–70 mg/kg dla szczurów (Iverson i in. 1989). W Kanadzie zaobserwowano także działanie toksyczne dla ludzi po spożyciu mięczaków (Mytilus edulis) zawierających 1 mg/kg DA. Większość ludzi zmarła, a ci, którzy przeżyli, odnieśli trwałe uszkodzenia neurologiczne (Perl i in. 1990). Czas oczyszczania mięczaków wynosi ponad 18 dni w nieskażonych wodach. Obecnie w Europie bada się również ASP (Gerssen i in. 2010). Z tego względu, zgodnie z prawodawstwem europejskim (EFSA 2009c), dopuszczalna ilość DA w skorupiakach wynosi 20 mg DA/kg. W niedalekiej przyszłości można się spodziewać wprowadzenia nowych norm. 2.2.1.5. Ciguatoksyny Niebiałkowe ciguatoksyny są wytwarzane przez Gambierdiscus toxicus i Ostreopsis lenticularis, tropikalne bruzdnice bentoniczne (Bagnis 1968). Do innych gatunków odpowiedzialnych za powstawanie tej toksyny należą: Coolia, Prorocentrum oraz Amphidinium. Pod względem budowy chemicznej należą one do grupy cyklicznych polieterów rozpuszczalnych w lipidach (ciguatoksyny) lub w wodzie (maitotoksyny). Działają jak środki drażniące, powodujące powtarzalną aktywację aksonów nerwowych (Holmes i in. 1991). Miejsce wiązania jest takie samo jak dla brewetoksyn. Dla myszy LD50 ciguatoksyn wynosi 0,45 mg/kg masy ciała.
Rys. 2.3. Struktura chemiczna kwasu domoikowego (DA). Rysunek opracowany na podstawie BKchem wersja 0.13.0, 2009 (http://bkchem.zirael.org/index.html)
Do gromadzenia ciguatoksyn dochodzi poprzez sieć troficzną, a maitotoksyny występują w przewodzie pokarmowym ryb żywiących się planktonem (Halstead 2002). Szczegółowe raporty na temat ciguatoksyn zostały sporządzone przez EFSA (EFSA 2010a).
38 Toksyny bakteryjne.indd 38
27.06.2017 18:07