Tajemnice wichrowych wzgórz Prawdziwa historia Branwella i Charlotte Brontë Eryk Ostrowski Wydawnictwo Naukowe PWN, 2017
FRAGMENT KSIĄŻKI Marmurowy medalion Branwella wisi na plebanii w Haworth naprzeciw portretu Charlotte. Tak po latach siostra nadal obserwuje brata, który zwrócony jest do niej i całego świata profilem. Między nimi stają kolejne pokolenia czytelników odwiedzających Muzeum Rodziny Brontë. Nic się nie zmieniło od czasu, gdy obrzuciła swego brata spojrzeniem innym od tego, które znał od najmłodszych lat. W starożytności istniała specyficzna kara – damnatio memoriae, potępienie pamięci, wyrok zapomnienia. Polegała na wymazaniu skazanego z pamięci potomnych poprzez usunięcie wszelkich śladów po nim – imienia z dokumentów i pomników oraz zniszczeniu wizerunków. W Egipcie i Grecji taki wyrok nakładano przeważnie na władców. W konsekwencji wszystkie decyzje skazanego – zarówno te dotyczące spraw prywatnych, jak i wydane przezeń prawa – przestawały obowiązywać z datą wsteczną. Rzymianie, świadomi, że wydanie podobnego nakazu spowodowałoby zamieszanie, ograniczali się do formalności – wymazania imienia z wszelkich dokumentów. Kara była stosowana także w czasach nowożytnych, a odnowiła ją burzliwa historia XX wieku. Historia literatury zna tylko jeden przypadek osoby, wobec której zastosowano damnatio memoriae. To Patrick Branwell Brontë, brat trzech słynnych sióstr pisarek. Decyzję podjęła najstarsza, Charlotte, świat ją zaaprobował, a nielicznych, którzy przedstawili dowody w obronie jego dobrego imienia i jego geniuszu, konsekwentnie zbywano milczeniem. (…) Dlaczego Branwella należało wymazać? Był znakomitym portrecistą, lecz na jego najsłynniejszym autoportrecie z siostrami pozostała po nim smuga cienia1. Przywykło się uważać, że wymazał siebie w ostatnim okresie swego życia, kiedy legły jego nadzieje, zarówno te związane z życiem osobistym, jak i artystycznym. Gdy w 1853 roku Charlotte pokazała Elizabeth Gaskell obraz, brata na nim nie było. W Życiu Charlotte Brontë (1857) czytamy: „Niemal pośrodku płótna znalazła się dzieląca kompozycję kolumna. Po jednej stronie tego oświetlonego słońcem filaru stała Charlotte (…) Po stronie skrytej w głębokim cieniu
1
P.B. Brontë, The Brontë Sisters (Anne Brontë; Emily Brontë; Charlotte Brontë), ok. 1834, olej na płótnie, 902 x 746 mm, National Portrait Gallery. (Wszystkie przypisy pochodzą od autora, chyba, że zaznaczono inaczej).