Stedenbouw 724

Zachte of strenge winter?

Wij zitten er altijd comfortabel bij! En we besparen ook flink op de stookkosten met onze TONZON Vloerisolatie

www.tonzon.nl

Waarom TONZON vloerisolatie? Na een lange warme zomer dienen najaar en winter zich aan. De gordijnen gaan weer dicht, de avonden worden langer en de verwarming gaat aan. Krijgen we dit jaar een strenge winter of blijft het zacht? Vloerisolatie van TONZON biedt altijd warmte en behaaglijkheid, minder vochtoverlast en levert veel meer rendement op dan een spaarrekening. Waarom zou je dan nog in een huis blijven wonen met een koude, slecht geïsoleerde vloer. Daarom TONZON Vloerisolatie TONZON Thermoskussens hebben een ongeëvenaard effect op de vloertemperatuur zoals infrarood opnamen in de praktijk laten zien. Links

ziet u een betonvloer voor het aanbrengen van de Thermoskussens en rechts een dag later. De vloer wordt een stuk warmer en houdt deze beter vast. Bijkomend voordeel; de kachel hoeft minder hard en minder lang te branden. TONZON Vloerisolatie bespaart bij gewone vloeren gemiddeld 15 tot 20% op de stookkosten en bij vloeren met vloerverwarming tot wel 40%.

Waar levert uw spaargeld meer op dan bij de bank? Spaargeld dat u nu onder de vloer stopt, levert u direct meer wooncomfort, minder vochtproblemen en meer rendement op dan bij de bank. TONZON Vloerisolatie: al 34 jaar het beste resultaat met de modernste techniek.

VOOR

Profiteer van het lage btw tarief voor het echt te laat is. TONZON Vloerisolatie nu nog heel betaalbaar. Bijvoorbeeld richtprijs all-in*: 50 m² € 1.850,30 m² € 1.325,NA

*Vrijblijvende offerte, alle voorrijkosten, materiaal, montage en btw

Droge kruipruimte stopt vochtoverlast en muffe lucht De revolutionaire Thermoskussens tegen de onderkant van de vloer worden gecombineerd met Bodemfolie, een stevig zeil dat de verdamping van vocht en het radioactieve radongas uit de bodem remt. Deze dubbele

aanpak maakt een einde aan de muffe geur en vochtoverlast vanuit de kruipruimte. Beslaat dubbelglas in de woonkamer? Neem TONZON Bodemfolie en laat u eens echt verrassen.

TONZON BV • Postbus 1375 • 7500 BJ Enschede • T: 0900 - 28 66 966 (€ 0,10 p/min) • E: info@tonzon.nl • www.tonzon.nl

Alles hangt samen

De ontwikkeling van een stad betekent meer dan alleen plannen maken. Ziut helpt u daarom niet alleen met het ontwikkelen van een masterplan, we verzorgen ook de uitvoering én we bieden u technologieën die uw mogelijkheden vergroten. Bijvoorbeeld onze City Control Room van waaruit we alle verlichting, verkeerslichten, camera’s en e-laadpalen in heel Nederland kunnen beheren en aansturen. Wilt u acuut al het licht aan? Dan doen we dat. We kennen slimme methoden om camera’s efficiënter in te schakelen en data draadloos te transporteren. Ook verkeersmanagement heeft voor ons geen geheimen. Bovendien weten onze experts door hun ruime ervaring niet alleen wat op papier mogelijk is, maar juist ook wat in de praktijk goed werkt.

www.ziut.nl

Licht-, Zicht- en Mobiliteitsoplossingen

In de grond gevormde paalsystemen Trillings- en geluidsarme technieken Prefab funderingsconstructies Traditioneel heiwerk

WWW.VROOM.NL

EDITIE

724

Voorwoord

DECENTRALISATIE WONINGBOUWBELEID WORDT ACTUEEL De Nederlandse overheid verschuift verschillende verantwoordelijkheden van landelijk naar lokaal niveau, u zult het ongetwijfeld vernomen hebben via de diverse media. Vaak gaat het dan om de zorg, een sector die iedereen aangaat. Minder algemeen bekend is de nieuwe Omgevingswet die op zijn vroegst op 1 januari 2018 wordt ingevoerd. Hierin wordt de rol van gemeenten en – aansluitend – particuliere initiatieven versterkt. De Omgevingswet biedt een versimpeling van bestaande regelgeving, waardoor projecten gemakkelijker moeten kunnen worden opgestart. Deregulering dus, met op het eerste gezicht een maatschappelijk belang. Het algemeen belang, de ruimtelijke kwaliteit, moet meer op basis van zelfregulering worden vormgegeven. Een mooi voorbeeld avant la lettre is het (zelf)bouwbeleid van de gemeente Almere, pioniersstad bij uitstek op dit gebied. De Almeerders hadden al 'Het Wilde Wonen' – op basis van een idee van Carel Weeber uit 1997, waardoor de architectonische kwaliteit in de oostelijke laagbouwwijken een veelzijdige impuls kreeg. En bouwwethouder Adri Duivesteijn introduceerde tijdens zijn recent afgeronde ambtsperiode zelfbouwprojecten onder het motto 'Ik bouw mijn huis in Almere'– onder meer in het nieuwe stadsdeel Poort. Belgisch woonbeleid in de polder? Verre van dat. 'Moet kunnen' is het devies, maar wel onder voorwaarden. Die biedt de Omgevingswet volgens hoogleraar TU Delft Wouter Vanstiphout in beperkte mate. De architectuurhistoricus beklemtoont in een recent interview met Binnenlands Bestuur de noodzaak tot decentralisatie van het woningbouwbeleid ('Eén liberalisatiegrens voor woningen heeft totaal andere gevolgen voor Amsterdam dan voor Drenthe'), maar waarschuwt voor de impact op de ruimtelijke kwaliteit. 'Zelfwerkzaamheid' van bouwpartijen draait de ontwerptraditie om, zegt Vanstiphout, omdat de regie binnen het omgevingsrecht 2.0 niet langer bij de overheid ligt. Betekent de Omgevingswet dan het einde van de overheid als ruimtelijk planner? Daarvoor is het nog te vroeg, maar een sterke overheid als normsteller en/of mede-opdrachtgever kan alle belangen dienen. Denk aan de uitbreiding van luchthavens als Schiphol (zie in dit nummer de presentatie van het Masterplan), of het creëren van wijken in of aan het water. Wie daar wil wonen moet tenslotte uitzicht hebben, net als de overbuurman.

Jan-Kees Verschuure

|5

724

SINDS 1948

Vaktijdschrift voor stedenbouw, architectuur en monumenten Jaargang 66 | 2014 Verschijnt 8 x per jaar ISSN 0165-3997

UITGEVER

Schatbeurderlaan 6 Postbus 249, 6000 AE Weert T +31 (0)495 450095 E info@louwersuitgevers.nl W www.louwersuitgevers.nl

REDACTIEADRES

Schatbeurderlaan 6 Postbus 249, 6000 AE Weert T +31 (0)495 450095 F +31 (0)495 521335 E redactie@louwersuitgevers.nl W www.louwersuitgevers.nl

11

REDACTIECÖORDINATOR Jan-Kees Verschuure

27

79

REDACTIEMEDEWERKERS

Patricia van der Beek, Hilda Bosma, Jac Buchholz, Martijn van den Bouwhuysen, Henk Geist, Fiona de Heus, Marjolein Meppelink, Sjoerd Meuleman, Richard Stegers, Liliane Verwoolde, "Het Tekstbureau", Jan-Kees Verschuure, Lieke van Zuilekom – Bousema.

BLADMANAGEMENT

Tim van den Dungen E t.vandendungen@louwersuitgevers.nl Randy van den Hoek E r.vandenhoek@louwersuitgevers.nl Sander van Hout E s.vanhout@louwersuitgevers.nl

56

BLADMANAGER

BOUWEN AAN MONUMENTEN

Niek Oostendorp E n.oostendorp@louwersuitgevers.nl

SECRETARIAAT

Manuela Depenbrock Sandra Reijnders

ADVERTENTIES Online aanleveren: https://louwersuitgevers.wetransfer.com o.v.v. naam en project

ABONNEMENTSPRIJS

€ 81,- per jaar excl. BTW ING Bank IBAN NL46INGB0000417165 BIC INGBNL2A t.n.v. Louwers Uitgeversorganisatie BV o.v.v. Stedenbouw magazine Informatie over abonnementen: T +31 (0)495 450095

ADRESWIJZIGINGEN

Schriftelijk tenminste drie weken voor verhuizing naar: Postbus 249, 6000 AE Weert, Nederland

OPZEGGINGEN

Indien twee maanden voor het verstrijken van de abonnementsperiode geen schriftelijk bericht van op­­zegging is ontvangen, wordt het abonnement auto­matisch met een jaar verlengd.

UTILITEITSBOUW AMSTERDAM Masterplan Airport Schiphol.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 ZWOLLE IKEA.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 ZUNDERT Vrieshuis Ardo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 AMSTERDAM Motel One. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 BOSSCHENHOOFD Breda Airport.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 GORINCHEM Vreugdenhil Dairy Foods. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 BOXTEL AWZI VION Food. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 HOOFDDORP Bluewater Energy Services . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 HEERLEN Doc Morris. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 BERKEL EN RODENRIJS Sligro. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 DALFSEN De Trefkoele +.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 HENGELO Stork Thermeq.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 TILBURG FAXX-gebouw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 BEEK KMAR.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 ROTTERDAM Nippon Express. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 ROTTERDAM Delftse Poort.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 KATWIJK Witte Toren.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 ROTTERDAM Revalidatiehotel. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 HAARLEM Zijlsingel.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 MARKELO Zwembad de Vijf Heuvels. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 DELFT Stadskantoor.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88

DOELGROEP

Verspreiding vindt plaats via abonnementen en via gerichte distributie aan architecten, aannemers, opdrachtgevers, project-ontwikkelaars, zorginstellingen, woningbouwverenigingen en andere opdrachtgevers,(semi-)overheidsinstellingen, brancheorganisaties, toeleveranciers en verwante organisaties.

VORMGEVING/ART DIRECTION

THEMA | GLASBRANCHE GBO staat voor belangen vlakglas-branche. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 'Dienstverlenend producent van steeds duurzamer vlakglas'. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92

E studio@louwersuitgevers.nl

DRUKWERK

Drukkerij Hendrix, Peer Niets uit deze uitgave mag worden over­genomen of ver­menig­vuldigd zonder uitdruk­kelijke toestemming van de uitgever en zon­der bronvermelding. Hoewel dit blad op zorg­­vuldige wijze en naar beste weten is samen­gesteld kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledig­heid van de informatie. Zij aan­vaar­den dan ook geen enkele aansprake­lijkheid voor schade, van wel­ke aard ook, die het gevolg is van hande­lingen en/of beslis­singen die gebaseerd zijn op deze informatie.

6|

THEMA | PARKEREN Gemeente Groningen bespaart 54% op energiekosten P+R terrein.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Parkeerdak OVT Breda biedt plaats aan 720 auto’s. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 PrivaPark. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

64

Inhoud

92 100

162 136

164

THEMA | TIJDELIJKE HUISVESTING 'Wettelijke aanpassing maakt tijdelijke huisvesting betaalbaar'. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 'Extra ruimte, binnen 24 uur geleverd, is dagelijkse kost'. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

WONINGBOUW RIJSWIJK Martin Campslaan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 DELFT Sterflats. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 WAGENINGEN Studentenhuisvesting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 ARNHEM Nieuwe Vaart.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 NIEUWEGEIN Einsteinbaan.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 AMERSFOORT De Horsten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 ALKMAAR Bergerweg.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 DOORN Bartiméus.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 CUIJK Cuijkse Cantheelen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 AMSTERDAM Jeruzalem Blok M.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 UTRECHT Renovatie Ankaradreef. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 HAARLEM Meerstaete. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138

Coverbeeld | Erasmus Universiteit Foto: Intal

Jaarboek over monumentenzorg en ambachten

Monument Ambacht

Typisch Rutges » » » » » »

Investering in balans Bewoners in zicht Energie met toekomstwaarde Mensen in verbinding Risico's onder controle Familie met passie

| advies & ontwerp | renovatie | onderhoud

MONUMENTEN & AMBACHT JAARBOEK Van Hoogevest Architecten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Smederij Oldehave .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 Funderingstechnieken de Coogh. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Van Lierop. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 Konst & van Polen Groep BV. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 De Waal Paal. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157

Erfgoedarchitect met breed referentiekader

igt 60 | 3454 PS De Meern | info@rutgesvernieuwt.nl

Molen de Bonte Hen in Zaandam opnieuw gefundeerd

gesvernieuwt.nl

Scandinavisch renovatieproject vraagt studie en samenwerking 16-01-14 16:00

2014015_Stedenbouw 724.indd 141

19-11-14 10:58

Coverbeeld | De historische boerderij Oost Leeuwenstein in Heinenoord met de nieuwe inbouw, ontworpen door Ronnie Kuiper van Van Hoogevest Architecten, ten behoeve van Streekmuseum Hoeksche Waard in Heinenoord. Foto Frank Hanswijk (2013)

BOUWEN AAN MONUMENTEN ROTTERDAM Deense Zeemanskerk.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 WOERDEN Het Arsenaal .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 KESSEL Kasteel de Keverberg. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

RUBRIEKEN VLOERISOLATIE TONZON.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106

Wie doet Wat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170

|7

AMSTERDAM | Masterplan Airport Schiphol

Tekst: Henk Geist Beeld: Xander Richters, in opdracht van Schiphol Group

SCAN WITH

SCHIPHOL WIL EEN TOPPRODUCT BLIJVEN BIEDEN

De E-, F- en G-pieren krijgen een extra verdieping, waarmee een scheiding tussen passagiers uit Schengenlanden en niet-Schengenlanden mogelijk wordt

8|

AMSTERDAM | Masterplan Airport Schiphol

Half oktober werd op Amsterdam Airport Schiphol de eerste van vijf nieuwe centrale beveiligingsdoorgangen in gebruik genomen. De nieuwe beveiligingscontroles maken een grootschalige bouwkundige aanpassing van het luchthavencomplex noodzakelijk. Met een investering van 354 miljoen euro worden drie pieren van een extra verdieping voorzien en wordt het luchthavengebouw uitgebreid en intern aangepast. Het behelst de uitvoering van de eerste fase van het Masterplan. In juni 2015 gaat Schiphol volledig over op een centraal beveiligingsconcept, Schiphol Security Service. Er komen nieuwe centrale controlepunten in de plaats van de beveiligingscontroles aan de gates. De luchthaven beschikt straks in totaal over drie controlepunten voor vertrekkende en twee voor transfererende passagiers. De nieuwe controlepunten bieden de reiziger meer comfort en privacy. Door gebruik van lichte kleuren, veel hout en ronde vormen hebben ze een comfortabele, rustige uitstraling. Bovendien is een snellere controle mogelijk. Door het nieuwe concept is evenwel de benodigde ruimte voor controlepunten bijna verdubbeld. Daarmee heeft de invoering ook verstrekkende bouwkundige gevolgen voor het gebouwencom-

plex van de luchthaven. Het luchthavengebouw krijgt tussen de G- en de H-pier en tussen de E- en de F-pier een uitbreiding aan de luchtzijde. Hier komen onder meer de twee nieuwe controlepunten voor de aansluitende pieren. De 16 meter diepe uitbreiding met twee verdiepingen bestaat uit een staalconstructie met gestorte betonvloeren, waarbij het maaiveld onbebouwd blijft zodat de uitbreiding niet ten koste gaat van de platforms. Voor de drie andere controlepunten heeft huisarchitect Benthem Crouwel Naco van Schiphol ruimte moeten vinden binnen de vertrekhallen 2, 3 en 4. “Uitbreiding aan de landzijde was niet mogelijk vanwege de aan- en afvoerwegen en evenmin aan de luchtzijde vanwege de platforms. Dus moest

de oplossing worden gezocht in een efficiënter gebruik van het bestaande gebouw”, zegt coördinerend architect Gerard van der Veer. In vertrekhal 2 is daarvoor de bestaande verdiepingsvloer met 8 meter verlengd, in de vertrekhallen 3 en 4 komt een geheel nieuwe verdieping met stijgpunten. Tegelijkertijd wordt Lounge 2 binnen de huidige contouren ingrijpend verbouwd. Om een goede aansluiting te krijgen tussen de uitbreiding en het bestaande gebouw zijn aanpassingen in het huidige luchthavengebouw onvermijdelijk. Dat brengt intern de nodige verhuizingen met zich mee. Winkels, kantoren, zelfs het filiaal van het Rijksmuseum moeten worden aangepast of verplaatst. ›

Projectinfo 3 WEKEN BOUWTIJD PER GATEHUIS In samenwerking met VolkerWessels Bouw Schiphol realiseert De Kok Staalbouw 25 gatehuizen voor de E-, F- en G-pieren. De Kok Staalbouw verzorgt de complete staalconstructie (1.555 ton), inclusief dak- en gevelbekledingen (26.250 meter2), plafonds en vloeren (8.600 meter2) voor 25 gatehuizen, alsmede 25 roltrapbehuizingen en 50 loopbruggen. “Om deze opdracht te verkrijgen waren strenge eisen gesteld aan de bouwers met betrekking tot logistiek en bouwmethodiek. Vooraf is dan ook gebruikgemaakt van ervaringen uit voorgaande projecten. Schiphol heeft een ontwerp/verbeterperiode voor aanvang van het werk opgenomen om optimaal gebruik te maken van de kennis van de bouwers. Hierdoor is een goede optimalisatie gerealiseerd tussen de aanbestedingsstukken en uiteindelijke uitvoering met betrekking tot logistiek, ontwerp, slimme constructies, geveloplossingen en de gehele bouwmethodiek – ten behoeve van een zeer korte bouwperiode. Ieder gatehuis moet binnen een periode van 3 weken worden opgebouwd. De staalconstructie is de leidraad voor de planning. Om binnen deze periode te kunnen bouwen worden de loopbruggen vanuit een assemblagehal van De Kok Staalbouw samengebouwd en compleet afgewerkt aangeleverd. Onze engineers hebben speciale frames ontworpen om de bruggen getransporteerd te krijgen. Op deze manier ondervinden de vliegtuigopstelplaatsen op het operationele deel van Schiphol minimaal hinder van de bouwactiviteiten.” SCAN WITH

|9

KONE, innovatief en vooruitstrevend in mobiliteitsoplossingen op luchthavens LIFTEN - ROLTRAPPEN - DEURSYSTEMEN

www.kone.nl

AMSTERDAM | Masterplan Airport Schiphol

Projectinfo ENERGIEZUINIGE HEAVY DUTY-INSTALLATIES Liften, roltrappen, hellingbanen en rolpaden spelen een belangrijke rol in het functioneren van een luchthaven. Bij uitbreiding en renovatie is vrijwel altijd uitbreiding en/of aanpassing van deze installaties aan de orde. Zo ook in de eerste fase van het Masterplan Schiphol, waarin KONE 43 liften, 42 roltrappen en 8 rolpaden toevoegt aan het bestaande arsenaal. Op te leveren voor juli 2015. De relatie van KONE en Schiphol gaat veertig jaar terug; KONE droeg in die periode niet alleen bij aan de uitbreiding en renovatie van installaties, maar verzorgt op Schiphol onderhoud- en reparatieservice voor alle liften, roltrappen, rolpaden en automatische deuren. De eerste fase van het Masterplan behelst onder meer de overgang naar centrale security in de gehele terminal, met verschillende verbouwingsoperaties. 'Uitbreiding spaart benodigde platformruimte'

De E-, F- en G-pier krijgen een extra verdieping, waarmee een scheiding tussen passagiers uit Schengenlanden en niet-Schengenlanden mogelijk wordt. De passagiers uit de Schengenlanden, die eenzelfde veiligheidsniveau als Schiphol kennen, komen aan op de eerste verdieping, de passagiers uit andere landen op de nieuwe tweede verdieping; zij worden naar de controlepunten in de uitbreiding geleid. De nieuwe verdieping wordt gerealiseerd in de vorm van een staalconstructie die rust op de bestaande fundering van de pieren. Die bleek in geval van de F- en G-pier sterk genoeg, alleen bij de E-pier was een versteviging van de kolommen noodzakelijk. Rond de drie pieren komen 25 nieuwe en hogere zogeheten gatehuizen, de bouwwerken die de verbinding vormen tussen pier en vliegtuig. Deze worden vrijwel geheel geprefabriceerd, waardoor ze in drie weken tijd weer in gebruik kunnen worden genomen. De pieren blijven tijdens de hele verbouwingsoperatie gewoon in gebruik. In 2016 wil de luchthaven beginnen met de bouw van de nieuwe A-pier en het bijbehorende terminalgebouw. Deze pier is volgens Jos Nijhuis, president-directeur van de Schiphol Group, hard nodig om de groei van de luchthaven te kunnen faciliteren. “Om de concurrentiepositie te versterken en de reizigers en luchtvaartmaatschappijen een topproduct te kunnen blijven bieden, investeert Schiphol fors in de infrastructuur. In 2014, 2015 én 2016 investeert Schiphol gemiddeld 1,5 miljoen euro per dag. Met deze ingrijpende vernieuwing neemt de capaciteit toe en kan Schiphol reizigers meer comfort bieden met ruimere terminals en pieren.” ❚

“In deze fase zijn wij nevenaannemer van de bouwkundig aannemers”, vertelt projectmanager Vincent Meijer. “Onze werkzaamheden zijn immers sterk verbonden met de bouwkundige, en op Schiphol is de logistiek van grote importantie. De klant gaat altijd voor; dat betekent dat ons werk is afgestemd op het functioneren van de luchthaven. In gevallen wordt een gate gesloten, maar in de regel installeren wij 'met de winkel open'.” De werkzaamheden van KONE lopen door alle bouwprocessen heen, met vier bouwkundig aannemers in evenzoveel bouwdelen. “Dat houdt in dat veel afgestemd dient te worden. Daar komt nog bij dat wij vaak 'achter security' werken, met alle veiligheidsmaatregelen van dien. Alle geleverde installaties zijn op maat gemaakt voor Schiphol: energiezuinige heavy duty-installaties in huisstijl, die voldoen aan hoge veiligheidseisen.”

ZWALUWSTAARTVLOEREN In verband met het invoeren van centrale security op de gehele luchthaven bouwt Schiphol op de E- en F-pieren overlagingen en tussenvloeren. Ook worden er 25 gatehuizen met trappen gebouwd. Op de pieren en in de gatehuizen wordt gebruikt gemaakt van LEWIS Zwaluwstaartplaten, om ijzersterke lichtgewicht vloeren te creëren. Op de pieren wordt de LEWIS-vloer gemonteerd op stalen dakplaten. Levering en montage van deze vloeren wordt verzorgd door Voortman Dak en Wand. Voor de gatehuizen wordt de levering en montage verzorgd door De Kok Staalbouw. In plaats van een standaard afwerking met beton – zoals op de E- en F-pieren, worden in de gatehuizen de LEWIS Zwaluwstaartplaten afgewerkt met houten plaatmateriaal, waardoor de platen hier als een droog vloersysteem worden toegepast. Om een snelle en efficiënte montage mogelijk te maken worden de LEWIS Zwaluwstaartplaten in de fabriek op gespecificeerde lengtes geproduceerd, en middels een strak logistiek schema op zowel de luchthaven als in de fabriek bij De Kok Staalbouw aangeleverd.

| 11

Duurzame vloeroplossingen voor nieuwbouw en renovatie LEWIS Zwaluwstaartplaten

® ®

Rahe Buigwerken Hogeweg 10 4561 RA Hulst

Tel. 0031-114-313025 info@rahebuigwerken.com

®

MAX 4 Wapeningsplaten

®

Voor productinformatie: www.reppel.nl

Reppel b.v. Bouwspecialiteiten Pieter Zeemanweg 107 Postbus 102 3300 AC Dordrecht Tel.: +31 (0)78 617 44 00 Fax: +31 (0)78 617 10 06 www.reppel.nl

www.rahebuigwerken.com

adv. 10-14.indd 1

HODY Trapeziumplaten

24/10/14 14:14

Wij bieden alles onder één dak!

Gespecialiseerd in het adviseren, engineering, leveren en monteren van dak- en gevelbouw.

voor

Gevel bekleed met aluminium panelen (project Bergen NH).

Witte Paal 217, 1742 LA Schagen - Tel.: 0224-216518

WWW.TOES.NL

The Dutch Steel Company

www.kokstaal.nl

Heerle-Wouw

AMSTERDAM | Masterplan Airport Schiphol

Bouwinfo OPDRACHT Schiphol Group, Amsterdam

ONTWERP Benthem Crouwel Naco Architecten, Amsterdam

CONSTRUCTIE ABT, Royal HaskoningDHV Installatieadviseurs: Deerns, Royal HaskoningDHV

UITVOERING Strukton, Ballast Nedam, Heijmans, VolkerWessels Bouw/Infra, BAM, Kone

BOUWKOSTEN € 354 miljoen

BOUWPERIODE voorjaar 2013 - voorjaar 2015

Projectinfo BEKLEDING BRUGGEN GATEHUIZEN De vijftig bruggen die een verbinding vormen tussen de pieren en de nieuwe gatehuizen zijn bekleed door Toes Montage in Schagen. Een bijzondere uitdaging lag voor het bedrijf in de engineering, productie en montage van sandwichpanelen die gedeeltelijk zijn rond gewalst. De sandwichpanelen worden toegepast op zowel de gevels als de daken van de bruggen, die in lengte variëren van 15 tot 33 meter. De panelen zijn voorzien van een hoogwaardige brandwerende isolatie en een coating – mede vanwege de zware milieubelasting op de luchthaven. Met name de productie van de rond gewalste sandwichpanelen vormt voor Toes Montage, een onderaannemer van VolkerWessels en De Kok Staalbouw, een uitdagende opdracht, “die perfect wordt uitgevoerd.” Toes Montage is tevens verantwoordelijk voor de engineering, productie en montage van de rond gewalste manchetten ter plaatse van de aansluiting van de bruggen op de pieren en gatehuizen. Deze aluminium zetstukken worden gezet, gewalst en gelast in de eigen zetterij en lasafdeling te Schagen en zijn voorzien van een hoogwaardige tweelaagse poedercoating. Panelen en zetwerken zijn zoveel mogelijk onzichtbaar bevestigd. In totaal gaat het bij dit project om circa 28.000 m2 sandwichpanelen en 8 kilometer zetwerk. Ook worden de dilataties tussen bruggen, pieren en gatehuizen verzorgd. De sandwichpanelen worden gemonteerd tegen de constructie van De Kok Staalbouw.

GATEHUIZEN MET RONDE RAMEN De karakteristieke ronde ramen van de gatehuizen bij de vernieuwde pieren van Schiphol zijn een product van RAHE Buigwerken. De aluminium ramen bestaan uit een binnen- en buitenraam, de afstand daartussen wordt overbrugd met een rond gewalste aluminium plaat. Elk binnen- en buitenraam is weer opgebouwd uit twee cirkels waartussen het glas ligt opgesloten.

Bouwen met de winkel open: opstelplaatsen kunnen in gebruik blijven

Voor de ramen maakt RAHE gebruik van raamprofielen van Hueck. Die worden door RAHE rond gewalst, vervolgens zodanig bewerkt dat de ontstane vervorming verdwijnt en gepoedercoat in de juiste kleurstelling. De in totaal 125 ramen worden geassembleerd in de spouwmuren van de gatehuizen. RAHE Buigwerken is een innovatief bedrijf, gespecialiseerd in het buigen en walsen van profielen. Door gebruik van geavanceerde technieken en in samenwerking met zijn klanten, streeft RAHE naar kwalitatief hoogstaande eindproducten. Het bedrijf levert onder meer aluminium en stalen constructies ten behoeve van de bouw- en gevelindustrie, machinebouw, scheepvaartindustrie en interieurbouw.

| 13

AMSTERDAM | Masterplan Airport Schiphol

Projectinfo INNOVATIE OP NIEUWBOUWDAKEN Op de platte daken van de gebouwen, pieren en gatehuizen die in het kader van het Masterplan Schiphol nu worden uitgebreid en vernieuwd, voltrekt zich een kleine revolutie. De bitumen dakbedekking die op de luchthaven veelal is toegepast maakt namelijk plaats voor TPO kunststof dakbanen van Köster Afdichtingssystemen. Een van de moderne voordelen van het toepassen van deze kunststof dakbedekking, is volgens directeur Ton Versluis van Köster dat er geen open vuur meer nodig is, zoals bij de traditionele bitumen dakbedekking. De dakbanen worden met hete lucht moleculair aan elkaar verbonden. “Dat gebeurt met een

föhn en bij een temperatuur van 600 graden Celsius. Dan heb je geen brandblusvoorzieningen nodig en kun je in alle veiligheid op het dak werken. Onze kunststof dakbanen kunnen bij iedere weersgesteldheid verwerkt worden.” Voor de gatehuizen, de E-, F- en G-pieren en het verbindingsgebouw tussen de E- en de F-pier worden de lichtgrijze Köster TPO kunststof dakbanen met een dikte van 2 millimeter toegepast. De dakbanen zijn vrij van chloor, weekmakers en zware metalen. Het gaat inmiddels om een beproefd recept, stelt Versluis. “Al vanaf 1969 worden Köster kunststof dakbanen toegepast op platte da-

ken. Ze munten uit in bewezen levensduur en een absoluut minimum aan onderhoud.” En niet onbelangrijk: het materiaal is bestand tegen kerosinenevel. Op Schiphol is sprake van een unieke toepassing. De dakbanen worden aangebracht op een verlijmde isolatieplaat van Foamglas en vervolgens wordt het hele systeem mechanisch bevestigd in de daaronder gelegen stalen dakplaten. In totaal gaat het om circa 50.000 m2 vierkante meter kunststof dakbedekking. Koster TPO dakbanen zijn tevens op de Koningin Maxima Kazerne verwerkt, en op de General Avation Terminal op Schiphol Oost.

Wat is het eerste dat u ziet voordat u landt op Schiphol?

TPO Dakbedekking

Airportquality voor uw gebouw? Bel voor meer informatie 0341467090 of mail naar info@koster-afdichtingssystemen.nl

14 |

ZWOLLE | IKEA

Tekst: Jan-Kees Verschuure Beeld: Knevel Architecten

OPTIMALISATIE BEPROEFD BOUWCONCEPT MOET LEIDEN TOT BETERE EXPLOITATIE IKEA Zwolle vogelvlucht

Compacte IKEA-vestiging Zwolle wordt duurzame pilot-store Voor het eerst sinds 2006 (Amersfoort) krijgt Nederland er in 2015 weer een volledig nieuwgebouwde IKEA-vestiging bij. De Zweedse meubelgigant opent volgend voorjaar een zogenoemde next generation-store in de Overijsselse hoofdstad Zwolle. Een IKEA met de vertrouwde winkelrouting, echter compacter dan andere Nederlandse vestigingen, vertelt projectmanager Jan Wessels van Ingenieursbureau Boorsma, dat het bouwmanagement voert tijdens de realisatie. De bouw van IKEA-vestigingen kent vaste protocollen en een korte bouwtijd; dat is in Zwolle niet anders zegt Wessels, die namens Boorsma ook betrokken was bij de bouw van IKEA Amersfoort en de uitbreiding van enkele bestaande vestigingen. “De winkel moet snel na oplevering in gebruik worden genomen. Om die reden wordt graag met vaste partijen gewerkt, maar dat is geen gegeven. In dit project zijn bijvoorbeeld veel regionale aannemers ingeschakeld. IKEA is een zeer betrokken opdrachtgever die naast ons staat in de uitvoeringsfase. Geza-

16 |

menlijk voeren wij de bouwdirectie; daaronder functioneren 33 aannemers in hechte samenwerking.” Het uitgekiende bouwconcept op basis van de bekende blauw-gele huisstijl, houdt niet in dat de realisatie van een IKEA-vestiging als een bouwpakket kan worden beschouwd, vervolgt Wessels. “De planning is scherp te noemen, waardoor het signaleren van obstakels essentieel is. Wij funderen hier aan de uiterste noordzijde van Zwolle op relatief moeilijk te be-

malen grond; dat had aandacht nodig. Verder is er – anders dan bij de meeste Nederlandse IKEA-vestigingen – geen sprake van een onderliggende, maar van een naastgelegen parkeergarage. Hierdoor kon de constructie vereenvoudigd worden. Vanwege de introductie van een nieuw winkelconcept wordt wel wat extra tijd genomen in de eindfase van de bouw.”

MEER TRANSPARANTIE De IKEA-vestiging wordt gerealiseerd op een terrein van 5 hectare op het sterk groeiende bedrijvenpark Hessenpoort, en is gefundeerd op onderheide betonnen poeren met een in-hetwerk gestorte betonvloer, waarop een perfect vierhoekige staalconstructie van 120x120 meter met prefab betonvloeren wordt gerealiseerd - ook weer afgewerkt met staal als dakconstructie. De aansluitende parkeergarage (100x110 meter) bestaat uit een staalconstructie met op

ZWOLLE | IKEA

Projectinfo twee niveaus een betonnen vloer als parkeerdek, afgewerkt met een halfopen gevel voorzien van stalen lamellen. Aan de zijgevel loopt die transparante gevel naadloos over in die van de showroom, waarin glaspartijen zijn aangebracht die het buitengevoel versterken. In april dit jaar is begonnen met het storten van de fundering en voor de kerst leveren IKEA en haar bouwpartners het gebouw op. Wessels: “Binnen het bouwconcept van IKEA sluiten de werkzaamheden zoveel als mogelijk op elkaar aan, met zogenoemde treintjes, die soms maar een tiental meters achter de voorgaande bouwstroom aanlopen. De vloerstort was binnen een maand afgerond en het casco stond in 7 weken tijd overeind, waardoor in juli het hoogste punt werd bereikt. Toen is meteen begonnen met het belangrijke installatiewerk en momenteel (begin oktober; red.) is IKEA de eerste stellingen al aan het opbouwen.” ›

'LANDSCHAPPELIJKE INPASSING IKEA ZWOLLE ZORGVULDIG VORMGEGEVEN' De integratie van de nieuwe IKEA-store op het bestaande bedrijventerrein Hessenpoort, gelegen in een landelijke setting aan de noordzijde van Zwolle, verloopt volgens een Stedenbouwkundig Programma van Eisen. Gebouwontwerper Knevel Architecten en landschapsarchitect BDP.khandekar hebben de inpassing zorgvuldig vormgegeven, vertelt architect-partner Gert Jan Knevel. “Een belangrijke eis vanuit het PvE was het inrichten van het terrein met ruime groen- en waterpartijen; ook diende de gevel van de IKEA-store aan de Bentheimstraat één geheel te vormen met die van de aangrenzende parkeergarage”, vertelt Knevel, wiens bureau in samenwerking met IKEA Zweden alle recent nieuwgebouwde dan wel uitgebreide IKEA-vestigingen ontwierp. “De halfopen lamellengevel van de parkeergarage sluit daartoe aan op de gesloten stalen gevel van de showroom, waardoor de IKEA-store en de parkeergarage aan de Bentheimstraat worden gebundeld tot één gebouw met een rustige uitstraling.” Een ander belangrijk onderdeel van de landschappelijke inpassing is het behoud van een monumentale eik aan de Nieuwleusenerdijk, de belangrijkste toevoerroute voor de nieuwe IKEA-store vanaf de A28. “Aan die zijde bevindt zich straks het restaurant en de expeditie. Met behulp van schanskorven wordt de eik maximaal geïntegreerd in de nieuwe structuur en in het zicht geplaatst. Komend vanaf de A28 rijdt de bezoeker per auto eerst langs deze zijde over de Nieuwleusenerdijk om de bestaande vestiging van Intratuin heen, om langs een brede watergang terug te rijden naar de entree van de parkeergarage.”

PVC-DAKBEDEKKING Voor de nieuwe vestiging van IKEA in Zwolle heeft dakdekkersbedrijf Jalving het dakbedekkingspakket aangebracht. "De uitdaging bij dit soort grote projecten van 15.000 m2 zit hem altijd weer in het goed organiseren van de logistiek" vertelt directeur Harold Jalving.

De maatregelen die bij deze IKEA-vestiging worden toegepast om het energieverbruik te optimaliseren, zijn mede tot stand gekomen door de provincie Overijssel beschikbaar gestelde subsidie. Hiermee draagt de duurzame IKEA-vestiging bij aan de doelstelling van de provincie om 20% Nieuwe Energie in 2020 beschikbaar te hebben voor gebruik in Overijssel.

"Onze organisatie is optimaal ingesteld voor dit soort grote projecten. Dat is ook de reden dat IKEA voor ons bedrijf heeft gekozen. Wij stellen voor dit soort projecten een speciaal projectteam samen. Dit team werkt vanaf dag 1 tot aan de oplevering samen met onze opdrachtgever en alle andere disciplines. Het grote voordeel van een vast projectteam is de communicatie: korte lijnen en iedereen weet precies waar het over gaat en voor onze opdrachtgever is het duidelijk waar ze moeten zijn voor vragen. Op voorhand proberen we alle knelpunten in kaart te brengen en deze gezamenlijk op te lossen. Door deze manier van optimaliseren verloopt een werk efficiënt en gecontroleerd. Dit zie je uiteindelijk terug in de planning en in de kwaliteit. Ook bij IKEA Zwolle is het gewenste kwaliteitsniveau en de gewenste opleverdatum gehaald."

| 17

ASK Romein gaat als gerenommeerde staal- en totaalbouwer geen uitdaging uit de weg. Van bedrijfsruimten tot uiterst complexe bouwwerken: wij ontwikkelen en realiseren graag ambitieuze projecten. Vanuit onze vestigingen in Roosendaal, Vlissingen en Malle (B) bedenken, ontwikkelen, ontwerpen, optimaliseren en realiseren we projecten voor marktsegmenten als industrie, kantoren en bedrijfspanden, offshore, logistiek en distributie, hoogbouw en specials, infra en transport, sport en leisure en food. Door onze kennis als civiele hoofdaannemer en staalconstructiebedrijf te combineren, ontstaat de kracht die ASK Romein uniek maakt. Met optimale constructies, een groot oplossend vermogen en lage kosten realiseren wij projecten binnen de door de klant gestelde voorwaarden van tijd, kwaliteit en budget. Graag zijn wij ook u van dienst!

ASK Romein B.V. Postbus 1013 4700 BA Roosendaal Tel.: +31 (0)165 - 750300 Fax: +31 (0)165 - 555325

www.ask-romein.com

ZWOLLE | IKEA

Projectinfo BETERE EXPLOITATIE Met een kleine 30.000 m² vloeroppervlak en ruim 1.000 parkeerplaatsen wordt IKEA Zwolle compacter dan de meeste Nederlandse vestigingen, mede dankzij een geoptimaliseerde exploitatie. Zo worden er vanwege het compacte volume minder liften aangebracht dan in eerder gerealiseerde vestigingen. Volgens het splinternieuwe next-generation-store-concept, dat in Zwolle wordt geïntroduceerd en wereldwijd moet worden toegepast, zijn de showroom en de markethall (o.a. woningaccessoires) meer geïntegreerd dan voorheen, waardoor een beter overzicht van het assortiment ontstaat. Verschillende stijgpunten brengen de bezoeker zoals gebruikelijk eerst van de begane grond naar de showroom op de eerste verdieping, waar zich nu ook de markethall bevindt, met aansluitend het restaurant. Vervolgens gaat de bezoeker verder naar het zelfbedieningsmagazijn en de kassa's een verdieping lager.

MEER DUURZAAMHEID In de nieuwe IKEA-vestiging worden diverse aanvullende maatregelen toegepast die het energieverbruik optimaliseren, waardoor 'een voor retailgebouwen hoog duurzaamheidsniveau' wordt bereikt. Wessels: “Op het dak komen PV-panelen die met 9 windmolens aan de dakrand voor een groot deel van de ›

PARKEERGARAGE IKEA ZWOLLE: LICHTE, UITBREIDBARE DRAAGCONSTRUCTIE Het casco van de parkeergarage van IKEA Zwolle (circa 1.000 plaatsen) is gerealiseerd door staal- en totaalbouwer ASK Romein, die voor IKEA eerder parkeergarages bouwde in Eindhoven, Duiven en Utrecht. Bij het realiseren van deze projecten zijn de omgevingsfactoren telkens anders maar de doelstellingen dezelfde, vertelt accountmanager Hans Breedveld. “Volgens de hoogstaande eisen van IKEA ontwerpen, engineeren en bouwen wij telkens de prijstechnisch meest optimale parkeergarage.” De bouw van de parkeergarage, die een directe verbinding heeft met de gelijktijdig opgetrokken showroom, is in Zwolle verdeeld in percelen, waarbij ASK Romein de cascobouw plus fundering en waterdichting voor haar rekening neemt. “De infra, zoals de asfaltering op maaiveld, en de installaties, zoals de verlichting, worden door andere partijen uitgevoerd. Dat betekent dat wij hecht samenwerken binnen een strakke planning. Verder zijn wij vrij in het ontwerpen, engineeren en bouwen van de prijstechnisch meest optimale constructie; die wordt getoetst door het ontwerpteam van IKEA. Deze samenwerking heeft zich al meerdere malen succesvol bewezen.” Lichte draagconstructie De drielaagse parkeergarage (begane grond, verdieping en dek) is apart gefundeerd op betonnen poeren en bestaat uit een staalconstructie met relatief grote overspanningen, die is voorzien van holle kanaalplaatvloeren met gestorte druklagen. De in april dit jaar gestarte uitvoeringsfase loopt ondanks de korte bouwtijd (8 maanden) volgens schema. Ontwerptechnisch is het bij elke nieuwe parkeergarage voor IKEA telkens puzzelen, zegt Breedveld. “In Zwolle is de parkeergarage compacter dan elders. De belangrijkste uitdaging was het ontwerpen van een lichte draagconstructie binnen een beperkte bouwhoogte.” Halfopen gevel De halfopen buitengevel bestaat deels uit rasterbeplating van strekmetaal en deels uit stalen lamellen in de bekende IKEA-kleuren, en vormt aan één zijde een geheel met de gevel van de aansluitende showroom, waardoor de uitstraling ontstaat van één gebouw. Parkeerders kunnen de showroom op niveau 1 van de parkeergarage direct betreden, en kunnen na het bezoek met één van de goederenliften terug naar de juiste parkeerverdieping. “Indien nodig kan deze constructie nog met twee verdiepingen worden uitgebreid; dan is het meteen de grootste IKEA-parkeergarage in Nederland.” Begin december levert ASK Romein de parkeergarage op. De met PV-panelen beklede showroom vormt een perfecte vierhoek; rechts de parkeergarage in aanbouw

| 19

PRODUCEER ZELF DE ENERGIE VAN DE TOEKOMST

IKEA - Zwolle - Nederland

Leverancier van de zonnepanelen Engineering, Procurement, Construction Project Development Groothandel

Leverancier van het ondersteuningssysteem

Ikaros Solar Belgium nv BeNeLux Office Metropoolstraat 30-32 A 2900 Schoten Belgium

Solar Frontier Europe GmbH

Esdec B.V.

Bavariafilmplatz 8 82031 Gr端nwald bei M端nchen Germany

Paderbornstraat 4 7418 BP Deventer The Netherlands

T.:+32 3 641 64 80 www.ikaros-solar.eu

T.:+49 89 92 86 142 0 www.solar-frontier.eu

T.:+31 570 624 177 www.clickfit.nl

ZWOLLE | IKEA

stroomvoorziening gaan zorgen. Het gehele gebouw is zowel aan de buiten- als binnenzijde voorzien van ledverlichting, en wordt verwarmd dan wel gekoeld met een WKO-installatie en door middel van thermische vloeren, waarbij het leidingenwerk voor koeling dan wel verwarming zorgt. Verder wordt in de keukens een WTW-installatie aangelegd.” De nieuwe vestiging van IKEA krijgt een directe aansluiting met de A28, waartoe de belangrijkste toegangswegen in samenspraak met de gemeente zijn aangepast. De officiële opening van IKEA Zwolle is gepland in het voorjaar van 2015. ❚

Bouwinfo OPDRACHT IKEA Beheer PROJECTMANAGEMENT Ingenieursbureau Boorsma ONTWERP Knevel Architecten/Inter IKEA Systems

CONSTRUCTIE-ADVIES BOUWPERIODE PROGRAMMA

(gebouwen); BDP.khandekar (landschap) Ingenieursbureau Boorsma april – december 2014 IKEA-vestiging (circa 30.000 m²) en parkeergarage 1.000 plaatsen

Projectinfo DAK- EN GEVELBEPLATING IN HUISSTIJL Acoma B.V., al meer dan 50 jaar een specialist in dak- en gevelbeplating en dakbedekking, kreeg de omvangrijke opdracht voor de levering en montage van de dak- en gevelbeplating op de nieuwe IKEA-vestiging in Zwolle. “In het kenmerkende blauw en geel van de opdrachtgever hebben wij in korte tijd 5.000 m² gevelbekleding en 16.000 m² staalplaten voor de dakconstructie geleverd en gemonteerd”, vertelt projectleider Edwin van Rooden. “Een uitdagende opdracht, vooral gezien de planning. Eind april dit jaar kregen wij de opdracht; in juli begon de montage en begin november hebben wij deze afgerond. In omvang is dit werk vergelijkbaar met een DC. De logistieke en planningstechnische eisen zijn echter hoger. Wij zaten twee keer per week om de tafel bij bouwvergaderingen om onze werkzaamheden zo goed mogelijk op die van andere partijen te laten aansluiten. De montage heeft daarom in verschillende fasen plaatsgevonden.”

MACHINEKAMERLOZE LIFTEN MET GROOT HEFVERMOGEN Orona produceert, levert en installeert de liften en een roltrap in de nieuwe IKEA-vestiging in Zwolle. Vanwege de specifieke eisen en gestandaardiseerde werkwijze van de opdrachtgever is het een maatwerkproject, dat onder meer de ontwikkeling van een groep machinekamerloze liften met een capaciteit van 4.000 kilogram per stuk behelst. De liftonderdelen worden grotendeels op locatie geassembleerd. Multinational Orona, marktleider in Spanje en tot voor kort in Nederland bekend onder de naam All-in, werkte al eerder met IKEA in vergelijkbare projecten. “Wij zijn dus bekend met het winkelconcept en de bouwprotocollen”, zegt technisch commercieel adviseur Hans Boekraad. Zowel bij ontwerp als uitvoering zijn mensen betrokken van de Nederlandse vestiging van Orona in Alphen aan den Rijn. Orona produceert en installeert een zevental liften en een roltrap in de vestiging op bedrijventerrein Hessenpoort. “Eigenlijk is elke lift of roltrap een special vanwege het winkelconcept van IKEA. De roltrap en liften bij de entree zijn in verband met winkeldiefstal alleen geschikt gemaakt voor opgaand verkeer. En de 'driegroep' goederenliften bij de uitgang is speciaal ontwikkeld in een machinekamerloze uitvoering, uniek vanwege het individuele hefvermogen van 4.000 kilogram. Normaliter worden dergelijke liften hydraulisch uitgevoerd, maar in het kader van 'eco-efficiëntie' heeft IKEA voor deze variant gekozen.” De liftonderdelen worden in Spanje geproduceerd en grotendeels op locatie geassembleerd. “Alleen de machineframes worden in Alphen aan den Rijn in elkaar gezet, maar in feite worden de lift- en roltrapinstallaties als een IKEA-bouwpakket op locatie gerealiseerd”, besluit Boekraad.

| 21

ZWOLLE | IKEA

Zonnedak Ikea Zwolle ijkpunt groeiende Nederlandse PV-markt Zonne-energiespecialist Ikaros Solar heeft op het dak van het nieuwe Ikeagebouw een PV-installatie aangelegd. Voor Ikaros zelf en voor Ikea stilaan routine, maar voor Nederland een absolute primeur. De productie van zonneenergie op daken van grote bedrijven komt er nu pas stilaan op gang.

22 |

ZWOLLE | IKEA

"Dat heeft verschillende oorzaken. In België liggen de stroomprijzen hoger en kunnen bedrijven net als huishoudens sinds 2007 subsidies krijgen voor het plaatsen van zonnepanelen", legt sales & marketing director Sven Goethals (Ikaros) uit. "In Nederland is de subsidie heel beperkt, maar genieten bedrijven wel van veel gunstigere elektriciteitsprijzen bij het aankopen van stroom. Daarom was de Nederlandse markt tot nu toe vooral een residentiële markt. Ikea Zwolle zal één van de eerste grote Nederland-

se bedrijfsdaken zijn waar de zelf opgewekte stroom goedkoper uitvalt dan aangekochte netstroom." Daarom verwacht hij dat Nederland de komende jaren de belangrijkste groeimarkt voor zonne-energie zal zijn.

NEDERLANDSE PRIMEUR De verdere ontwikkeling van de zonnetechnologie en de goedkopere productie van panelen maakten dat zonnepanelen door hun opbrengst en kostprijs ook voor Nederlandse bedrijven

interessant werden. Ikea is één van de eerste bedrijven met een grote dakoppervlakte die de stap zet. Het zonnedak van Ikea Zwolle kadert in een algemeen streven van Ikea om zijn energieverbruik (verder) te verminderen. Het wil dit verbruik ook helemaal uit hernieuwbare bronnen invullen. In Frankrijk en Duitsland beschikt het zelfs over eigen windturbines, in de Verenigde Staten zijn de Ikea-zonnedaken goed voor 34 MW. Ter vergelijking: 1 MW is 1 miljoen Watt, een klassieke gloeilamp werkt op 30 tot 60 Watt. Ikea en Ikaros kennen elkaar al langer. Ikaros bracht al zonne-installaties aan op de daken van zes Belgische Ikea-winkels. Daarop liggen nu in totaal 25.000 zonnepanelen, samen goed voor een oppervlakte van 45.000 m² en een vermogen van 6,5 MW. Ikea gebruikt de opgewekte elektriciteit zelf. "De uitstekende ervaringen van Ikea België en van het hoofdkantoor in België met ons, maakte dat we mochten deelnemen aan de aanbesteding voor Zwolle", blikt Goethals terug. De komende twee jaar mag Ikaros trouwens ook de Ikea's in Frankrijk en Portugal uitrusten met PV-panelen. "Maar geen enkel project is identiek. Veel hangt af van het gebruik van een deel van het dak als parking." In Zwolle bedekte Ikaros 12.000 m² van het in totaal 14.400 m² grote Ikea-dak met 5.510 panelen van het Japanse merk Solar Frontier. "We gebruikten hier recent ontwikkelde CIGSdunnefilmpanelen. Klassieke zonnepanelen zijn gebaseerd op silicium, CIGS op koper (C), indium (I), gallium (G) en selenium (S). Niet alleen is hun productieproces goedkoper, ze presteren ook beter bij warm en bewolkt weer. Ze zijn ook lichtgevoeliger, zodat ze efficiënter werken bij lage zonnestand en op niet-optimaal zon-geörienteerde daken. Dit verkort hun terugverdientijd op energievlak."

IKAROS SOLAR Met volledig operationele vestigingen in Nederland, Groot-Brittannië, Portugal, India en Mexico, realiseert de Ikaros Solar Group wereldwijde PV-projecten. Ikaros Solar is ook groothandel en biedt installateurs alleen kwaliteitsmerken aan. De hoofdzetel ligt in het Vlaamse Schoten, nabij Antwerpen. In België is het al langer een bekende naam. De stichters waren in 2006 geen onbekenden in het bedrijfsleven en intussen omvat het palmares meer dan 120 MW, met naast Ikea namen zoals Colruyt, DHL, Brussels Airport, Carrefour en Philips. In Nederland wekt onder meer vloerbekledingsfabrikant Forbo (Assendelft) zijn elektriciteit op via een PV-installatie gebouwd door Ikaros. ❚ In Zwolle bedekte Ikaros 12.000 m² van het in totaal 14.400 m² grote showroomdak | 23

Nederland is goed onder dak en het is zo vanzelfsprekend, dat praktisch niemand er bij stil staat dat een goed dak veel vakmanschap vergt. Niet alleen wat betreft de constructie, maar juist ook wat betreft de dakbedekking. Dat laatste facet, dakdekken, is absoluut een vak apart, ons vak. Maak kennis met:

Ook voor IKEA Zwolle verzorgen wij duurzame oplossingen voor licht, lucht, warmte en veiligheid.

www.pranger-rosier.nl

Dakdekkersbedrijf Jalving

Dakdekkersbedrijf Jalving BV Roald Amundsenstraat 4 7825 AT Emmen

Telefoon Fax Internet E-mail

: : : :

(0591) 66 81 20 (0591) 66 81 21 www.jalving.nl info@jalving.nl

ZUNDERT | Vrieshuis Ardo

Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau Beeld: Ardo e.a.

Indrukwekkende getallen ARDO BREIDT HAAR OPSLAGRUIMTE UIT Een fraaie groenstrook onttrekt straks het vrieshuis van Ardo aan het oog van de bewoners van Zundert. En daar is best wat groen voor nodig. Of nu de breedte, de hoogte, de dikte van de vloer of de hoeveelheid staal ter sprake komt, de getallen die voorbijkomen zijn stuk voor stuk indrukwekkend. Om te beginnen vraagt het negen jaar voordat Ardo met de bouw van het vrieshuis kan beginnen. Paul Wortel, Manager Investments van Ardo, licht dit toe.

“We moesten de beste locatie bepalen, beslissingen nemen over de grootte, de capaciteit en de toe te passen technieken. Daarna volgden de onderhandelingen met gemeente en omwonenden, onder andere over de wijziging van het bestemmingsplan. En tenslotte moest de grond worden aangekocht.” Maar Ardo mag bouwen op de plek die voor haar het gunstigste is, namelijk in de nabijheid van de gebieden waar de groenten worden verbouwd die straks in het vrieshuis worden ingevroren.

INNOVATIEF Het vrieshuis is groot. Het heeft de maximale hoogte van 33 meter en een oppervlakte van 6.500 m2. Vriesproductenhandelaar Ardo beschikt straks over een opslagruimte voor 28.000 pallets, die kunnen worden opgeslagen bij een temperatuur van 22 graden onder nul. De inrichting van het vrieshuis is sterk innovatief. Zo wordt gewerkt met een railsysteem met karretjes die alle pallets afzonderlijk kunnen bereiken. Bij uitlevering verschijnen de orders in de juiste volgorde bij de docks zonder dat daar een mensenhand aan te pas komt.

SILOBOUW “Het pand is opgetrokken volgens het silobouwsysteem”, vertelt Wortel. “Bij dit systeem wordt eerst de betonvloer gestort. Vervolgens worden de palletstellingen geplaatst, die tevens fungeren als de constructie van het gebouw. Als de stellingen staan, worden de isolatiepanelen er tegenaan gemonteerd. In grote lijn wordt het pand dus gerealiseerd door drie partijen. Sprangers Bouwbedrijf

26 |

heeft de vloerplaat gestort, Storax heeft de palletstellingen geplaatst en Isocab Construct heeft de isolatiepanelen aangebracht.”

BETONVLOEREN VOLGENS FEM-NORM Voor het storten van de betonvloer geldt de FEMnorm. Deze norm is extreem hoog en geldt voor projecten in de logistieke automatisering. Voor Sprangers Bouwbedrijf betekent dit een ondervloer van 20 centimeter dik met vloerverwarming. De verwarming moet voorkomen dat de ondergrond bevriest en uitzet. Dan volgen een isolatiepakket van 25 centimeter dik en een afdekvloer van 45 centimeter. “Vanwege het enorme oppervlak en de forse diktes hebben we de vloer gestort in drie delen van zo’n 900 m3”, vertelt Bart Doomen van Sprangers Bouwbedrijf. “Maar zelfs toen moesten de betonwagens van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat beton aanvoeren.” Als alle delen zijn uitgehard, kan Storax beginnen met de staalconstructie.

MET BOUTEN EN MOEREN Met een ruime ervaring in silobouwinstallaties - met satelliet- of kraanbediening - is Storax aardig wat gewend. Maar ook voor haar is Ardo een

groot project. Zij heeft het systeem speciaal voor Ardo ontwikkeld in samenwerking met Savoye, die de automatisering voor haar rekening heeft genomen. De rollebanen op de begane grond, de opslagsteigers en de rails voor de karretjes vragen samen bijna 1,7 miljoen kilo staal. Toch moet het hele systeem binnen zeventien weken met bouten en moeren in elkaar worden gezet. Zo verrijst een bijna artistieke stellage die doet denken aan een mega Meccano-bouwwerk.

PRECISIEWERK “We hadden geluk met het weer”, vertelt Arnaud Tourny van Storax. “Door de droge zomer hebben we nauwelijks weerverlet gehad. Ook zijn we tijdens de bouwperiode uitstekend ondersteund door extra ploegen van onze moedermaatschappij Ramada. De afmontage hebben we zelf gedaan.” Deze beslissing neemt Storax niet voor niets. De afmontage luistert nauwer dan ooit. “Een te grote afwijking kan ervoor zorgen dat een karretje stagneert of ontspoort. In dat geval moet het herstel gebeuren op een hoogte van 30 meter bij een temperatuur van - 22°C en een verlaagd zuurstofgehalte. Het zal duidelijk zijn dat dit gepaard gaat met hoge kosten.”

ZUNDERT | Vrieshuis Ardo

Projectinfo ONE-STOP-SHOP VOOR ROLBAANTRANSPORT Atelier Dumon uit Brugge stond in voor het implementeren van het volautomatisch palettentransport in het Ardo-vrieshuis in Zundert. De West-Vlaamse KMO werkte unieke oplossingen uit die een economische besparing en een technologische meerwaarde opleveren voor de klant. De stromen van diepvriesgroenten automatiseren en bedrijfszeker maken, was de opdracht voor Atelier Dumon. “De afdeling machinebouw levert uitsluitend maatwerk af volgens de behoefte van de klant”, zegt Thomas Dumon. “We werken voor heel uiteenlopende industrieën en bedrijven, maar zijn sterk gespecialiseerd in de sector van de diepvriesproducten. Het gaat hier vooral om installaties die werken bij negatieve temperaturen. Een goede productkennis in zo’n koude omgeving is essentieel. Alle gebruikte materialen dienen afgestemd te worden op die aparte omgeving. Continuïteit is voor die bedrijven van cruciaal belang.” “We zijn een one-stop-shop: van studiebureau over bouw tot installatie en service achteraf, we verzorgen het allemaal zelf. Daardoor zijn we in staat om een kwalitatief product af te leveren en een goede service te garanderen. Bij voorkeur proberen we zo vroeg mogelijk bij een project betrokken te worden, liefst al van bij de bouwplannen.” “Al sinds 1993 werken we voor de groep Ardo, dat zijn palettentransport wou automatiseren”, vervolgt Thomas Dumon. “Samen met hen hebben we het unieke rolbaantransportsysteem van de dokken, via een paletcontrolesysteem, tot aan hun hoogbouw ontwikkeld. Vervolgens worden de verschillende paletten met afgewerkte producten in de juiste volgorde volgens de wensen van de transporteur voorbereid en afgeleverd aan de vrachtwagens. Een volautomatisch systeem voor de volledige 'flow', kortom.” Het vrieshuis krijgt een hoogte van 33 meter

LUCHT- EN WATERDICHT Dan is de beurt aan Isocab Construct om het bouwwerk in te pakken met 20.000 m2 extra isolerende panelen. De panelen met een lengte van 19 meter moeten in grote volumes via het uitzonderlijk transport worden aangevoerd. Veel aandacht vraagt de afscheidingsnaad tussen de isolatiepanelen van de eerste en de tweede bouwlaag. “Als hierdoor lucht of water binnendringt, zal dit onmiddellijk bevriezen, uitzetten en schade veroorzaken”, legt Jacques Castelein van Isocab Construct uit. “De naad moet dus lucht- en waterdicht zijn.”

MILIEUBEWUST Wortel van Ardo realiseert zich dat het nieuwe vrieshuis wel wat vraagt van de omgeving. Anderzijds ziet hij ook positieve punten. Door de bouw van het nieuwe vrieshuis blijft de werkgelegenheid voor Ardo in Zundert behouden en vermindert het vrachtverkeer met 3.000 ritten per jaar. Om iets terug te doen voor de gemeenschap transformeert zij een gebied van 4,7 hectare tussen het vrieshuis en het riviertje de Aa tot een aantrekkelijke natuurzone, compleet met wandelpaden, vijvers en schapen. ❚

| 27

- GROND- RIOLERINGSEN VERHARDINGSWERKEN - SLOOPWERKEN - IN- EN VERKOOP BESTRATINGSMATERIALEN

WWW.GOMMERSGRONDWERKEN.NL

724065_Gommer Grondwerken.indd 1

04-11-14 17:25

A gLOBAL LEAdER in high-dEnsiTy STORAgE SOLUTiONS fOR pALLETS STORAX BENELUX NV/SA

Au Fonds Râce, 17 • B-4300 Waremme (Borgworm) Tél : +32 (0) 19 33 86 86 • Fax : +32 (0) 19 33 86 80 E-mail : info@storax-ramada.com www.storax-ramada.com

ZUNDERT | Vrieshuis Ardo

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP UITVOERING KOELINSTALLATIES ISOLATIE LOGISTIEKE INSTALLATIES REKKENBOUW BOUWPERIODE

Facts & Figures

Ardo, Zundert Architecten Bureau Delafontaine, Roeselare (B) Sprangers Bouwbedrijf, Breda SKT, Ieper (B) Isocab Construct, Bavikhove (B) Dumon, Brugge (B) en Savoye, Ladoix (F) Storax Benelux, Waremme (B) januari 2014 - april 2015

28.000 pallets opslagcapaciteit 20.000 m2 panelen 900 heipalen 8.700 m2 betonvloeren 4.500 m3 beton 1.700 ton staal

Projectinfo DE GROND BOUWRIJP MAKEN EN INRICHTEN Als alle vergunningen binnen zijn en de grond is aangekocht, gaat Gommers Grondwerken als eerste aan de slag met het grondwerk voor het Ardo-vrieshuis. Zij turnt het voormalige agrarische gebied om tot een bouwrijp gebied. Dat begint met het verleggen van kabels, leidingen en rioleringen, om vervolgens het hele bouwterrein in te richten. “We hebben niet alleen het terrein waarop nu wordt gebouwd bouwrijp gemaakt”, vertelt Patrick Gommers, “maar ook het terrein eromheen. Aan de voorzijde van het gebouw hebben we een terrein van 7.000 m2 afgegraven en voorzien van menggranulaat. Het verouderde containerterrein aan de achterzijde hebben we voorzien van asfalt met een combideklaag. En op dit moment zijn we bezig met de inrichting van de natuurzone. Hier hebben we twee retentiebekkens uitgegraven om het oppervlaktewater van de gemeente en van Ardo op te vangen, zodat het later gedoseerd kan worden geloosd.” Voor Gommers Grondwerken zijn het vertrouwde klussen. Bij grootschalige bouwprojecten en de uitbreiding van woonwijken is zij regelmatig de partij die het terrein bouwrijp maakt en na afronding van de bouw het ‘groen en het grijs’ voor haar rekening neemt. Gommers: “Ardo had het werk uitstekend voorbereid. Met de juiste tekeningen en bestek is het een stuk gemakkelijker werken.”

Concrex • Is een ontwerpende bouwer • Levert projecten turn-key op • Levert bedrijfspanden op met lage expolitatiekosten • Levert duurzame bedrijfspanden op • Levert betaalbare bedrijfspanden op • Levert onderhoudsarme bedrijfspanden op • Levert bedrijfspanden met een laag energieverbruik

www.concrex.nl

HYBRIDE CONSTRUCTIE Concrex Bedrijfsbouw uit Geldermalsen heeft in opdracht van en in samenwerking met Sprangers Bouwbedrijf het project uitgewerkt in prefab beton in combinatie met staal, het welbekende 'hybride bouwen'. "De keuze lag voor de hand, aangezien het gaat om koelen en vriezen van levensmiddelen met een bijbehorend kantoorgebouw." Aangezien beton een uitstekende thermische inertie bevat (zie rapportage TU Eindhoven te downloaden op www.concrex.nl), met andere woorden een goede buffering biedt tegen warmte van buitenaf en ten opzichte van staal minder onderhevig is aan thermische geleiding (inleiden van warmte en koude), is beton een voor de hand liggende keuze bij het bouwen van een koel- en vrieshuis, aldus Concrex. "Tevens heeft beton het voordeel van een brandwerendheid van minimaal 60 minuten. Daarnaast zijn bij toepassing van prefab betonelementen, de eisen met betrekking tot de levensmiddelen- en warenwetgeving zonder moeilijke bouwkundige details en respectievelijke meerkosten afgedekt." Concrex Bedrijfsbouw heeft tevens al het staal geïntegreerd in zowel het constructief ontwerp als in de montage, teneinde de bouwsnelheid te optimaliseren en extra inzet en handelingen van derden te besparen.

| 29 724091_Concrex Bedrijfsbouw.indd 1

04-11-14 15:32

ZUNDERT | Vrieshuis Ardo Tekst: Michel van den Heede

KOELINSTALLATIE OP MAAT ONTWORPEN EN GEPLAATST Het toonaangevende koeltechnische bedrijf SKT uit Ieper staat in voor het ontwerp en de implementatie van de koelinstallatie in het vrieshuis Ardo in Zundert. “Het gaat om een 1-traps superfeed ammoniak installatie van 750 kW aan koude vermogen, geleverd door 1 compressor”, verduidelijkt Project Engineer Mathieu Heens. “Deze installatie is uniek en ontworpen volgens de wensen van de klant. Zo wordt naast de koudeproductie ook airco en warm water aangemaakt voor de verwarming en koeling van de aanpalende burelen en elektrische lokalen.” Aan de hand van het gedetailleerde P&IDschema ging het tekenbureau aan de slag om de koelinstallatie in 3D uit te tekenen. “Hierbij streven we ernaar om zoveel mogelijk componenten samen te bouwen in onze ateliers zodat ter plaatse een minimum aan werk dient te gebeuren. Bij dit project ging het specifiek om het kranenstation van de verdampers in de hoogbouw, dat in een geïsoleerd lokaaltje werd ingebouwd om samen met de verdamper boven in de hoogbouw geplaatst te worden en de compressorkit, waarbij compressor, afscheiders, wisselaars, pomp en elektrische kasten vooraf geassembleerd en bekabeld werden op 1 chassis.” Ondertussen ging het P&ID schema naar de afdeling elektriciteit, waar de elektrische schema’s en schakelkasten ontworpen werden. Nadien werd alles nogmaals doorgegeven aan de afdeling automatisatie, die instond voor het PLC-programma en de visualisatie.

VLOERVERWARMING “Parallel met de opbouw van de verschillende componenten van de koelinstallatie startten we op de werf”, blikt Mathieu Heens terug. “We dienden al tijdens de funderingswerken op de site te zijn voor het plaatsen van de vloerverwarmingsbuisjes. Deze zijn nodig om te verhinderen dat de ondervloer van het vrieshuis gaat opvriezen. Voor het verwarmen van de vloer wordt restwarmte van de koelinstallatie gebruikt.” De volgende fase op de werf was het plaatsen van de verdampers die bovenaan in het vrieshuis (op een hoogte van 30 meter) kwamen. Met een gewicht van 7,5 ton per verdamper is dit geen gemakkelijke klus. “Samen met de verdampers werden ook het kranenstation van de verdampers en de buizen met de hijskraan ter plaatse gelegd. Daarna was het voor ons afwachten totdat het dak en de wanden van het vrieshuis geplaatst waren alvorens de laswerkzaamheden konden starten.” “Als ook de machine wind- en waterdicht was, leverden we de compressorkit aan en werden de condensors op het dak van de machinekamer geplaatst. Eens al deze componenten ter plaatse zijn, starten de laswerkzaamheden. Aan-

gezien het gaat om een NH3-installatie, moeten deze laswerken gebeuren met gecertificeerde lassers, met röntgencontrole op de lassen. Er volgen een druktest en inspectie door een extern keuringsorganisme waarna het isoleren en dampdicht afwerken van de buizen kan starten. Gelijktijdig worden alle elektrische kabels aangesloten.”

GELEIDELIJKE INKOELING “Van zodra we over voldoende stroom beschikken, zullen we kunnen overgaan tot het vullen van de installatie met NH3 en het proefdraaien. Doordat de verschillende componenten maximaal getest worden alvorens ze onze ateliers verlaten, neemt deze testfase doorgaans slechts enkele dagen in beslag. Aangezien de installatie volledig PLC-gestuurd is en via vpn-verbinding door ons vanop afstand kan bestuurd en opgevolgd worden, hoeft niemand ter plaatse te gaan”, aldus Mathieu Heens. Het inkoelen (na Nieuwjaar) zal automatisch verlopen met 2 graden per dag om de installaties en het gebouw niet bloot te stellen aan extreme temperatuurschommelingen. Er zullen zowat vijftien dagen nodig zijn voor het inkoelen van het gebouw tot -20° Celsius. ❚

Het inkoelen zal automatisch verlopen, op basis van 2 graden per dag

| 31

Meer dan 40 jaar ervaring in de sector van geconditioneerde ruimtes Isocab staat bekend om een excellente productkwaliteit, continue innovatie en doorgedreven uitstekende klantenservice. Het Isocab gamma omvat : • Cleanrooms • Modulaire Koel- en vriescellen • Geïsoleerde Sandwichpanelen

Isocab nv • Treurnietstraat 10 • B-8531 Bavikhove • T +32 [0]56 73 43 11 • F +32 [0]56 73 43 22 • info@isocab.be • www.isocab.com

ZUNDERT | Vrieshuis Ardo

Nieuw vrieshuis Ardo in Zundert verhoogt zijn capaciteit gevoelig Isocab Construct tekende voor de vernieuwbouw van het Ardo vrieshuis in Zundert. Het volautomatische hightech hoogbouwmagazijn, dat twaalf lagen en drie liften telt, is om een goede isolatie te verzekeren opgetrokken uit panelen met een dikte van liefst 220 millimeter.

Het vernieuwde vrieshuis in Zundert is een blikvanger: het gebouw torent 33 meter boven het geboortedorp van Vincent van Gogh uit. De firma is sinds 2000 onderdeel van de Ardo Groep, het Belgische familiebedrijf met 15 vestigingen in 8 Europese landen. De activiteit bestaat uit de verwerking van verse groenten en fruit tot diepvriesproducten en de levering ervan aan supermarkten en de catering- en industriemarkt. Het nieuwe gebouw vervangt twee bestaande vrieshuizen. Daarmee heeft het bedrijf zijn opslagcapaciteit van 10.000 paletten opgetrokken naar 28.000 pallets. In het volautomatische vrieshuis, waar het 22 graden onder nul is, rijden acht onbemande heftrucks op en af. De paletten gaan computergestuurd op rollenbanen het gebouw in en uit. Bij het lage deel van de nieuwbouw worden de vrachtwagens geladen. Dit gebeurt nog door enkele mannen met heftrucks. Dankzij de uitbreiding is het aantal vrachtbewegingen met 3.000 per jaar gedaald.

GEBUNDELDE KNOWHOW Isocab was toeleverancier (aan Isocab Construct) van de sandwichpanelen voor het project in Zundert; Isocab Construct stond in voor de montage. “In 2012 is Isocab overgenomen door Kingspan Group Plc, de Ierse wereldspeler op vlak van onder meer geïsoleerde panelen”, verduidelijkt Thomas Bossuyt, Commercial Director van Isocab. “Sindsdien profileren wij ons ten volle als fabrikant, partner en toeleverancier van sandwichpanelen en deuren voor installatiebedrijven. De montage zelf behoort niet meer tot onze corebusiness. De montageafdeling is een zelfstandig bedrijf geworden, Isocab Contruct met name. Dat is een positief verhaal, want de knowhow op het vlak van diepvriesbouw is niet verloren gegaan.” “Ardo is van oorsprong een Belgische firma. Doorheen de jaren is er een vertrouwensrelatie gegroeid met het Ardooise bedrijf, dat overtuigd is van de kwaliteit van onze producten. Isocab Construct heeft de uitstekende verstandhouding met Ardo op het gebied van installatie en technische uitvoering van de bouwprojecten succesvol verdergezet. De jarenlange samenwerking en het partnership met Isocab Construct zorgen ervoor dat wij onze Belgische klanten wereldwijd blijven volgen en aanleveren met onze producten. In Zundert ging het om de uitbreiding van een bestaande site. Wij leverden de panelen voor het vrieshuis.”

Het nieuwe gebouw is bekleed met PIR-panelen met een dikte van 220 mm

BS1D0-SCHUIM “Specifiek aan dit project is dat er gewerkt is met panelen met een dikte van 220 millimeter - waar in België nog een dikte van 200 millimeter gangbaar is, zowel voor de wanden als het dak. Dit is gebeurd om aan bepaalde isolatievoorwaarden te voldoen. Er is gewerkt met BS1d0-schuim. Dit schuim behoort tot de top in het segment van de PIR-panelen en voldoet aan de Europese klasse op vlak van brandreactie.” Het nieuwe vrieshuis bestaat uit een miljoen kilo staal en 600.000 bouten en moeren. “De bevestiging van de panelen is volgens het klassieke procedé gebeurd. Er wordt dwars door de panelen gewerkt. Ondanks de strikte timing in dit project van 20.000 m² hebben we alles vlot en tijdig kunnen afwerken. Binnen een achttal weken was het project gerealiseerd”, aldus Thomas Bossuyt. ❚

| 33

AMSTERDAM | Motel One

Tekst: Henk Geist Beeld: COD

SCAN WITH

Motel One eerste BREEAM 'Excellent'-hotel in Nederland Niets minder dan het eerste hotel in Nederland dat aan de hoge eisen van het BREEAM 'Excellent'-certificaat voldoet. Dat is de ambitie bij het Motel One-hotel, dat sinds januari 2014 in aanbouw is op de Kop Zuidas, tegenover de hoofdingang van de RAI. Het is ook de eerste vestiging van deze Duitse keten van budget-designhotels in Nederland. Het hotel met zijn negen verdiepingen en 320 kamers is een ontwikkeling van COD (Cradle of Development). Deze ontwikkelaar uit Amsterdam wist in 2011 de door de gemeente Amsterdam uitgeschreven tender te winnen. "Daarbij waren drie aspecten van belang", memoreert Gert-Wim Bos, die de dagelijkse leiding heeft bij COD. "Het moest gaan om toonaangevende architectuur, om een vernieuwende hoteloperator, die iets kon toevoegen aan de Amsterdamse hotelmarkt en er moest worden voldaan aan de hoogst mogelijke duurzaamheidseisen. Het BREEAM 'Excellent'-certificaat bestond toen nog niet voor hotels, maar samen met de Dutch Green Building Council en de architect van ZZDP hebben we een set van duurzaamheidscriteria opgesteld waaraan we wilden voldoen. Met als doel het BREEAM 'Excellent'certificaat te behalen." Vanaf het eerste ontwerp was de insteek een toekomstbestendig gebouw. Bos: "Duurzaamheid is bij ons een vanzelfsprekend onderdeel van projecten. COD is in 2010 ontstaan in een tijd dat het in de projectontwikkeling heel lastig was. Met een kleine, flexibele, enthousiaste en jonge club mensen willen wij terug naar de oorsprong van de projectontwikkeling: het bij elkaar brengen van goede ideeĂŤn en het ontwikkelen van goede plannen. Wij richten ons onder andere op de nieuwbouw van hotels, kantoren en diverse vormen van stedelijk wonen en daarnaast zijn we specialist op het gebied van herontwikkeling. Onze kracht ligt bij moeilijke en complexe opgaven. Ons Leitmotiv is Creatief, Open en Durable. Duurzaamheid is eigenlijk een te beperkt begrip, het gaat om meer dan zonnepanelen op het dak. Het gaat om toekomstbestendige gebouwen, die ook in gebruik aan hoge duurzaamheidseisen voldoen."

34 |

De kamers hebben grote ramen van 3x3 meter

COD was voor Motel One in Amsterdam al langer op zoek naar een goede locatie. "Het is een sterk groeiende keten met een interessante prijsstrategie", zegt Amber Huizinga, die dit project bij COD begeleidt. "Ze garanderen een betaalbare en stabiele prijs en er is veel aandacht voor het design van het interieur, het gaat om een kwalitatief hoogwaardige inrichting. Deze formule

past perfect in het Amsterdamse plaatje, het is precies het type hotel dat de gemeente nog wilde. We hebben Motel One in onze duurzaamheidsfilosofie mee kunnen nemen. We hebben ze bijvoorbeeld kunnen overtuigen van de noodzaak afval te scheiden. We hebben een heel pakket aan maatregelen opgesteld om het aan de BREEAM 'Excellent'-eisen te laten voldoen."

AMSTERDAM | Motel One

Bouwinfo OPDRACHT COD, Amsterdam

ONTWERP ZZDP architecten, Amsterdam

CONSTRUCTIE Van Rossum Raadgevende Ingenieurs, Amsterdam

INSTALLATIE-ADVIES Maat BV, Rotterdam en Deerns Raadgevende Ingenieurs, Rijswijk

UITVOERING Pleijsier Bouw Nijkerk BV, Nijkerk

INSTALLATIES Blom Elektrotechniek, Warmenhuizen en Roodenburg, Krimpen aan den IJssel

BOUWKOSTEN ca. € 16 miljoen

BOUWPERIODE januari 2014 – voorjaar 2015 Modern design aan de drukke Europaboulevard

Zo staan er naast zonnecollectoren ook warmteboilers op de groene daken, is er een installatie voor warmte-koudeopslag en zijn er verblijfplaatsen voor vleermuizen in de gevel opgenomen. Er is sprake van optimale daglichttoetreding in de kamers. De kamers hebben grote ramen van drie bij drie meter, waarvan de randen zijn voorzien van een deels semi-transparante en deels dichte folie. Die folie is aangebracht na bezonningstudies en voorkomt dat het in de kamers te warm wordt. De ramen zijn omgeven door een raster van aluminium vinnen, die niet alleen een esthetische functie hebben maar ook werken als zonwering. De kamers liggen in een u-vorm rond een groen binnenhof, dat door een groot glazen geluidsscherm wordt afgesloten van de drukke Europaboulevard. Huizinga: "Het ontwerp toont aan dat je bij toepassing van veel glas toch een duurzaam gebouw kunt maken." Het voldoen aan de hoge duurzaamheidseisen van het BREEAM 'Excellent'-certificaat en hoge isolatiewaardes vormt voor aannemer Pleijsier Bouw een uitdaging. Het bedrijf heeft op dit moment vijf BREEAM-projecten onder handen, dit het enige op ‘Excellent’-niveau. "Het is voor ons zodoende geen standaard bouwproject", verzekert projectcoördinator Remco Muller van

Pleijsier Bouw. "Je moet bijvoorbeeld aantonen dat de producten en materialen die je gebruikt duurzaam zijn; daar moet je bij de inkoop terdege rekening mee houden. Ook moet het CO2-verbruik van het bouwverkeer worden bijgehouden en het gebouw moet voldoen aan de extreem hoge isolatiewaarde Rc 8. Daarnaast vormt het waterdicht aanbrengen van de vliesgevels met de kwetsbare aluminium beplating een uitdaging, waarbij de architectonische details niet uit het oog mogen worden verloren. Aangezien de tijdsplanning van het project uitdagend is vraagt dat alles van ons een stevige sturing van het bouwproces." In het kader van duurzaamheid is Pleijsier Bouw de afgelopen jaren gecertificeerd voor FSC, ISO14001 en als Bewuste Bouwer. Onder het gebouw ligt een parkeerkelder met 51 parkeerplekken. De begane grond kent naast de hotelfoyer met tweezijdige entree nog afzonderlijk te verhuren commerciële en horecaruimtes, in totaal gaat het om 1.100 vierkante meter multifunctionele ruimtes. De kubusvorm van de acht verdiepingen met kamers geeft het gebouw een iconisch karakter, mede dankzij het afgeronde aluminium kader dat de kubusvorm accentueert. De oplevering is in het voorjaar van 2015. ❚

Projectinfo BINNENAFBOUW De complete binnenafbouw van het Motel One-hotel op de Amsterdamse Zuidas wordt verzorgd door afbouwbedrijf CBA. Het bedrijf uit Tiel richt zich onder meer op de afbouw van hotels en kantoren, zowel bij renovatie als nieuwbouw. Voor het Motel One-hotel levert en monteert CBA, de afkorting voor Complete Binnen Afbouw, alle metalstudwanden voor gangen en kamers. Voor de in totaal 315 hotelkamers, verdeeld over 9 verdiepingen, brengt CBA ook vaste gipsplafonds aan bij de entrees van de hotelkamers. Deze verlaagde gipsplafonds worden voorzien van drie uitneembare geperforeerde cassettes voorzien van akoestische isolatie, waardoor de installaties boven de badcellen bereikbaar blijven. Daarnaast levert en monteert CBA de gipsplafonds in de gangen en het houtwolcementplafond in de parkeergarage onder het hotel, alsmede diverse koof-timmerwerkzaamheden. In totaal gaat het om circa 700 m2 geperforeerde cassettes, deels voorzien van isolatie, circa 1.800 m2 vast gipsplafond, circa 1.800 m2 houtwolcementplafond, ruim 11.500 m2 metalstudwanden en nog eens 600 meter koof-timmerwerk. SCAN WITH

| 35

fra infra infra in ouw bouw bouw

uw partner voor bouw en infra etwerk zetwerk

ten projecten pr Overschieseweg 32 | 3044EE Rotterdam | 010-2083788 | info@aldowa.nl | www.aldowa.nl

AMSTERDAM | Motel One

Projectinfo ALUMINIUM KADER De opvallende architectonische vormgeving van het Motel One-hotel is mede te danken aan het ronde aluminium kader dat de kubusvorm van het gebouw omlijst. Dit bijzondere onderdeel van het gevelbeeld is een product van Aldowa Plaatwerk. "Motel One is een typisch Aldowa-project", stelt Allard Droste namens het Rotterdamse bedrijf. "Het gebouw is uniek in vorm; er is letterlijk niets rechttoe-recht-aan; dat maakt het bijzonder." De 3 millimeter dikke aluminium beplating is in de gewenste vormen gewalst in de eigen productiehal en gepoedercoat in een witte kleur. Projectleider Jack Post van Aldowa: "Wij zijn verantwoordelijk van de engineering tot en met de montage van de beplating. Wij beginnen vanaf de bouwtekening, die met ons 3D-pakket wordt omgezet in een eigen tekening voor de productie van het specialistische plaatwerk. Dankzij dat tekenwerk weten onze mensen welke vorm en maat ze moeten maken van een vlakke plaat. Die kunnen wij in alle vormen bewerken. Wij kunnen platen tot een lengte van 5 meter walsen." Aldowa neemt ook de montage voor haar rekening. De constructie waarop de beplating wordt aangebracht is door het bedrijf ontworpen, waarbij er sprake is van een blinde bevestiging, niet zichtbaar in het gevelbeeld. Daarbij heeft het bedrijf onder meer ook de stormbestendigheid van de constructie en beplating doorgerekend. Droste: "Wij zijn een intermediair tussen enerzijds de architect en anderzijds de bouwtechnische mogelijkheden. Wij zoeken daarin het optimum, bijvoorbeeld als het gaat om naadverdeling en maattolerantie. Zodat de architect krijgt wat in lijn is met hetgeen hij bedacht heeft en het toch goed te produceren en monteren valt."

BOUWEN IS MEEDENKEN, OOK IN HOTELS WWW.PLEIJSIERBOUW.NL

| 37

AMSTERDAM | Motel One

Projectinfo 'VAN ONTWERP TOT INSTALLATIE BETROKKEN BIJ MOTEL ONE' Verantwoordelijk voor de elektrotechnische installaties van Motel One is Elektropartners uit Heerhugowaard. Van het begin tot het eind, van ontwerp en advies tot uitvoering is het bedrijf betrokken bij dit project. Het ontwerp voor de installaties voor Motel One is middels 3D-engineering tot stand gekomen, waarbij voor alle installaties de BREEAM 'Excellent'-norm het uitgangspunt was. Het bedrijf is gespecialiseerd in installatie volgens het 'domotica-principe'. In een gebouw uitgerust met deze techniek worden alle elektronische toepassingen gekoppeld en kan de gebruiker vanuit elke plek of op afstand het totale systeem bedienen. “Het slim schakelen van de elektrotechnische installaties stond ook bij Motel One voorop”, zegt projectleider R. de Jong namens Elektropartners. “Dat betekent dat de ledverlichting alleen daar brandt waar nodig en de verwarmingsinstallatie zodanig is afgesteld dat de juiste temperatuur wordt geregeld waar nodig. De hotelkamers zijn vlakbij de deur voorzien van een schakelaar, die bediend kan worden met de kamerpas. Als je het pasje door een sleuf hebt gehaald gaat de verlichting, koeling of verwarming pas werken.” Als adviserend installatie-architect ontwerpt en installeert Elektropartners licht- en krachtstroominstallaties, telefoonsystemen, datanetwerken en glasvezelverbindingen. Ook adviseert Elektropartners op het gebied van datatransmissie. Het bedrijf met meer dan 50 jaar ervaring werkt door heel Nederland voor aannemers, zakelijke eindgebruikers, overheid, defensie en particulieren. “Dankzij innoverende concepten en duurzame oplossingen ontwikkelt Elektropartners zeer betrouwbare installaties voor haar klanten. Voor Motel One gaat het onder meer om de telefonie- en computerinfrastructuur, een satellietontvangst voor de televisie-installatie, het branddetectiesysteem met geluidswaarschuwing en een inbraakdetectie-installatie met camerabeveiliging.”

BETONCASCO

Casco Bouw Nederland b.v. Hanzeweg 18 8061 RC Hasselt (Ov) Postbus 72 8060 AB Hasselt (Ov) Telefoon 038 477 47 90 Fax 038 477 47 91 www.cascobouwnederland.nl E-mail: info@cascobouwnederland.nl

Het betoncasco is vanaf de beganegrondvloer volledig uitbesteed aan Casco Bouw Nederland uit Hasselt. CBN heeft het betoncasco aangenomen inclusief leveranties van vloeren, wapening, betonmortel, ondersteuningen en bekistingen. Directeur Jan Hokse hierover: “Het betonskelet is cruciaal in de planning van het werk. Voor ons is het dan ook belangrijk dat we kunnen werken met betrouwbare relaties. Samen met onze opdrachtgever kunnen we zo het proces optimaal beheersen.” “Door de korte beschikbare bouwtijd lopen er veel disciplines tegelijkertijd. Onder de ruwbouw worden onder andere de prefab badkamers geplaatst en wordt de beglaasde vliesgevel gemonteerd. Dit vraagt een goede voorbereiding en een strakke dagelijkse aansturing. Verder worden hoge eisen gesteld aan veiligheid. Alle bouwstoffen zijn getoetst aan de BREEAM-voorwaarden die op dit werk van toepassing zijn. Samen met de opdrachtgever geeft Casco Bouw Nederland invulling aan het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Gebruik van FSC-gecertificeerde producten, afvalscheiding et cetera, zijn dan ook vanzelfsprekend.”

| 39

BEDRIJFSPRESENTATIE | HPB Prefab Badkamers B.V.

304 prefab badkamers

voor Motel One

In februari 2014 opende HPB Badkamers de deuren van haar productiehal in Ede. Van hieruit wil het bedrijf met een nieuw concept voor prefab badkamers de markt veroveren. Het product wordt onder meer toegepast bij het in aanbouw zijnde Motel One in Amsterdam, waarvoor het bedrijf 304 kant-enklare badkamers levert.

40 |

BEDRIJFSPRESENTATIE | HPB Prefab Badkamers B.V.

De kracht van het concept schuilt in de kooiconstructie, die het geraamte van de badkamer vormt. “De kooi is opgebouwd uit een stalen frame en is onze specialiteit”, vertelt bedrijfsleider Alex Kolbeek. “Wij hebben een stalen kokerprofiel geconstrueerd, waarmee de kooi een stabiel geheel blijft. Aan de binnenzijde wordt de kooi vervolgens beplaat, betegeld en volledig afgewerkt.” Aan de buitenzijde zitten de aansluitpunten voor warm en koud water, elektra en voor de afvoer voor het toilet, de douche en wastafel. Bij HPB Badkamers gaat het niet om een standaardproduct. “Elke klant krijgt maatwerk”, verzekert Kolbeek. “De klant krijgt de badkamer zoals hij die hebben wil, als het gaat om bijvoorbeeld afmeting, indeling of afwerking. Alles wat de klant er in wil hebben is in principe mogelijk. Wij maken eerst een prototype, dat door de klant wordt beoordeeld. Het prototype kan eventueel worden aangepast waarna we gaan produceren. Bij de productie van de eerste exemplaren moeten we het proces nog stroomlijnen en kunnen we onze werkwijze nog aanpassen. Na 20 exemplaren komen we op snelheid. Het concept wordt daarom echt interessant bij series vanaf ongeveer 50 exemplaren.” Voor Motel One is een badkamer ontwikkeld van circa 2.10 bij 1.75 meter en 2.40 meter hoog. Kolbeek: “In principe worden de wanden van onze badkamers geheel betegeld en het plafond voorzien van een vochtwerende plaat met een 'sinaasappel-structuur'. Bij de badkamers voor Motel One zijn op verzoek van de architect de bovenste rand van de wanden en het plafond uitgevoerd in stucwerk. De badkamers zijn voorzien van een granieten vloer en een granieten wastafel met Italiaanse waskom. De douchebak wordt door een glaswand afgescheiden. Verder zijn onder meer een rvs-buis voor een handdoek, een toiletrolhouder en een föhn aangebracht.” Desgewenst kan HPB Badkamers ook een douche zonder opstap inbouwen. Of een badkamer die zonder niveauverschil aansluit op de afwerkvloer van de hotelkamer. De badkamers voor Motel One worden geplaatst zodra een verdiepingsvloer in ruwbouw gereed is. Ze kunnen dan relatief eenvoudig door de nog open gevel op hun plek worden geschoven. De HPB badkamers zijn niet alleen geschikt voor nieuwbouwprojecten maar kunnen ook worden toegepast bij de verbouw van bestaande panden, die een nieuwe bestemming krijgen als studentenhuisvesting, hotel of appartementen. Kolbeek: “Wij kunnen de badkamers leveren zodra de sloopfase binnen is afgerond. Rondom de badkamer kan dan het project verder worden afgebouwd. Daardoor kun je sneller bouwen en kan een project eerder worden opgeleverd. Dat levert een opdrachtgever/exploitant de grootste besparing op.” De badkamers worden inmiddels toegepast bij meerdere hotels en studentenhuisvestingsprojecten. “Maar de kooiconstructie is geschikt voor diverse andere prefabtoepassingen”, verzekert Kolbeek. “Wij zijn bijvoorbeeld in gesprek over de productie van onder meer operatiekamers en complete keukens- en badkamers voor campings.” ❚

Bezoekadres: HPB Prefab Badkamers B.V. Max Planckstraat 8 6716 BE Ede Postadres: HPB Prefab Badkamers B.V. Postbus 58 6740 AB Lunteren Telefoonnummer: 0318 – 745 139 E-mail: info@HPBbadkamers.nl Website: www.HPBbadkamers.nl

| 41

BOSSCHENHOOFD | Breda Airport

Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau Beeld: Breda Airport

BREDA AIRPORT VERTREKPUNT VOOR (INTER)NATIONAAL ZAKENDOEN

‘Wat doe je met een vliegveld?’

Een reeks geschakelde businessunits en een fraai, markant terminalgebouw

De meesten kennen het als ‘vliegveld Seppe’. Het beeld werd er getekend door kleine pleziervliegtuigjes. Maar sinds 2008 heeft vliegveld Seppe een nieuwe eigenaar en waait er een totaal andere wind. Onder de vlag van ‘Breda International Airport’ maakt het vliegveld nu deel uit van de Nederlandse infrastructuur en vertrekken er vliegtuigen naar ruim 3.000 bestemmingen in Europa.

42 |

Met de aankoop van vliegveld Seppe heeft Breda Airport een meervoudige taak op zich genomen. Het vliegveld moet winstgevend worden, kwaliteit bieden en aantrekkelijk worden voor zakelijke gebruikers. Breda Airport trekt er anderhalf jaar voor uit om hiervoor in bouwteam het beste plan te ontwikkelen. “Maar het proces van vergunningen, procedures en overleg met belangengroepen was intensief en liep op gemeentelijk, provinciaal en landelijk niveau”, vertelt Stef Have, directeur van Breda Airport. “De landschappelijke waarde van het gebied, de functie van waterwingebied en de uitbreidingsplannen van de snelweg hebben veel tijd en aandacht gevraagd.” Zo komt het definitieve plan op tafel in 2011. De artist impression laat dan een reeks van 24 geschakelde businessunits zien en een fraai, markant terminalgebouw. De eerste acht units van ‘fase I’ worden op dit moment gebouwd.

DE ECHTE VRAAG De switch van overheidseigendom naar privéeigendom is geen uitzondering. Het past binnen het overheidsbeleid om de zogenaamde ‘groene’ luchthavens te privatiseren. Via een gesloten tender wordt Breda Airport de nieuwe eigenaar.

BOSSCHENHOOFD | Breda Airport

De hangars bieden ruimte voor meerdere vliegtuigen

“Het vliegveld was toen nog verlieslijdend”, vertelt Have. “Dat hebben we door de aanleg van een jet fuel tank vrij gemakkelijk kunnen buigen. Maar hiermee was nog niet voldaan aan de gestelde kwaliteitseisen en ook de aantrekkingskracht voor zakelijke gebruikers was nog vrijwel nihil. Dus volgde de vraag ‘Wat doe je met een vliegveld?’”

HOOGWAARDIGE VOORZIENINGEN Aan de ligging van het vliegveld – te midden van de driehoek Rotterdam, Eindhoven, Antwerpen – mankeert niets. Ook de bedrijvigheid in West-Brabant is goed. Have: “Het gemis zat in de hoogwaardige voorzieningen, die Breda Airport interessant maken voor de zakelijke gebruiker en het vliegveld een centrale positie kunnen bezorgen in businessland. In dat kader is gekozen voor de bouw van een airparc met 24 units. Elke bedrijfsunit bestaat uit een kantoorgedeelte en een eigen hangar, met een toegang voor de vliegtuigen van 18x5 m en een oppervlakte van 22,5x30 m. Dat is voldoende voor het parkeren van meerdere vliegtuigen.”

SPECIFIEKE WENSEN Bouwer van de units is bouwbedrijf Aan de Stegge Roosendaal. Deze partij voldoet aan alle eisen die Breda Airport voor de leden van het bouwteam heeft vastgesteld. Aan de Stegge is regionaal betrokken en heeft een grote partij achter zich staan. “Het voelt als een unieke kans om bij een toonaangevend project als dit betrokken te zijn”, vertelt Bas Moens, algemeen directeur van Aan de Stegge. “Straks zijn op

De trechtervorm van de terminal vraagt om een bijzondere constructie

dit terrein allerlei bedrijven gevestigd die zich op de een of andere manier bezighouden met luchtvaart. Het ene bedrijf zal zakelijke vluchten verzorgen, het andere zal zich richten op opleidingen of onderhoud. Om aan alle specifieke wensen te voldoen, hebben we intensief contact met alle toekomstige eigenaren.”

INSTALLATIEWERKEN Hetzelfde geldt voor de elektrotechnische installaties in de units. Elkor Elektrotechniek heeft

hiervoor een passende oplossing gevonden. “Om de ondernemers op weg te helpen, hebben we een basispakket samengesteld”, vertelt Marcel Luijcks van Elkor Elektrotechniek. “Hierin zijn de noodzakelijke installaties zoals licht, wandcontactdozen en datanetwerk opgenomen. In overleg bepalen we wat de ondernemer voor zijn business nog meer nodig heeft en hoe en waar hij dit geregeld wil hebben.” Behalve de installaties van de units, neemt Elkor Elektrotechniek de installaties voor de horeca in de terminal ›

| 43

ADVISEREN, ONTWIKKELEN EN REALISEREN

PASSIE & ERVARING MENS & VASTGOED

THE MIND STONES VAN UW ALLEREERSTE IDEE TOT EEN RESULTAAT DAT VORM GEEFT AAN UW VISIE. OPLOSSINGEN DIE ER TOE DOEN. GOED ONDERBOUWD - W W W. ADSR.NL

Groots in houten en stalen trappen Voor particuliere en professionele opdrachtgever

Trappenfabriek Vermeulen BV Lokkerdreef 14 4879 ND Etten-Leur, Nederland Postbus 82 4870 AB Etten-Leur, Nederland T: (+31) 76 508 80 00 E: info@vermeulen-trappen.nl I: www.vermeulen-trappen.nl

Showroom met ruim 35 trappen openingstijden: ma t/m vrij van 08:00 - 17:00 za van 10:00 - 16:00

Leveringsprogramma: houten en stalen trappen en hekwerken voor woning- en utiliteitsbouw, voor nieuwbouw, verbouw en renovatie, van enkelstuks tot seriematig, van eenvoudig tot exclusief

BOSSCHENHOOFD | Breda Airport

Projectinfo voor haar rekening. Hier gaat het om de voorzieningen in de bedrijfskeuken en de brandbeveiliging.

DAK- EN GEVELBEKLEDING IN ALLE SOORTEN EN MATEN

DE BLIKVANGER

De eerste fase van de nieuwbouw van Breda International Airport is in volle gang. De dak- en gevelbekleding van de kantoren, de hangars en het terminalgebouw wordt van engineering tot en met montage verzorgd door DR Montage.

De terminal is zonder meer de blikvanger van de vernieuwde luchthaven. Op de begane grond kunnen ondernemers en andere reizigers gebruikmaken van de horecagelegenheid. De twee bovenliggende etages worden ingericht met kantoren en vergaderruimtes. Met de karakteristieke trechtervorm is de begane grond relatief smal ten opzichte van de tweede en derde bouwlaag. Theo van Kalmthout, werkvoorbereider van Aan de Stegge: “Dat vraagt om een bijzondere constructie. Bollenbreedplaatvloeren hebben hier uitkomst geboden. Deze zijn een stuk lichter dan de reguliere breedplaatvloeren en bieden toch de mogelijkheid om de installaties erin weg te werken.” De acht units van fase I zijn inmiddels verkocht en van fase II is 50% verkocht. “Have: “De voortgang van de bouw zal afhangen van het aantal units dat is verkocht. Maar de verkoop verloopt gestaag, dus we gaan er vanuit dat alle 24 units worden gebouwd.” ❚

“In deze fase brengen we 2.350 vierkante meter sandwichpanelen aan”, vertelt directeur Ruud Das. “Ook monteren we 5.250 vierkante meter stalen dakplaten. Vanwege verhoogde sneeuwbelasting zijn de dakplaten rond en tegen het terminalgebouw en deels ter plaatse van de kantoren dubbel gelegd en uitgevoerd in 0,88 millimeter dikte. De overige platen hebben een dikte van 0,75 millimeter.” De gevels van de kantoren en hangars worden grotendeels dichtgemaakt met sandwichpanelen in blank aluminium. Das: “De architect gaf de gevels, naast functionele, ook esthetische eigenschappen. Zo voorzien we de kantoorgevels van 350 vierkante meter horizontaal geplaatste gevelbeplating met een puntprofiel. Rondom de kozijnen zit circa 65 strekkende meter vleugelprofiel, vervaardigd als zetwerk uit 2 millimeter blank geanodiseerd aluminium.” De sandwichgevels van de hangars zijn deels voorzien van 2 millimeter dik strekmetaal, gepoedercoat in rood en blank aluminium. De sandwichpanelen achter het strekmetaal hebben een witte en antracietgrijze coating. Rond de hangardeuren is nog zo’n 425 vierkante meter aan horizontaal/ verticaal geplaatste gevelbeplating negatief gemonteerd en rondom afgewerkt met zetwerk. “In juni 2014 zijn we gestart”, blikt Das terug. “Nu, vier maanden later, zijn alle bouwdelen nagenoeg dicht. We kijken terug op een mooi werk dat, mede door de goede afstemming in het voortraject, zonder al te veel turbulentie verlopen is.”

Geschakelde bedrijfsunits met een passende uitstraling

| 45

BOSSCHENHOOFD | Breda Airport

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP CONSTRUCTIE UITVOERING INSTALLATIES

BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

Seppe Airparc bv, Bosschenhoofd Architecten Alliantie, Goes Architecten Alliantie, Goes Aan de Stegge, Roosendaal Elkor Elektrotechniek, Roosendaal (E); De Kraan Installaties, Breda (S); Brabant Installatie Techniek, Roosendaal (W) € 3,5 miljoen (fase I) april 2014 – februari 2015 (fase I)

Elkor Groep, uw installatiepartner In bouwprojecten, renovatietrajecten en bedrijven wordt er continu gezocht naar betrouwbare innovatieve en efficiënte oplossingen. Het streven naar perfectie en betrouwbaarheid wordt daarom binnen de Elkor groep gezien als investeren in vakmanschap en kennis. De combinatie van technische kennis, passie en betrokkenheid hebben de Elkor groep laten uitgroeien tot een totaalinstallateur. Elektrotechniek, telecom & ICT, domotica, freeswerken, solar-oplossingen, LED verlichting en brandmeld- en beveiliginginstallaties behoren tot onze expertises. “Elkor, de ideale partner om ook uw business te stroomlijnen.”

Stroomlijn uw business! ®

b.v.

GROEP

Projectinfo

073 sendaal

ELEKTROTECHNIEK

TELECOM & ICT

FREESWERKEN

SOLAR ENERGY

ELKOR ELEKTROTECHNIEK I Kromzaad 1 I 4703 RD Roosendaal I 0165-542503 I www.elkor.nl

ALUMINIUM GEVELPUIEN VOOR EEN TOONAANGEVEND PROJECT

2

Als Thermal2 wordt uitgenodigd om mee te denken over de buitengevels, ramen, deuren en diverse vliesgevels voor Seppe Airparc is het enthousiasme groot. “Een toonaangevend project en dat bijna in de achtertuin”, verduidelijkt John Brands, projectleider Thermal2. “Dat wil je binnenhalen!” En dat doet Thermal2 dan ook. Het project is behalve toonaangevend, ook uitdagend. De opvallende vorm van de terminal – de vooroverhellende gevel, 360° rond en over twee verdiepingen – vraagt de volle aandacht van de engineers. Ook moeten er aan de buitenzijde voorzieningen komen voor de zonweringluifels. Brands: “Het technisch en bouwkundig uitwerken van puien, ramen en deuren is voor ons dagelijks werk, maar hier speelt ook de constructieve stabiliteit een belangrijke rol. Analyse van het ontwerp met een constructeur is dan van groot belang. Vervolgens hebben we de tekeningen uitgewerkt waarin esthetica en sterkte samenvallen. Op dit moment hebben alle tekeningen de status definitief.” De productie van de gevelcomponenten gebeurt in de aluminiumwerkplaats van Thermal2. Hier worden de profielen met geavanceerde, computergestuurde machines tot op de millimeter nauwkeurig vervaardigd. Tegelijkertijd worden de bestellingen voor de glaspartijen geplaatst. “Het gaat hier om 102 ruiten met een gemiddeld gewicht van 200 kilogram”, vertelt Brands. “Ook hiervoor hebben we de samenwerking gezocht met een professional. Er zal een kraan aan te pas moeten komen om deze glaspartijen goed en veilig in de terminal te monteren. Voor de bevestiging werken onze vakmonteurs samen met de monteurs van het glasbedrijf. Straks staat hier een gebouw dat toonaangevend en spraakmakend is.”

46 |

Electronweg 4 4706 PP Roosendaal Telefoon 0165-568850 Fax 0165-559133 E-mail info@thermal2.nl website www.thermal2.nl

UNIEK IN DEURSLUITTECHNIEK Al meer dan 80 jaren lang

Voorkomen is beter dan genezen

Regel het met een van de vele DICTATOR oplossingen DICTATOR deuropeningbegrenzers Voor het hydraulisch afremmen en begrenzen van openslaande deuren, treedt alleen in werking als de deur met meer snelheid wordt bewogen dan normaal. Optioneel met 2-zijdige demping leverbaar. Creeër een veiligere situatie waarin mens en materiaal beschermd worden! Ook uitvoeringen leverbaar met mechanische vastzetting op 90° of 120°.

DICTATOR deuropvangers Voorkomen dat deuren hard dicht kunnen slaan. Deur wordt zachtjes opgevangen en daarna stevig gesloten gehouden. Probleemloos getest tot 1.000.000 deurbewegingen. Zeer toegankelijke sluitoplossing i.c.m. een Adjunct kettinginbouwdeursluiter. Wordt vaak aanvullend toegepast bij een deurdranger in situaties waar windbelasting een rol speelt.

DICTATOR WAB vloerveren Al vaak echte probleemoplossers gebleken! In de zwaarste uitvoering geschikt voor het zelfsluitend maken van extreem zware deuren tot maximaal 600 kg deurgewicht. Als er geen sluitfunctie benodigd zou zijn, dan ook als draailager leverbaar.

Energieweg 11 8304 AJ Emmeloord T +31 (0)527 613456 F +31 (0)527 698420 E-mail: info@dictator.nl of bezoek onze website: www.dictator.nl

GORINCHEM | Vreugdenhil Dairy Foods

Tekst: Patricia van der Beek Beeld: RoosRos Architecten

Melkpoederfabriek klaar voor toenemende melkstroom Het melkquotum, het systeem waarmee de Europese Unie de melkprijs reguleert, wordt in 2015 afgeschaft. De melkverwerkende industrie maakt zich op voor een flinke toename in het melkaanbod. Zo ook melkpoederfabriek Vreugdenhil Dairy Foods, die zijn productiefaciliteit in Gorinchem vergroot. De uitbreiding wordt uitgevoerd door een bouwteam, met Bouwbedrijf De Vries en Verburg als coördinerende partij. RoosRos Architecten maakt sinds november 2013 deel uit van het bouwteam, om het architectonisch ontwerp van IV-Groep uit te werken in een technisch ontwerp. Aangezien de procesinstallatie grotendeels leidend is, was de hiervoor verantwoordelijke installateur GEA ook al in een vroeg stadium betrokken. Begin 2014 sloot

'Wereldwijde groei is belangrijkste reden uitbreiding productielocatie'

48 |

Cofely bij het team aan voor de verdere engineering en uitvoering van de gebouwgebonden installaties.

geheel geworden, dat het productieproces als een jasje omhult. Belangrijkste onderdelen zijn de loskelder, de indamper, de droogtoren, de verpakkingsruimte en het magazijn.” In de uitwerking van het ontwerp was de constructie leading. Dit had vooral te maken met de vele constructieve uitdagingen in het ontwerp, waaronder grote sparingen in vloeren die tot vloerdiktes van anderhalve meter hebben geleid.

FUNCTIONEEL JASJE

AFSTEMMING DISCIPLINES

Projectcoördinator Jan-Willem de Jong is namens RoosRos Architecten bij de uitbreiding betrokken. Hij vertelt: “Het ontwerp kenmerkt zich door een functionele opzet. Met de kennis van de oudbouw is de nieuwbouw een compact

“Een andere uitdaging betreft de afstemming tussen de verschillende disciplines”, vervolgt De Jong. “Vanuit onze kennis en ervaring met BIM, ondersteunen en faciliteren wij de ontwerpende partijen hierin. Zo exporteerden wij

GORINCHEM | Vreugdenhil Dairy Foods

de gegevens uit de verschillende Excel-lijsten van het Programma van Eisen naar het digitale 3D-BIM. Op die manier werden belangrijke ruimtelijke uitgangspunten gekoppeld. Dit gaf veel meer inzicht in het ontwerp, wat nodig was voor het maken van beslissingen. Voorbeelden hiervan zijn ruimtenummers, de hygiëneniveaus, afwerkingen, compartimenten, vloerhoogtes, enzovoorts.” IV-Groep voerde diverse clashcontroles uit, door alle ontwerpen in één programma samen te brengen.

VEEL PREFAB Gezien de uitdagende deadline volgde de uitvoeringsfase kort na de ontwerpfase. Bij sommige bouwdelen liepen beide fasen zelfs parallel. De Jong: “De bouw ging begin 2014 van start. Om tot een hoge bouwsnelheid te komen, wordt veel prefab beton toegepast. Uitzonderingen hierop zijn de stalen indamper en de droogtoren die vervaardigd is met glijbeton. Deze 46 meter hoge toren is in één keer opgetrokken met een glijbekisting. Hiermee is vijf weken lang, zes dagen per week dag en nacht doorgewerkt.” Inmiddels is het casco zo goed als gereed en loopt, gezien de korte bouwtijd, de afbouw parallel hieraan. De plek waar de magazijnen worden gerealiseerd is tijdens de bouw als bouwplaats gebruikt. Deze wordt eveneens opgetrokken met een prefab betonskelet en sandwichpanelen. “De verdere engineering van het ontwerp loopt deels parallel aan de uitvoering”, besluit De Jong. “Inherent hieraan ontstaan regelmatig bouwkundige wijzigingen, waardoor de planning tot aan de oplevering een uitdaging blijft.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT Vreugdenhil Dairy Foods, Voorthuizen

ONTWERP IV-Groep, Arnhem (architectonisch); RoosRos Architecten, Oud-Beijerland (technisch)

UITVOERING Bouwbedrijf De Vries en Verburg, Stolwijk

OVERIGE De Vries konstruktieburo BV, Gouda (constructie); GEA Process Engineering Benelux – Nederland, Deventer (procesinstallatie); Cofely GDF Suez, Rotterdam (gebouwgebonden installaties)

BOUWPERIODE begin 2014 – mei 2015

PROGRAMMA Nieuwbouw productiefaciliteit melkpoederfabriek (ca. 19.000 m² BVO)

Productieruimten met esthetisch vormgegeven daklichten

Projectinfo TRILLINGSVRIJ EN RAZENDSNEL FUNDEREN Als een van de vaste partners van aannemer De Vries en Verburg brengt Vroom Funderingstechnieken de funderingspalen aan voor de nieuwe kelder en productiefaciliteit van Vreugdenhil Dairy Foods. Een omvangrijke opdracht die in slechts vijf weken gerealiseerd moest worden. “Wij waren van engineering tot oplevering verantwoordelijk voor het boren en heien van de funderingspalen”, vertelt Sandro Pronk van het Mediateam van Vroom Funderingstechnieken. “Om aan de zeer ambitieuze planning te voldoen, werkten we 24 uur per dag, met twee ploegen en vijf machines. Dit vereiste veel capaciteit, een doordachte logistieke organisatie en nauwgezette afstemming met het grondwerkbedrijf en de aannemer.” Voor de kelder van de fabrieksuitbreiding boorde Vroom Funderingstechnieken DPA-palen in de grond. DPA staat voor Drilling Push Aside en is een in de grond gevormd en grondverdringend geschroefd paalsysteem. Pronk: “Dit type funderingspaal wordt trillingsvrij in de grond gebracht. Dat was ook nodig, omdat de kelder pal naast de huidige productielocatie wordt gebouwd. Met trillingsmeters hielden we de bestaande bebouwing nauwlettend in de gaten.” Het overige deel van de productielocatie is gefundeerd op vibro-palen. Dit zijn in de grond gevormde palen, waarbij een stalen buis in de grond gebracht wordt en vervolgens voorzien wordt van wapening en betonspecie. “Het voordeel van dit type funderingspaal is dat ze in grote lengtes en in korte tijd geproduceerd kunnen worden. Vooral dat laatste was voor dit project heel belangrijk.” Eind april 2014 werd volgens planning de laatste vibro-paal in de grond aangebracht.

| 49

Gorinchem

Vreugdenhil Dairy foods

project:

Voor de bedrijfsbouw worden er in de basis 2 soorten metalen bouwsystemen toegepast, namelijk het metalen opbouwsysteem en het prefab systeem. Elk systeem heeft zijn eigen voordelen. Functionele eigenschappen als isolatie waarde, brandveiligheid en bouwsnelheid zijn belangrijke elementen in de bedrijfsbouw.

Metalen opbouwsysteeM prefab systeeM DuurzaaM recyclebaar

Specialisten in dak en gevelbeplating 724118_Bouwbedrijf de Vries en Verburg.pdf

1

04-11-14

14:26

INNOVATIEF, DUURZAAM EN MET DAADKRACHT Bouwbedrijf De Vries en Verburg B.V. ’t Vaartland 8, 2821 LH Stolwijk Telefoonnummer: 0182 – 341741 www.devriesverburg.nl

Lage Veldweg 10, 6741 JL Lunteren T 0318 46 1551 F 0318 46 2116 E info@hardeman-vanharten.nl S www.hardeman-vanharten.nl

GORINCHEM | Vreugdenhil Dairy Foods

Projectinfo FLEXIBILITEIT VEREIST IN BOUWKUNDIG DEEL Bouwbedrijf De Vries en Verburg B.V. voert het bouwkundige deel uit van de uitbreiding van Vreugdenhil Dairy Foods. De aannemer verzorgde in samenwerking met IV tevens de vergunningaanvraag en is verantwoordelijk voor de uitvoeringscoördinatie. Projectleider Evert Hogendoorn: “In zeer korte bouwtijd trotseren we met het hele bouwteam diverse technische en logistieke uitdagingen. Eén daarvan is het onderling afstemmen van het bouwkundige deel, de procesinstallaties en de gebouwgebonden installaties. De procesinstallaties zijn leidend in het bouwproces, wat bouwkundig gezien de nodige flexibiliteit vereist.” “De droogtoren en kelder werden als eerste opgestart”, vervolgt Hogendoorn. “Om de droogtoren binnen vijf weken op hoogte te krijgen, pasten we een glijbekisting toe waarin we stalen lasplaten instortten. Daaraan lasten we hoeklijnen vast voor de zelfdragende prefabvloeren. De constructieve vloeren zaten er binnen vier weken in. Via openingen in de gevel en het dak hesen we de installaties in.” Na de droogtoren bouwde Bouwbedrijf De Vries en Verburg eerst de ruimte voor de melkbewerking en pas daarna de tussenliggende verpakkingsruimte. Dit had te maken met de inbouwtijd van de vele en complexe installaties in het melkbewerkingsdeel. Hogendoorn: “Binnenkort start de afbouw van het twintig meter hoge magazijn. De overige bouwdelen worden al afgebouwd. Begin volgend jaar verwachten we bouwkundig gereed te zijn.”

OPTIMALE MIX VAN KWALITEIT, SNELHEID EN CAPACITEIT In de grond gevormde funderingspalen, onderwaterbeton, beton geschikt voor glijbekisting en constructieve betondelen: de uitbreiding van Vreugdenhil Dairy Foods bestaat grotendeels uit beton. Dat is niet vreemd: beton is duurzaam, solide en het voldoet aan de hygiëne-eisen van Vreugdenhil. Het hoogwaardige beton dat hier is toegepast, laat geen scheuren, openingen of richels achter waar eventueel vuil kan ophopen. Het beton is geleverd door Betonmortelcentrale Gorkum B.V. De dicht bij het project gevestigde betoncentrale is drager van het keurmerk Beton Bewust en heeft ervaring met omvangrijke, complexe projecten als Vreugdenhil. Directeur Jos van der Velden: “In zeer korte tijd leverden we grote hoeveelheden beton volgens specifieke kwaliteitseisen. Daarbij hadden we te maken met meerdere bouwstromen, vaak ook tegelijkertijd, met elk hun eigen afroepschema. Zo gingen de leveringen van het onderwaterbeton continu door, terwijl het beton voor de constructieve delen meer ad hoc geleverd werd. Dit vergde veel van onze organisatie en capaciteit, maar bleek wel mogelijk. Bovendien heeft de positieve instelling van alle betrokkenen flink bijgedragen aan het behalen van de planning.”

het stempelraam aan te brengen en het onderwaterbeton te storten. Tussen de werkzaamheden door bracht Vroom Funderingstechnieken de funderingspalen aan. “Het ontwerp van de bouwkuip is gebaseerd op de waterstand van de Boven Merwede”, vertelt directeur Marcel van Leeuwen. “Gelukkig was de rivierstand, en dus de waterdruk laag. Hierdoor werd er weinig van het onderwaterbeton gevraagd. Ook tijdens de uitvoering speelde de rivierstand een belangrijke rol. We maakten bijvoorbeeld evenwichtsberekeningen, om zoveel mogelijk in den droge – en dus sneller - te kunnen ontgraven. We zochten regelmatig de grenzen op om te kunnen versnellen.” Een andere versnelling werd gerealiseerd door met een rijpheidscomputer vast te stellen wanneer het onderwaterbeton de benodigde druksterkte had. Gebr. De Koning leverde in mei de bouwkuip op en realiseert inmiddels, als meerwerk, de waterinnameleidingen.

DAK- EN WANDBEPLATING OP GROTE HOOGTE Hardeman | van Harten Dak- en Wandbeplating is sinds juni 2014 betrokken bij de bouw van de melkpoederfabriek van Dairy Foods. In opdracht van De Vries en Verburg brengt de dak- en gevelspecialist meer dan 24.000 vierkante meter sandwichpanelen aan. Projectleider Martijn Jansen van Hardeman | van Harten: “We dachten in de engineeringsfase mee over de concrete invulling van de dak- en gevelbekleding. Zo gaven we advies over de toe te passen beplatingen, rekening houdend met brandwerendheid, overspanningen en aansluitdetails.” Voor de brandwerende gevels van het magazijn is gekozen voor steenwolpanelen met een dikte van 150 millimeter. De 47 meter hoge droogtoren wordt voorzien van 80 millimeter dikke panelen met PIR-isolatie, die vanuit een aan het dak bevestigde hangbak gemonteerd worden. “In totaal monteren we zo’n 15.000 vierkante meter sandwichpanelen met coating RAL 9007 Diamond 50”, aldus Jansen. “De dakbeplating beslaat zo’n 6.500 vierkante meter en wordt uitgevoerd in sandwichpanelen met 160 millimeter dikte.” Aanvullend brengt Hardeman | van Harten nog 2.600 vierkante meter steenwol binnenwanden aan van 100 millimeter dikte en voorzien van foodsafe-coating. Jansen: “De montage ging in augustus 2014 van start en verloopt goed. Begin 2015 is ons werk, conform planning, gereed.”

GRENZEN OPZOEKEN BIJ REALISATIE BOUWKUIP Gebr. De Koning ontwierp en realiseerde de bouwkuip voor de kelder van Vreugdenhil Dairy Foods. Het grond-, weg- en waterbouwbedrijf had slechts elf weken om de damwanden te plaatsen, de grond te ontgraven,

| 51

GORINCHEM | Vreugdenhil Dairy Foods

Projectinfo EEN MAATWERKVLOER VOOR ELK BOUWDEEL De bedrijfsvloeren in de nieuwe melkpoederfabriek van Vreugdenhil Dairy Foods zijn het werk van Zwets Industrievloeren uit Meerkerk, een familiebedrijf dat ruim 25 jaar ervaring heeft met dergelijke complexe projecten. “In nog geen vier maanden tijd brachten we op dit project 10.000 vierkante meter aan industriële vloeren aan”, zegt Nadine Zwets, die samen met haar broer Christian het familiebedrijf van haar vader voortzet. “Een hele prestatie, zeker als je bedenkt dat we de engineering op de hielen zaten. Soms wisten we pas een dag van tevoren wat er moest gebeuren. Dit vereiste de nodige flexibiliteit en afstemming.”

Postbus 88 • 3350 AB Papendrecht T 078 - 644 26 44 • F 078 - 644 26 30 info@gebrdekoning.nl • www.gebrdekoning.nl

Elk bouwdeel krijgt een maatwerkvloer. In het torengebouw bracht Zwets, op verschillende plekken en niveaus, monoliet afgewerkte druklagen aan. Het ketelgebouw kreeg een monoliet afgewerkte constructievloer en het verpakkings- en opslaggebouw een mix van constructievloeren en druklagen. Begin 2015 volgt het magazijn, dat wordt voorzien van hoge vlakheidsvloeren.

Zwets Industrievloeren B.V. uw specialist in het storten en monolith afwerken van betonvloeren voor de industriebouw, utiliteitsbouw, civiele betonbouw, parkeergarage, opslaggebouwen en fabrieken.

Zuiderlingedijk 15 4207 GL Gorinchem T 0183 623 322 F 0183 626290

Een familiebedrijf waar u met een gerust hart terecht kunt. Kwaliteit, flexibiliteit, betrouwbaarheid, eerlijkheid en concurrerend zijn de kernwoorden waar wij mee werken.

Energieweg 3T 4231 DJ Meerkerk T. 0183 35 17 79 F. 0183 35 22 14 info@zwetsindustrievloeren.nl www.zwetsindustrievloeren.nl

52 | 724104_Zwets Industrievloeren BV.indd 1

05-11-14 10:45

Postbus 753 4200 AT Gorinchem E info@bcgorkum.nl I www.bcgorkum.nl

BOXTEL | AWZI VION Food

Tekst: Roel van Gils Beeld: HydroBusiness

Duurzame AWZI heeft meerledige functie Op het terrein van VION in Boxtel wordt gebouwd aan een nieuwe afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI). Het foodconcern heeft de bouw en exploitatie in de vorm van een DBFO-contract uitbesteed aan Colsen en HydroBusiness. De nieuwe AWZI heeft een meerledige functie en zuivert niet alleen het afvalwater, maar produceert ook biogas. In de bestaande situatie wordt het afvalwater van VION in een fysisch-chemische zuivering met een DAF-unit (dissolved air flotation) gezuiverd, een traditionele techniek die hoge kosten voor het slib en hoge lozingskosten met zich meebrengt. Ook in het kader van milieuverantwoord ondernemen scoort de bestaande installatie weinig punten. Om te kunnen investeren in

een nieuwe, volledig biologische waterzuivering, zonder de corebusiness uit het oog te verliezen, heeft VION gekozen voor het concept van outsourcen op een innovatieve en duurzame manier. Colsen is verantwoordelijk voor het ontwerp en de realisatie van de nieuwe AWZI, terwijl HydroBusiness de installatie financiert en langjarig zal exploiteren.

INNOVATIE Colsen houdt zich al meer dan 25 jaar bezig met afvalwaterzuivering. “We ontwerpen, leveren en bouwen de installatie compleet conform de wensen van de klant,” vertelt Tom Verdonk. “Goede afvalwaterzuivering vraagt altijd een klantspecifieke benadering. Voor het ontwerp maken we veelal gebruik van innovatieve technologieën die wij met ›

Afvalwaterzuivering volgens de laatste technologieën

| 53

BOXTEL | AWZI VION Food

DE BLAEIJ MONTAGE

Projectinfo

Meridiaan 77 Meridiaan 4561 PH Hulst 4561 PH Hulst Tel. 0114-371327

Tel. 0114 - 371327 Fax. 0114 - 371328

WARMTE-TERUGWINNING Itm Process Technology B.V., gespecialiseerd in het ontwerpen/produceren van warmtewisselaars en het bedenken van oplossingen voor een breed scala aan warmte-uitwisselingsvraagstukken, heeft in samenwerking met Colsen B.V., een warmtewisselaar ontworpen en geleverd die als doel heeft een maximale warmte-terugwinning uit het anaerobe waterzuiveringsproces te bewerkstelligen.

info@deblaeijmontage.nl www.deblaeijmontage.nl

"Hierbij wordt de effluent-stroom van de anaerobe zuivering zo ver mogelijk afgekoeld en deze energie wordt gestoken in de verse (koude) inkomende stroom die aan de anaerobe waterzuivering wordt toegevoegd, zodat deze met een minimale hoeveelheid energietoevoeging kan worden bedreven. Hiermee maakt VION optimaal gebruik van warmte-terugwinning en kan het jaarlijks een aanzienlijke hoeveelheid aan energie besparen."

Uw partner in innovatieve oplossingen in water, energie en milieu vraagstukken. Van idee tot en met realisatie.

Kreekzoom 5, 4561 GX Hulst (NL) +31 (0) 114 - 31 15 48 info@colsen.nl

54 |

www.colsen.nl

BOXTEL | AWZI VION Food

De AWZI is gerealiseerd op basis van een DBFO-contract

behulp van universiteiten in binnen- en buitenland samen ontwikkelen. Als we eenmaal tot een innovatief ontwerp zijn gekomen, wordt de theorie altijd in de praktijk getoetst. Zo ook bij VION, waar we inmiddels een jaar geleden de ontwikkelde technologie met succes hebben getest. De theoretische verwachting werd zelfs overtroffen.” De in aanbouw zijnde AWZI is een biologische afvalwaterzuivering. “De waterzuivering geschiedt zonder tussenkomst van chemicaliën”, zegt Tom Verdonk. “We maken gebruik van de zogeheten Upflow Anaerobic Sludge Blanket (UASB) techniek met een na geschakelde energie-efficiënte aerobe waterzuivering, genaamd NAS® (New Activated Sludge). De NAS® installatie wordt uitgevoerd als een MBR (Membraan Bio Reactor) waarbij actief slib en water wordt gescheiden door een membraanfilter. Daarnaast reinigen wij het biogas op biologische wijze met onze BIDOX® installatie, zodat het biogas gebruikt kan worden als aardgasvervanging op de stoomketels van VION.”

EXPLOITATIE Vanaf het moment dat de nieuwe AWZI volledig operationeel is, gaat HydroBusiness de volledige exploitatie van de installatie verzorgen, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Dit is de corebusiness van HydroBusiness, het exploiteren van installaties om industriewater te leveren dan wel afvalwater te behandelen. Joost Smetsers van HydroBusiness licht de werking van de nieuwe installatie toe. “Anders dan de bestaande installatie wordt het afvalwater allereerst door een inwendig gevoede trommelzeef geloodst. Dat voorkomt de verspreiding van geur en trekt bovendien geen vogels en ongedierte meer aan. Het grove vaste materiaal wordt dan van de vloeistof gescheiden. Via een leidingsysteem wordt de vloeistof wederom door de DAF-unit geleid, die voortaan als statische vetafscheider fungeert. Het vet zal hierin opdrijven en worden afgeschraapt. Het water stroomt vervolgens in de UASB-reactor en wordt via de bodem aan weerszijden naar binnen gebracht. De reactor is gevuld met slibkorrels. Het water beweegt onder anaerobische condities (zonder zuurstof) naar boven. De bacteriën die de slibkorrels vormen breken het grootste deel van de verontreiniging in het water af en zetten dit om in met name biogas. Het gezui-

verde water wordt bovenin de reactor afgevoerd voor verdere behandeling in de NAS® en het gas wordt afgevangen door de gaskappen en centraal afgevoerd naar de BIDOX® en uiteindelijk naar de stoomketels van VION.”

1 MILJOEN M3 BIOGAS Nadat het water in de UASB-reactor is behandeld door het korrelslib vindt in een volgende fase ook nog een aerobe behandelingsstap plaats – middels NAS®- om het water geschikt te maken voor intern hergebruik. Smetsers: “Het gezuiverde afvalwater is straks van dusdanige kwaliteit dat het hergebruikt kan worden binnen VION, zoals het schoonspuiten van de veewagens en het sproeien van de stallen, waarvoor op dit moment nog drinkwater wordt ingezet.” Volgens Smetsers kan de AWZI straks 1 miljoen m3 hoogwaardig biogas produceren uit afvalwater. VION hoeft hierdoor minder aardgas aan te kopen. Colsen en HydroBusiness zien de nieuwe AWZI als een mooi referentieproject voor hun gezamenlijke business. Het concept van het ontwerpen, bouwen, financieren en exploiteren van vergelijkbare installaties op basis van een DBFO-contract zal volgens beide heren in de toekomst zeer zeker een vervolg krijgen. “Klanten hebben er geen omkijken naar en kunnen zich richten op hun primaire bedrijfsprocessen. Een win-winsituatie.” ❚

| 55

HOOFDDORP | Bluewater Energy Services

Tekst: Jan-Kees Verschuure Beeld: IBB Kondor

NIEUW HOOFDKANTOOR BLUEWATER:

Optimalisaties perfectioneren concept Park 20|20 Delta Development Group, VolkerWessels en Reggeborgh (samen Park 20|20 CV) realiseren voor Bluewater Energy Services een nieuw hoofdkantoor op Park 20|20, in het hart van Hoofddorp. Een gebouw op maat met uitbreidingsmogelijkheden, dat zowel volgens de Cradle-to-Cradle-filosofie (C2C) als volgens BREEAM-NL 'Excellent' is ontworpen. Voor aannemer IBB Kondor, dat binnen een vast bouwteam al meerdere panden op Park 20|20 realiseerde, is het een kwestie van finetunen en nog meer naar elkaar toegroeien. “Het onderscheid tussen partijen valt steeds minder op”, aldus uitvoerend projectleider Alex Kragtwijk.

Bluewater Energy Services, een bedrijf dat innovatief materieel ontwerpt en ontwikkelt voor de offshore-industrie, heeft vanaf 1 oktober een nieuw hoofdkantoor waarmee het de komende 15 jaar vooruit kan. En niet alleen dankzij de hoogwaardige duurzaamheidscertificaten. “Bluewater Energy Services krijgt een gebouw op maat met extra parkeergelegenheid, een uitgebreid inbouwpakket inclusief meubilair, en een flexibele inrichting op basis van Het Nieuwe Werken - een pand dat installatietechnisch het beste van het beste biedt”, vertelt Kragtwijk.

56 |

VAST TEAM Omdat IBB Kondor als VolkerWessels-bedrijf al een aantal bedrijfspanden op het C2C-bedrijvenpark aan de Taurusavenue realiseerde, konden een aantal processen worden geoptimaliseerd tijdens de realisatie van 'Bluewater'. “Park 20|20 CV werkt met een vast ontwerp- en adviesteam, waarin wij als coördinerend aannemer zijn opgenomen. Dat heeft grote voordelen op het gebied van budgettering en uitwerking. De eisen en mogelijkheden op het gebied van duurzaamheid ontwikkelen zich in hoog tempo

door. Bij dit pand, een staalconstructie op een betonnen onderbouw, maken wij bijvoorbeeld voor het eerst gebruik van de C2C-gecertificeerde keramische geveltegels van Mosa en ook de betonproductie is duurzaam vormgegeven; in dit geval is bijvoorbeeld een hoog percentage granulaatbeton gebruikt, waardoor minder basismateriaal dient te worden gewonnen.”

INNOVATIE EN DYNAMIEK Alles aan Park 20|20 – de 'eerste full service Cradle-to-Cradle werkomgeving in Nederland'

HOOFDDORP | Bluewater Energy Services

Bouwinfo OPDRACHT Park 20|20 CV (huurder: Bluewater Energy Services BV) CV (HUURDER Bluewater Energy Services BV) ONTWERP William McDonough + Partners; N3O ADVIES Van der Vorm (constructie); Technoplan (installaties); UITVOERING INSTALLATIES OVERIGE AANNEEMSOM BOUWPERIODE

DGMR (bouwfysica) IBB Kondor HOMIJ Technische Installaties De Groot Vroomshoop (HSB); De Mors Houtbouw (kozijnen); REINÆRDT (deuren); Dubotechniek (WKO); KWS (infra) € 13.610.000,- (casco) mei 2013 - september 2014

- ademt innovatie en dynamiek: de ruimtelijke mogelijkheden bij een belangrijk NS-station middenin de Randstad, de geïntegreerde ontwikkeling boven een gemeenschappelijk parkeerdek, en de architectonische uitstraling van de afzonderlijke gebouwen. Het nieuwe hoofdkantoor voor Bluewater Energy Services is ontworpen door het Amerikaanse architectenbureau William McDonough + Partners, geassisteerd door het Nederlandse N3O. Samen maakten zij ook het masterplan voor Park 20|20. “De vaste elementen van het Park 20|20-concept, naast de gestandaardiseerde betonnen onderbouw onder meer een gebouwhoog atrium voor een goede daglichtvoorziening, een gedeelde WKO en een met de omgeving geïntegreerde architectonische uitstraling, zijn ook in 'Bluewater' doorgevoerd.”

EXPLOITATIEFASE De belangrijke verschillen met reeds gerealiseerde panden zijn volgens Kragtwijk te vinden in het materiaalgebruik en de optimalisatie van processen. “Ook tijdens de uitvoering is integraal samengewerkt, en 'Bluewater' is het eerste pand op Park 20|20 dat integraal – inclusief het afbouwpakket – in 3D-BIM zal zijn ontworpen; daarnaast groeien de BREEAM-systematiek en de werkwijze van het bouwteam steeds meer naar elkaar toe. Het is een kwestie van finetunen, ›

Projectinfo EEN DUURZAME OPLOSSING Een van de pijlers in het ISO-gecertificeerde bouwproces van Voortman Staalbouw is duurzaamheid volgens ISO14001. Voortman Staalbouw is ervan overtuigd dat duurzaamheid waarde creëert voor alle stakeholders en de efficiëntie van het werk verbetert. "Als vooruitstrevend technisch bedrijf levert Voortman Staalbouw een bijdrage aan onze leefomgeving en de maatschappij. Oog hebben voor de omgeving en maatschappij betekent voor Voortman Staalbouw zowel rekening houden met de impact van de eigen activiteiten, als rekening houden met de wens van opdrachtgevers om hun projecten op een duurzame manier uit te voeren of vorm te geven." "Doordat bij Voortman Staalbouw duurzaamheid hoog in het vaandel staat is het een nauw betrokken partner bij de bouw van Park 20|20. In opdracht van IBB Kondor leverde en monteerde Voortman Staalbouw op Park 20|20, naast de staalconstructie van het nieuwe hoofdkantoor van Bluewater Energy Services, op een duurzame manier ook de staalconstructie voor de projecten Fox Vakanties, FIFPro, BSH en het Technisch Paviljoen. Weer een bewijs dat Voortman voorop loopt als duurzame staalbouwer."

| 57

Project Bluewater Energy Services HOOFDDORP

Dit project is een van de (vervolg)projecten voor IBB Kondor(Oegstgeest) in Business Park 20/20 te Hoofddorp waarvoor Trahecon is gekozen om de hekwerken, trappen, constructies te leveren en te monteren. Zonder verder hierover in details te treden mag gezegd worden dat Trahecon erg trots is om bij deze projecten betrokken te zijn. Kwaliteit en duurzaamheid zijn items die een hoge prioriteit hebben op dit project. Op dit vlak wil Trahecon juist ook graag onderscheidend zijn. Als wij kijken naar onze producten dan mogen wij zeker zeggen dat Trahecon altijd het gevoel wil hebben dat wij vanuit onze ervaring een constructieve bijdrage kunnen leveren aan het eindproduct. Een goede samenwerking tussen opdrachtgever, architect, bouw-

Trahecon BV

bedrijf en Trahecon is daarbij onontbeerlijk waarbij tools als LEAN-planning en BIM gesneden koek zijn. Trahecon staat bekend als betrouwbare leverancier, waar kernbegrippen als gedrevenheid, ervaring en no-nonsens de standaard is. Voor het project Bluewater was bijvoorbeeld de hoofdtrap(atrium) een belangrijk item om binnen een strakke planning de gehele trap te integreren in de constructie, dus in een heel vroeg stadium te leveren en te monteren. Ook de gehele afwerking naderhand van de trap aan de binnenzijde met gerookt, gekalkt Eiken is door Trahecon uitgevoerd en het mag zeker gezegd worden “naar meer dan volle tevredenheid� van alle betrokkenen. Wederom heeft Trahecon haar visitekaartje afgegeven.

Postbus 720, 5140 AS Waalwijk info@trahecon.nl www.trahecon.nl Tel. +31 416 33 58 33

www.trahecon.nl

HOOFDDORP | Bluewater Energy Services

waardoor gebouwen als deze niet alleen aan de gewenste certificaten voldoen, maar ook in de exploitatiefase presteren zoals beloofd. 'Bluewater' heeft een zodanig uitgebreid installatiepakket, dat daarin goed is voorzien.” Op dit gebied is nog meer te winnen in de toekomst, denkt Kragtwijk.

“Je zult zien dat exploitatiekosten, maar ook demontagekosten steeds meer worden meegenomen in de totaalkosten.” Het ontwerpcertificaat voor BREEAM-NL 'Excellent' is al verkregen; volgens planning wordt daar nog een vergelijkbaar certificaat voor de uitvoeringsfase aan toegevoegd. ❚

Bluewater - Park 20/20 - Hoofddorp

Duurzaam topresultaat door teamwork! Het nieuwe, duurzame hoofdkantoor van Bluewater Energy Services op Park 20/20 in Hoofddorp mag er zijn. Gerealiseerd conform de Breeam Excellent-status. Onder leiding van IBB Kondor, in samenwerking met De Groot Vroomshoop (houtskeletbouw elementen), Reinaerdt (deurenleverancier) en De Mors BV (kozijnen). Puik teamwork. Daar vertellen we u graag meer over.

www.ibbkondor.nl | 59

HEERLEN | Doc Morris

Tekst: Jac Buchholz Beeld: Bouwbedrijf Van de Ven

“Bouwen op en over de landsgrens,

dat is een uitdaging” Vanwege ruimtegebrek vonden de activiteiten van de Duitse verzendapotheek Doc Morris, gevestigd in Heerlen, de afgelopen jaren plaats vanuit twee verschillende locaties. Met de bouw van een nieuw bedrijfspand op het grensoverschrijdende bedrijvenpark Avantis komt aan die ongewenste situatie een eind.

Een snelle groei en dus de noodzaak uit te wijken naar een tweede locatie deden Doc Morris rond 2008 besluiten tot nieuwbouw, vertelt Paul Mooren, bij het bedrijf actief als projectdirecteur. Gelijk met de start van de crisis. “Geen goed tijdstip dus om bij banken aan te kloppen voor een financiering”, vertelt hij. Zo’n anderhalf jaar geleden werden de plannen , onder de vlag van een nieuwe moedermaatschappij (het Zwitserse Zur Rose) echter weer opgepakt. Nu wel met een nieuwbouwproject als resultaat. “We hebben een aantal alternatieven naast elkaar gelegd en enkele partijen uitgenodigd hun visie te geven. Uiteindelijk is de keuze gevallen op Bouwbedrijf Van de Ven uit Veghel, dat het project turnkey realiseert.” Uitgangspunt blijven de plannen van de Spaanse architect Jorda uit 2008. Die zijn door een van de huisarchitecten van Van de Ven verder uitgewerkt. Projectleider Toon van Hout van het Veghelse bedrijf maakt duidelijk dat er daarbij tevens enkele aanpassingen zijn doorgevoerd. “Niet in de basis, wat betreft opzet en materialenkeuze, maar we hebben wel onder meer de kantoorindeling geoptimaliseerd. En hebben er een installatietechnisch adviseur bij betrokken. Met het oog op het belang van een constant binnenklimaat in de hal waar de medicijnen worden opgeslagen en vanwege het streven naar de BREEAM 'Good’-kwalificatie.” Zoals gepland bleef de nieuwbouw bestaan uit twee delen die door een loopbrug worden verbonden. Een doordachte keuze, aldus Paul Mooren. “Het zijn twee verschillende werkomgevingen. Bovendien, mochten we in de toekomst hier opnieuw uit ons jasje groeien, dan kunnen we het gebouw eventueel in tweeën verdelen en elk deel apart verhuren.”

60 |

HEERLEN | Doc Morris

De eerste contacten tussen Doc Morris en Bouwbedrijf Van de Ven dateren van voorjaar 2013. De voorbereidingen begonnen in oktober van dat jaar en de werkzaamheden het voorjaar van dit jaar. Mooren en Van Hout leggen uit dat het om een bedrijfspand gaat waarin functionaliteit een belangrijke rol speelt, maar waarin door middel van de toepassing van niet-standaard materialen een hoogwaardige, prettige werkomgeving wordt gerealiseerd. In totaal komen er zo’n 500 mensen te werken: 400 in het kantoorgedeelte, 100 in de hal. Mooren: “Mensen die de hele dag met medicijnen en recepten bezig zijn, moeten kunnen werken in een omgeving die daarbij aansluit. Daarom zijn er hoge eisen gesteld aan airco, luchtbevochtiging, lichtinval en ventilatie. In de hal waar de logistiek en opslag plaatsvindt moet altijd een bepaalde temperatuur heersen; die mag niet teveel schommelen. In de kantoortuin krijgen de vloeren, wanden en plafonds bovendien een hoogwaardige afwerking.” Eind januari 2015 moeten de bouwwerkzaamheden zijn afgerond, geeft Toon van Hout tot slot aan. “Het is geen lastig gebouw; bovendien hebben we alle kennis en ervaring in huis. Grootste uitdaging is het bouwen op en over de landsgrens. Qua infra is niet alles ontsloten en waar het gas uit Duitsland komt, komt de stroom uit Nederland. Dat had Doc Morris liever anders gezien. Er is op dat vlak overigens al het nodige verbeterd. Het zou mooi zijn als die trend zich voortzet.” ❚

MD Sprinkler Systems B.V. Expeditiestraat 2 5961PX Horst Tel.: 077-3988133 E-mail: info@mdsprinkler.nl

Bouwinfo OPDRACHT Doc Morris ONTWERP EN UITVOERING Bouwbedrijf Van de Ven, Veghel BOUWPERIODE mei 2014 – januari 2015 PROGRAMMA totaal perceel 30.000 m2, kantoor 5.500 m2,

Van de Ven bouwt voor:

724090_MD Sprinkler Systems BV 1-4.indd 1

04-11-14 16:23

hal 10.000 m² (incl. mezzaninevloer)

Projectinfo

“TWEE BOUWDELEN MET ELK EEN SPECIFIEK SPRINKLERSYSTEEM” De sprinkler- en brandmeldinstallaties in de nieuwbouw van verzendapotheek Doc Morris in Heerlen wordt door MD Sprinkler uit Horst geplaatst. Het bedrijf is daar inmiddels mee bezig, vertelt mede-eigenaar Dick van der Donk. “We zijn net na de bouwvak, in week 36, begonnen en ronden begin 2015 af. Met de logistieke hal zijn we nagenoeg klaar, vervolgens beginnen we aan het kantorendeel.” Het is, zegt Van der Donk, een werk zoals ze zo vaak doen. Wel met een tweeledige benadering. “De twee bouwdelen krijgen, vanwege hun verschillende karakter, elk een specifiek sprinklersysteem. In de logistieke hal komt een zwaardere installatie die ontworpen is om 7.000 liter per minuut te kunnen leveren. De uitdaging daar was de positionering afstemmen op de Schäfer-inrichting. We hebben bijvoorbeeld gekozen voor een iets ander patroon in het dak.” Het kantorendeel, geeft hij aan, wordt voorzien van een iets lichtere installatie. Die is ontworpen om circa 3.000 liter per minuut te leveren. “Daar moeten we met de architectonische eisen rekening houden – de sprinklers worden daar in combinatie met de verlichting in stroken in het plafond geplaatst.” Tot slot wijst Van der Donk nog op de tank die het bedrijf plaatst, met in totaal 850.000 liter water en twee pompsets die met een druk van 8 bar tot 8.000 liter per minuut kan leveren.

| 61

BERKEL EN RODENRIJS | Sligro

Tekst: Fiona van Gemert-de Heus (Zutphens Persbureau) Beeld: Sligro Food Group

Sligro maakt flinke efficiencyslag met nieuwbouw Berkel en Rodenrijs Twee locaties van Sligro in Barendrecht en Den Haag zijn opgegaan in één nieuw groot distributiecentrum in Berkel en Rodenrijs met een BREEAM-driesterrencertificaat. Sinds september herbergt dit duurzame centrum de logistiek en kantoren van Sligro Bezorgservice Berkel en Rodenrijs en vanaf januari zullen ook nog andere routes vanuit dit punt vertrekken. “Dit leidt tot een nog hogere efficiencygraad van onze activiteiten”, vertelt Adrie Verlouw, hoofd bouwzaken van Sligro Food Group. Het nieuwe distributiecentrum is meer dan de som der delen. De twee enigszins verouderde locaties omvatten circa 15.000 vierkante meter. Het nieuwe centrum telt echter bijna 21.000 vierkante meter. “Die twee distributiecentra waren geschikt om fors te verbeteren, zowel qua bouwkundig pand, energieprestaties, koelinstallaties en verlichting. Er zit ook logistiek voordeel in, want we zitten centraler in ons verzorgingsgebied en de ligging was erg van belang. We zitten nu vlak bij drie belangrijke verkeersaders en doordat we routes kunnen samenvoegen laten we minder vrachtauto’s rijden”, legt Verlouw uit. Dit past goed in het MVO-beleid van Sligro Food Group. Op zoveel mogelijk punten is gekeken naar efficiencywinst en duurzaamheid. Vanaf het begin werd gestreefd naar het BREEAMdriesterrencertificaat en toen dat voorspoedig bleek te gaan, is zelfs nog overwogen tijdens de uitrol van het project alsnog een trede hoger te eindigen. “We kwamen namelijk al snel met de puntenwaardering op 3,6 sterren. Maar om op vier uit te kunnen komen, hadden we al helemaal vooraan in de ontwerpfase naar andere punten moeten kijken. Die keuze was inmiddels gemaakt.”

distributiecentrum in Venray, dat een tweesterrencertificaat behaalde. “Toen hebben we besloten te kijken of we een stap verder kunnen gaan met ons duurzaamheidsniveau. We wilden de lat hoger leggen. Opvallend was wel dat de toetsing niet ingericht is op bedrijfsgebouwen zonder gasaansluiting. Ik weigerde om equivalenten van CV-ketels in te dienen en daar hebben we uiteindelijk enorm veel punten mee behaald”, aldus Verlouw.

LAT HOGER

Het gehele centrum is (ook buiten) voorzien van de nieuwste generatie ledverlichting met 70.000 branduren, in combinatie met bewegingsmelders.

De wens om voor drie sterren te gaan, kwam voort uit het succes dat Sligro al had met een nieuw

62 |

“De wanden zijn extreem zwaar geïsoleerd, met wanden van meer dan 25 centimeter dik, zodat we met minimale energie in de koude- en warmtebehoefte kunnen voorzien. We hebben geen gasaansluiting meer, want we kunnen alle warmte uit het koelproces gebruiken om te verwarmen. Zelfs in de winter komt daar voldoende warmte bij vrij.” Een ander aspect is de dakisolatie, dat net als de wanden extreem hoog geïsoleerd is. “We hebben alle standaard isolatiewaarden uit het Bouwbesluit zwaar overtroffen. Want hoe beter het geïsoleerd is, hoe minder kou je hoeft op te wekken om te koelen en hoe beter je het gebouw op temperatuur houdt als het buiten wat frisser wordt.”

1 locatie in de Zuidelijke Randstad

“Deze ledverlichting brandt op 10 procent en als er iemand aankomt, gaat de verlichting langzaam omhoog om vervolgens na vertrek weer te dimmen tot tien procent. Los van de besparing die ledverlichting al oplevert ten opzichte van tl-verlichting, levert het samen met de bewegingssensoren een nog grotere besparing op. Het energieverbruik is hierdoor met zo’n 70 procent verminderd.” Tevens wordt een ozonvriendelijk natuurlijk koudemiddel gebruikt, wordt zo’n 100.000 liter water bespaard met een ander spoelvolume in de toiletten en rijden de verzamelwagens in de magazijnen op verwisselbare en oplaadbare accu’s.

BERKEL EN RODENRIJS | Sligro

Mogelijk biedt een volgend nieuwbouwproject een nog hogere stap voor wat duurzaamheid betreft. Verlouw: “Je kijkt iedere keer opnieuw naar de stand der techniek en gebouwen en beslist op rationele

basis of het ook een beheersbare investering blijft. Je hebt voordeel in energiegebruik, waarbij de businesscase in de basis kopieerbaar moet zijn omdat je niet het wiel iedere keer opnieuw wilt uitvinden.” ❚

Projectinfo BREEAM SANDWICHPANELEN

Bouwinfo OPDRACHT Sligro Food Group Nederland BV

ONTWERP Omni Architecten

ADVIES Sparkling Projects vof

UITVOERING Aannemingsbedrijf Fraanje BV

KOELINSTALLATIES Veld Koeltechniek BV

E-INSTALLATIES Gedo Elektro BV

BOUWPERIODE 7 maanden

Het distributiecentrum van Sligro in Venray vertoont veel overeenkomsten met het distributiecentrum in Berkel en Rodenrijs. Een van de verschillen: in Venray speelde certificering nog geen rol. In Berkel en Rodenrijs gaat Sligro voor het BREEAM-certificaat. Voor de sandwichpanelen maakt dit niet veel uit. Kees de Jong, directeur Mucon: “De panelen worden vervaardigd en verwerkt volgens de hoogste normen van duurzaamheid.” Voor het DC in Berkel en Rodenrijs levert Mucon de sandwichpanelen, geïsoleerde deuren en snelroldeuren. “De producten zijn stuk-voor-stuk hoogwaardig”, vertelt De Jong. “De isolatie behoort tot de top die verkrijgbaar is in panelenland. Maar iedereen weet dat dat voor een BREEAM-certificaat niet genoeg is. Dan moeten ook de processen voorafgaand aan de productie, de productie zelf en de verwerking verantwoord zijn. Denk hierbij maar aan de registratie van de CO2-uitstoot in combinatie met het aantal gereden kilometers van fabriek naar bouwplaats, hergebruik van pallets, afvalregistratie en meer. De pallets, die nodig waren voor de aanvoer van de producten, zijn bijvoorbeeld allemaal teruggegaan voor hergebruik. Dat is het niveau van de Mucon-producten.” De montage van de producten loopt van een leien dakje. Het DC in Berkel en Rodenrijs mag dan groter zijn, de bouw van DC Venray was een uitstekende generale. “Sligro werkt steeds met een vast team. Dat betekent dat de leden van het bouwteam een groot deel van het jaar samenwerken. Ze zijn vertrouwd met elkaar en met de wensen van Sligro. Dat zie je terug in de doorloop van het werk.”

Bel 076 - 5022596 U zoekt een sandwichpanelenbouwer? Roldeuren nodig? Of zoekt u complete begeleiding van een bouwproject? Mucon is gespecialiseerd in gevelbouw, geconditioneerde ruimten zoals koelcellen en maakt gebruik van de nieuwste oplossingen. Slim. Schoon. Efficiënt. Met betrouwbare vakmensen. Mucon verstrekt duidelijk en gefundeerd advies. Met of zonder EIA. Maar altijd onder scherpe condities. Gegarandeerd. Interesse? Lees verder op www.mucon.nl. | 63

DALFSEN | De Trefkoele +

Tekst: Scripturum, Marjoleine Meppelink Beeld: Aannemingsmaatschappij Hegeman

DE KRACHT VAN MULTIFUNCTIONALITEIT Ontmoetingscentrum De Trefkoele + is een gebouw waar de gemeente Dalfsen trots op kan zijn. Het vernieuwde gebouw huisvest een scala aan functies op het gebied van sport, cultuur en welzijn. Ook kunnen bedrijven en maatschappelijke organisaties gebruikmaken van de speciaal ingerichte ruimtes die beschikbaar zijn voor presentaties, bijeenkomsten en vergaderingen. Het multifunctionele gebouw, voorheen De Trefkoele genoemd, heeft het plusteken achter haar naam dan ook terecht verdiend. Aannemingsmaatschappij Hegeman is vorig jaar juni begonnen met de gedeeltelijke sloop van het bestaande pand. Het nieuwe pand heeft aansluiting gekregen op een bestaande bibliotheek waardoor de omvang van de nieuwe Trefkoele + is toegenomen. Naast de vele multifunctionele ruimtes is er een gecertificeerde topsporthal met tribune gerealiseerd die ook geschikt is voor theatervoorstellingen en grote evenementen. Daarnaast is de bestaande bibliotheek en één bestaande sporthal met enkele kleedruimtes en een toestellenberging in het nieuwe ontwerp geïntegreerd.

ENGINEER & BUILD De opdracht kenmerkte zich als Engineer & Build. In dit geval was het uitwerken van de contractstukken tot een Uitvoeringsgereed Ontwerp tevens onderdeel van de opdracht. “Architectencombinatie Spring & Moederscheim Moonen is door ons gecontracteerd voor de bouwkundige uitwerking en CAE Nederland voor de constructieve uitwerking”, aldus Niek Vollen-

64 |

broek, projectleider bij Aannemingsmaatschappij Hegeman. “Beide partijen hebben in het voortraject tevens het ontwerp verzorgd voor onze opdrachtgever.” De hoofddraagconstructie van De Trefkoele + bestaat voornamelijk uit staal gecombineerd met kanaalplaatvloeren. Om de risico’s voor de opdrachtgever in het kader van grondwaterstand en draagkracht van de ondergrond uit te sluiten, heeft Aannemingsmaatschappij Hegeman via een goedgekeurd alternatief gekozen voor prefab fundatiebalken op schroefmortelpalen. Aannemingsmaatschappij Hegeman heeft bovendien het complete inbouwpakket verzorgd, bestaande uit alle vloer-, wand- en plafondafwerkingen inclusief de benodigde pantry’s en balies.

BIJZONDERE KLEURSTELLINGEN De gevel van het pand bestaat uit goudkleurige gevelplaten die tevens worden doorgetrokken rondom de bestaande sporthal. Ook de vorm van de gevel is aangepast. Dit zorgt ervoor dat de gevel nu één ge-

heel vormt tussen de bestaande bouw en de nieuwbouw. Ook in het gebouw zijn bijzondere kleurstellingen toegepast. Zo is er een gang waarbij zowel de vloer, de wanden, de deuren als de kozijnen compleet oranje zijn gemaakt.

SYMBOLISCHE WAARDE Ondanks verschillende gebruikers met uiteenlopende wensen zijn alle functies in één complex samengevoegd. Deze multifunctionaliteit van De Trefkoele is gesymboliseerd in een plus-teken, waarbij in het hart van de plus alle verschillende activiteiten samenkomen. Zowel in als rondom het gebouw is dit plusteken doorgevoerd. Zo zijn er in de entreehal meer dan 200 plusjes ingesneden in de vloer. Daarnaast zijn er in het gebouw lampen opgehangen in de vorm van een driedimensionale plus. Diezelfde plusjes zijn ook buiten in gemetselde vorm terug te vinden en doen dienst als fietsenstalling. Vollenbroek vertelt: “Deze laatste plusjes hebben bovendien een bijzonder verhaal. Tijdens de bouw van de Trefkoele + heeft het 62e Nederlands Kampioenschap Metselen plaatsgevonden op het buitenterrein. Leerling-metselaars hebben de plusjes gemetseld waarna deze zijn gevoegd door de deelnemers aan het Nederlands Kampioenschap Voegen. De gemetselde plusjes zijn beoordeeld door een vakjury.”

DALFSEN | De Trefkoele +

ERKEND LEERBEDRIJF Aannemingsmaatschappij Hegeman is een familiebedrijf dat stamt uit 1927. “Met kwaliteit hoog in het vaandel richten wij ons voornamelijk op woningbouw en utiliteitsbouw”, aldus Vollenbroek. “De werkzaamheden die wij hierbij verrichten zijn zeer uiteenlopend: van nieuwbouw en renovatie tot aan onderhoudswerkzaamheden.” In tegenstelling tot veel andere bedrijven heeft Aannemingsmaatschappij Hegeman nog steeds veel leerling-medewerkers in dienst. “Wij zijn een erkend FUNDEON-leerbedrijf voor diverse beroepsrichtingen en wij hebben op dit moment de 65e leerlingbouwplaats in uitvoering. Wij zijn van mening dat de jeugd onze toekomst is en zijn bereid daarin te investeren.” ❚

Sportfaciliteiten 'op Europees niveau'

Bouwinfo OPDRACHT

ONTWERP ADVIES UITVOERING INSTALLATIES BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

Gemeente Dalfsen i.s.m. Stichting Ontmoetingscentrum Dalfsen Spring & Moederscheim Moonen ICSadviseurs Aannemingsmaatschappij Hegeman Lammerink installatiegroep Ootmarsum € 4,2 miljoen excl. BTW (incl. installaties) juni 2013 - juli 2014

woningen verpleegtehuizen appartementencomplexen winkels ondergrondse parkeergarages zorgcentra bedrijfshallen fabrieken gemeentehuizen clubgebouwen kantoren scholen medische centra politiebureaus

WERK IN UITVOERING

Als aannemers in hart en nieren zijn we altijd bezig met waar we goed in zijn. Bouwen. Zowel nieuwbouw als renovatie. Woon- en zorgcomplexen, scholen en overheidsgebouwen,

maar ook parkeergarages, kantoren en bedrijfshallen en natuurlijk woningbouw. Met ons vakmanschap durven wij alles aan, met plezier. Ongeacht omvang of complexiteit. Onderscheidend, met oog voor detail en omgeving. Al meer dan 85 jaar.

Aannemingsmaatschappij Hegeman B.V. Postbus 350, 7440 AJ Nijverdal, T (0548) 61 10 00, E info@hegeman-nijverdal.nl, I www.hegeman-nijverdal.nl, Hegeman_adv-A5li_fc1 1113 2.indd 1

www.facebook.com/hegemanbv 20-11-13 12:35

| 65

DALFSEN | De Trefkoele +

'Topsport mogelijk met behulp van gerenommeerde vloersystemen' Sika Nederland, onderdeel van de Zwitserse multinational Sika AG, is in de zomer van 2014 gefuseerd met zusterbedrijf Descol (sportvloeren). De merknaam Pulastic® wordt gehandhaafd. In 2013 is – toen nog onder de naam Descol, de transformatie gestart van Ontmoetingscentrum de Trefkoele in Dalfsen. Bij het bestaande complex van de Trefkoele met twee sporthallen is deels vervangende nieuwbouw en deels renovatie toegepast.

andere verkeersruimtes zijn zowel PU- als epoxy gietvloeren aangebracht, in de opvallende kleur ‘Dutch Orange’. Beide hallen worden intensief gebruikt door scholen en verenigingen in Dalfsen. Met name door de handbalvereniging Sercodak Dalfsen, waarvan het damesteam de laatste drie jaren Nederlands kampioen is geworden. Dit team zal zijn thuiswedstrijden, en hopelijk ook Europese wedstrijden, in de nieuwe topsporthal houden. Hiervoor werd eerder nog uitgeweken naar andere sporthallen.

KERNGEGEVENS Het gebouw is niet alleen gemoderniseerd, ook zullen verschillende organisaties zich vestigen in het pand. Met een nieuwe naam - de Trefkoele + - blijft het gerenoveerd pand een gemeenschapscentrum, nu met een nog beter aanbod aan voorzieningen. In 2013 is de bouw gestart en in het voorjaar van 2014 heeft het Pulastic-team de werkzaamheden in twee fases uitgevoerd. In fase 1 is in de vervangende nieuwbouw van de

66 |

topsporthal de sportvloer geïnstalleerd. Ook is de vloer voor de fitnessruimte op de eerste verdieping gelegd en zijn er gietvloeren aangebracht.

EUROPESE WEDSTRIJDEN In fase 2 is de sportvloer in de andere hal verwijderd en vervangen door een nieuwe vloer. De sportvloeren in beide hallen en de fitnessruimte zijn van hetzelfde type vloer. In de kleedkamers en

Vloersysteem:Topsporthal, breedtesporthal en fitnesszaal: Pulastic Pro 150 Eco punt-elastisch sportvloersysteem (NOC/NSF-US1-15, klasse 2); bergingen: Pulastic Classic 90 Eco Vloeroppervlak: Pulastic Pro 150 Eco: 2.274 m²; Pulastic Classic 90 Eco: 155 m²; Pulastic Comfortfloor PU gietvloer: 571 m²; Sikafloor Epoxy gietvloer: 628 m² Kleur: Topsporthal: Zandbeige (205) met Stofgrijs (506); Fitnessruimte: Steengrijs (504); Gietvloeren: Steengrijs (504) en DutchOrange (125) ❚

prefab geveldelen prefab raamdorpels prefab knikpannen prefab lateien

Gespecialiseerd in betonbouw, eventueel inclusief: • grondwerk • wapeningswerkzaamheden • damwand constructies • hei- / boorpalen Telefoon 0251 232390 De Trompet 1570, 1967 DB Heemskerk

E: info@bouwbedrijfzonneveld.nl

Telefoon 0251 232390

I: www.bouwbedrijfzonneveld.nl

Verbaan Systems BV - Kampershoek, Weert - + 31 (0)495 453588 - info@verbaansystems.nl

DUURZAME WERKOMGEVING VOOR STORK THERMEQ

Lasrookafvoer door verdringingsventilatie Ieder seizoen een comfortabel klimaat met adiabatische koeling CFD geeft vooraf nauwkeurig inzicht in het resultaat

www.coltinfo.nl

Adv Stork v2.indd 1

27-8-2014 9:16:00

HENGELO | Stork Thermeq

Tekst: Hilda Bosma Beeld: Van Wijnen Eibergen

Goede samenwerking Stork Thermeq, wereldwijd leverancier van ketelservice, ontgassers en branders, verhuist dit jaar nog uit het centrum van Hengelo naar de Kanaalzone aan het Twentekanaal. De nieuwbouw van het nieuwe bedrijvencomplex is inmiddels gereed. Door de goede samenwerking en de toegepaste lean-planning werd de moderne nieuwbouw een maand eerder opgeleverd. Op de nieuwe plek kunnen vanaf de productiehal de enorme 'ontgassers' direct het schip in. Het transport hoeft niet meer over de weg dwars door het centrum van Hengelo.

68 |

De nieuwbouw grenst aan het Twentekanaal

HENGELO | Stork Thermeq

De nieuwbouw van 17.000 m2 en 4,3 hectare bestaat uit een kantoor en acht productiehallen. Hoofdaannemer Van Wijnen Eibergen coördineerde en realiseerde de nieuwbouw. Hoofduitvoerder Gerrit Saaltink: “Uniek aan het project is de grote sanering van vervuilende grond. Het terrein was vervuild: 40 procent is gesaneerd en weer opgeslagen in de kruipruimte. Daarboven is de vloer gekomen. Daardoor is het een grote opslagbuffer voor vervuilde grond. Doordat de grond niet aan- en afgevoerd hoefde te worden, is enorm bespaard. Bijzonder was ook dat we al gingen bouwen, terwijl de sanering nog moest plaatsvinden.” Saaltink: “In samenwerking met Stork hebben we de invulling van het gebouw gedaan. Daarbij was logistiek en efficiëntie belangrijk om de ontgassers te vervoeren. Het is een hal met verschillende afdelingen om een goed product te bouwen. In de hal wordt veel gelast. De dampen die in de hal vrijkomen, worden via een nieuw ventilatiesysteem - met een speciale installatie van Colt, afgezogen.”

HOGE RC-WAARDE Het gebouw heeft een Rc-waarde van 5, door de extra isolatie. “Voor een fabriek is dat een hoge waarde”, aldus Saaltink. “Er is glaswol—isolatie rondom het gebouw toepast, en op het dak steenwol. De productiehal heeft vloerverwarming voor een stabiele temperatuur. Bijzonder zijn ook de röntgenbunkers. In deze betonnen bunkers met lood en staal wordt met röntgen gekeken of de las voldoende is.” “De samenwerking met de directie van Stork verliep heel goed”, vervolgt Saaltink. “We hadden dagelijks contact. Door de korte lijnen en door de lean-planning is de bouw verkort.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT Stork Thermeq

ONTWERP Leijh Kappelhoff Seckel van den Dobbelsteen architecten, Hengelo

UITVOERING Van Wijnen Eibergen BV

INSTALLATIES Winkels, Enschede (W- en E-)

BOUWKOSTEN € 20 miljoen

BOUWPERIODE 4 november 2013 – 31 oktober 2014

Projectinfo DAKBEDEKKING Voor de nieuwe vestiging van Stork Thermeq heeft dakdekkersbedrijf Jalving het dakbedekkingspakket aangebracht. "De uitdaging bij dit soort grote projecten van 17.000 m2 zit hem altijd weer in het goed organiseren van de logistiek", vertelt directeur Harold Jalving. "Onze organisatie is optimaal ingesteld voor dit soort grote projecten. Wij stellen voor dit soort projecten een speciaal projectteam samen. Dit team werkt vanaf dag 1 tot aan de oplevering samen met onze opdrachtgever en alle andere disciplines. Het grote voordeel van een vast projectteam is de communicatie: korte lijnen en iedereen weet precies waar het over gaat en voor onze opdrachtgever is het duidelijk waar ze moeten zijn voor vragen. Op voorhand proberen we alle knelpunten in kaart te brengen en deze gezamenlijk op te lossen. Door deze manier van optimaliseren verloopt een werk efficiënt en gecontroleerd. Dit zie je uiteindelijk terug in de planning en in de kwaliteit. Ook bij Stork Thermeq is het gewenste kwaliteitsniveau en de gewenste opleverdatum gehaald."

ADIABATISCHE KOELING Stork Thermeq gaat het centrum van Hengelo na 150 jaar verlaten. Voor hen betekent dit een logistiek voordeel en voor het bedrijf Colt International uit Cuijk biedt het de mogelijkheid om 'the state of the art' op het gebied van klimaattechniek te installeren. Adiabatische koeling is voor velen nog een toverwoord, maar wordt in de nieuwe fabriek van Stork Thermeq toegepast in vier hallen waar gelast wordt. De wetgeving wat betreft vrijkomende lasdampen wordt steeds strenger. Mocht na 2003 nog 3,5 milligram per kuub vrijkomen, recent is dit teruggedraaid naar 1 milligram. Daarnaast moet voldaan worden aan de NER-richtlijn die stelt dat de maximale hoeveelheid lasdamp die naar buiten afgevoerd wordt niet meer dan 200 gr/ uur mag zijn en bovendien mag de lucht niet meer dan 5 mg/m3 lasdamp bevatten. Kees Sietsma van Colt zegt dat ze met deze regelgeving getriggerd waren om aan deze strenge eisen te voldoen toen het project Stork drie jaar geleden werd gestart. “Een CFD-studie ging vooraf aan het besluit om gebruik te gaan maken van adiabatische koeling. Met deze simulaties is Colt uniek en biedt het zekerheid voor de afnemer, in dit geval Stork. Want nu al kunnen we aantonen dat wettelijke eisen gerealiseerd zullen gaan worden. En het energieverbruik zal worden beperkt; het is vier tot zeven maal zuiniger dan traditionele systemen. Adiabatische koeling is eigenlijk al heel erg oud. Echter, in Nederland waren we er altijd van overtuigd dat het met ons zeeklimaat niet zou werken. Tien jaar geleden werd ons echter de vraag gesteld om onderzoek naar adiabatische koeling te doen. Ook bij de voedingsmiddelenbranche, waar strenge eisen aan hygiëne worden gesteld, kan het worden toegepast. Een compleet watermanagement en een volledig lichtdicht systeem, voorkomt legionella.” “Deze unieke koeltechniek is eigenlijk heel natuurlijk. Door water te laten verdampen, koelt de lucht. De energie die nodig is voor het verdampen, wordt onttrokken aan de lucht. Deze lucht koelt hierdoor af - ook hartje zomer – en schone verse lucht op vloerniveau verhoogt de arbeidsproductiviteit. Groot voordeel is ook dat deze gezonde werkomstandigheden aantrekkingskracht zullen hebben op het in de toekomst schaarser wordend technisch opgeleid personeel. Werken bij Stork is straks dus letterlijk en figuurlijk 'cool'.”

| 69

TILBURG | FAXX-gebouw

Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau Beeld: Van de Ven Bouw en Ontwikkeling

DUURZAME WERKOMGEVING VOOR DE CREATIEVE INDUSTRIE

‘BREEAM begint aan de voorkant’ Het FAXX-gebouw onderscheidt zich straks van alle andere kantoorgebouwen in Tilburg. De onderscheidende factor zit in de duurzaamheid van het gebouw. De ambitie? Een BREEAM-NL 'Excellent'-certificering. Als deze certificering wordt gehaald, is het FAXX-gebouw het duurzaamste kantoorgebouw van Tilburg. Het FAXX-gebouw neemt een centrale plaats in bij de herontwikkeling van het Veemarktkwartier in Tilburg. Het is één van drie gebouwen die de gemeente Tilburg heeft bestemd voor de creatieve industrie. Eigen ruimtes, kantoortuinen en flexibele werkplekken moeten het creatieve bolwerk van Tilburg – van hoedenmaker tot kunstschilder en 3D-ontwerper – stimuleren samen te werken. Dat blijkt een aantrekkelijk gegeven. De werkplekken in het FAXX-gebouw zijn al

verhuurd terwijl het gebouw nog in aanbouw is. De volgend uitdaging is aan Van de Ven Bouw en Ontwikkeling uit Tilburg. Opdrachtgever Ivy Vastgoed wil namelijk dat het gebouw in aanmerking komt voor het certificaat BREEAM-NL 'Excellent’.

ZUINIG EN EFFICIËNT Tijdens de ontwerpfase worden al veel beslissingen genomen die straks goed uitpakken in de BREEAM-

score. Zo is 92% van het gebouw verhuurbaar. “Dit hoge percentage is mede bereikt door de toilettengroepen halverwege de verdiepingen te plaatsen”, vertelt projectontwikkelaar Rob Crul. “Nu maken twee verdiepingen gebruik van één toiletgroep.” Toepassing van WKO, waterbesparende kranen en toiletten, energiezuinige armaturen, apparaten en liften, staan garant voor zuinig en efficiënt energiegebruik.

AANDACHT VOOR DE OMGEVING Ook ‘aandacht voor de omgeving’ is een belangrijke credit voor het BREEAM-NL 'Excellent'-certificaat. Hiervoor hanteert Van de Ven Bouw en Ontwikkeling Tilburg de richtlijnen van ‘Bewuste Bouwers’. “Vanaf het eerste moment hebben we de bewoners in de omgeving op de hoogte gesteld van alles wat hen te wachten staat”, vertelt projectleider Jan Kuijpers van Van de Ven Bouw en Ontwikkeling. “We hebben 180 brieven verstuurd om zoveel mogelijk omwonenden te informeren over het project, compleet met startdatum en duur van het bouwproces. We hebben de overlast van grote kranen tot het absolute minimum beperkt. De bouwlampen gaan pas om 7.00 uur aan en de radio’s staan op een acceptabele geluidsterkte. En natuurlijk bewaken we de veiligheid op en rondom het bouwterrein.”

GUNFACTOR

Ook het bouwproces is geoptimaliseerd in het kader van certificering

70 |

Maar ook tijdens het bouwproces moet verspilling op allerlei manieren worden tegengegaan. Waar mogelijk wordt gekozen voor recyclebare materialen. Bij nieuwe bouwmaterialen wordt kritisch gekeken naar de manier waarop de materialen tot stand zijn gekomen. De gunfactor wordt niet langer bepaald door de prijs, maar door vertrouwen, het aantal verkeersbewegingen dat nodig is om de materialen op de bouwplaats te krijgen, CO2-uitstoot bij de productie en een verantwoorde afkomst.

TILBURG | FAXX-gebouw

TIP “We hebben vanaf het begin de balans gezocht tussen flexibiliteit en BREEAM”, vertelt projectleider Jan Kuijpers. “We wilden de toekomstige gebruikers de ruimte bieden om de werkplekken naar eigen inzicht in te richten. Daarom hebben we voor de laatste fase een stelpost afgegeven. Voor het overige hebben we er alles aan gedaan om het voorlopig-ontwerpcertificaat binnen te halen. Met de informatie die toen beschikbaar was kon dit ook niet anders. Het is echter beter om alle credits aan het begin van het proces te verzamelen, zodat de financiering nog soepeler had kunnen verlopen. BREEAM begint bij de start van het ontwerpproces als je dit optimaal met zo minimale verspillingen wilt uitvoeren.

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP ADVIES ONTWIKKELING/UITVOERING INSTALLATIES BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

Ivy Vastgoed, Tilburg Rietveld Architects, New York Aveco de Bondt Ingenieursbedrijf, Eindhoven Van de Ven Bouw en Ontwikkeling, Tilburg Dubo Techniek, Zaltbommel (W); Hoppenbrouwers Electratechniek, Udenhout (E) ca. € 4,2 miljoen juni 2014 – maart 2015

VAN BINNENUIT Dagelijkse lean-sessies met de partners zorgen ervoor dat de werkzaamheden naadloos op elkaar aansluiten en dat wordt samengewerkt waar mogelijk. “Je merkt dat de partners dezelfde insteek hebben. Daar zijn ze ook op geselecteerd. Samen streven naar een BREEAM-NL 'Excellent'-certificering werkt alleen als het van binnenuit komt.” Een onafhankelijke assessor zal uiteindelijke bepalen of het FAXX-gebouw in aanmerking komt voor het felbegeerde 'Excellent'certificaat. ❚

Grote raampartijen dragen bij aan toekomstige 'excellentie'

FAXX gebouw, Tivolistraat Tilburg

Van de Ven Bouw en Ontwikkeling bv Haya van Somerenstraat 4-01, 5032 MK Tilburg Postbus 4118, 5004 JC Tilburg T +31 (0)13 542 20 63 - F +31 (0)13 534 73 52 I www.vandevenbv.nl

4090398_ADv_Faxx_197x130_02.indd 1

Dit project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Rijk en de provincie Noord-Brabant in het kader van OP-Zuid.

21-10-14 12:13

| 71

BEEK | KMAR

Tekst: Jac Buchholz

Beeld: Bouwbedrijf van Grunsven

NIEUWE HUISVESTING KONINKLIJKE MARECHAUSSEE BRIGADE LIMBURG

Multifunctionele nieuwbouw De Koninklijke Marechaussee Brigade Limburg verhuist naar een nieuw onderkomen nabij Maastricht Aachen Airport in Beek. Het gebouw wordt gerealiseerd door Bouwbedrijf van Grunsven. “Geen extreem lastige klus, nee”. Hoofd uitvoering Mari Delisse van Bouwbedrijf van Grunsven uit Nijmegen legt uit dat ieder project door het bedrijf vanwege de uiteenlopende specifieke kenmerken als een uitdaging wordt beschouwd, maar dat de nieuwbouw voor de Koninklijke Marechaussee Brigade Limburg geen heel afwijkende elementen kent. “Het is een project zoals we dat zeer regelmatig doen. Natuurlijk kom je gaande het werk altijd wel bij onvoorziene zaken uit, maar die worden dan in goed overleg opgelost. We beschikken over veel ervaring en kennis, beschikken over goed opgeleide medewerkers en doen als allround bouwbedrijf de meest uitlopende werken. Dan kijk je niet zo snel ergens van op.” Het is wel een omvangrijk project, zegt Delisse. Zo krijgt het hoofdgebouw 4 bouwlagen en bedraagt de bruto vloeroppervlakte van dat hoofdgebouw ongeveer 4.600 m2. Hij legt uit dat de nieuwbouw meerdere functies krijgt, waaronder kantoor, legering, operationele activiteiten en cellen. Er komt tevens een garage die bestemd is voor het stallen van voertuigen en er wordt een parkeerterrein aangelegd. Bouwbedrijf van Grunsven begon in maart met de werkzaamheden en moet die binnen veertien maanden afronden. “Een

normale termijn voor een project als dit. De ruwbouw is grotendeels klaar, dat is een voordeel. Op het moment dat de winter begint is het gebouw winden waterdicht. Binnen zijn we inmiddels met de aanleg van de installaties begonnen. De bestrating en infra worden eveneens door ons aangelegd.” Waar de gevels buiten worden opgetrokken uit metselwerk, daar is binnen gekozen voor wanden van prefab beton en systeemplafonds. De puien zijn van aluminium. Allemaal materialen en keuzes die passen bij de functie van het gebouw, geeft Delisse aan. Hij merkt op dat het project tot op heden goed verloopt, mede dankzij de goede samenwerking tussen de diverse betrokken partijen. “We gaan vanaf het begin van een traject nauw in overleg met opdrachtgever en architect. Daarnaast zijn we heel zorgvuldig wat de selectie van onderaannemers betreft. Vaak zijn dat partijen waar we regelmatig mee samenwerken en waarvan we weten dat ze op dezelfde lijn qua kwaliteit en vakmanschap als wij zitten. We kijken per project wel welke partijen er het beste bij passen. Verder zijn eveneens de andere omstandigheden gunstig, zoals een ruime en goed bereikbare bouwplaats. We verwachten dan ook het werk binnen de gestelde termijn te kunnen opleveren.” ❚ 'Voor de winter is het marechaussee-gebouw wind- en waterdicht'

72 |

BEEK | KMAR

'Bouwmaterialen die passen bij de functionaliteit van het gebouw'

Bouwinfo OPDRACHT UITVOERING BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

ICT

Engineering

Validation and Inspections Maintenance Sprinkler Systems

Telecom

Electrical

HVAC

Security Systems

www.spie-nl.com

SPIE-Building Systems Sanderboutlaan 8a 6181 DN Elsloo tel. 088-1192300

Ministerie van Defensie Bouwbedrijf van Grunsven € 6,2 miljoen voorjaar 2014 – juni 2015

Projectinfo “DUURZAAMHEID TEGENWOORDIG BIJ VRIJWEL IEDER GEBOUW EEN ITEM” De nieuwbouw van de Koninklijke Marechaussee Brigade Limburg nabij Maastricht Aachen Airport in Beek wordt van wtb-installaties voorzien door SPIE uit Elsloo. De eisen van de opdrachtgever, het Ministerie van Defensie, zijn daarbij niet zo heel anders dan bij andere opdrachtgevers, vertelt projectleider Jan Snippe. “Het duurzaamheidsaspect krijgt de nodige aandacht, maar duurzaamheid is tegenwoordig bij vrijwel ieder gebouw een item.” SPIE verzorgt onder meer de aanleg van een warmtepomp, luchtbehandelingskasten, een warmteterugwinsysteem, de regeltechniek en het Gebouw Beheer Systeem. “Afwijkend aspect is dat we in sommige ruimtes moeten zorgen dat de installaties 'hufterproof' zijn. Verder komen er in het gebouw vrijwel geen radiatoren, alleen in de gangen. In de diverse ruimtes komen inductie-units die worden gevoed door de warmtepomp.” Dankzij een goede samenwerking met de aannemer en de elektro-installateur, verloopt het werk probleemloos, aldus Jan Snippe. “Toen we begonnen hebben we in samenspraak met onder anderen de architect enkele wijzigingen doorgevoerd. Zo zouden op bepaalde plekken leidingen of installaties in het zicht komen en dat is rechtgezet. We zijn in mei begonnen met de riolering en kruipvloer, zijn daarna een tijdje gestopt en zijn nu weer volop en op schema bezig.”

| 73

ROTTERDAM | Nippon Express

Tekst: Jan-Kees Verschuure Beeld: Borghese Real Estate

12 WEKEN ONTWIKKEL- EN LEVERTIJD VOOR SANDWICHPANEEL MET IRISERENDE COATING

'Samenspel bepaalt succes' De buitengevel van het nieuwe DC van Nippon Express op de Maasvlakte is uitgevoerd in 15.000 m² sandwichpanelen van Cladding Point, uitgevoerd in een met een bijzondere, van kleur verschietende (iriserende) coating. Het gebruikte type sandwichpaneel (Premium 2.0 Alpha Lago18/76) verenigt alle gestelde architectonische en functionele eisen. Eind 2013 kwam de opdracht binnen bij Cladding Point; in week 10 van 2014 werd de eerste zending geleverd. “FM Approved inclusief volledig bemonsterde, uniek uitontwikkelde coating”, vertelt mede-eigenaar Harry van der Veen.

74 |

ROTTERDAM | Nippon Express

Het Premium P2.0-concept van Cladding Point werd recentelijk geïntroduceerd door de Arnhemse maatwerkleverancier van sandwichpanelen, en betreft een 'geavanceerde lijn van designproducten voor exclusieve architectonische gevels'. Van der Veen: “In een Premium P2.0-sandwichpaneel is alles verwerkt wat wij kunnen. Zo bevindt een Premium P2.0-paneel zich altijd in de hoogste brandveiligheidscategorie en kunnen wij met deze producten voldoen aan het hoogst haalbare duurzaamheidslabel volgens BREEAM-NL, terwijl de buitenplaat in elk gewenst afwerkingsmateriaal kan worden uitgevoerd. Het gebruikte type sandwichpaneel heeft uitstekende constructieve, isolerende en brandwerende eigenschappen en voldoet standaard dus al aan hoge eisen. Zo hebben de toegepaste sandwichpanelen een brandwerendheid van EI 30 en een 60 minuten WBO op basis van spiegelsymmetrie, onder andere dankzij de FX bluehardschuimkern.”

FM APPROVAL De panelen van Cladding Point zijn FM Approved, wat betekent dat zij met de gehele producerende organisatie voldoen aan de hoogste wereldwijde verzekeringseisen – niet alleen op het gebied van brandveiligheid, bijvoorbeeld ook op het vlak van windvastheid. Verzekeringsorganisatie FM Global speelt niet toevallig een belangrijke rol als adviseur van de opdrachtgevers, die van het DC van Nippon Express het Europees distributiepunt voor Canonproducten maken. “Wij zijn met onze hooggekwalificeerde sandwichpanelen een natuurlijke partner voor opdrachtgevers”, zegt Van der Veen. “Om die reden zitten wij graag in de ontwerpfase om de tafel; dan heb je alle tijd om samen voor het allerhoogste te gaan. Nu lukt het in korte tijd, maar dit project is voor alle partijen uitzonderlijk – zeker qua realisatietijd. De gevel van dit pand moest bijvoorbeeld binnen 5 weken gesloten zijn.”

EXCLUSIEVE COATING EN KLEUR

Op de Maasvlakte verrees een DC-complex van 500 meter lengte

De montagetijd was niet de enige factor, vervolgt Van der Veen. “Hoewel wij met de Premium Alpha-lijn op architectonisch terrein op hoog niveau meespelen, is de standaarduitvoering normaliter alleen voorzien voor het kantoorgedeelte van DC's of kantoorgebouwen. Nu hebben we het over een

volledig complex van 500 meter lengte. De eisen op het gebied van schaal en omvang waren dus eveneens bijzonder hoog – zeker voor een distributiecomplex.” Daarbij vroegen de opdrachtgevende partijen nog een stap extra van de leveranciers: de unieke eindafwerking ('iriserende coating') is in de beschikbare periode van 12 weken volledig nieuw ontwikkeld door Cladding Point, in samenwerking met AkzoNobel. 'Granite 3-laags PVDF Pearlgold/ Perla 11B5' is de naam van de exclusieve coating en kleur, die afhankelijk van welke richting je ernaar kijkt overgaat van zilver naar goud en omgekeerd – inclusief dieptewerking.

SAMENWERKING Dit 3D-effect wordt mede gerealiseerd door het unieke golfprofiel van de buitenplaat, en diende uitgebreid - zoals gezegd in zeer korte tijd, bemonsterd te worden. Daarnaast diende Cladding Point de korte levertijd af te stemmen met Brucha, de Oostenrijkse fabrikant van de sandwichpanelen, en met montagebedrijf Hardeman van Harten. Cladding Point moet hen in staat stellen het werk volgens de gestelde eisen te kunnen produceren en uitvoeren, en is als zodanig een spin in het web geweest. “Met beide partijen onderhoudt Cladding Point lange en goede relaties, en iedereen kon snel schakelen; wij hebben bijvoorbeeld door de kerstperiode heen veel werk verzet om een tijdige levering te kunnen garanderen. In de bemonstering hebben wij met AkzoNobel alle zeilen bijgezet om naast de juiste levertijd ook de precieze gewenste eindkwaliteit te realiseren, waardoor de coating de juiste dieptewerking levert in samenspraak met de profielen.” Zo kon de eerste zending van 3.000 m² aan sandwichpanelen in week 10 van dit jaar (begin maart) op de Maasvlakte worden afgeleverd voor montage. “Uiteraard volgens de hoge duurzaamheidseisen die wij aan ons eigen productie- en transportproces stellen. Door hechte samenwerking in een korte tijdspanne kan ons deelproduct bijdragen aan een tijdig gerealiseerd DC voor Nippon Express, met een uniek gevelspel.” “Wat centraal staat: technisch kunnen wij zeer veel, het is echter het samenspel van partijen dat uiteindelijk het succes bepaalt”, besluit Harry van der Veen. ❚

| 75

ROTTERDAM | Delftse Poort

Tekst: Patricia van der Beek

Beeld: BAM Habo BV

Rotterdams ‘spiegelgebouw’

zet poorten open Delftse Poort, het markante gebouw met de twee spiegelende torens in hartje Rotterdam, ondergaat een grootschalige renovatie. Daarnaast opent het gebouw zijn deuren gedeeltelijk voor ondernemers en publiek. Voor gebouweigenaren CBRE Global Investors (NL) B.V. en KanAM Grund Kapitalanlagegesellschaft een goede reden om het gebouw een flinke kwaliteitsimpuls te geven. Alex Verhoog is Projectmanager Kantoren bij CBRE Global Investors (NL) B.V. Hij vertelt: “Aanleiding voor de herinrichting is een wijziging in het huurcontract van Nationale Nederlanden, de hoofdhuurder van het gebouw. Zij namen minder vierkante meters af en stelden hiervoor een aantal randvoorwaarden. Zo moesten de kantoorverdiepingen voldoen aan de eisen van klimaatklasse A en Het Nieuwe Werken.” Door de herinrichting kwam er circa 45.000 vierkante meter verhuurbare kantoorruimte vrij. De begane grond en derde verdieping werden openbaar gebied.

URBAN RETREAT BouAd adviesgroep is verantwoordelijk voor het algehele projectmanagement en de bouwbegeleiding, plus het ontwerp van de vernieuwde kantooretages. Projectmanager Roy den Heijer: “Met het ontwerp dragen we bij aan een toegankelijk gebouw dat fungeert als zakelijke netwerklocatie. Kenmerkend voor de kantoren is de open en flexibele opzet.” Het ontwerp van de begane grond en derde verdieping is afkomstig van Rietmeijer Concept + Interior Design en laat zich het beste omschrijven als ‘urban retreat’: een stedelijk design, met mogelijkheden om jezelf terug te trekken. Den Heijer: “Het entreegebied krijgt een nieuwe vloer en wordt ingericht met winkels en horeca, en de gevel krijgt voor een gedeelte transparantere beglazing. Boven de roltrap van de entree naar de derde verdieping zit een markante lichtkap. Op de derde verdieping komen 'plug&play' werkplekken, vergader- en trainingsruimtes, een bedrijfsrestaurant en espressobar.”

76 |

Nieuwe lichtkap brengt daglichttoetreding Delftse Poort op hedendaags niveau

ROTTERDAM | Delftse Poort

SMART BUILDING LOGISTICS

VEILIG, SCHOON EN DROOG

De uitvoering van de herinrichting is aanbesteed onder EMVI-voorwaarden. Nieuw onderdeel hierin is de door bouAd adviesgroep, in samenwerking met Westenwind Strategie en Advies, bedachte reductie van CO2 op het gebied van transport van personeel, materiaal en afval. BAM Habo BV kwam als beste aanbieder uit de bus. “Met Smart Building Logistics geven we invulling aan de CO2reductie-component”, aldus projectleider Bart Meppelder van BAM Habo. “Dit is een unieke methodiek om sneller en groener te bouwen tegen lagere kosten. We richten de logistieke stromen zo efficiënt mogelijk in. De transporten van en naar de bouwplaats verlopen bijvoorbeeld via een hub net buiten de stad. Dit gebeurt twee keer per week, buiten filetijden en just-in-time. Is de vracht gelost, dan wordt de vrachtwagen volgeladen met afval, dat wij volledig recyclen. Van en naar de hub rijdt ook een bus voor het bouwplaatspersoneel.”

De renovatie van de begane grond en derde verdieping ging net voor de bouwvak van start. “Grootste aandachtspunt in deze fase was de nieuwe lichtkap”, aldus Meppelder. “Binnen vier dagen hadden we de oude kap eruit en de nieuwe erin. Omdat deze kap zich recht boven de roltrap bevindt, moest dit veilig, schoon en droog gebeuren vanaf een waterdichte steiger.” De werkzaamheden, waaronder het aanbrengen van 3.000 vierkante meter vloertegels, zitten er bijna op. Begin 2015 vindt de eindoplevering plaats. ❚

ACHTTIEN DAGEN PER VERDIEPING Tussen maart en oktober 2014 renoveerde BAM Habo de kantoorverdiepingen. Meppelder: “Per verdieping hadden we achttien dagen om de ruimte te verbouwen en te voorzien van duurzame toepassingen als klimaatplafonds. Elke zeven dagen startten we een nieuwe cyclus op. Lean plannen en bouwen was de enige manier om de ambitieuze planning te halen. Bevoorrading vond centraal plaats in de avonduren, zodat de werkzaamheden overdag continu konden doorgaan.” Een andere uitdaging betrof het bouwen in bestaande situatie, waarbij de praktijk niet altijd overeenkwam met de tekeningen. Ook moesten de huidige gebruikers van het pand een aantal keer intern verhuizen. Dit om de te verbouwen verdiepingen vrij te maken en na de renovatie weer in gebruik te nemen.”

Bouwinfo OPDRACHT CBRE Global Investors (NL) B.V., Amsterdam en KanAM Grund Kapitalanlagegesellschaft, Frankfurt am Main

PROJECTMANAGEMENT EN BOUWBEGELEIDING bouAd adviesgroep bv, Katwijk

ONTWERP Rietmeijer Concept + Interior Design, Amsterdam (begane grond en derde verdieping)

UITVOERING BAM Habo BV, Den Haag

OVERIGE installatieadviseur (W+E): Techniplan, Rotterdam; adviseur klimaatplafonds: Bestek-44, Berkel en Rodenrijs

BOUWPERIODE februari 2014 – februari 2015

PROGRAMMA Herinrichting kantoorgebouw (ca. 100.000 m2 BVO, waarvan 65.000 m2 verhuurbaar vloeroppervlak aan kantoorruimte)

Projectinfo STRAKKE, ENERGIEZUINIGE PLAFONDS Om aan de strikte klimaateisen te voldoen, worden de kantoorverdiepingen in het vernieuwde Delftse Poort voorzien van metalen klimaatplafonds. De engineering, productie en montage hiervan is in handen van Integra Klimaatplafonds BV. Commercieel Manager Achim Numan: “Het plafondsysteem dat we hier toepassen, is energiezuinig en draagt bij aan een hoog comfort. Het systeem is samengesteld uit modulaire profielen en panelen met magneettechniek-meanders voor klemmontage. Door hun monolithische verschijning zorgen ze voor een strakke, esthetische uitstraling.”

Integra Klimaatplafonds

ontwerpeisen. Integra heeft speciale luchtroosters ontwikkeld en getest voor toepassing in combinatie met klimaatplafonds. Daarnaast kan Integra verlichtingsplannen verzorgen, lichtberekeningen uitvoeren en de energiebesparing met betrekking tot de verlichtingskeuze bepalen. Kortom Integra beheerst het gehele proces en heeft daarnaast alle benodigde certificeringen om op uw bouwprojecten de beste invulling te geven. De Integra montageteams gaan rimpelloos mee met de bouwstroom.

www.integra–groep.com

Integra produceert op jaarbasis ca. 1.600.000 m2 metalenplafonds. De isolatiematten, de gipspanelen, de constructie materialen en de diverse gepatenteerde activeringen worden in een ISO 9001 gecertificeerde omgeving vervaardigd en geassembleerd. Hierdoor wordt een hoge kwaliteit en een hoge mate van leverbetrouwbaarheid gewaarborgd. Naast een vriendelijke prijsstelling voor kleine en zeer grote klimaatplafond projecten, kunnen klanten bij Integra terecht met specifieke

De showroom van Integra stelt potentiële opdrachtgevers in staat om de klimaatplafonds met eventuele luchtroosters en verlichting vooraf te beoordelen.

Integra Klimaatplafonds brengt op elke kantoorverdieping zo’n 1.200 vierkante meter klimaatplafonds aan. “Daar hebben we, per verdieping, tien dagen voor”, aldus Numan. “Een flinke uitdaging, zeker als je bedenkt dat we niet de enige op de werkvloer zijn. Een intensieve samenwerking met de bouwpartners was cruciaal. Begrip, inzet en samenwerking stonden centraal tijdens de uitvoering. Bovendien was het logistieke deel centraal geregeld. Dat werkte goed; ons werk is geheel volgens planning opgeleverd.”

www.integra–groep.com

| 77

KATWIJK | Witte Toren

'Het witte kerkje' was ooit een baken vanaf zee voor Katwijkse vissers

Tekst: Irene Teunissen Beeld: Remmers Bouwchemie

Ontzouten na onderzoek Aan de Katwijkse boulevard staat een laatmiddeleeuwse witte kerktoren. Deze hoort bij de Andreaskerk, ofwel ‘het witte kerkje’. Dat de toren niet egaal wit is komt door het herstelproces waar het bouwwerk middenin zit. Lange tijd was de toren samen met het witte kerkje een veilige baken voor de Katwijkse vissers op zee. Eind vorige eeuw bleken de kerk- en torenmuren in zeer slechte staat. De binnenen buitengevels kampten met vocht- en zoutproblemen. Dat was te zien aan de pleisterlaag die aan de binnenzijde van de muren werd gedrukt. Aan de buitenzijde was het metselwerk aangetast en lieten de verflagen los. Reden voor de Hervormde Kerkgemeente en Gemeente Katwijk om de handen ineen te slaan en in 2006 een onderzoek- en restauratietraject te starten. Daarbij werd de hulp ingeroepen van onderzoeksinstituut TNO, Enderman de Kat

78 |

KATWIJK | Witte Toren

architecten om het onderzoek te begeleiden en een restauratieplan op te stellen, en vervolgens Remmers Bouwchemie.

ONDERZOEK Waarom was onderzoek nodig? Het is niet het eerste Nederlandse monument dat onder vocht en zout te lijden heeft. “Dat klopt”, zegt Barbara Lubelli, onderzoeker bij TNO. “Maar geen enkel gebouw is hetzelfde, geen enkele ondergrond en omgeving zijn vergelijkbaar. Gedegen inventarisatie en onderzoek zijn belangrijk om de oorzaken van de schade vast te stellen en een oplossing op maat te kunnen bieden, zodat het cultureel erfgoed nog lang bewaard kan blijven voor het nageslacht.”

OORZAKEN VOCHT EN ZOUTEN Als we de geschiedenis induiken, zien we dat het oorspronkelijke kerkcomplex sinds 1461 middenin het dorp gesitueerd was. In de loop der eeuwen werd het verwoest, weer opgebouwd en in 1890 diende het zelfs als zoutopslag. Rond 1921 nam de Hervormde Kerkgemeente het gebouw weer als kerk in gebruik. Doordat de zee eeuwenlang op het land had ingebeukt, stonden toren en kerk inmiddels pal aan het strand. Logisch dat de muren vol met zouten zaten. De ligging aan zee en de vroegere zoutopslag zijn zeker oorzaken van de zoutaanslag. Dat geldt ook voor vocht. Volgens restauratiearchitect Michiel Enderman zorgden optrekkend vocht uit de bodem, regen en een hoge luchtvochtigheidsgraad voor een hoge vochtbelasting van de muren. “De cementverf waarmee de muren na de Tweede Wereldoorlog regelmatig wit geschilderd werden en daaroverheen de afsluitende rubberverven, belastten de muren met nog andere zouten dan het zeezout. Het ingesloten vocht activeert zouten die daardoor aan het oppervlak komen en kristalliseren, en zo pleister-, metsel- en verfwerk aan de binnen- en buitengevels kapot drukken.”

RESTAURATIE BUITENZIJDE TOREN In 2009 werd begonnen met het aanpakken van de buitengevels van de toren. Eerst werden alle toegevoegde lagen verwijderd, zodat de kale muren konden ademen. Daarna verrichte TNO referentieboringen op verschillende plekken en dieptes om het vocht- en zoutgehalte te bepalen. “Op basis van een door TNO ontwikkeld recept heeft Remmers een ontzoutingspleister - poultice, geproduceerd. Hierbij is rekening gehouden met het type baksteen, porievolume en capillair ge-

drag van de specifieke ondergrond”, vertelt Patrick Snieder, accountmanager bij Remmers. “De poultice zorgt ervoor dat het zout aan de buitenzijde uit de baksteen getrokken wordt. Daarbij is de poriegrootte van de ondergrond cruciaal, evenals de duur waarop de pleister op de muur zit. Laat je de poultice te lang inwerken, dan kan het dat de zouten zo weer in de muur zitten.” Nadat de torenmuren in drie jaar tijd tot rust waren gekomen, kon stukadoor Dennis Genisssen Remmers ontzoutingspleister aanbrengen. “Eerst moesten we de muren sproeien met gedemineraliseerd water om het zout te laten oplossen. TNO had uitgerekend hoeveel water per m² daarvoor nodig was vanwege het poriënvolume en de diepte waarop men wenste te ontzouten. Daarna hebben we de poultice opgebracht. Door deze af te dekken met stucgaas dat we met spijkers bevestigden, kon de krimpende ontzoutingspleister beter blijven zitten en goed contact met de ondergrond houden. Daarnaast kon de poultice drogen en zorgen voor het ontzouten.” Na vier dagen werd de ontzoutingspleister verwijderd of kwam al vanzelf los, en begon hetzelfde proces opnieuw. Na twee applicaties werd het zoutgehalte in de muur weer door TNO gemeten en bleek de poultice goed te hebben gewerkt. Daarna is een kaleilaag aangebracht, een pleisterlaag van enkele millimeters. Hierdoor kunnen de muren ademen en drogen, en komt er nauwelijks extra vocht bij. Het witte uiterlijk laat nog even op zich wachten. Kaleimortel is gebaseerd op kalk. Door de open structuur ervan wordt vocht opgenomen en weer afgestaan, en ontstaat verkleuring. Het bouwwerk zal enkele jaren moeten rusten voordat de witte kleur mogelijk te herstellen is.

VERWACHTINGEN Binnenkort wordt ook het metselwerk aan de binnenzijde van de toren voorzien van een door Remmers ontwikkeld zoutbufferend pleistersysteem. Daarin worden zouten vanuit de ondergrond opgenomen. Doordat ze niet naar het oppervlak komen blijven de muren intact. Enderman: “Dit project is een mooi voorbeeld van hoe het altijd zou moeten gaan. Kijk maar naar het witte kerkje. Dit heeft iets eerder een behandelingstraject ondergaan, eveneens na een uitgebreid onderzoek en droogproces. Hierbij kregen de muren geen poultice, maar zijn ze wel gekaleid. De eerste resultaten zijn positief en onze verwachtingen voor de toren zijn dat ook!” ❚

Op de buitenmuren is kaleimortel aangebracht

Bouwinfo OPDRACHT Gemeente Katwijk, Kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente Katwijk aan Zee ONTWERP Enderman de Kat architecten, Den Haag

BOUWPERIODE 16 weken

| 79

Respect voor mens en milieu Respect en Respect voor mens enmilieu milieu Op recept,voor net zomens individueel als het monument

Sierpleisters – buitengevelisolatie Restaureren –buitengevelisolatie Spackspuiten Sierpleisters Sierpleisters – –buitengevelisolatie Restaureren––Spackspuiten Spackspuiten Restaureren De Bouterhoek 1a, 3985 AK Werkhoven Tel.De 0343-551426, gennissenbv@planet.nl Bouterhoek 1a, 3985 AK Werkhoven De Bouterhoek 1a, 3985 AK Werkhoven Tel. 0343-551426, gennissenbv@planet.nl Tel. 0343-551426, gennissenbv@planet.nl

GENNISSEN advertentie.indd 1

GENNISSEN advertentie.indd 1 NNISSEN advertentie.indd 1

Op net monument Remmers Bouwchemie begrijptals cultureel erfgoed. Op recept, recept, netzo zoindividueel individueel alshet het monument Herstellen en conserveren is een uiterst zorgvuldig Remmers Bouwchemie cultureel erfgoed. proces waarbij alleen de begrijpt beste technieken worden Remmers Bouwchemie begrijpt cultureel erfgoed. Herstellen en conserveren is een uiterst zorgvuldig toegepast. analyseert de uiterst te behandelen HerstellenRemmers en conserveren is een zorgvuldig proces technieken worden monumenten opalleen basisde van aantasting, verwering proceswaarbij waarbij alleen debeste beste technieken worden toegepast. Remmers analyseert dede tematerialen. behandelen en zoutschades aan de verschillende toegepast. Remmers analyseert te behandelen monumenten op van aantasting, verwering Vervolgens wordt een plan opgesteld om zo de monumenten opbasis basis van aantasting, verwering en zoutschades de verschillende materialen. beste mortels toeaan te passen. Op recept en daarom en zoutschades aan de verschillende materialen. Vervolgens wordt als eenhet plan opgesteld om zo de net zo individueel monument. Vervolgens wordt een plan opgesteld om zo de beste mortels toe te passen. Op recept en daarom beste mortels toe te passen. Op recept en daarom net zo individueel als het monument. Remmers B.V. net zo individueel alsBouwchemie het monument.

Stephensonstraat 9 7903 AS Hoogeveen Tel. 0528 229 333 Remmers Bouwchemie B.V. Remmers Bouwchemie B.V. info@remmersbouwchemie.nl www.remmersbouwchemie.nl Stephensonstraat 9 7903 AS Hoogeveen Tel. 0528 229 333 Stephensonstraat 9 7903 AS Hoogeveen Tel. 0528 229 333 info@remmersbouwchemie.nl www.remmersbouwchemie.nl info@remmersbouwchemie.nl www.remmersbouwchemie.nl

16-05-12 14:08 16-05-12 14:08 16-05-12 14:08

ROTTERDAM | Revalidatiehotel

Tekst: Patricia van der Beek Beeld: HD

REVALIDEREN IN EEN GASTVRIJE OMGEVING Na ziekte of operatie herstellen in je eigen hotelkamer. Met alle zorg, behandelingen en oefentherapieën binnen handbereik. En dan ook nog alle faciliteiten die je verblijf veraangenamen en je herstel stimuleren. In het Revalidatiehotel van zorgorganisatie Laurens ben je geen patiënt, maar gast.

De strakke architectuur refereert aan de wederopbouwperiode

In 2015, het jaar waarin Laurens Antonius IJsselmonde 45 jaar bestaat, sluit dit centrum voor revalidatie en kortdurende zorg zijn deuren. Tegelijkertijd opent Laurens zijn splinternieuwe Revalidatiehotel, dat momenteel gebouwd wordt aan de Motorstraat in Rotterdam-Zuid. “Twaalf jaar geleden begonnen we onze zoektocht naar een vervangende nieuwbouwloca-

tie”, vertelt Hans Stravers, directeur innovatie en ontwikkeling. “In 2008 vonden we aan de Motorstraat de geschikte plek.” Regiodirecteur Ben van Dorp licht toe: “Het aantal beschikbare vierkante meters sloot aan op ons bouwprogramma. Daarnaast biedt de nabijheid van het ROC Zadkine en het Ikazia ziekenhuis perspectieven voor samenwerking.”

UITDAGENDE PUZZEL HD | Advies, ontwikkeling en realisatie had de grondpositie van de locatie en neemt de ontwikkeling, het ontwerp en project- en bouwmanagement van het Revalidatiehotel uit handen. Projectarchitect Martijn Verhagen: “Het ontwerptraject was in de beginfase een uitdagende puzzel. Terwijl Laurens een vriendelijk gebouw van baksteen wilde, ›

| 81

IN BEWEGING Laurens Revalidatiehotel Rotterdam: LeeFrame® & LeeBrick® Saxion College Enschede: LeeFrame® & LeeBrick® SPM Hoofdkantoor Nieuwkuijk: LeeFrame® & LeeBond® CineMec Bioscoop Leidsche Rijn: LeeFrame® & LeeBond® La Cabine Arnhem: Corten stalen gevelafwerking Stadskantoor en Stationshal Delft: LeeBond® PWN Velserbroek: LeeFast® Hout en Meubileringscollege Rotterdam: LeeBond®

LeeFrame®: lichtgewicht constructief staalskelet systeem LeeBrick®: droog stapelsysteem voor stenen LeeFast® : universeel tegel ophang systeem LeeBond®: gevelbekleding systeem

Binnenkort nieuwe website: www.leebo.nl

Foto: Slangenwand te N201 Hoofddorp - NIO architecten - KeraTwin Hydrotect verglaasd fabricaat Agrob-Buchtal

ROTTERDAM | Revalidatiehotel

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP

UITVOERING BOUWPERIODE PROGRAMMA moest het ontwerp stedenbouwkundig gezien een sfeer nastreven van de strakke en bijzondere gebouwen uit de Rotterdamse wederopbouwperiode. Al puzzelend kwam ik tot een passende gelaagde oplossing: een transparante plint met daarop een middenstuk van donker metselwerk en een toplaag met witte gevelstenen. Kenmerkend hierbij is het rigide gevelraster dat voort lijkt te komen uit de constructie. Door de baksteeninvulling naar voren te leggen ten opzichte van die belijningen, wordt een levendige gevel gecreëerd. Van veraf is vooral het raster herkenbaar, van dichtbij ervaar je juist het metselwerk.”

HEALING ENVIRONMENT In het gebouw wordt veel aandacht besteed aan groen, daglicht en een prettig klimaat: een healing environment met een daktuin, heldere kleuren en grote lichtstraten. Locatiemanager Els Diephout: “Gasten komen naar het Revalidatiehotel om te herstellen na een operatie, een trauma of een neurologische of orgaanaandoening. Dat herstel stimuleren wij door een prettig verblijf te bieden in een gastvrije omgeving.” Van Dorp voegt toe: “Het gebouw is hier helemaal op ingericht, met op de begane grond een restaurant, grand café en een lounge. Op de eerste verdieping zijn de behandelkamers, polikliniek, therapieruimtes en oefenzalen voorzien, evenals de sfeervolle binnentuin. Op de overige zes verdiepingen komen 160 hotelkamers.”

Laurens wonen, diensten, zorg, Rotterdam HD | Advies, ontwikkeling en realisatie (tevens ontwikkeling, project- en bouwmanagement) Dura Vermeer Bouw Zuid West, Rotterdam februari 2014 – medio 2015 nieuwbouw revalidatiehotel (14.000 m2 BVO)

Projectinfo SLIMME GEVELTECHNIEK Achter de bakstenen gevel van het Revalidatiehotel zit letterlijk en figuurlijk een innovatief systeem. Leebo Intelligente Bouwsystemen dacht in de ontwerpfase in de geveloplossing mee. Tijdens de uitvoering is Leebo verantwoordelijk voor de levering en montage van 2.000 vierkante meter baksteen. “Het innovatieve aan de bakstenen gevel is dat er geen metselwerk aan te pas komt”, zegt adviseur Jan Couwenberg van Leebo. “De stenen zijn in een metalen rail ingeklemd en aan elkaar gekoppeld. Zo ontstaan er tableaus van bakstenen, die we aan het gebouw ‘hangen’. In totaal monteren we 460 tableaus.” Omdat bij dit systeem geen voegmortel wordt toegepast, is de bakstenen gevelbekleding volledig recyclebaar. Leebo levert en monteert tevens de achterconstructie van de bakstenen tableaus. Deze constructie moest de nodige stijfheid hebben om de gevelbekleding te dragen, maar mocht gezien de dunne vloeren niet te zwaar zijn. Couwenberg: “Op basis van deze randvoorwaarden is gekozen voor lichtgewicht geïsoleerde binnenspouwbladen van staalframe, dat bij ons LeeFrame® heet. Deze spouwbladen zijn volledig geprefabriceerd, wat bijdraagt aan de bouwsnelheid.” “De uitvoering van dit project is mensenwerk”, vervolgt Couwenberg. “We werken nauw samen met de aannemer en andere betrokkenen, en we draaien mee in de lean-planning. Zo gaan we in de ruwbouw met de aannemer mee omhoog. Zodra een verdiepingsvloer is gestort, plaatsen wij de binnenspouwbladen. Ook brengen we de vloerrandbeveiliging aan.” Afgelopen april startten de productie en montage. In november is de ruwbouw op hoogte en kan de bakstenen schil aangebracht worden. Naar verwachting is het gevelwerk medio 2015 gereed.

DUNNE VLOEREN, HOGE VERDIEPINGEN Op 14 februari 2014 startte Dura Vermeer Zuid West met de bouwwerkzaamheden. Het Revalidatiehotel wordt opgetrokken met betonnen kolommen en stabiliteitswanden in combinatie met in het werk gestorte plaatvloeren. Verhagen: “Deze constructie met dunne vloeren creëert grotere vrije hoogten, waarmee we optimaal gebruikmaken van de maximale bouwhoogte. Zo kunnen we het bouwprogramma kwijt en we geven het gebouw duurzame flexibiliteit voor de lange termijn.” Mede door het constructieprincipe wordt een niet-traditionele gevelconstructie toegepast. Deze bestaat uit lichte metalstud-binnenspouwbladen en stalen gevelframes waarin de bakstenen recht boven en naast elkaar worden gehangen. Els Diephout volgt de bouw op de voet en zegt: “Het hoogste punt wordt rond 5 december bereikt. De oplevering volgt volgend jaar; eind 2015 verwachten we de eerste gasten te ontvangen.” ❚

Het Revalidatiehotel wordt opgetrokken met betonnen kolommen en stabiliteitswanden in combinatie met gestorte plaatvloeren

| 83

HAARLEM | Zijlsingel

Tekst: Henk Geist Beeld: HBB Groep

Gebouw publieksdienst gemeente Haarlem krijgt meerdere gebruikers De voormalige Publieksdienst van de gemeente Haarlem heeft een nieuwe bestemming gekregen. Dankzij een ingrijpende renovatie biedt het gebouw onderdak aan twee nieuwe gebruikers. Onlangs nam uitkeringsinstantie UWV al haar intrek in het pand; in de loop van volgend jaar volgt nog een hotelketen.

De eerste plannen voorzagen in een horizontale splitsing van het pand, waarbij het UWV op de onderste verdiepingen zou worden gehuisvest, het hotel daarboven. In overleg met het UWV is besloten tot een verticale splitsing, waarbij het UWV het hoekgedeelte kreeg toebedeeld en het hotel nu wordt ondergebracht in het gebouwdeel dat aansluit op het naastgelegen poppodium het Patronaat. Deze splitsing maakte het mogelijk om beide gebouwdelen een eigen entree en een eigen gezicht te geven, naar een ontwerp van Mulderblauw Architecten. Tussen beide delen is een bouwkundige en ook een juridische scheiding aangebracht. Vanbinnen is het pand tot op het betoncasco gesloopt, waarbij HBB ook de asbestsanering voor haar rekening heeft genomen. “Alle installaties zijn vervangen, de dakbedekking is vernieuwd inclusief isolatiepakket, evenals de gevels die zijn voorzien van hoogrendementsbeglazing”, zegt HBB-directeur Martijn van de Poll. “We gingen aanvankelijk uit van energielabel C, maar dat is niet meer van deze tijd. Tijdens de verbouw hebben we dat opgewaardeerd tot label A; dat past ook beter bij de duurzaamheidsfilosofie van HBB: het gebouw moet voldoen aan de hoogste eisen.” De bijzondere dakopbouw heeft een eigen opgang gekregen en kan daardoor in de toekomst ook afzonderlijk worden verhuurd.

De bestaande dakopbouw heeft een eigen opgang gekregen

Het gedateerde gebouw op de hoek van de Zijlsingel en Zijlweg stamt uit het begin van de jaren zeventig. In de jaren negentig is door de toenmalige Haarlemse stadsarchitect Thijs Asselberg nog een bijzondere ovaalvormige dakopbouw aan het pand toegevoegd. Het werd toentertijd gebouwd

84 |

voor de huisvesting van de Sociale Dienst, later vond de gemeentelijke Publieksdienst hier onderdak. Na de ingebruikname van een nieuw stadskantoor werd het gebouw door de gemeente afgestoten en verkocht aan de Heemsteedse ontwikkelaar en bouwer HBB Groep.

Het gebouwdeel voor het UWV is inmiddels opgeleverd. Op de begane grond en een deel van de eerste verdieping bevinden zich de voor het publiek toegankelijke ruimten met onder meer balies. De rest van het gebouw is door het UWV volgens het eigen kantoorconcept ingericht. Voor het hotelgedeelte is al wel de buitengevel vernieuwd, waarbij de gevel ter onderscheiding van het UWV een iets andere indeling heeft gekregen. De afbouw gaat naar verwachting begin volgend jaar van start. HBB is nog in gesprek met een hoteloperator over een mogelijke kandidaat, in overleg met de toekomstige exploitant zal de verdere indeling worden bepaald. Van de Poll: “Het gaat om een budgethotel dat zich met name wil richten op de bezoekers van de stad. De structuur en stramienmaten van het

HAARLEM | Zijlsingel

Projectinfo gebouw lenen zich perfect voor de ombouw tot hotel. Om een hotel met 114 kamers mogelijk te maken krijgt dit gebouwdeel op het parkeerterrein aan de achterzijde nog een uitbreiding van drie lagen met een kap. Daarmee wordt ook het gat in de gevelwand van de achtergelegen Ruychaverstraat weer gerepareerd.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT HBB Groep, Heemstede

ONTWERP Mulderblauw Architecten, Leiden

ADVIES Bureau Nieman

'MEESCHETSEN AAN NIEUWE GEVEL' De voormalige Publiekshal van de gemeente Haarlem aan de Zijlsingel is door Facédo Geveltechniek uit Arnhem voorzien van een geheel nieuwe gevel. Het bijzondere daarbij was volgens directeur Dennis Leijser dat Facédo in de schetsfase al werd betrokken bij het project en dat in overleg met de architect en aannemer de geveldetaillering is ontworpen. De bestaande beglazing is gedemonteerd en vervangen door hoogwaardige nieuwe blanke HR++beglazing. Over de bestaande borstwering zijn aluminium-composietpanelen gemonteerd. Deze bestaan uit een kunststofkern, die aan de buitenzijde is voorzien van een donkerbruine aluminiumlaag, aan de binnenzijde zijn de zichtdelen bekleed met geanodiseerd blank aluminium. Aan de buitenzijde is op de beplating nog een printpatroon in de vorm van verticale strepen aangebracht.

UITVOERING HBB Groep, Heemstede

INSTALLATIES Wolter & Dros

BOUWKOSTEN € 5,5 miljoen

BOUWPERIODE 2014 -2015

Daarnaast is als architectonische verfraaiing de buitenschil voorzien van verticale, uitkragende sierkolommen. Het sterk horizontale karakter van het gebouw wordt daarmee doorbroken. Hierdoor komt aan de buitenzijde ook het onderscheid tussen de twee verschillende functies in het gebouw beter tot uitdrukking. De plint van het gebouw is door Facédo voorzien van een nieuwe vliesgevel, waarbij de uitstekende entreepartij van het kantoorgedeelte van het gebouw is uitgevoerd in een structureel vliesgevelsysteem met translucente beglazing. Daarachter is verlichting aangebracht die in de avonduren het entreegedeelte een bijzonder karakter geeft.

FACÉDO GEVELTECHNIEK Simon Stevinweg 27, 6827 BS Arnhem Postbus 3025, 6802 DA Arnhem Tel. 026 370 13 60 info@facedo.nl www.facedo.nl | 85

MARKELO | Zwembad de Vijf Heuvels

Wedstrijdbad en nieuw aanzicht voor zwembad De Vijf Heuvels

Ruwhouten gevelbekleding

Tekst: Hugo Kamperman Beeld: Burgland Bouw

Zwembad De Vijf Heuvels in Markelo is klaar voor de toekomst. Het complex is uitgebreid met een wedstrijdbad en een peuterbad; het bestaande doelgroepenbassin is vervangen evenals het horecagedeelte. Het project is gestart in februari 2013 en afgelopen september opgeleverd. De bouwkundige uitvoering is gedaan door Burgland Bouw uit Dodewaard. Hellebrekers Technieken uit Nunspeet was verantwoordelijk voor de werktuigkundige- en waterbehandelingsinstallatie, Alferink Installatietechniek uit Groenlo heeft de elektrotechnische installaties aangelegd. De beslissing om het zwembad te vernieuwen is in 2010 genomen door de Gemeente Hof van Twente, waar Markelo onder valt. Dit besluit gaat ten koste van zwembad De Whee in Goor, dat is gesloten ten faveure van de nieuwbouw in Markelo.

NIEUW DOELGROEPENBASSIN VANWEGE BETONROT Vaste gebruikers van De Vijf Heuvels hebben nauwelijks hinder ondervonden van de renovatie

86 |

en uitbreiding. De planning is gesplitst in twee fasen en zodanig geconstrueerd dat tijdens de werkzaamheden steeds gebruik kon worden gemaakt van het zwembad. De eerste fase is zeer voorspoedig verlopen. In november 2013 was het 25 meter wedstrijdbad met zes banen en beweegbare bodem gereed, evenals de kleedruimtes en sanitaire voorzieningen. Vanaf dat moment konden gebruikers in het nieuwe bad terecht en is de tweede fase van start gegaan. Dit betrof de ver-

nieuwing van het bestaande zwembad. Het project kende daarin enige tegenslag. Aanvankelijk werd ingezet op de renovatie van het bestaande binnenbassin. Tijdens voorbereidende werkzaamheden constateerde Burgland Bouw echter dat het bestaande bad is aangetast door betonrot. De schade aan de betonconstructie was dusdanig dat er is besloten een compleet nieuw doelgroepenbad te bouwen. Een flinke tegenvaller die evenwel binnen de begroting kon worden opgevangen. In het tweede deel van de revitalisering werden – naast het doelgroepenbassin – kleedkamers, sanitaire voorzieningen, een peuterbad en een horecavoorziening gerealiseerd. De bouw verliep volgens schema waardoor de oplevering op 19 september plaatsvond. Een week later werd het gehele bad officieel geopend en in gebruik gesteld voor gebruikers.

MARKELO | Zwembad de Vijf Heuvels

Zwembad bleef in gebruik tijdens vernieuwbouw

COMPLEET NIEUW AANZICHT

fijnbezaagd Douglas”, legt projectleider Hubert van Velden van Burgland Bouw uit. “In totaal is tien kilometer van deze gevelbetimmering aangebracht. Het zijn verticale delen in wisselende breedtes die in een vast patroon zijn gemonteerd. Dit hebben

Niet alleen zijn de faciliteiten en afmetingen van het zwembad te Markelo aangepast en uitgebreid –het zwembad heeft nu een brutovloeroppervlak van bijna 3.500 m² –, ook het omliggende terrein is aangepakt. De parkeerplaats is totaal heringericht. Voor de zonneweide ligt een nieuwe opzet met ruimtes voor speeltoestellen en speelveldjes waar voetvolley en beachvolleybal kan worden gespeeld. De uitvoering hiervan zal in het najaar van 2014 plaats vinden.

we nooit eerder in deze omvang gedaan.” Van Velden kijkt tevreden terug op het Twentse zwembadproject. “In een relatief korte bouwtijd hebben we met alle nevenaannemers twee zwembaden gerealiseerd. Het is zeer voorspoedig verlopen.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP ADVIES UITVOERING BOUWDIRECTIE INSTALLATIES BOUWKOSTEN BOUWPERIODE BVO

De meest in het oog springende verandering is het aanzicht van het gebouw. Een statige betonnen trap leidt naar een uit de gevel springende, glazen entree. De gevels van het zwembadcomplex zijn bekleed met ruwhouten delen. "Het is verduurzaamd,

Gemeente Hof van Twente Wind Architecten Adviseurs, Drachten Berkhof Boerboom, Leusden; Bastenhof Consultancy B.V. Burgland Bouw B.V., Dodewaard Andres C.S., Hoevelaken Hellebrekers Technieken, Nunspeet; Alferink Installatietechniek, Groenlo ca. € 3.180.000,- (bouwkundig excl. BTW) februari 2013 – september 2014 3.435 m²

BURGLAND Bouw

Dodewaard

Met kennis en daadkracht Dalwagen 63 6669 CB Dodewaard Telefoon (0488) 41 72 40 Telefax (0488) 41 72 49 info@burglandbouw.nl www.burglandbouw.nl

U

W

V

O

O

Burgland Bouw is actief in planontwikkeling, bouwen, service en onderhoud. Voor onder andere bedrijfspanden, kantoren, scholen, winkels en woningen zijn wij uw partner en adviseur bij uw kleine en grote huisvestingsopgaven. De medewerkers van Burgland Bouw zijn u graag van dienst!

R

T

V

A

R

E

N

D

E

P

A

R

T

N

E

R

B

I

J

B

O

U

W

E

N | 87

DELFT | Stadskantoor

Gedaanteverwisseling met historische details

Tekst: NNK Concept Beeld: Mecanoo architecten

In het afgelopen jaar heeft het stationsgebied van Delft een ware gedaanteverwisseling ondergaan. Vlakbij het uit 1885 daterende station met het karakteristieke torentje is het nieuwe stadskantoor verrezen, een nieuw baken van staal en glas in het stationsgebied met een oppervlakte van 22.000 m2. Treinen stoppen pal onder dit gebouw, waarin op de begane grond een nieuwe stationshal met bijzondere afwerking is geïntegreerd.

Roltrappen leiden van de stationshal naar de ondergronds gebrachte sporen

88 |

In amper 15 maanden heeft een team onder leiding van BAM Utiliteitsbouw bv Grote Projecten het ontwerp van Mecanoo architecten gerealiseerd. In het gebouw zijn veel details die verwijzen naar de rijke historie van de ‘Prinsenstad’. Zoals in de patio’s, die diep het gebouw in reiken en zo de smalle steegjes van Delft symboliseren. Maar vooral in de stationshal, met een welvend lamellenplafond waarin op verticale zijde van de lamellen een historische stadsplattegrond zichtbaar wordt voor de reiziger en een wandafwerking bestaande uit een mozaïek van Delftsblauwe tegeltjes. Geerdes Ontwerpen heeft dit plafond in opdracht van Mecanoo ontworpen en met behulp van een virtual reality-model uitgewerkt tot de eyecatcher die het nu is.

DELFT | Stadskantoor

Projectinfo 'DE MOOISTE STATIONSHAL VAN NEDERLAND' Op het plafond van de nieuwe stationshal in Delft is een stadsplattegrond afgebeeld op aluminium lamellen, 'baffles' genaamd. Verantwoordelijk voor de bouw van dit huzarenstukje is het Eindhovens bedrijf Muller SRA, onderdeel van de Mullerafbouwgroep. “Het plafond bestaat uit 70.000 m1 aan baffles op een oppervlakte van 2.700 m2”, zo vertelt Lars Baens, projectmanager bij Muller SRA, trots. “Deze baffles zijn beplakt met fragmenten uit een historische stadsplattegrond van Delft van rond 1877. Wanneer je vanuit de stationstunnel omhoog loopt naar de stationshal, heb je een spectaculair uitzicht op dit unieke 3D-plafond. Elke baffle heeft een eigen patroon binnen een serie. Ook zijn er baffles gebogen voor de juiste weergave.” Omdat de Mullerafbouwgroep als een van de weinige niet alleen gespecialiseerd is in plafonds en wanden, maar met Muller SRI ook in interieurbouw, weet Muller SRA daar met een dergelijk specialistisch project wel raad mee, zo blijkt. “We hebben het hele ontwerp uitgewerkt in een digitaal 3D-model, waarmee alle elementen tot op de centimeter nauwkeurig zijn ontworpen. Bijzonder is ook dat de kaart vanuit de twee looprichtingen verschilt. Er zijn twee kaarten gebruikt”, vervolgt Baens. “Een dergelijke mix van functionaliteit en esthetica is nog niet eerder op deze schaal toegepast in Nederland.”

Stadskantoor en stationsgebouw in 1 pand verenigd

MULTIDISCIPLINAIR Het Stadskantoor is één van de projecten binnen de multidisciplinaire opgave Spoorzone Delft. Hierin werken Ontwikkelbedrijf Spoorzone Delft en ProRail samen. Voor de uitvoering van de diverse deelprojecten wordt onder andere door de Bouwcombinatie Cromme Lijn, Strukton, Smit’s Bouwbedrijf, Ballast Nedam en BAM gewerkt. In oktober is de spoortunnel en de stationshal opgeleverd. Op 1 november heeft de eerste testrit per trein door de tunnel plaatsgevonden. Begin 2015 zal het spoor en de stationshal in gebruik worden genomen. Na sloop van het huidige luchtspoor, zal koers worden gezet richting de tweede fase van het project. In 2016 rond BAM de laatste fase van de nieuwbouw van het Stadskantoor af, waarmee de gedaanteverwisseling compleet is. ❚

BOUWINFO OPDRACHT Ontwikkelingsbedrijf Spoorzone Delft

CONTRACTVORM

Het baffle-plafond wordt gecomplementeerd door een aangrenzend gipsplafond dat welfvormig overloopt in de wanden en zelfs in de natuurstenen vloer. De constructieve kolommen in de stationshal, die naar het plafond toe kelkvormig uitlopen, zijn door Muller SRA rondom omkleed met gips. De wanden zijn deels voorzien van een mozaïek bestaande uit Delfts blauwe tegels. Ook de grote koepel in de stationshal, voorzien van daglichtsimulatie, zorgt voor een uitermate bijzondere en geslaagde afwerking.

traditionele aanneming ONTWERP Mecanoo architecten, Delft; Geerdes Ontwerpen, Huizen CONSTRUCTIE ABT, Arnhem UITVOERING BAM Utiliteitsbouw Grote Projecten, Bunnik INSTALLATIES BAM Techniek, Bunnik BOUWPERIODE mei 2013 – februari 2015 PROGRAMMA 22.000 m2

| 89

DELFT | Stadskantoor

Projectinfo 'BIJZONDER GEBOUW MET NATUURSTEENUITSTRALING' Mecanoo architecten ontwierp een transparant gebouw met een plint van helder glas en daarboven het opgetilde kantoorlandschap van het stadskantoor. Een patroon van diagonalen geeft het gebouw de uitstraling van een diamant. Insnijdingen in de glazen massa vormen een patroon van stegen, geïnspireerd op de fijnmazige structuur van straatjes in het oude Delft. Dekker Natuursteen adviseerde en onderzocht toegepaste natuursteensoorten op andere stations. Uiteindelijk werd gekozen voor de Chinese basalt Olivian Black uit de zuidoostelijke provincie Fujian. Van BAM Utiliteitsbouw ontving Dekker Natuursteen de opdracht voor het leveren en aanbrengen van de 3.800 m² vloeren in gevlamde en geborstelde uitvoering in Groot Romaans verband. “Op een 'stelconplaat' werd een proefvloer gemaakt die laat zien dat zelfs bij intensief gebruik dit materiaal uitermate geschikt is. Ook de trappen, zitranden en wandbekleding worden in dit materiaal uitgevoerd.” De eerste fase van dit markante gebouw zal begin 2015 worden opgeleverd.

VISIE OP KWALITEIT IS ONZE TOEKOMST Mullergroep, Mullergroep, ontzorgt ontzorgt u u in in uw uw totale totale afbouw. afbouw.

SRI

Ook bij de nieuwbouw van het Stadskantoor en de stationshal te Delft wordt door Dekker Natuursteen aangetoond dat in het oog springende gebouwen met natuursteen beter tot hun recht komen. Wij feliciteren opdrachtgever, aannemer en architect met dit schitterende project.

www.dekkernatuursteen.nl 90 |

THEMA GBO Tekst | Jan-Kees Verschuure Beeld | GBO

GBO STAAT VOOR BELANGEN VLAKGLAS-BRANCHE Brancheorganisaties krijgen het steeds drukker. Naast nationale, wordt ook Europese belangenbehartiging steeds belangrijker, al dan niet in samenwerking met buitenlandse organisaties. Voor de Glas Branche Organisatie (GBO) geldt dat het taken- en dienstenpakket alleen maar uitbreidt, als gevolg van voortschrijdende regelgeving en normering op het gebied van (brand)veiligheid en duurzaamheid bijvoorbeeld. “Wij hebben een prachtig product dat een grote bijdrage levert aan verduurzaming”, vertelt directeur Cor Wittekoek. “Vlakglas speelt bijvoorbeeld een steeds grotere rol in de energetische prestaties van gebouwen, met steeds hogere isolatiewaarden.” Het gebruik van glas in gevels en in het interieur van gebouwen is sowieso sterk toegenomen, waardoor bijvoorbeeld ook de ontwikkeling van brandwerend glas in een stroomversnelling is gekomen. “Dit vraagt om voortdurende bijscholing op het gebied van vakinhoudelijke kennis.” Dat doet GBO met het Kenniscentrum Glas, dat cursussen organiseert. “Bedrijven in de glasbranche betalen een jaarlijkse bijdrage aan STOOV, te gebruiken om de medewerkers te scholen.” Van recente datum is het eigen GBO Vakcertificaat, dat een voorwaarde is voor het lidmaatschap. “Gemeenten vragen steeds meer om gecertificeerde aannemers; het is een noodzakelijk goed geworden. Het GBO Vakcertificaat belooft een vlakglasspecialist up-to-date met vakinhoudelijke ontwikkelingen, normeringen en regelgeving – zoals bijvoorbeeld de plaatsingsrichtlijn. Met een eigen vakcertificaat staat een GBO-lidmaatschap garant voor een kwalitatieve dienstverlening op het gebied van glaszetten en montage.”

INSTROOM GBO is met ongeveer tweehonderd leden een voorbeeld van een moderne, breed gedragen werkgeversorganisatie, aldus Wittekoek. “Tachtig procent van de bedrijven in de sector is bij ons aangesloten.” Met 5.000 arbeidsplaatsen is de vlakglasbranche ook kwetsbaar, hoewel de vooruitzichten volgens Wittekoek gunstig zijn. “Wij verwachten dat het aantal arbeidsplaatsen in de toekomst zal groeien – bijvoorbeeld omdat in het energieakkoord afspraken zijn gemaakt over de verduurzaming van woningen en omdat de complexiteit

van het montagewerk toeneemt. De instroom van glaszetters is wel een punt van aandacht. Wij werken hard aan het enthousiasmeren van jongeren voor het vak.” Op managementniveau beschikt GBO met de Junior Glaskamer over een netwerkgroep van zo’n veertig jonge leden, de mensen die de bedrijven in de toekomst moeten gaan leiden. “Zoiets maakt de branche sterker. De massale opkomst tijdens de bijeenkomsten belooft veel goeds.”

RECYCLING Nu belangenbehartiging op Europees niveau steeds belangrijker wordt, trekt GBO ook steeds vaker op met de lobby-organisatie Glass for Europe. “En met collega-organisaties in Nederland, want samen bereik je meer in Brussel.” Een verlaging van de BTW op arbeid bij de plaatsing van isolatieglas (met ingang van 1 januari 2014) bereikte GBO op eigen kracht. “Wij hopen dat het lage tarief de markt een extra boost geeft.” Vlakglas Recycling Nederland is dan weer een initiatief van GBO en de Nederlandse Glas Federatie (NGF). De stichting zet zich in voor het systematisch inzamelen en recyclen van vlakglasafval, waarvoor producenten een verwijderingsbijdrage betalen en een landelijk dekkend systeem van inzamelpunten is opgezet, dat voor de zakelijke markt en voor particulieren beschikbaar is (zie: www.vlakglasrecycling.nl). “Een in zichzelf duurzame sector als de vlakglasbranche moet ons inziens ook op het gebied van hergebruik vooroplopen”, besluit Cor Wittekoek. ❚

UNIEKE OPLOSSINGEN IN GLAS. Glas is Van Noordenne. Want of het nu recht moet zijn of gebogen, een groot of klein oppervlak, in woning- of utiliteitsbouw, infra- of interieurbouw, in nieuwbouw of renovatie: we berekenen, produceren en monteren al ons glas zelf. Zo krijg je als (binnenhuis)architect of opdrachtgever altijd een unieke glasoplossing.

Kantoren, ‘s-Hertogenbosch

Glasprojecten Van Noordenne BV

GLAS IS VAN NOORDENNE.

Kade 36 • 3371 EP Hardinxveld-Giessendam • T: +31 (0) 184 67 58 35 • F: +31 (0) 184 63 00 36 • projecten@noordennegroep.nl | 91

PLAATSNAAM | Projectnaam

THEMA GBO

'Dienstverlenend producent van steeds duurzamer vlakglas' AGC Flat Glass Nederland levert een technisch hoogstaande advisering en begeleiding aan architecten en opdrachtgevers in de zakelijke markt, op basis van een sterke R&D, die zo'n 70% van haar budget mag besteden aan de ontwikkeling van energiebesparende maatregelen. “Hierdoor lopen wij als C2C-gecertificeerd producent voorop in de verduurzaming van onze producten en processen”, zegt marketing & communicatie manager Judith Kaart. “Ons in september geopende, nieuwe hoofdkantoor in België is daarvoor een mooie showcase.” AGC is actief in het topsegment van de zakelijke markt, waaronder de vlakglas-, automotive- en scheepvaartindustrie; daarnaast zijn displays, chemicals en de markt voor decoratief glas belangrijke werkgebieden. Met zowel specialisten op het gebied van architectuuradvies als de technische toepassing van vlakglas, wil AGC een servicegerichte dienstverlener onder de producenten zijn, zegt Kaart. “Die hoogwaardige dienstverlening, die plaatsvindt op het beslisniveau van opdrachtgever en architect, gaat verder dan de producten zelf; wij voelen ons verantwoordelijk voor het gehele proces – letterlijk van wieg tot wieg. Niet voor niets zijn wij een C2C-gecertificeerd glasproducent en denken wij bij het ontwerp van onze producten al na over de ontmanteling en recycling na gebruik. Recycling van restmateriaal is een belangrijk onderdeel van onze bedrijfsfilosofie, die zoals gezegd niet alleen gestoeld is op producten. Juist in deze tijd, waarin prijzen onder druk staan, investeren wij in een langetermijnfocus, waarmee onze toegevoegde waarde maximaal wordt benut. De flinke investering in productielocatie AGC Oosterwolde in 2011 is daarvan een mooi voorbeeld.”

92 |

'DUURZAAMHEID EN ARCHITECTUUR GAAN SAMEN' De prestaties van vlakglas ontwikkelen zich continu door. “Steeds weer worden stappen gemaakt op het gebied van uitstraling, isolatie, zonwerendheid, akoestiek en (brand)veiligheid”, vervolgt Kaart. AGC is bijvoorbeeld partner van Park 20|20, het volledig volgens de C2C-filosofie gebouwde bedrijvenpark in Hoofddorp. “Wij mochten daar onlangs glas leveren voor FIFPRo, het nieuwe, duurzame kantoor van de spelersvakbond voor profvoetballers. En begin dit jaar is de campus voor agrarisch dienstverlener Lely Maassluis geopend, een grootschalig, hightech bedrijvencomplex dat is gebouwd volgens BREEAM 'Outstanding'. Beeldbepalend zijn de grote glasoppervlakken die in het kantoorgebouw zijn verwerkt. De architect had vooraf niet verwacht dat met zoveel glas een dergelijk hoge BREEAM-score zou worden behaald, en dat tegelijkertijd al zijn esthetische wensen in dubbelglas konden worden verwerkt.”

NIEUW HOOFDKANTOOR HOLDING Op 30 september 2014 werd het nieuwe hoofdkantoor van de AGC-holding bij Brussel geopend, dat ongeveer 500 mensen huisvest. Het gebouwen-

PLAATSNAAM | Projectnaam

THEMA GBO

Beeldbepalende glasoppervlakken in BREEAM 'Outstanding'-project Lely Maassluis

complex in Louvain-la-Neuve kreeg in de ontwerpfase de BREEAM-certificatie ‘Excellent’ toegekend, en kan als zodanig een 'bijna neutrale' energiebalans voorleggen. Het beperkte energieverbruik, waarin de toepassing van ruim 13.000 m² AGC-glas een belangrijke rol speelt, wordt grotendeels gecompenseerd door de 900 PV-panelen op het dak en door het gebruik van aardwarmte, aldus de glasproducent. Grote glasoppervlakken zorgen

tevens voor daglicht en een prettig werkklimaat. De binnenschil bestaat uit dubbelglas met hoog-isolerende coatings en zonwering; de buitenschil is voorzien van glazen lamellen, die automatisch voor de juiste daglichten warmteregulering zorgen. “Het nieuwe hoofdkantoor is vanzelfsprekend een toonbeeld van de filosofie en mogelijkheden die AGC haar klanten biedt”, besluit Kaart. ❚

Nieuw hoofdkantoor AGC-holding in Louvain-la-Neuve (B)

| 93

PLAATSNAAM | Projectnaam

Tekst: Lieke van Zuilekom | Beeld: Ziut

Gemeente Groningen bespaart 54% op energiekosten P+R terrein Duurzaamheid en energiezuinigheid staan steeds hoger op de agenda van gemeentes, semi-overheden en bedrijven. Steeds vaker wordt voor duurzame toepassingen gekozen, ook met betrekking tot de verlichting. Door het installeren van slimme verlichting op bijvoorbeeld parkeerplaatsen, kan namelijk enorm worden bespaard op de energiekosten. Bij P+R Hoogkerk zelfs met 54 procent!

Om lichthinder en onnodige energiekosten te voorkomen, kijken gemeentes, semi-overheden en bedrijven steeds kritischer naar welke verlichting echt nodig is en welke niet. “Strooilicht maakt steeds vaker plaats voor gerichte verlichting”, merkt ook Frederik de Jonge, projectleider bij Ziut, specialist in openbare verlichting, verkeersregeling en camerabewaking. “De mogelijkheden van LED-verlichting spelen hierin een belangrijke rol. Na inschakelen brandt LED direct op vol vermogen. De verlichting is dimbaar, heeft lagere onderhoudskosten en een lager energie-

P+R Hoogkerk wordt gebruikt door meer dan 2.500 mensen

94 |

verbruik. Door onnodige lichtmasten te verwijderen, kan nog eens extra worden bespaard.” Een recente ontwikkeling in de OV-technologie betreft sensorgestuurde dimverlichting, vertelt hij. “Samen met het Groningse Tvilight, leverancier van intelligente straatverlichting, hebben wij eind vorig jaar een eerste overstapterrein (Transferium) in Groningen voorzien van dergelijke verlichting. Voor P+R Hoogkerk zocht de gemeente naar energiebesparende verlichting, die zo min mogelijk lichthinder oplevert voor het naastgelegen natuurgebied.”

SLIMME VERLICHTING P+R Hoogkerk ligt in een buitenwijk van Groningen. Het parkeer- en overstapterrein wordt dagelijks gebruikt door meer dan 2.500 mensen. Reizigers parkeren hun auto op de parkeerplaats en gebruiken vervolgens het openbaar vervoer om naar de stad te gaan. “Het openbaar vervoer faciliteert haar diensten tot middernacht. Gedurende de nacht wordt daarom slechts tien procent van de parkeerplaatsen gebruikt”, aldus De Jonge. “Voorheen schenen hier meer dan honderd lampen de hele nacht op volle

PLAATSNAAM | Projectnaam

sterkte. Maar deze lampen ’s nachts uitschakelen, was geen optie omdat dit negatieve effecten zou kunnen hebben op de sociale veiligheid. De gemeente zocht daarom naar een oplossing die de energierekening zou verlagen, zonder dat dit ten koste zou gaan van de veiligheid.” Het intelligente dimsysteem van Tvilight bood een passende oplossing: de verlichting brandt alleen op vol vermogen wanneer de sensor beweging registreert op het P+R terrein. Wanneer er geen beweging wordt waargenomen, wordt de verlichting automatisch gedimd tot twintig procent. “Dit levert een energiebesparing op van maar liefst 54 procent.”

WERKZAAMHEDEN In opdracht van de gemeente Groningen heeft Ziut de verlichting op het P+R terrein geïnstalleerd. “We hebben de sensoren op de voorgeschre-

ven hoogte op de masten gemonteerd, de armaturen omgebouwd en voorzien van een dim-VSA en alle aansluitingen verzorgd”, aldus De Jonge. “Tvilight heeft alle software ingeregeld. Doordat we voorafgaand aan het project door Tvilight zijn geïnstrueerd, hebben we onze werkzaamheden goed en snel kunnen uitvoeren.” De interactieve dimverlichting op P+R Hoogkerk was bedoeld als proef. “Vanwege het succes en de aanzienlijke besparing die wordt gerealiseerd, is de verlichting inmiddels al op meerdere parkeerterreinen en zelfs op een aantal binnenwegen toegepast”, aldus De Jonge. “Binnenkort starten we met een project voor Friesland Campina en voor pensioenverzekeraar Achmea in Leeuwarden. Beide parkeerplaatsen worden ook met deze verlichtingstechniek uitgevoerd.” ❚

| 95

THEMA

PARKEREN Tekst: Lieke van Zuilekom | Beeld: Tetto Dakdesign BV

Parkeerdak OVT Breda biedt plaats aan 720 auto’s In het centrum van Breda wordt hard gebouwd aan de nieuwe Openbaar Vervoer Terminal. Het bouwproject omvat een modern stationsgebouw, een busperron, 147 appartementen, 21.500 m² kantoorruimte, 9.000 m² winkels, vier horecagelegenheden, een nieuwe voetgangerstunnel, een stallingsruimte voor 4.200 fietsen en een parkeerdak met ruimte voor 720 auto’s op het dak van de terminal. De perronhal bestaat uit een gedeelte voor de trein, met drie perrons en een gedeelte voor de bussen, met één perron dat plaats biedt aan ongeveer twintig bussen. Tussen de treinperrons en het busperron worden de hellingbanen voor de auto’s gerealiseerd, die naar het parkeerdak gaan. Het parkeerdak wordt door Tetto Dakdesign BV, specialist op het gebied van maatwerk-dakinrichtingen, voorzien van het TettoPark-parkeerdak-

Het parkeerdek bevindt zich boven de sporen

96 |

systeem. “Ons parkeerdeksysteem wordt rechtstreeks op de dakbedekking gemonteerd”, vertelt Richard Maassen, directeur van Tetto Dakdesign BV. “Het TettoPark-parkeerdaksysteem voor OVT Breda bestaat uit grote parkeerdaktegels van 1 bij 1,30 meter, die onderling worden gekoppeld door middel van positioneernokken. Deze nokken vormen één geheel met de drukverdeelplaat, die gemaakt is van zeer stabiel rubbergranulaat.” Door de toepassing van het rubberen kruisstuk

worden de tegels op constante afstand gehouden, vertelt hij. “Het rubber zorgt ervoor dat geluid wordt gedempt. Geluidsoverdracht naar de onderconstructie wordt hiermee geminimaliseerd. Bovendien voorkomt het rubber dat de dakbedekking wordt beschadigd.” De parkeerdaktegels worden op 6 millimeter afstand van elkaar gefixeerd, waardoor een snelle waterafvoer langs de tegels en vervolgens onder het tegelsysteem wordt gegarandeerd.

THEMA

PARKEREN

Vanaf de gebouwen wordt een parkeerdek over de sporen en perrons gebouwd, in de richting van het centrum. De bouw wordt gefaseerd per spoor uitgevoerd, om het treinverkeer niet teveel te hinderen. “We zijn nu ongeveer halverwege onze werkzaamheden”, vertelt Maassen. “Het project verloopt tot nu toe heel voorspoedig. De grootste uitdaging voor ons is de nauwe passing van de parkeerdaktegels. Het parkeerdak is ongeveer 270

meter lang. De stramien- en asmaten moeten door onze tegels exact gevolgd worden, zodat een zeer strak, fraai lijnenspel ontstaat.” Dit jaar voltooit Tetto de eerste vier fases van het project, vertelt Maassen. “Dan is 75 procent van onze opdracht gereed.” In de tweede helft van volgend jaar start het bedrijf met fase 5. Medio 2016 wordt het project opgeleverd. ❚ 'Fraai lijnenspel parkeerdektegels'

OVT BREDA Helftheuvelweg 11 | 5222 AV ‘s-Hertogenbosch | Telefoon: +31(0)73 82 00 330 | E-mail: info@tettodakdesign.nl | Internet: www.tettodakdesign.nl

adv197x130_Stedenbouw.indd 1

09-10-14 10:27

| 97

THEMA

PARKEREN

PP-PARKEERBEUGELS-2011:PP-PARKEERBEUGEL 23-02-11 10:38 Pagina 1

Altijd een vaste parkeerplaats met de PrivaPark parkeerbeugel

OplOssen van parkeerprOblemen basIsUITvOerInG prIvapark InOX privapark heeft zich gespecialiseerd in het efficiënt De privapark is eenvoudig te installeren doordat er Deze uitvoering van de parkeerbeugel is groot en oplossen van parkeerproblemen. Het bedrijf biedt geen bekabeling nodig is. De ondergrond bepaalt robuust. Hij is daarom uitermate geschikt op een doordachte parkeerproducten, oplossingen en of een betonnen fundatie noodzakelijk is, indien in/uit- of oprit. Hij kan bovendien een slagboom of adviezen. Tot het productenpakket behoren o.a. nodig kunnen wij deze aanbrengen. Wanneer de inzinkbare paal vervangen. De extra sterke beugel (elektrische) parkeerbeugels, slagbomen, afzetpa- parkeerbeugel op beton, asfalt of klinkerbestra- is belastbaar tot 10.000 kg wieldruk. lenDeen eigen inzinkbareparkeerplek palen. geplaatst wordt, zijnofvijfeerst bevestigingsbouten “even” geleendting door een ander, nog een obstakel voldoende. Ook kan de beugel gelijmd worden in prIvapark InvalIDe weghalen, juist op het moment dat u, als rechthebbende, komt aanrijden. prIvapark elekTrIsCHe bijvoorbeeld niet altijd inerdeookDankzij de speciale afstandsbediening van de Onderweg is er parkeerbeUGel al zo veel tijd verloren gegaanparkeergarages en komt ditwaar ongemak nog bij! Zekerheid over de eigen dat was vloer geboord mag worden. De eenvoudige installa- privapark invalide parkeerbeugel is regionaal of Er is echter een parkeerplek, eenvoudige en een een doelmatige oplossing. van de uitgangspunten bij de ontwikkeling van de tie is zelf uit te voeren, maar privapark kan hiervoor landelijk parkeren op een invalide -parkeerplaats betaalbare privapark elektrische parkeerbeugel ook verbeterde zorg dragen. alternatief voor de ouderwetse met deze beugel verzekerd. minder -validen kunnen De PrivaPark parkeerbeugel is het luxe en met afstandsbediening. Door dit systeem wordt overal parkeren waar deze zijn geïnstalleerd. parkeerbeugel. U kunt de beugel vanuit uw auto bedienen, u heeft geen last meer van voorkomen dat een andere auto van uw vaste Het oplaadbare ‘batterij -pack’ is eenvoudig uit de bevroren sloten, slecht weer en afgebroken sleutels. Naast de afstandsbediening zijn er parkeerplek gebruik kan maken. voet te verwijderen en kan voor het opladen direct InnOvaTIeprIJs voor de PrivaPark parkeerbeugel diverseopbedieningsmogelijk het 230v -net aangeslotenheden worden.ontwikkeld. bij normaal nieuw is de Gsm -bediening voor gebruik op Kortom: met de PrivaPark parkeerbeugel bent u altijd comfortabel uw afstand, vooral voor tijdelijk gebruik door Deze privapark parkeerbeugel is een luxe en gebruik is het opladen eens per half verzekerd jaar nodig omvangrotere eigen parkeerplaats! verbeterd alternatief voor de ouderwetse handma- de batterijen in goede conditie te houden. Dank- bijvoorbeeld hotelgasten. privapark heeft hiermee tige parkeerbeugel met slot. zij de instelbare code in de afstandsbediening de innovatieprijs gewonnen. ■ Parkeerbeugel met afstandsbediening reageert de beugel alleen op de eigen afstandsbeDe■beugel is onder andere vanuit de auto te diening. er zijn ook andere draadloze bedienings- prOeFplaaTsInG Geen bekabeling nodig bedienen en de gebruiker heeft geen last meer van mogelijkheden, zoals via een receptie of gsm. Omdat wij u willen overtuigen van de kwaliteit van ■ Eenvoudige installatie bevroren sloten, slecht weer, verloren of afgebroons product bieden wij u in overleg een gratis, ken sleutels. naast de afstandsbediening zijn er De privapark parkeerbeugel is niet alleen bijzonder geheel vrijblijvende proefplaatsing aan van een ■ Veilig voor de privapark parkeerbeugel ook nog andere comfortabel, maar ook zeer veilig. mocht de beugel maand. ■ Minimaal onderhoud bedieningsmogelijkheden ontwikkeld. tijdens het op- of neergaan geblokkeerd worden, ■ Diverse bedieningssystemendan keert hij direct in tegengestelde richting tekenmerken rug zonder iets of iemand te beschadigen. Op die Al jaren een kenmerkt succes projecten De■privapark parkeerbeugel zichbij door vele een manier wordt o.a. voorkomen dat de beugel onder aantal pluspunten zoals een afstandsbediening, de auto klem komt te zitten. ■ 24-uurs servicedienst geen bekabeling, een eenvoudige installatie, hoge PrivaPark Nederland veiligheid, minimaal onderhoud, diverse bedie- prIvapark sOlaIr ningssystemen en een scherpe prijs-/kwaliteitsver- De privapark solair beugel is de alternatieve Julianastraat 32 - 34 houding. versie, voorzien van een zonnepaneel. De accu 1814 EB Alkmaar wordt bij daglicht opgeladen waardoor er een T 072 511 59 27 De beugel is al jaren een succes bij vele projec- constante stroomvoorziening wordt gerealiseerd. F 072 511 64 04 ten. Op dit moment zijn er ruim 11.000 beugels in Deze uitvoering is vooral bestemd voor een meer E info@privapark.nl nederland geplaatst. dan gemiddeld gebruik. I www.privapark.nl

Parkeerbeugel

www.privapark.nl

98 |

PrivaPark Nederland BV Julianastraat 32-34, 1814 EB ALKMAAR Tel: 072 - 511 59 27, fax: 072 - 511 64 04, mobiel 06 - 150 73 063 info@privapark.nl

THEMA

PARKEREN

PP-PARKEERBEUGELS-2011:PP-PARKEERBEUGEL 23-02-11 10:38 Pagina 1

Altijd een vaste parkeerplaats met de PrivaPark parkeerbeugel

Parkeerbeugel De eigen parkeerplek “even” geleend door een ander, of eerst nog een obstakel weghalen, juist op het moment dat u, als rechthebbende, komt aanrijden. Onderweg is er al zo veel tijd verloren gegaan en komt dit ongemak er ook nog bij! Er is echter een eenvoudige en een doelmatige oplossing. De PrivaPark parkeerbeugel is het luxe en verbeterde alternatief voor de ouderwetse parkeerbeugel. U kunt de beugel vanuit uw auto bedienen, u heeft geen last meer van bevroren sloten, slecht weer en afgebroken sleutels. Naast de afstandsbediening zijn er voor de PrivaPark parkeerbeugel diverse bedieningsmogelijk heden ontwikkeld. Kortom: met de PrivaPark parkeerbeugel bent u altijd comfortabel verzekerd van uw eigen parkeerplaats!

■ Parkeerbeugel met afstandsbediening ■ Geen bekabeling nodig ■ Eenvoudige installatie ■ Veilig ■ Minimaal onderhoud ■ Diverse bedieningssystemen ■ Al jaren een succes bij vele projecten ■ 24-uurs servicedienst

www.privapark.nl PrivaPark Nederland BV Julianastraat 32-34, 1814 EB ALKMAAR Tel: 072 - 511 59 27, fax: 072 - 511 64 04, mobiel 06 - 150 73 063 info@privapark.nl

| 99

TIJDELIJKE HUISVESTING & MODULAIR BOUWEN

'EXTRA RUIMTE,

BINNEN 24 UUR GELEVERD,

IS DAGELIJKSE KOST' Tegenwoordig willen veel bedrijven zich zoveel mogelijk bezighouden met hun kernactiviteiten. De bouw en het onderhoud van hun kantoren, opslag- en vergaderruimtes, klaslokalen en sanitair horen daar niet bij. Daarom beperkt Algeco zich niet alleen tot kant-en-klare modules, maar biedt het ook uitgebreide extra services aan.

Algeco-units op bouwplaatsen

100 |

"Die service kan bijvoorbeeld het poetsen omvatten, maar ook zover gaan als tot het voorzien van fotokopieertoestellen of het leveren van waterkoelers", stelt sales manager Benelux Luc Coomans. "Heel wat bedrijven vragen niet liever dan voor dit alles slechts één contactpersoon te moeten aanspreken en slechts één maandelijkse factuur te moeten verwerken. Maar onze

basis blijven de modules zelf. Sommige services zijn zelfs gewoon bij dit standaardaanbod inbegrepen."

12.000 MODULES Algeco, onderdeel van de Amerikaanse Scotsman Group en wereldwijd actief, bouwt modules en verhuurt ze nadien. "Op korte tot lange

TIJDELIJKE HUISVESTING & MODULAIR BOUWEN

Algeco-units op het Lowlands-festival

termijn", licht Coomans toe. "Van festivalorganisatoren, die ze slechts enkele dagen nodig hebben, tot bedrijven en scholen, die ze soms jarenlang blijven gebruiken." Vanuit het Nederlandse Moerdijk, het Belgische Paal en kleinere vestigingen in Perwez en Pittem bedient het heel de Benelux. "We beschikken over zowat 12.000 units. In onze vestigingen controleren en repareren we teruggekeerde units. Als repareren echt niet meer kan worden ze gerecycleerd. Uitzonderlijk verkopen we wel eens een afgeschreven unit, als de huurder daar expliciet om vraagt." Algeco bouwt units op vraag van zijn klanten, zowel opslagcontainers, vergader-/kantoorruimten als kantines, sanitair, klaslokalen of wat anders. “De Algeco-units kunnen immers omgebouwd worden naar elke wens, volledig op maat.” "Ons verhuuraanbod is gebaseerd op standaardkwaliteiten en -afmetingen. We hebben units van 3 en 6 meter lang, allebei 3 meter breed. Daarmee kunnen we al gewenste combinaties vormen. Dit is ook vooral praktisch voor het transport: we hebben geen regeling voor uitzonderlijk vervoer nodig en kunnen altijd met volledige vrachten werken: op een vrachtwagen kunnen we twee units van 6 meter plaatsen, vier van 3 meter of één van 6 meter en twee van 3 meter."

MICK JAGGER De modules beantwoorden allemaal aan de geldende wetgeving inzake energie-efficiëntie van gebouwen. "In Nederland volgen de lasten-

boeken de Nederlandse wetgeving ter zake, in België die van de verschillende gewesten. Vertrouwde gebruikers zijn onder meer de bouw, chemie, farmacie en scholen. En events en festivals", lacht Coomans. "Zo staan er verschillende Algeco-units op het Lowlands Festival en de TT Assen. Tijdens Rock Werchter in België verbleef onder meer Mick Jagger in een Algeco-module." Scholen en ondernemingen huren gewoonlijk voor langere perioden, maar festivalorganisatoren zijn niet de enige kortetermijnorganisatoren. "Tijdens piekperiodes moeten we soms tot 1.500 units per maand leveren. Omdat we dit aankunnen, mikken we ook op aannemers van bouwwerken. In vergelijking met klassieke werfketen bieden onze modules over heel wat extra comfort. Vooraanstaande bouwbedrijven kiezen hier meer en meer voor, omdat een aangename werkomgeving hun medewerkers sterk kan motiveren." Sommige comfort-aspecten lijken eenvoudig, maar zijn in klassieke werfketen bijna onmogelijk te verwezenlijken. "Zoals datacommunicatie zonder allerlei kabels of kabelgoten."

VEILIG EN DROOG Algeco werkt ook constant aan de verdere finetuning van zijn aanbod. "Voor locaties met explosiegevaar bieden we al langer de 'blast proof-module' aan. Die kan een druk van meer dan 300 mba weerstaan. Recenter zijn de units met 'drying lockers', zodat medewerkers van bouw- of industriële bedrijven ’s avonds natte werkkledij kunnen opbergen en elke ochtend weer zonder een spoortje vocht kunnen aantrekken." ❚

Kantoorinrichting in een Algeco-unit

| 101

WERELDMARKTLEIDER IN MODULAIRE CONSTRUCTIES

Van een Volledig zelfVoorzienende ruimte op een booreiland tot tijdelijke accommodatie Voor uw deuw werf. Van een tijdelijkewerknemers accommodatieop voor werknemers op de Van een semi-permanent kantoor werf tot een tijdelijk klaslokaal , kleedruimte, opslag, sanitair, toteen eengebouw noodlokaal of VipOnze dorp enzijn kantoor, enz… tot op een event. units op uwopeVent. zeer vlug en heelkassagebouw eenvoudig te schakelen nagenoeg elke locatie. welke behoefte u ook hebt, algeco Welke behoeftezorgt u ook heeft, Algeco ervoor datextra u over erVoor datzorgt u snel oVer extra ruimte kunt beschikken.Vormgegeven ruimte kunt beschikken.en ingericht naar uw wens. VormgegeVen en ingericht naar uw wensen. We zijn uw aanspreekpunt, van advies en ontwerp tot sleutel­ zijndaarna! uw aanspreekpunt, Van klare opleveringwij en ook adVies en ontwerp tot sleutelklare opleVering en ook daarna! Op zoek naar tijdelijke huisvesting? Contacteer ons!

ALGECO BIEDT U ALLE RUIMTE BEL GRATIS 0800 485 0485 INFO.NL@AS.ALGECO.COM WWW.ALGECO.NL

Eenvoud en zekerheid

* Vraag naar onze voorwaarden.

De standaard in brandveilige sandwichpanelen

• Horizontaal en verticaal gecertificeerd (Efectis) • Heldere en transparante documentatie • Nederlandstalige certificatie (Efectis) • Geen additionele voorzieningen noodzakelijk* • FX produktengamma compleet FM approval gecertificeerd • Uitgebreid produktengamma in FX blue hardschuim en FX minerale wol

claddingpoint.nl

Veldoven 6 6826 TT Arnhem (T) +31 (0)26 - 365 0 630 (F) +31 (0)26 - 365 0 631

CLADDING POINT DUURZAME SANDWICHPANELEN

TIJDELIJKE |HUISVESTING PLAATSNAAM Projectnaam

& MODULAIR BOUWEN

INSTANDHOUDINGSTERMIJN TIJDELIJKE HUISVESTING VAN 5 NAAR 15 JAAR

'Wettelijke aanpassing maakt tijdelijke huisvesting betaalbaar' Wie let op investeringskosten, exploitatiekosten en waardebehoud van huisvesting, doet er verstandig aan tijdelijke huisvesting te overwegen, aldus specialist De Groot Vroomshoop Bouwsystemen B.V. De totale levenscycluskosten van tijdelijke huisvesting worden fors gereduceerd, dankzij een recent bij de wet geregelde verlenging van de vergunningstermijn voor tijdelijke bouwwerken naar 15 jaar. Die termijn was 5 jaar. Dit betekent dat een tijdelijk gebouw over een langere periode kan ­worden afgeschreven. Daarnaast biedt dit mogelijkheden om te investeren in kwalitatief hoogwaardige en duurzame tijdelijke huisvesting in plaats van genoegen te nemen met de goedkoopste oplossing, meent het bedrijf.

TIJDELIJK COMFORT BIEDEN De verruiming van de instandhoudingstermijn naar 15 jaar is voor de onderwijs-, zorg-, en kantorenmarkt een mooie kans om relatief goedkoop, hoogwaardige en flexibele huisvesting te realiseren en deze mee te laten groeien en krimpen met een wisselende huisvestingsbehoefte. De Groot Vroomshoop Bouwsystemen B.V. ontwikkelde het IFD-Bouwsysteem. De I staat voor industriële prefabricage en de F voor flexibiliteit. De gebouwen zijn herindeelbaar en volledig demontabel en daardoor duur-

104 |

TIJDELIJKE HUISVESTING & MODULAIR BOUWEN

'Geen 'containers' maar een comfortabele verblijfsplek'

zaam (D). Hoewel binnen het Bouwbesluit aan het kwaliteitsniveau van tijdelijke gebouwen beduidend lagere eisen worden gesteld dan aan permanente nieuwbouw, besloot De Groot Vroomshoop Bouwsystemen B.V. ook de lat voor tijdelijke huisvesting hoog te leggen. “Ook al heeft het gebouw een tijdelijke bestemming, je wilt een comfortabele woon-, leer- of werkplek bieden. Mensen niet in ‘containers’ huisvesten met uitzicht op beter. Daar komt bij, dat de voorschriften in het Bouwbesluit om de energievraag te reduceren in nieuwbouw, met de jaren toenemen. Met het oog op hergebruik van bouwelementen na demontage, willen wij ruime marges inbouwen. Wij willen een zo groot mogelijke toekomstwaarde borgen. Daarmee geven wij heel bewust vorm aan het ‘circulair’ bouwen”, aldus Kornel Poelsma, hoofd projectmanagement bij De Groot Vroomshoop Bouwsystemen B.V.

VAN ZIEKENHUIS NAAR GEMEENTEHUIS De uitbreiding van het gemeentehuis voor fusiegemeente Goeree-Overflakkee is daar een mooi voorbeeld van. Er werd gekozen de huisvesting te centraliseren in één van de oorspronkelijke gemeenten, Middelharnis. Gezocht is naar een bouwer die kon ontzorgen gedurende het hele bouwproces. Na een marktverkenning kreeg een aantal bouwers de mogelijkheid een projectvoorstel in te dienen. Daarbij kregen zij binnen de gestelde kaders volledige vrijheid, met inachtneming van een beperkt budget en een extreem korte bouwtijd, om hoogwaardige tijdelijke huisvesting te realiseren. De Groot Vroomshoop Bouwsystemen B.V. bood de beste oplossing tegen de laagste prijs. De kosten-

reductie zat hem vooral in de toepassing van gebruikte bouwelementen. Meer dan 90% van het gebouwcasco is afkomstig van de gedemonteerde tijdelijke huisvesting van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. Van ziekenhuis naar gemeentehuis dus.

WAAR ZIJN DE CONTAINERS? Daar merken de gebruikers niets van, zegt De Groot Vroomshoop Bouwsystemen B.V. “Zij ervaren comfort. De vloerelementen zijn van massief beton, de prefab bouwconcepten zijn zeer goed geïsoleerd (2 tot 3,5 keer beter dan het Bouwbesluit voor tijdelijke bouw voorschrijft) en daardoor zeer energiezuinig. De interne hoogte, de daglichttoetreding en de mate van afwerking zijn op het niveau van reguliere permanente bouw. Niemand ervaart dan ook het gevoel van ‘tijdelijk’. Medewerkers prefereren de ‘nieuwbouw’ zelfs boven het bestaande gemeentehuis.” “Dat is echt een compliment”, vult de toenmalige directievoerder Gerard Huntelerslag aan. “Tijdens de bouw kwamen diverse betrokkenen poolshoogte nemen. ‘Waar zijn de containers?’, werd gevraagd. Nee, er wordt modulair gebouwd. In amper drie maanden stond het gebouw van ruim 3.000 m² er. Aan alle gestelde eisen werd voldaan. Boven verwachting voor een toch politiek gevoelig gemeentewerk. De kwaliteit is van een dusdanig niveau dat het gebouw niet 5 jaar, maar zelf 10 tot 15 jaar zal worden gebruikt. Slim bouwen en hergebruik heeft de toekomst, al helemaal nu de wettelijke instandhouding voor tijdelijk bouwen van 5 naar 15 jaar is bijgesteld.” ❚

| 105

VLOERISOLATIE | TONZON

Tekst: Jan-Kees Verschuure Beeld: TONZON

'Blokkering vochtstroom en aanbrengen vloerisolatie leidt tot daadwerkelijke verduurzaming'

'De Thermoskussens zorgen ervoor dat de warmte in de kamervloer blijft'

106 |

VLOERISOLATIE | TONZON

“In de isolatie van gebouwen zijn de kruipruimte en de bovenliggende vloer vaak vergeten onderdelen, terwijl zij samen een bron van ergernis vormen. Wij laten daardoor veel kansen liggen in de verduurzaming van gebouwen”, zegt directeur Ton Willemsen van TONZON. De 'dubbele TONZON-aanpak', met bodemfolie op de kruipruimtebodem en Thermoskussens tegen de onderkant van de vloer, leidt volgens hem tot een forse energiebesparing, de grootste comfortwinst en een besparing op de onderhoudskosten. “Vocht moet je als eerste tackelen.”

Het TONZON-systeem werkt tweeledig: de stevige bodemfolie stopt de voortdurende verdamping van vocht uit de kruipruimtebodem en remt het radioactieve radongas. De zogenoemde Thermoskussens isoleren de bovenliggende vloer vervolgens van de koude grond. “Optrekkende kou en vochtproblemen behoren daardoor tot het verleden, met als resultaat: geen schimmel en minder huisstofmijt. Het systeem is behalve zuiniger en comfortabeler dus ook gezonder. Bovendien gaan de in de kruipruimte aanwezige installatieleidingen langer mee”, zegt Willemsen.

PRINCIPE VAN DE THERMOSFLES De Thermoskussens zijn gemaakt van een dunne, zeer sterke kunststoffolie die op een speciale manier is veredeld. Dit innovatieve systeem wordt in de kruipruimte aan de onderkant van de vloer aangebracht. Het principe van de vloerisolatie met Thermoskussens is vergelijkbaar met dat van de thermosfles: de kussens voorkomen dat er uitwisseling van warmte is tussen de onderkant van de vloer, de koude kruipruimte en de funderingsmuren, waardoor de warmte in de kamervloer blijft. Willemsen: “Het plafond onttrekt warmte aan de lucht en straalt het naar beneden naar de koudere vloer. Daar verdwijnt het via geleiding naar de onderkant, waar het weer wordt uitgestraald naar de koude grond en funderingsmuren. Dit systeem blokkeert juist de uitstraling aan de onderzijde. Daardoor wordt de vloer praktisch net zo warm als het plafond en ontstaat een gelijkmatiger temperatuurverdeling.”

belasting van het milieu. De materialen nemen weinig ruimte in beslag, er zijn geen grote transportmiddelen nodig en de materialen kunnen door elk luikje waar ook een mens door past. Wij leveren een garantie van tien jaar.” Gezien de resultaten van de toepassing in eerdere gebouwrenovaties, richt TONZON zich dan ook niet alleen op particuliere woningeigenaren, maar ook op (semi-)institutionele vastgoedbezitters.

'PASSENDE INVESTERING' De investeringskosten van de TONZON-systemen sluiten aan op de huidige investeringsmogelijkheden van woningcorporaties en overheidspartijen, denkt Willemsen. De gewenste verduurzaming hoeft immers niet uitsluitend te worden uitgevoerd door middel van bouwkundige aanpassing van de gebouwschil en/of het aanbrengen van duurzame energie-installaties. “Het is een no-nonsensesysteem. TONZON-vloerisolatie zie je niet, alleen maar op de gasmeter. Met behulp van ons systeem valt snel veel winst te boeken; vervolgens kun je gaan denken over verdere verduurzaming, waarvoor nu een gezonde basis is gelegd.” ❚

'IN ELK GEBOUW MET KRUIPRUIMTE TOEPASBAAR' “TONZON-vloerisolatie is in elk gebouw met een kruipruimte toe te passen, en eenvoudig en op economische wijze aan te brengen, ook in krappe ruimtes”, vervolgt Willemsen. “Dit systeem is het meest effectief, en zonder bouwkundige aanpassingen aan te brengen. De materiaal- en montagekosten zijn bovendien laag, net als de

Warmteontwikkeling in kruipruimte veroorzaakt door het transport van warmte

| 107

RIJSWIJK | Martin Campslaan

Tekst: Patricia van der Beek Beeld: Smits Vastgoedzorg

EEN VERNIEUWDE WONING BINNEN TIEN WERKDAGEN Meer comfort, minder energieverbruik, moderne voorzieningen en een frisse uitstraling. De flats van woningcorporatie Rijswijk Wonen aan de Martin Campslaan in Rijswijk gaan er flink op vooruit. De verbetering is het zichtbare en voelbare resultaat van een nieuwe methodiek in vastgoedzorg.

108 |

RIJSWIJK | Martin Campslaan

Vogelvlucht renovatie Martin Campslaan

Vernieuwde galerij met blauwe geveldelen

In opdracht van Rijswijk Wonen voert Smits Vastgoedzorg verbeteronderhoud uit aan twee flatgebouwen aan de Martin Campslaan, waarbij het duurzaamheidslabel van D naar B gaat. De werkzaamheden hebben betrekking op de 276 woningen en vijf bedrijfsruimtes, de entrees, bergingen en buitenruimte. Projectontwikkelaar Marijn Hartog is vanaf de planvorming bij het project betrokken. Ze vertelt: “Op basis van een presentatie over de beoogde aanpak zijn we in maart 2013 geselecteerd als partner voor het project. Wij zijn als main consultant en –contractor verantwoordelijk van ontwikkeling tot en met realisatie, inclusief bewonersbegeleiding.”

RESULTAATGERICHT SAMENWERKEN Op aangeven van Rijswijk Wonen wordt het project opgepakt volgens ‘resultaatgericht samenwerken’, een methodiek die Smits Vastgoedzorg mede heeft ontwikkeld. Hartog legt uit: “Door bezuinigingen en nieuwe wet- en regelgeving moeten

woningcorporaties steeds meer uitbesteden. Als specialist in vastgoedzorg, met veel kennis en ervaring in de corporatiesector, treden wij hierdoor steeds vaker op als verlengstuk van woningcorporaties. We formuleren onder andere een aantal algemene doelstellingen op onderhoudsgebied, die als basis dienen voor de onderhoudsprojecten.”

DRAAGVLAK CREËREN Voor het onderhoud aan de Martin Campslaan werkte Smits Vastgoedzorg diverse scenario’s uit. Per scenario werd aangegeven wat de gevolgen zijn in tijd, kosten, rendement, woonlasten, bedrijfs- en marktwaarde. Rijswijk Wonen besloot vervolgens welk scenario verder uitgewerkt en uitgevoerd werd. “Voordat we definitief startten, pasten we het gekozen scenario toe op een proefwoning”, aldus projectleider Ewout van Oordt van Smits Vastgoedzorg. “Zo konden we de plannen in de praktijk testen en tegelijkertijd draagvlak creëren onder de bewoners. ›

Projectinfo VENTILATIEVOORZIENINGEN “Bevico is expert in onderhoud en renovatie van ventilatie- en rookgassystemen. Naast bovenstaande expertise heeft Bevico in haar groep ook experts op het gebied van koeling (Bevico airconditioning) en elektrotechniek (Biemond elektrotechniek), alsmede het conditioneren van lucht- en watergekoelde systemen (Rochema).” “Een deel van onze expertise hebben wij voor dit project in mogen zetten om het bestaande collectieve ventilatiesysteem te verbeteren, onder meer door middel van energiezuinige dakventilatoren voorzien van een slimme drukregeling. Daarnaast is in de woningen het oude ventilatiekanaal in de badkamer vervangen door een speciaal ontwikkelde, gladde wit-gemoffelde ventilatiebuis, en zijn de ventielen vervangen door drukgeregelde ventielen; dit voor een optimale samenwerking met de slimme drukregeling. Bij alle nieuwe en bestaande ventilatiedoorvoeren zijn conform de wettelijke eisen brandwerende afwerkingsmaterialen en/of voorzieningen aangebracht. Conform de algemene ventilatienormen zijn ventilatievoorzieningen aangebracht in de scootmobielruimte en scooterstalling.”

| 109

www.bevico.nl

Grote en kleine sloopwerken Asbestsanering Boren en zagen met diamant Bouwhulp

expert in onderhoud en renovatie van ventilatie, -luchtbehandelingsen rookgassystemen Bevico B.V. • Bijdorp-West 82, 2990 LC Barendrecht T 0180 - 642 200 • www.bevico.nl

Betere isolatie in 260 woningen Martin Campslaan – Leveren en plaatsen van HR++ dubbel glas inclusief susroosters in 260 woningen! Alhra Glas heeft meegewerkt aan het schitterende project om 260 woningen beter te isoleren terwijl een goede ventilatie altijd belangrijk is gebleven. Om beter te isoleren is het goed isolerende HR++ glas geplaatst. Deze glassoort zorgt ervoor dat de warmte goed binnen blijft en er dus kan worden bespaard op de stookkosten. Hiernaast zijn de woningen voorzien van susroosters. Deze roosters zorgen voor een goede ventilatie terwijl ze tegelijkertijd rekening houden met geluidsisolatie. KIES VOOR

KWALITEIT KIES VOOR

ALHRA

Tel. 010 – 477 75 96 Strickledeweg 120 E-mail: Info@alhra.nl 3044 EL ROTTERDAM Website: www.alhra.nl Bedrijventerrein

RIJSWIJK | Martin Campslaan

Dat draagvlak is voor ons net zo belangrijk als voor Rijswijk Wonen. We trekken vanaf de eerste informatiebijeenkomst samen op in de bewonersbegeleiding, wat alle partijen als prettig ervaren.”

VERBETEREN BINNEN- EN BUITENZIJDE Tussen mei en november 2014 vinden de onderhoudswerkzaamheden plaats. Per woning heeft Smits Vastgoedzorg maximaal tien werkdagen om de binnen- en buitenzijde te verbeteren. Van Oordt noemt de werkzaamheden: “We vervangen de collectieve verwarming door een individueel verwarmingssysteem met HR-ketels, we vernieuwen de waterleiding, we passen de groepenkast aan, plaatsen dubbelglas en roosters, vervangen hangen sluitwerk, saneren waar nodig asbesthoudende producten en brengen nieuwe privacyschermen aan. Bij één flatgebouw vervangen we de kozijnen aan de straatzijde. Indien nodig vernieuwen we ook de badkamer, keuken en/of toilet. Verder realiseren we nieuwe hoofdentrees en fietsenbergingen, we herstellen het metsel- en voegwerk, vervangen alle kit- en slabvoegen en verhogen de galerijvloeren. Alle algemene toegangsdeuren worden voorzien van automatische bedieningen en op het dak komen zonnepalen en isolatie.” De buitenzijde van de flatgebouwen moet in december 2014 klaar zijn. De bestrating en parkeerplaatsen op het buitenterrein volgen begin 2015.

VERGAANDE SAMENWERKING Tijdens de uitvoering is Smits Vastgoedzorg verantwoordelijk voor het behalen van de afgesproken prestaties binnen de planning van tien dagen. Zo wordt een kwaliteitsregistratie en logboek bijgehouden om de kwaliteitsbewaking aantoonbaar en controleerbaar te maken. Van Oordt: “Voor het behalen van planning en kwaliteit is samenwerking het sleutelwoord. Met de opdrachtgever, maar ook met en vooral tussen de leveranciers. Wij geven de betrokken partijen

de inspraak om gezamenlijk invulling te geven aan de planning volgens de lean-methode. De bereidheid om elkaar te helpen is op dit werk heel groot. Ook richting de bewoners. Is iemand bijvoorbeeld niet in staat de wasmachine te verplaatsen, dan doen wij dat.” Hartog voegt toe: “Met een bewonersenquête toetsen we de tevredenheid van de bewoners over onze communicatie, informatievoorziening en uitvoering. Ons doel is hierop een 8 te scoren. Daar zitten we nu boven.” ❚

Projectinfo RENOVATIE SLOOPWERKEN EN ASBESTSANERING "MSHW Support BV is een sloopbedrijf dat sinds 12 jaar werkzaam is in de bouw. Al sinds het begin zijn wij sc-530-gecertificeerd in het verwijderen van asbest. In de tussentijd hebben wij veel ervaring opgedaan in onder andere renovatieprojecten. In die hoedanigheid zijn wij ook bij dit project betrokken. Onze werkwijze wordt gekenmerkt door actief meedenken in het asbest- en sloopproces, in nauwe samenwerking met de opdrachtgever en asbest-inventarisatiebureaus." "MSHW Support BV is betrokken bij sloopwerkzaamheden aan de keukens, badkamers en toiletten in de woningen en in het entree- en bergingsgebied. Hierbij komen we ook de nodige asbesttoepassingen tegen. Van vloerzeil in keukens tot de kit in de dilataties. Veel van deze sloopwerkzaamheden gebeuren in bewoonde situatie en vragen daarom om een extra zorgvuldige uitvoering. Met name tijdens het verwijderen van asbest is het van belang dat er net en schoon gewerkt wordt. Mede door dit project is een goede samenwerking ontstaan met onze opdrachtgever Smits Vastgoedzorg en wij hopen deze in de toekomst te kunnen continueren."

DUURZAME BEGLAZING, DUURZAME SAMENWERKING Zo’n drieduizend ramen van de flats aan de Martin Campslaan worden vervangen. Alhra Glas neemt deze werkzaamheden op zich en gaat hierin naadloos mee in de planning en werkwijze van Smits Vastgoedzorg. Alhra Glas is een van de vaste partners van Smits Vastgoedzorg en voert op een groot deel van de projecten het glaswerk uit. Ferrie van Heusden, mede-eigenaar van Alhra Glas, komt al jaren bij Smits en raakte geïnspireerd door de manier van samenwerken: “Het gaat er vooral om dat je zegt wat je doet en doet wat je zegt.”

Bouwinfo OPDRACHT Rijswijk Wonen, Rijswijk

ONTWERP A3 Architecten, Rotterdam UITVOERING Smits Vastgoedzorg, Rotterdam BOUWPERIODE april 2014 – begin 2015 PROGRAMMA renovatie 2 flatgebouwen, bestaande uit 276 woningen, 5 bedrijfsruimtes, entrees, bergingen en buitenruimte

In het voorbereidingstraject van de werkzaamheden aan de Martin Campslaan gaf Alhra Glas advies over onder andere het toe te passen klepraam en de ventilatie. Afgelopen voorjaar volgde de opdrachtverstrekking en gingen de werkzaamheden van start. Van Heusden: “Aan de galerijzijden van de flats demonteren we de oude beglazing en plaatsen we HR++glas met geluidwerende ventilatieroosters en FSC-gecertificeerde glaslatten.” Alhra Glas zorgt ook voor de milieuvriendelijke afvoer van de oude beglazing. Elke dag levert Alhra Glas twee woningen op, passend binnen de tien dagen planning van Smits Vastgoedzorg. “Als onderaannemer krijgen we veel inspraak in de wijze waarop we onze werkzaamheden organiseren”, aldus Van Heusden. “Ook stemmen we onze werkzaamheden direct met de overige partijen af. Op die manier is een betrokken team ontstaan, waarbij iedereen respect voor elkaar heeft en bereid is een stapje verder te gaan. We dragen met z’n allen bij aan het succes van dit werk.”

| 111

DELFT | Sterflats

Tekst: Scripturum, Marjoleine Meppelink Beeld: Van der Speld Aannemers

'Ketensamenwerking is het nieuwe werken' In augustus 2013 is Van der Speld Aannemers begonnen met het groot onderhoud aan de Sterflat Sirius in Delft. Na een moeizame start heeft Van der Speld Aannemers het roer omgegooid en is gaan werken volgens de principes van ketensamenwerking. De mooie resultaten die hiermee bereikt zijn werden beloond met een nieuwe opdracht van opdrachtgever Vidomes voor de andere twee Sterflats. In totaal werden 272 flatwoningen onder handen genomen

Het groot onderhoud aan alle 272 woningen bestond uit diverse werkzaamheden. Iedere woning is voorzien van een nieuwe keuken, badkamer en toilet met bijbehorende installaties. De aardlekvoorzieningen, rioleringen en waterleidingen zijn aangepast en alle woningen hebben een nieuwe meterkast gekregen. In 20% van de woningen was bovendien asbest aangetroffen. Na een grondige asbestinventarisatie zijn alle keukenvloeren waar asbesthoudend zeil in lag gesaneerd.

MOEIZAME START Toen Van der Speld Aannemers opdracht had gekregen voor groot onderhoud aan de eerste Sterflat zijn zij samen met de onderaannemers om tafel gaan zitten. Na het doorsturen van de planning is begonnen met de werkzaamheden. Al snel bleek de traditionele aanpak niet voldoende te werken. “Er kwamen veel klachten van bewoners en monteurs, appartementen werden te laat opgeleverd en de kwaliteit van het geleverde werk was niet goed”, aldus Wouter van Iterson, projectleider bij Van der Speld Aannemers. “Iedereen was individueel bezig; er was geen gevoel van saamhorigheid.” Die tendens zette zich een aantal weken voort. “Toen de opzichter aankwam op het project zag hij een overspannen uitvoerder en geïrriteerde vaklieden. Hij vertelde toen over de ervaring die hij had opgedaan met ketensamenwerking en wees mij op de mogelijkheden hiervan binnen dit project.”

KETENSAMENWERKING Al snel werd de eerste brainstormsessie gepland. Ketensamenwerking is een groot gedachtegoed, dus werd besloten klein te beginnen. In de bouwkeet is een whiteboard opgehangen, waarop vanuit iedere discipline het werkproces geëvalueerd en beoordeeld werd. Hierbij stonden de aspecten veiligheid, respect voor elkaars werk, kwaliteit, planning en omgang met bewoners centraal. De resultaten werden visueel met smileys onderbouwd. Deze manier van inzichtelijk maken heeft als voordeel dat problemen sneller gesignaleerd en aangepakt kunnen worden. “Vanaf het moment dat wij het tij wisten te keren gingen we samenwerken als één team. Het bouwtempo schoot omhoog, wat resulteerde in een tijdsbesparing van 20% per woning. Daarnaast heeft er geen enkel bouwongeval plaatsgevonden. De verbeterde aanpak was ook onze opdrachtgever opgevallen en mondde uit in een nieuwe opdracht voor de andere twee Sterflats.”

DE KRACHT VAN DE WERKVLOER Voordat de bouwwerkzaamheden in flat twee en drie van start gingen, heeft Van der Speld Aannemers de ketensamenwerking nader uitgekristalliseerd. “Wij zijn van mening dat de vakman toegevoegde waarde biedt aan de klant. Deze vakman heeft een werkvoorbereider nodig, maar die werkvoorbereider staat in dienst van de vakman. Indirect betekent dit ook dat de directie in dienst staat van de vakman. De directie moet de vakman niet alleen tools in handen geven waarmee hij meerwaarde kan creëren voor de klant, hij moet ook zorgen voor een stabiele organisa-

112 |

tie. Wij hebben bij dit project het organogram dus eigenlijk omgedraaid omdat wij geloven in de kracht van de werkvloer.”

VISUEEL ÉÉN TEAM Tijdens de bouwwerkzaamheden droegen alle medewerkers hetzelfde shirt. Dit shirt was aan de achterkant bedrukt met de tekst ‘Team Sterflat’ met daaronder alle logo’s van de bedrijven die hebben meegewerkt aan het project. Aan de voorkant, symbolisch op harthoogte, stond de tekst ‘afspraak = afspraak’. Het doel van deze actie was om de herkenbaarheid voor de bewoners te bevorderen en het saamhorigheidsgevoel onder de medewerkers te stimuleren.

AFRONDING PROJECT In iedere woning werd een lijst opgehangen met alle te verrichten werkzaamheden. “De bedoeling was dat de vakman, na afronding van zijn taken, nog één keer de woning rondliep en zichzelf de vraag stelde: ‘Keur ik mijn werk goed en kan ik mijn werk foutvrij opleveren aan de volgende vakman?’ Bij tevredenheid over zijn werkzaamheden zette hij op de lijst een handtekening achter zijn naam. Op deze manier creëer je een stukje bewustwording bij mensen. En als het goed is heb je dan, na de laatste handtekening, een volledig opgeleverde woning.”

BEWONERSENQUÊTE Voorafgaand aan de bouwwerkzaamheden is voor alle drie de flats een bewonersinformatieavond georganiseerd. Ook konden de bewoners met hun vragen terecht bij het dagelijkse ochtendspreekuur en bij een speciaal voor dit project

DELFT | Sterflats

aangestelde bewonersconsulent. Om de bouwplannen inzichtelijk te maken voor de bewoners werd een proefwoning ingericht, die later tijdens de bouwwerkzaamheden is gebruikt als noodvoorziening. Van der Speld Aannemers had tevens besloten om, vanaf de tweede flat, het werkproces samen met de bewoners te evalueren. “Wij wilden ons werkproces continu verbeteren en innoveren. Daarvoor heb je informatie nodig, ook vanuit de bewoners. Uit de enquêtes van de eerste flat kwam een eindscore van 7,5 naar voren, na uitvoering van de tweede en derde flat kwam een eindscore van 8,7 naar voren: een resultaat waar we trots op kunnen zijn.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT Woningcorporatie Vidomes UITVOERING EN ADVIES Van der Speld Aannemers INSTALLATIES DME Installatie Groep, Knol Installatietechniek B.V.,

Vakmanschap, gedrevenheid, snelheid en betrokkenheid

OVERIGE KETENPARTNERS BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

T: 06 47 56 63 84 E: info@lt-afbouw.nl

Gigavent B.V. Kruiswijk, Nomacon B.V., Asbest Assist, Atlas Fireproofing, Hanique onderhoud, Keller, LT Afbouw, Raab Karcher, De Tombe & Karel, Alblas, Bemoflex € 2,5 miljoen (drie flats) Flat 1: 27 augustus t/m 15 november 2013; Flat 2 & 3 samen: 3 maart tot 25 juli 2014

Projectinfo

Bezoek onze website en vraag een offerte aan op www.lt-afbouw.nl.

SNELDROGENDE CEMENTGEBONDEN MORTELS LT Afbouw voorziet alle badkamers, keukens en toiletten van de Sterflats in Delft van nieuw stucwerk. De vochtige ruimtes zien er daarna weer als nieuw uit. Maar ook niet onbelangrijk: door het gebruik van sneldrogende cementgebonden mortels zijn ze in de toekomst uitstekend beschermd tegen vocht. “De speciale mortel wordt aangebracht in één laag die direct op dikte is", vertelt Mark Lichtenbelt, directeur LT Afbouw. "In de afwerklaag maken we de stuclaag klaar voor de volgende behandeling: schilderwerk of tegelwerk.” Hoe groot het project ook is, en hoezeer dit soort renovatieprojecten ook voor verrassingen kunnen zorgen, het werk loopt als een trein. Volgens Lichtenbelt heeft dit alles te maken met de ketensamenwerking en lean-planning die in de voorbereidingsfase zijn toegepast. “Het volledige werk is gezamenlijk ingepland. Bij nieuwbouw en renovatiewerken hebben we vaker met dit bijltje gehakt, maar voor dit type renovatiewerk/groot onderhoud is het voor ons de eerste keer. Alle knelpunten zijn eenvoudigweg zo goed voorbereid, dat er niks meer fout gaat.”

Met Asbest-Assist haalt u een ervaren partij in huis die kwaliteit, openheid en klantvriendelijkheid hoog in het vaandel heeft staan. Wij assisteren u op een soepele en vriendelijke manier om zodoende het ingewikkelde web van de asbestverwijdering te doorgronden. Uw asbestprobleem is onze specialiteit. Op weg naar een gezonde leefomgeving lossen wij dit asbestprobleem voor u op.

Voor de Sterflats in Delft verzorgt LT Afbouw alleen het binnenstucwerk, maar in feite beheerst zij alle vormen van stucwerk voor binnen en buiten. Voor het buitenstucwerk mag zij zich zelfs ‘specialist gevelisolatie’ noemen. Hierbij brengt zij in een eerste laag het isolatiemateriaal aan en in een tweede laag het stucwerk. “Wij zijn hiervoor KOMOgecertificeerd”, vertelt Lichtenbelt met enige trots. “Pandeigenaren hebben dan in een paar behandelingen een perfect geïsoleerde buitengevel met een uiterlijk naar keuze.”

Postbus 114 2410 AC Bodegraven

T 0348 - 688 018 M 06 55142054

Barwoutswaarder 89a 3449 HK Woerden

vincent@asbest-assist.nl www.asbest-assist.nl

www.asbest-assist.nl 724101_Asbestassist.indd 1

10-11-14 09:48

| 113

WAGENINGEN | Studentenhuisvesting

Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau Beeld: Klaassen Vastgoedontwikkeling

WAGENINGEN KRIJGT ER 149 STUDENTENKAMERS BIJ

‘We hebben optimaal rekening gehouden met leefwijze studenten’ Nog even en 149 studenten van de Universiteit Wageningen kunnen zich inschrijven voor de ideale studentenwoning. De woningen liggen middenin een bestaand woongebied. Werkelijk niets is aan het toeval overgelaten om de aansluiting tussen ‘reguliere’ bewoners en studenten zo plezierig mogelijk te maken.

De woningen kunnen indien nodig later worden gebruikt als gezinswoningen

114 |

WAGENINGEN | Studentenhuisvesting

Het studenten-appartementencomplex wordt gebouwd in opdracht van Idealis en Projectontwikkelaar Klaassen Vastgoedontwikkeling. Op de hoek van de Nobelweg en de Dolderstraat in Wageningen bouwen zij 69 zelfstandige kamers in een gebouw van zes woonlagen. In de andere gebouwen delen de studenten met vijf andere bewoners een woonkeuken, toilet en badkamer. Het totale complex is ontwikkeld door een bouwteam.

HOOG AFWERKINGSNIVEAU De woningen hebben een hoog afwerkingsniveau. Alle woningen worden sausklaar opgeleverd en zijn voorzien van marmoleum en gordijnrails. “De studenten hoeven dan niet zelf te boren en zo voorkomen we dat we de kamer enkele jaren later terugvinden als een gatenkaas”, merkt Van As praktisch op. “Maar ook bij het

inrichten van de ruimtes heeft duurzaamheid een rol gespeeld”, vertelt Terpstra. “Mocht het studentenaantal in Wageningen ooit teruglopen, dan kunnen de woningen vrij eenvoudig worden omgebouwd tot gezinswoningen. Ook de kleine appartementen in de gestapelde bouw kunnen relatief simpel worden omgezet naar grotere appartementen.” ❚

EEN EIGEN BINNENTERREIN Omdat de vijf bouwvolumes – waarvan één hoogen vierlaagbouw - in een rechthoek zijn geplaatst, hebben de studenten de beschikking over een eigen binnengebied. Hier bevinden zich de parkeervoorzieningen voor auto’s en fietsen. “Bij elke beslissing die is genomen, hebben we optimaal rekening gehouden met de leefwijze van studenten”, vertelt Bart van As, hoofd Vastgoed Idealis. “Ervaring leert dat een fietsenstalling niet wordt gebruikt als deze te ver van de studentenwoningen af ligt. Om die reden is de toegang tot het terrein aan de achterzijde van het gebouw geplaatst, waardoor de loop-/fietsroute van de studenten enigszins is gemanipuleerd. Zij fietsen nu altijd via het binnenterrein naar hun kamer en kunnen de fiets kwijt bij hun eigen deur of in hun eigen tuintje – buiten het zicht van de omgeving.”

SBR COMFORT-DETAILS Er wordt gekozen voor een traditionele kalkzandsteenconstructie. De kalkzandsteenconstructie vraagt minder voorbereiding, waardoor de bouw snel kan starten. Bovendien is het aantal woningen voor een betonconstructie net wat aan de lage kant. De gevels worden opgetrokken met een robuuste steen in een warme kleur. Bij de verdere invulling van de woningen hanteert het bouwteam de SBR Comfort-details. Vloeren, (scheidings)wanden en daken hebben een extra hoge thermische en akoestische isolatie.

DUURZAAMHEID “Bij het ontwerp is veel aandacht besteed aan het gebruik van duurzame materialen en een laag energieverbruik”, vertelt ontwikkelingsmanager Jeannet Terpstra van Klaassen Vastgoedontwikkeling. “De woningen en appartementen hebben een energielabel A++, goed voor het milieu en gunstig voor de portemonnee van de studenten. Toch zijn de woningen geheel afgestemd op wonen en studeren in deze tijd. Elke kamer heeft bijvoorbeeld zo’n acht tot tien wandcontactdozen. Ruim voldoende voor de aansluiting van laptops, tv’s, opladers en meer. In de keuken is gedacht aan stekkerdozen boven de tafels en wandcontactdozen voor waterkokers, koffiezetapparaten en magnetrons. De ledverlichting in de gemeenschappelijke ruimtes is geregeld met bewegingsmelders.”

Het complex wordt gebouwd op de hoek van Nobelweg en Dolderstraat

Bouwinfo OPDRACHT ONTWIKKELING ONTWERP ADVIES UITVOERING INSTALLATIES BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

Idealis, Wageningen Klaassen Bouwmaatschappij Arnhem bv, Arnhem Raaklein Architectuur, Eibergen Ingenieursburo Van der Werf en Lankhorst, Arnhem Klaassen Vastgoedontwikkeling, Arnhem Acel, Doetinchem € 6,8 miljoen excl. BTW voorjaar 2014 – voorjaar 2015

| 115

WAGENINGEN | Studentenhuisvesting

Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau

Beeld: Klaassen Groep

LUCHTDICHT BOUWEN

In de startblokken voor 2015 Veel partijen hebben het nog even voor zich uitgeschoven. Luchtdicht bouwen vraagt immers om specifieke kennis. Maar nu het Bouwbesluit bepaalt dat per 1 ­januari 2015 alle nieuwe woningbouwprojecten moeten voldoen aan een EPC van 0,4 is er geen ontkomen meer aan. De ­aangescherpte EPC is enkel haalbaar met een goede luchtdichtheid.

Om het energieneutraal bouwen te bevorderen, daalt de toegestane 'Energie Prestatie Coëfficiënt' met rasse schreden. Werd een woning met een EPC van 0,6 in 2011 nog gezien als een uiterst energiezuinige prestatie, in 2015 wordt de EPC aangescherpt naar 0,4 om in 2020 uit te komen op ongeveer 0. Gebouwen moeten dan zo zijn gebouwd, dat de luchtstromen van binnen ook binnen blijven en die van buiten, buiten blijven. Dat zijn de condities waaronder energie wordt bespaard.

VERNIEUWDE REGELGEVING Een partij die van huis uit nauw betrokken is bij het thema ‘luchtdicht bouwen’, is Den Braven Sealants. Als producent en leverancier van kitten, pur, compressiebanden, kozijnfolies, butylbanden en andere producten die gerelateerd zijn aan luchtdicht bouwen, weet zij als geen ander hoe kieren en naden kunnen worden gedicht om infiltratie en exfiltratie van lucht beheersbaar te maken. “Purren en kitten is dan niet genoeg”, weet Gertjan Prins, Concept Manager van Den Braven, uit ervaring. “Luchtdicht bouwen is gekoppeld aan vernieuwde regelgeving met berekeningsmethodieken. Het vereist kennis om uit te komen in de hoogste luchtdichtheidsklasse. Bovendien moeten materialen juist worden toegepast om het gewenste resultaat te bereiken.”

116 |

'Uitvoerende partijen hebben een totaalconcept ontwikkeld dat alle handvatten biedt voor luchtdicht bouwen'

WAGENINGEN | Studentenhuisvesting

ONVOLDOENDE VOORBEREIDING De praktijk leert dat aannemers zich nog onvoldoende voorbereiden op luchtdicht bouwen. Ze beginnen aan een bouwwerk en gaan er vanuit dat de luchtdichtheid later wel geregeld kan worden. Prins: “Regelmatig krijgen wij dan – halverwege het bouwwerk - het verzoek om ‘eens even mee te denken’. Natuurlijk is er dan nog wel het een en ander te regelen, maar veel efficiënter is het om het luchtdicht bouwen mee te nemen in het voorbereidingstraject. Het beste resultaat wordt bereikt als de bouwmaterialen en de dichtingsmiddelen op elkaar zijn afgestemd.”

Het concept geeft reken- en calculatietools voor het in te kopen materiaal. Van dit laatste is handig gebruikgemaakt bij de studentenhuisvesting in Wageningen om de hoeveelheid in te kopen materiaal – veelal uit het assortiment Den Braven DLB (Duurzaam Luchtdicht Bouwen) - te berekenen. Burghouwt heeft hier een belangrijke adviserende rol gespeeld als samenwerkingspartner van Den Braven. We komen dus ook naar bouwprojecten toe om advies te geven.

En tenslotte bevat het concept testen waarmee de luchtdichtheid gemeten kan worden.” Den Braven en Burghouwt verspreiden de informatie via de website, folders en trainingen. Daarnaast zijn ze op zoek naar complementaire producenten die ook oplossingen hebben om luchtdicht bouwen eenvoudig te maken en die het concept op basis van samenwerking willen verspreiden om luchtdicht bouwen uit de sfeer van complexiteit te halen. ❚

SAMENWERKEN Om deze reden werkt Den Braven nauw samen met leveranciers van hang- en sluitwerk, ventilatieroosters, bevestigingsmiddelen, deuren, kozijnen en meer. Samen bieden zij aannemers en architecten een concept, waarmee luchtdicht bouwen relatief eenvoudig wordt. Met Burghouwt heeft zij zelfs een totaalconcept ontwikkeld dat deze partijen alle handvatten biedt voor luchtdicht bouwen, inclusief een overzicht van bouwmaterialen met de juiste waarden.

VOOR AANNEMERS EN ARCHITECTEN “Het concept geeft aannemers en architecten precies de informatie die ze nodig hebben voor luchtdicht bouwen”, vertelt Ben Loesink, buitendienstmedewerker bij Burghouwt. Burghouwt levert een breed assortiment hang- en sluitwerk, ventilatieroosters, hardglas en meer. Voor de bevestiging hiervan liggen veel producten van Den

'Het beste resultaat wordt bereikt als de bouwmaterialen en de dichtingsmiddelen op elkaar zijn afgestemd' Braven standaard op het schap. “De informatie wordt onderbouwd met de actueel geldende regels. Het haakt in op drie aspecten: luchtdichtheid, thermische dichting en slagregendichting.

| 117

ARNHEM | Nieuwe Vaart

Groot onderhoud leidt tot afgestemde metamorfose Tekst: Fiona van Gemert-de Heus (Zutphens Persbureau) Beeld: Vastbouw

De buurt Nieuwe Vaart in de Arnhemse wijk Presikhaaf ondergaat een metamorfose. Woningcorporatie Vivare heeft vier bouwpartijen gevraagd om een plan te maken voor het groot onderhoud aan deze 102 grondgebonden jarenvijftigwoningen en het resultaat is een opgeknapte buurt, die de suggestie van nieuwbouw heeft. Vivare wil dat de woningen voor een vast budget per woning geüpgraded worden van een F- naar een B-label en dat een aantal technische problemen wordt aangepakt, zoals het oplossen van koudebruggen en vochtproblemen.

De gehele buitenschil is aangepakt

Voor een aantal bewoners was het groot onderhoud even slikken, want nadat andere woningen in de buurt gesloopt waren, verwachtten zij ook nieuwbouw. Nieuwbouw zou echter een veel duurdere huurprijs creëren dan de huidige woningen met een maandelijkse huur van 450 euro en Vivare vond het zonde om deze grondgebonden woningen te slopen terwijl er zoveel behoefte aan is.

GEFIXEERDE PRIJS Vier partijen werden uitgenodigd om een voorstel te maken op basis van de wensen van Vivare. “Door de prijs te fixeren denken we dat we de meeste kwaliteit kunnen krijgen. We kregen vervolgens drie keer een plan dat we verwachtten. Maar van Vastbouw kregen we een plan waar we zelf nooit aan gedacht hadden of waaraan we meer geld kwijt zouden zijn”, vertelt Floris Schrijvers, projectmanager bij Vivare. Vastbouw presenteerde een plan met een grondige analyse van de problemen, dat technisch uitgewerkt is en waarin ook veel aandacht is voor bewonerscommunicatie. De ketenpartners hebben hierin meegedacht. “Wij kozen voor een goed integraal plan, zonder meer- of minderwerk, dat we hebben afgestemd met de constructeur, architect en ketenpartners”, verduidelijkt Remond Molenkamp, vestigingsmanager bij Vastbouw. In een ‘leanachtige’ vorm is de planning op elkaar afgestemd. “Want we streven naar een volle dagproductie om het optimale resultaat te bereiken”, aldus projectleider Herman van de Willige van Vastbouw.

‘WERELD VAN VERSCHIL’ Door de analyse en de samenwerking met de ketenpartners kon Vastbouw met een vernieuwend plan komen. Waar anderen bijvoorbeeld als oplossing gevelbeplating voorstelden, kwam Vastbouw met een geheel nieuwe gevel. “Het is het optimale product voor een scherpe prijs. Een wereld van verschil”, aldus Van de Willige. De gehele buitenschil wordt aangepakt: er komen nieuwe dakpannen, nieuwe goten en dakisolatie. Het buitenmetselwerk op de begane

118 |

ARNHEM | Nieuwe Vaart

grond en de kopgevels wordt vervangen en voorzien van spouwisolatie. Waar de spouw dichtgemetseld was, wordt deze hersteld. Ook de gevels worden geïsoleerd en met de gevelstuc-afwerkingen krijgen de woningen een heel nieuwe uitstraling. De stalen kozijnen met enkel glas worden vervangen door kunststof kozijnen met dubbel glas en tevens krijgen de woningen luifels en (prefab) stoepjes bij de voordeuren. Er wordt circa drie weken aan elke woning gewerkt, waarvan circa vier dagen binnen. “Binnen wordt dat vernieuwd wat technisch noodzakelijk is”, vertelt Floris Schrijvers. In ieder geval krijgt elke woning een nieuwe badkamer. Op deze wijze blijven de woningen betaalbaar voor de doelgroep. Wel betalen de bewoners voor de energiebesparende maatregelen een maandelijkse huurverhoging van 15 euro. Vivare is enthousiast over de totstandkoming van dit project. In plaats van een bestek te maken, dat lang duurt en automatisch leidt tot selecteren op prijs, gaat de opdrachtgever in gesprek met de ketenpartners en stuurt het op kpi’s (kritieke prestatie-indicatoren), zoals tijd, geld, proces, bewonerscommunicatie en ook Total Costs of Ownership. “Sinds 2010 besteden wij zo aan. Het is nu onze standaard werkwijze. Door de aannemer in de plannen te betrekken en uit te dagen wordt het werk sneller, beter en goedkoper. En vooral ook leuker”, merkt Schrijvers. De werkzaamheden aan de Nieuwe Vaart zijn in mei begonnen en door op elke dag te starten met een woning kan het project in week 50 (voor de kerst) worden opgeleverd. Met dit groot onderhoud kunnen de woningen zeker weer 25 jaar vooruit. ❚ Info@vastbouw.nl www.vastbouw.nl Tel: 0548-539999 Info@vastbouw.nl 724100_sloof 1-4 Fout formaat.pdf www.vastbouw.nl Tel: 0548-539999

1

18-11-14

09:40

Projectinfo 'ALWAYS ON THE ROOF'

724100_sloof 1-4 Fout formaat.pdf

1

Argonstraat 3A info@sloofbv.nl

18-11-14

09:40

7463 PD Rijssen www.sloofbv.nl

‘Sloofalways always on on the ‘Sloof the roof’ roof’ Argonstraat 7463 PD Rijssen • Dak3Arenovatie info@sloofbv.nl www.sloofbv.nl

•• Kappenmontage Dak renovatie • Dak timmerwerken • Kappenmontage • Pannenleggen • Dak timmerwerken

Sloof BV is specialist in hellende daken en houdt zich bezig met het isoleren van daken, timmerwerken, dakconstructies en het leggen van pannen. “Een totaalpakket voor het renoveren van complete woonwijken, zoals te zien is bij het groot onderhoud van 102 woningen in Arnhem. Dit altijd in samenwerking met een hoofdaannemer, in dit geval Vastbouw Oost te Rijssen.” “Doordat wij in het bezit zijn van twee pannenkranen, kunnen we zeer snel te werk gaan. Dit is uitermate van belang bij een renovatieproject. Sloof BV is VCA-, KOMO-, FSC- en PFEC-gecertificeerd en is lid van het Hellende Dak en Dakmeester. Als u kiest voor een 'dakmeester', dan weet u dat u werkt met professionals die beschikken over deskundigheid en garant staan voor kwaliteit.”

‘Sloof always on the roof’ Kijk voor•meer informatie op onze website. •Pannenleggen Dak renovatie

• Kappenmontage • Dak timmerwerken • Pannenleggen

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP ADVIES UITVOERING INSTALLATIES BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

stichting Vivare, Arnhem InTex Architecten, Arnhem Bouwfysisch adviesburo BouwVisie, Ulft Vastbouw, Arnhem Installatiebedrijf Van Dam, Rijssen € 45.000,- excl. BTW per woning mei – december 2014

Kijk voor meer informatie op onze website. | 119

NIEUWEGEIN | Einsteinbaan

Tekst: Fiona van Gemert-de Heus (Zutphens Persbureau) Beeld: transVORM

VAN KANTOORPAND TOT VIJFTIG APPARTEMENTEN Met het oog op de grote vraag naar starterswoningen in de regio en het overschot aan kantoorruimte, deed Jutphaas Wonen uit Nieuwegein een uitvraag voor het transformeren van een leegstaand kantoorpand uit de jaren negentig aan de Einsteinbaan in Nieuwegein tot minimaal vijftig huurappartementen. Het betrof een uitvraag met twaalf prestatie-eisen. Ook had Jutphaas elf wensen met betrekking tot de waarde voor de klant en de uiteindelijke kosten van transformeren en onderhoud voor een vernieuwde levensduur van 30 jaar, allemaal samengevat op één A4’tje. TransVORM, onderdeel van Vorm B.V. in Papen­ drecht, kreeg de opdracht gegund vanwege een uit basiscomponenten opgebouwd plan, dat voor diversiteit binnen de gestelde kaders zorgt. Het bedrijf werkte een aantal varianten voor de verkaveling uit, inclusief architectonisch (A3 Architecten), constructief (IOB) en installatietechnisch (VIAC) ontwerp. “Een van de kenmerken van ons plan is

het 'legoliseren', denken vanuit basiscomponenten”, vertelt bedrijfsleider Rob Meijer van transVORM. “Hiermee kunnen we de huurders binnen een aantal standaardplattegronden keuze geven voor de indeling van de woning. We hebben bijvoorbeeld een drietal versies gemaakt voor de badkamer.” Hoewel transVORM ernaar streeft, ook in het kader van duurzaamheid, maximaal gebruik te maken van het

Aanbouwen transformeren 'saai' kantoorgebouw tot aantrekkelijk appartementencomplex

120 |

bestaande gebouw, slaagt het erin om het enigszins saaie kantoorgebouw een metamorfose te geven. Dit komt vooral door het aanbouwen van balkons, die de vrij vlakke egale gevel voorzien van 'sprankelende witte vlakken'. Ze hebben niet enkel een esthetische functie: omdat het gebouw naast een gemeentelijke weg met een behoorlijk geluidsniveau ligt, dienen ze vooral als geluidsscherm. Voor deze balkons is een nieuwe fundering aan het gebouw gemaakt. De schermen zijn uitgevoerd in kunststof sandwichpanelen, omdat beton te zwaar bleek. Het gebouw omvat een kantoordeel van vier bouwlagen en een loods van twee bouwlagen. In de loods worden twee keer acht woningen gebouwd, de overige 34 woningen worden in het ‘hoofdgebouw’ gerealiseerd. De toegang van het kantoorgebouw

NIEUWEGEIN | Einsteinbaan

Projectinfo SNEL EN KUNDIG WERKEN MET PREFAB Aannemersbedrijf Fried van de Laar heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de transformatie van het leegstaande kantoorpand aan de Einsteinbaan tot het appartementencomplex met vijftig huurwoningen. De kant-en-klare prefab-units die in dit project zijn toegepast werden in de productiehal van toeleverancier Faay Prefab Products geassembleerd. Ook de ingebouwde leidingen en elektra werden vooraf verzorgd. De nauwkeurige voorbereiding die aan het werken met prefab-units vooraf gaat, levert niet alleen tijdwinst op maar zorgt er tevens voor dat de faalkosten nihil zijn. “Dit maakt prefab-units uitermate geschikt om mee te werken”, aldus Jan van de Laar, mede-eigenaar bij Aannemersbedrijf Fried van de Laar.

Oorspronkelijke toegang blijft hoofdentree

blijft de hoofdentree voor de appartementen, het originele trappenhuis en de lift worden hergebruikt en van de voormalige toiletgroepen zijn bergingen gemaakt. “De tegels hebben we laten zitten”, vertelt Meijer. Ook is in een aantal woningen nog de verankering van de binnenspouwbladen aan de wit gespoten plafonds te zien.

DUURZAAM TRANSFORMEREN KOZIJNEN De aluminium gevelkozijnen worden weliswaar vervangen door beter isolerende kunststof kozijnen, maar de aluminium kozijnen krijgen een tweede leven in de openingen op de balkons. “Dit kunnen we doen omdat ze daar een ander soort functie krijgen: het is een kijkgat door het scherm heen, zonder isolerende of waterkerende functie – alleen geluidwerend”, legt Meijer uit. De daken zijn voorzien van nieuwe isolatie die de warmteweerstand verhoogt en er komen zonnepanelen. Voor de ventilatie van de woningen wordt een warmteterugwin-installatie met CO2-sturing toegepast. Voor de binnenwanden heeft transVORM, net als in een voorgaand plan voor Jutphaas, gekozen voor Faay-wanden. “Een bijzonder product”, vindt Meijer, “want het zijn standaardpanelen met een massieve vulling. Daarmee kunnen we gemakkelijk de geluidseisen halen en het stelt de bewoners ook in staat om iets aan de wand op te hangen. Met deze panelen hebben we ook de ‘legostenen’ samengesteld die we zo als prefab badkamer of toiletunit het gebouw konden inschuiven.” In de oorspronkelijke loods konden deze elementen via de overhead-deur naar binnen, maar voor het hoofdgebouw werd een stuk van de gevel gedemonteerd door de binnenspouwbladen los te schroeven. ›

De langdurige samenwerking tussen aannemersbedrijf Fried van de Laar en toeleverancier Faay Prefab Products verloopt zeer goed. “Gezien onze ruime ervaring in het werken met prefab-units en de langdurige werkrelatie met Faay Prefab Products, zijn wij benaderd om aan dit project mee te werken.” Hoewel het unieke concept van dit project is bedacht door ontwikkelende bouwer transVORM en toeleverancier Faay Prefab Products, heeft aannemersbedrijf Fried van de Laar de prefabelementen geplaatst en de logistieke begeleiding van het proces op zich genomen. Een goede planning transVORM organiseerde met de partners een lean sessie. Tijdens deze leanplanning zijn we een 12 weken realisatietijd overeengekomen.Om te voorkomen dat mensen elkaar tijdens deze korte bouwtijd in de weg lopen is een zeer strakke en goed uitgedachte planning vereist. “We werkten soms met twintig personen op een kleine oppervlakte. Maar iedereen op de werkvloer had hetzelfde idee: het moet snel gaan, we hebben weinig ruimte en de werkzaamheden moeten elkaar opvolgen als een treintje. Deze eensgezindheid heeft ervoor gezorgd dat alle vijftig appartementen binnen tien weken bouwkundig konden worden opgeleverd.”

WERKEN OP BASIS VAN VERTROUWEN Een kantoor transformeren naar energieneutrale huurappartementen zonder onrendabele top. De Einsteinbaan is zo’n project. Woningcorporatie Jutphaas, ontwikkelende bouwer transVORM en bouwpartner Faay Prefab Products B.V. zijn momenteel bezig met het ombouwen van het voormalige kantoorgebouw aan de Einsteinbaan 2 in Nieuwegein tot vijftig huurappartementen in de sociale huurklasse. Met de transformatie wordt kantorenleegstand bestreden en het levert de woningcorporatie betaalbare woningen voor starters op. Transformeren, een maatschappelijk zeer relevante en technisch interessante markt. Bouwen in de geest van 'legolisering', prefab, plug-and-play. Meedenken vanuit gebruikers en toeleveranciers. Starten vanuit randvoorwaarden, minimale eisen en wensen. Faay Prefab Products B.V. draagt met de prefabproducten bij aan de snelheid van de kantoortransformatie aan de Einsteinbaan. “Prefabricage levert veel op, vooral in termen van tijdswinst. Je begint al heel vroeg in het proces met engineering. Dat levert naast tijdswinst ook kostenbesparing op, omdat er geen faalkosten zijn”, aldus Mark Faay, directeur bij Faay Vianen. Voor het transformatieproject heeft het bedrijf onder meer vijftig prefab badkamers en toiletten geleverd. Die werden volledig in de productiehal geassembleerd en daar vond ook de oplevering van de units plaats. Ook transVORM, dat eerder het onderwijspand Brinkwal transformeerde naar starterswoningen, heeft veel geleerd. Gert-Jan Bezemer, directeur bij TransVORM: “We hebben een inhaalslag gemaakt in het conceptueel denken, waarbij bijvoorbeeld 'total cost of ownership' en industrieel maatwerk een belangrijke rol spelen.”

| 121

NIEUWEGEIN | Einsteinbaan

Later zijn deze gevelelementen weer teruggeplaatst. Omdat de prefab ‘legostenen’ al in de fabriek zijn getest en 'als compleet werkend elementen op de bouw gemonteerd zijn', kunnen de deuropeningen tot de oplevering op slot blijven.

MODELWONING Om de huurders goed een woning en een indeling te kunnen laten kiezen, ontwikkelde transVORM, zodra de binnenwanden gesloopt waren, een modelwoning. De huurders zijn overwegend jonge starters met één- of tweepersoonshuishoudens en enkele wat oudere alleenstaanden. Hoe groot de behoefte aan dit soort woningen is, bleek al uit de aanmeldingen: 700 mensen schreven zich in voor dit project. In november, na een bouwperiode van circa een half jaar, wordt het gebouw opgeleverd en kunnen de huurders er hun intrek nemen. ❚

Handelsweg 1, 5683 PS Best T 0499 39 64 38 F 0499 37 52 31 E info@friedvandelaar.nl www. friedvandelaar.nl

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP UITVOERING INSTALLATIES

Jutphaas Wonen A3 Architecten, Rotterdam; IOB ingenieursbureau, Hellevoetsluis; VIAC, Houten TransVORM, Papendrecht installatie maatschappij H.ek, 's-Hertogenbosch (als partner)

AFVALBEHEER

BINNENWANDEN EN PREFAB INBOUWUNITS Faay (als partner) BOUWKOSTEN € 3 miljoen BOUWPERIODE mei t/m november 2014

Een andere kijk op bestaand vastgoed

Het is onze passie om op duurzame wijze omgevingen te creëren waarin mensen zich prettig voelen. Onder het motto ‘in het bestaande zit de echte waarde’ zetten wij alles op alles om bestaand vastgoed nieuw leven in te blazen. Dit doen wij door transformatie, revitalisatie, onderhoud en alle combinaties daartussen. Of het nu gaat om een kantoorpand, een zorgcomplex, een winkelcentrum, een school of een woongebouw. Resultaatgericht samenwerken is hierbij de sleutel tot succes.

transVORM.info 122 |

AMERSFOORT | De Horsten

Tekst: Fiona van Gemert-de Heus (Zutphens Persbureau)

Beeld: Coen Hagedoorn Bouwgroep

Groot onderhoud én labelsprong in tien dagen:

Resultaatgericht samenwerken voor bewonerstevredenheid Met resultaatgericht samenwerken is het mogelijk de 384 woningen van ‘De Horsten’, verdeeld over zes blokken in Amersfoort snel en met zo min mogelijk overlast voor bewoners te renoveren: elke woning wordt in tien dagen voorzien van onder andere nieuwe kozijnen, een cv-installatie en een nieuwe badkamer. Asbest in de woning wordt verwijderd alsmede de oude leidingen van de collectieve verwarming.

Het project omvat drie belangrijke aspecten: de galerijflat moet een labelsprong maken (van F naar minimaal B), waarvoor gevels, daken en vloeren worden aangepakt. De collectieve verwarming wordt vervangen door individuele cv-installaties die hoogstwaarschijnlijk zullen leiden tot een beter stookgedrag. En behalve de woningen wordt ook de onderbouw met bergingen en collectieve voorzieningen onder handen genomen. De hamvraag voor het hele project was: “Hoe kunnen wij er nu voor zorgen dat we efficiënter, beter en met minder kosten dat hele project doorwerken?” Coen Hagedoorn Bouwgroep ging met de opdrachtgever en adviseur om tafel om dit te onderzoeken. “We hebben heel kritisch naar het proces gekeken en vastgesteld wie wat doet en hoe we tijd kunnen besparen. Ook hebben we ons eigen proces doorgelicht om te kijken of we nóg slimmer kunnen werken”,

vertelt Richard Ariëns, bedrijfsleider van de Coen Hagedoorn Bouwgroep. Er rolde een schema uit waarin de werkzaamheden aan de woningen in tien dagen gerealiseerd kunnen worden. Om de overlast voor de bewoners zoveel mogelijk te beperken zijn de werkzaamheden aan de woningen in een aparte bouwstroom geplaatst van de werkzaamheden aan de onderbouw en er wordt met een hoogwerker in plaats van met steigers gewerkt, om de bewoners niet het gevoel te geven op een bouwplaats te bivakkeren.

plannen. Bewonerstevredenheid is ook een kwaliteit”, benadrukt Ariëns. Een bijdrage aan die tevredenheid geeft ook de nieuw ontwikkelde 'Warme opname App'. Samen met Alphaplan verwerkt Coen Hagedoorn Bouwgroep de gegevens van de warme opname ›

GEHALVEERDE BOUWTIJD Door steeds met een dubbele bouwstroom (twee strengen) te starten wordt de totale bouwtijd ook nog eens gehalveerd. “We gaan voor bewonerstevredenheid, dus tussen de blokken krijgen ze ook even tijd om weer op adem te komen, in plaats van dat we de blokken strak achter elkaar

Ook de buitenschil werd aangepakt

| 123

elektrotechniek bv INSTALLATIETECHNIEK

Zuiderinslag 12

Als BRL 6000-gecertificeerd, elektrotechnisch bedrijf zorgen wij voor kwalitatief

Postbus 39

hoogwaardige oplossingen die perfect aansluiten bij uw specifieke wensen en bij

3870 CA Hoevelaken

het beschikbare budget. Naast onze projecten bieden wij ook service, beheer en

BEVEILIGINGEN

T

(033) 253 45 81

onderhoud aan. Wij maken voor u een servicecontract op maat.

F

(033) 253 58 26

INSPECTIES

T

info@mossink.nl

PROJECTVERLICHTING

BESTURINGSTECHNIEK

www.mossink.nl

Al eens gedacht aan een installatie op basis van duurzame energie? Vraag eens naar de mogelijkheden. Ons team staat voor u klaar om uw wensen feilloos te vertalen naar pasklare oplossingen.

U W PA R T N E R I N G E B O U W E N R E N O V AT I E Dak- en zinkwerk Sanitaire installaties Centrale verwarming Luchtbehandeling Service en technisch beheer T O O N A A N G E V E N D E

I N S T A L L A T E U R

V O O R

M I D D E N

N E D E R L A N D

Installatie techniek de Vreeden BV Bachweg 1, 3816 NA Amersfoort T (033) 470 03 00 info@devreeden.nl - www.devreeden.nl

AMERSFOORT | De Horsten

direct in de woning met een tablet. Gegevens zijn dezelfde dag voor iedereen beschikbaar inclusief foto’s. “We hebben al drie blokken achter de rug en dankzij het resultaatgericht samenwerken, in combinatie met een lean-planning, hebben we die op de dag af opgeleverd. Resultaatgericht samenwerken gaat niet alleen over het proces, maar ook over kosten, onderhoud en samenwerken. Je zou het ook nog kunnen toepassen in het begeleidingsproces, maar daarvoor hanteren we een takenlijst waar we de dubbelingen uithalen”, legt Ariëns uit. “Bij de oplevering stopt resultaatgericht samenwerken niet: wij willen graag verantwoordelijk blijven bij het geleverde product en we hopen dat we met de opdrachtgever een meerjaren onderhoudsplan kunnen opstellen." Na de Arendshorst en Havikshorst, komt medio 2015 ook Valkenhorst op dezelfde wijze aan de beurt. “De zeventig procent bereidheid van de bewoners die minimaal nodig is, is voor het eerstvolgende blok alweer binnen.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT de Alliantie, Hilversum

ONTWERP

Projectinfo E-INSTALLATIES “Mossink Elektrotechniek uit Hoevelaken is al jarenlang de betrouwbare partner van Coen Hagendoorn Bouw op het gebied van elektrotechniek. De samenwerking verloopt dermate goed dat al menig project is opgeleverd tot volle tevredenheid van alle partijen.” Mossink heeft bij het omvangrijke revitalisatieproject van de galerijflats Havikshorst en Arendshorst te Amersfoort alle voorkomende elektrotechnische werkzaamheden verricht. Alle groepenkasten werden vervangen, en de installatie werd aangepast op de nieuwe indeling van keuken, toilet en badkamer. Hierin werden ook de cv-ketel, wasmachine en mechanische ventilatie meegenomen. De hoofdentree, onderdoorgangen en bergingen zijn verbouwd. De verlichting is vernieuwd en vervangen door duurzame, energiezuinige verlichting geschakeld door energiebesparende schemerschakelaars. Tevens is de deur-intercominstallatie vervangen door een modern code-/scrollpaneel. Dit paneel vervangt het verouderde beldruksysteem. In de stalling voor scootmobiels werden oplaadpunten geïnstalleerd. Ook regelde Mossink de bouwstroom voor het project. De flats worden nog uitgebreid met nieuwbouw van 5 appartementen boven de entree. “Zoals voor alle projecten geldt zijn communicatie en flexibiliteit van groot belang voor de voortgang. Daarom hanteren wij korte lijnen en kunnen wij slagvaardig handelen voor een optimaal resultaat. Met recht zijn wij trots op onze bijdrage aan dit project.”

'LEAN' LEIDT TOT VERKORTE BOUWTIJD Door nauwe afstemming met de aannemer en bouwpartners kunnen de werktuigbouwkundige installaties van elke woning in Arendshorst en Havikshorst te Amersfoort in minder dan tien werkdagen gerealiseerd worden. De vraag was om de werkzaamheden per woning in tien dagen uit te voeren. “In overleg met alle bouwpartners hebben we de planning in elkaar kunnen schuiven en de bouwtijd kunnen verkorten tot negen dagen. De tiende dag is een rustmoment om met de bewoners op te leveren”, vertelt Joost Brons, eigenaar van Installatiebedrijf De Vreeden.

Van Schagen architekten, Rotterdam

ADVIES Alphaplan, Alphen aan den Rijn UITVOERING Coen Hagedoorn Bouwgroep, Huizen

INSTALLATIES De Vreeden Installatietechniek, Amersfoort (W); Mossink Elektrotechniek, Amersfoort (E) BOUWKOSTEN € 17 miljoen

BOUWPERIODE 2013 – 2016

De werkzaamheden in de vijf blokken van meer dan zestig woningen zijn rigoureus: de hemelwaterafvoer wordt vervangen, evenals de leidingen en schachten van de binnenriolering, de riolering in de nieuwe badkamer, de waterinstallaties en in een aantal woningen ook de toiletten en keukens. Tevens worden de woningen voorzien van mechanische installatie en de collectieve verwarming wordt vervangen door een eigen centrale-verwarmingsinstallatie per woning voorzien van nieuwe leidingen en radiatoren. “Renoveren is een specifieke tak van sport waar je op ingesteld moet zijn. Wij zijn dat. Wij doen heel veel prefab op de zaak, zodat installaties ook op korte termijn in de woning gemaakt kunnen worden”, legt Brons uit. Het resultaat is een duurzamere en comfortabelere woning. Brons: “Door de mechanische ventilatie kunnen woningen goed worden geventileerd en doordat je dan het vocht uit de woning haalt, behaal je ook een energiebesparing. We verwachten ook dat mensen minder stoken als ze hun eigen verwarmingsinstallatie hebben.” De lean-aanpak levert voordelen voor alle betrokkenen op, verwacht Brons: “Een kortere planning, dus korter overlast, minder gezeur achteraf en een efficiënter proces, dus financieel voordeel."

De galerijflats van de Alliantie in de wijk Liendert maken een labelsprong naar minimaal B

| 125

ALKMAAR | Bergerweg

Tekst: Henk Geist

Beeld: Woonwaard

Van school tot studentenhuisvesting

Een voormalig schoolpand aan de Bergerweg in Alkmaar heeft een transformatie tot studentenhuisvesting ondergaan. Daarmee beschikt de stad met twee hogescholen over haar eerste echte complex voor studentenhuisvesting. De transformatie van de voormalige middelbare school heeft zich in opdracht van corporatie Woonwaard in twee fasen voltrokken.

126 |

Het complex werd in eerste instantie door Woonwaard aangekocht met de bedoeling het te slopen en te vervangen door woningbouw. Door de gewijzigde omstandigheden op de woningmarkt besloot de corporatie het pand te handhaven. "We hebben toen onderzocht wat de best passende functie zou kunnen zijn. Dat bleek studentenhuisvesting", zegt Edwin van Etten, projectleider bij Woonwaard.

de meest gunstige indeling maken, die enerzijds aansluit op de wensen van de studenten en anderzijds een rendabele exploitatie mogelijk maakt. We hebben daarvoor een klankbordgroep in het leven geroepen waarin ook een aantal studenten zaten. Studentenhuisvesting is voor ons een nieuwe tak van sport. Het project is mede tot stand gekomen door de goede samenwerking met en een subsidiebijdrage van de gemeente Alkmaar."

In de eerste fase werd het grootste deel van het hoofdgebouw en een bijgebouw verbouwd tot 14 studio's en 28 kamers op de begane grond en eerste verdieping. Daarvoor was het gebouw met een verdiepingshoogte van ruim 3,5 meter en door de grootte van de klaslokalen uitermate geschikt. Van Etten: "We wilden

DOELMATIG Opdrachtgever Woonwaard en aannemer Kesselaar & Zn uit Alkmaar zaten al in een vroeg stadium van de planvorming met elkaar om tafel. "Het voeren van een open dialoog is ĂŠĂŠn van de kernvoorwaarden van de samenwerking tussen

ALKMAAR | Bergerweg

beide partijen. Korte lijntjes tijdens het proces hadden als positief gevolg dat de samenwerkingspartijen adequaat en consequent konden handelen. In gezamenlijkheid is telkens naar praktische en doelmatige oplossingen gezocht", zegt Maik Schermer, projectleider bij Kesselaar & Zn, dat de renovatie van beide fasen voor zijn rekening nam. De bestaande lokaalindeling vormde het uitgangspunt voor de renovatie. Schermer: "De lokalen konden bijna allemaal in tweeën worden gedeeld. We hoefden daarvoor vrijwel niet inpandig te slopen en grote constructieve aanpassingen waren ook niet nodig." Door onder meer de toepassing van Faay-wanden als woning scheidende wanden konden in een hoog tempo nieuwe wooneenheden worden gemaakt, die voldoen aan de eisen voor brandveiligheid en geluidswering.

EIGEN SANITAIR Het woonoppervlak ligt tussen de 24 en 50 vierkante meter. De studio's zijn wat groter en beschikken over een eigen keuken en badkamer met douche, toilet en een aansluiting voor een wasmachine. Elke wooneenheid heeft een eigen groepenkast en beschikt over eigen sanitair. De kamers zijn verdeeld over vier woongroepen met elk een gemeenschappelijke huiskamer met een keukenvoorziening. Dankzij de hoogte van de wooneenheden kon het overgrote deel van de installaties voor onder meer de mechanische ventilatie worden weggewerkt boven het verlaagde systeemplafond en boven de verdiepingsvloer achter de knieschotten van de zolder, die als commerciële ruimte in gebruik is.

RANGEERTERREIN Complicerende factor was de nabijheid van een spoorlijn en rangeerterrein. Aan de zuidwestzijde van het hoofdgebouw en bijgebouw zijn daarvoor extra geluidswerende voorzieningen getroffen. Zo is het bijgebouw aan de spoorzijde voorzien van een dove gevel en bij het hoofdgebouw zijn de stalen kozijnen met enkelglas aan de pleinzijde vervangen door kunststof kozijnen met isolerend dubbelglas. Elders zijn de karakteristieke stalen kozijnen gehandhaafd. De eerste fase werd in 2012 afgerond. De tweede fase kon pas worden uitgevoerd na het vertrek van een kinderdagverblijf, dat een deel van het gebouw nog in gebruik had. In de tweede fase zijn nog eens acht appartementen gerealiseerd, die vlak voor de aanvang van het nieuwe studiejaar werden opgeleverd. Het gaat om zelfstandige appartementen, waarvoor door de studenten huursubsidie kan worden aangevraagd. Ook is het binnenterrein in 2012 op de schop gegaan; het beschikt nu over 38 parkeervakken en een binnentuin. Van Etten: "Daarmee hebben we een mooie campus voor Alkmaar gecreëerd." ❚

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP CONSTRUCTIE UITVOERING INSTALLATIES

BOUWKOSTEN BOUWPERIODE

Woonwaard, Alkmaar BBHD architecten, Alkmaar A. Harder Adviesbureau, Broek op Langedijk Aannemersbedrijf Kesselaar & Zn, Alkmaar Klaver Giant, Alkmaar (E); Klaver Klimaattechniek, Obdam (ventilatie- en luchtbehandeling) € 378.000,- excl. BTW eerste helft 2014 (fase 2)

Projectinfo SNELLE VERBOUW DANKZIJ TOEPASSING FAAY-WANDEN De snelle verbouwing van het voormalige schoolgebouw aan de Bergerweg tot studentenhuisvesting was mede mogelijk door de toepassing van Faay-wanden. De prefab wand- en plafondsystemen van dit zelfstandige Nederlandse familiebedrijf zijn snel te monteren en maakten een verbouwperiode van 10 weken mogelijk. “Dankzij deze montagesnelheid was de renovatie eerder afgerond dan gepland”, zegt Marcel van de Werfhorst namens Faay. “Onze opdrachtgever was zeer onder de indruk van de zeer snelle montage.” De keuze voor Faay-wanden is mede ingegeven door de grote hoogte van de lokalen in het schoolgebouw. De Faay-wanden bieden daarvoor voldoende stabiliteit. De wanden hebben een massieve kern van vlasscheven, een geperste plaat van vlas, die aan weerszijden van gipskartonbeplating is voorzien. Van de Werfhorst: “Het gebruik van vlas is een vorm van milieuvriendelijk en ecologisch verantwoord bouwen, die steeds vaker wordt toegepast.” De woningscheidende wanden zijn gemaakt van IW200, opgebouwd uit twee VP70-wanden. Daarbij is de spouw van 60 millimeter tussen de twee wandpanelen gevuld met 40 millimeter steenwol, wat voorkomt dat de spouw als een klankkast werkt. De IW200/VP70 panelen beschikken naast hun geluidsisolerende werking over een zeer hoge brandwerendheid van minimaal 120 minuten. Faay-panelen zijn ook toegepast bij onder meer de badkamerwanden in de studio’s en studentenkamers. “Daarnaast is het systeem goed reparabel, schroefvast en impactbestendig. Je kunt er van alles aan vastmaken en ophangen zonder extra voorzieningen. Daarmee is het uitermate geschikt voor dit type projecten”, meent Van Werfhorst. Omdat het pand grenst aan een rangeerterrein van de NS, zijn er voor de betreffende zijde van het gebouw extra eisen gesteld aan geluidsisolatie. Om de geluidsisolatie met circa 25 dB te verbeteren zijn hier in de woningen voorzetpanelen aangebracht. Gekozen is voor het gebruik van de 40 centimeter brede VP54 Faay-panelen in combinatie met 40 millimeter steenwol.

De 4 woongroepen hebben elk een gemeenschappelijke huiskamer met een keuken

Het project is een zogenaamd ketenintegratieproject. Hierbij werken meerdere partijen project-ongebonden samen met als doel beter, sneller en goedkoper te presteren. Het voornaamste gezamenlijke doel van ketenintegratie is realisatie van het werk in de optimale verhouding van kwaliteit, kosten en tijdsinvestering, “met een tevreden eindgebruiker.”

| 127

DOORN | Bartiméus

Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau Beeld: Giesbers Rotterdam

'Nog nooit zoveel afbouwmaterialen in één gebouw' Tijd voor gewoon wonen. Onder dit motto heeft Bartiméus in Doorn een groot project neergezet om de kwaliteit van wonen voor mensen met een visuele en/of verstandelijke beperking te verbeteren. De gebouwen hebben heldere kleuraccenten, gelijkmatige, adequate verlichting en een aangename akoestiek. Onlangs werden het zwembad en het sportcentrum opgeleverd. Bartiméus Doorn – aantrekkelijk gelegen in het groen - bestaat uit een dorpskern met daar omheen woningen en faciliteiten voor mensen met een visuele en/ of verstandelijke beperking. Uitvoerder van het sporten bewegingscentrum en een zwembad met beweegbare bodem is Giesbers Rotterdam.

BIJZONDERE VORM Het sport- en bewegingscentrum heeft een bijzondere vorm. Het grijze, gebogen dak zorgt voor een markante uitstraling en maakt het gebouw ook op afstand gemakkelijk herkenbaar. De metalen bogen beginnen ongeveer 2,5 meter boven het maaiveld. Daaronder bevinden zich aluminium gevels en kozijnen met royale glaspartijen, die het sportcomplex verbinden met het omliggende groen. De indeling is helder. De gang verdeelt het gebouw in twee delen: links de sportzalen en zwembad en rechts de lokalen ten behoeve van dagbesteding van de bewoners.

VEEL VERSCHILLENDE AFBOUWMATERIALEN Net als in de overige Bartiméus-gebouwen is in het sport- en bewegingscentrum weloverwogen aandacht besteed aan een overzichtelijke plattegrond, licht, contrasten, geluidsisolatie, akoestiek en textuur. “Ik ben al bij veel zorgprojecten betrokken geweest”, vertelt Niels Akkermans, manager commercie en productie van Giesbers Rotterdam, “maar nog nooit telde één gebouw zoveel verschillende afbouwmaterialen. Toch hebben ze allemaal een duidelijke functie en maken ze het centrum veilig en toegankelijk voor de specifieke bezoekers.”

VEILIG EN OPVALLEND Akkermans doelt hiermee op geluiddempende materialen, brandwerende materialen en uiteenlopende soorten wandbekleding. ‘Boxer’ met sterk akoestische kwaliteiten, het zachte, beschermende ‘Mawi’ en het schuimrubber-achtige ‘Sportig’. Daarnaast is de veiligheid vergroot met doordachte details, zoals verzonken deurkrukken waaraan niemand zich kan stoten, epoxy vloeren en contrasterend tegelwerk. Wandcontactdozen zijn allemaal zwart en vallen daardoor goed op in de witte ondergronden.

LOGISTIEK “Het was een uitdaging om alle materialen tijdig op de bouwplaats te krijgen”, vertelt Akkermans. “Daar komt nog bij dat we vrij laat zijn ingevlogen in het project. De voorbereidingstijd was dus kort.” Ook met de spelregels van Bartiméus moest Giesbers Rotterdam rekening houden. Zo zijn er beperkte tijden voor laden en lossen, moest geluidsoverlast tot het minimum beperkt blijven, moest werkverkeer zich in de laagste versnelling verplaatsen en moest het bouw-

terrein gesloten blijven. Komt er iemand langs? Dan altijd even groeten. Akkermans: “Dat laatste spreekt voor zich. En voor het overige heeft de lean-methode ons uitstekend geholpen. Dankzij duidelijke schema’s en goed gecoördineerde afspraken liep alles op rolletjes en op schema.” Met al deze faciliteiten is Bartiméus een centrum dat past in deze tijd. De bewoners zijn er optimaal gefaciliteerd om ‘gewoon te wonen’. “Wij zijn slechts de uitvoerders”, merkt Akkermans bescheiden op. “Het denkwerk hierachter is verricht door Bartiméus. Je merkt aan alles dat zij precies weten hoe zij voor hun bewoners het verschil kunnen maken.” ❚

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP ADVIES BOUWSOM BOUWPERIODE

Bartiméus Doorn IAA Architecten De Mik Adviesbureau € 1,8 miljoen (sporthal) april 2012 - september 2014

Het gebogen dak maakt het gebouw ook op afstand herkenbaar

| 129

CUIJK | Cuijkse Cantheelen Met de realisatie van twee woonhoven in fase II van de Cuijkse Cantheelen krijgt de Brabantse gemeente een baken langs de Maas

Tekst: Martijn van den Bouwhuijsen Beeld: Leo van Vliet - Focusview Fotografie; Martijn van den Bouwhuijsen

AANNEMER ONTZIET PRIMAIRE KERING EN BOUWT SNEL CASCO CUIJKSE CANTHEELEN

GROOTS EN DIVERS BOUWPROJECT LANGS DE MAAS OP SCHEMA Bouwbedrijf Van de Ven voert in opdracht van woningcorporatie Mooiland een groots project uit aan de Cuijkse Maasboulevard. De nieuwbouw behelst 22 sociale huurwoningen, 12 huurappartementen, 22 koopappartementen, 97 zorgappartementen, 64 psychogeriatrie-wooneenheden, zorginfrastructuur, een multifunctionele accommodatie en gebouwd parkeren voor 197 auto’s. De aannemer begon in juni 2013 met bouwen en ontzag het dijklichaam, dat een onderdeel vormt van Nederlands primaire waterkering. Tot 50 meter langs de dijk mocht er tussen oktober en april niets uit de grond worden gehaald. Na de voortvarende onderbouw, die vóór het stormseizoen was afgerond, ging Van de Ven verder. In 72 werkdagen verrezen de 9 verdiepingen hoge, prefab betonnen woontorencasco's die met de laagbouw het beeld van kasteelkantelen oproepen.

'BAKEN LANGS DE MAAS' “Met de realisatie van twee woonhoven in fase II van de Cuijkse Cantheelen krijgt de Brabantse gemeente een baken langs de Maas”, zegt senior projectleider Dennis Coulen namens opdrachtgever wooncorporatie Mooiland. “De hoven refereren met de kanteelvormige bebouwing aan de rijke historie met nederzettingen van de Kelten en de Romeinen. Op de bouwlocatie stond tot voor kort een woonwijk. We besloten om samen met zorgcentra Pantein en de gemeente Cuijk om hier nieuwbouw te realiseren die inspeelt op de behoefte aan zorg, wonen, winkels en publieke voorzieningen. De eerste fase is opgeleverd en bestaat uit 13 huurappartementen en 5 commerciële ruimtes. Bouwbedrijf Van de Ven voert nu fase II uit.”

130 |

De nieuwbouw behelst 22 sociale huurwoningen, 12 huurappartementen, 22 koopappartementen, 97 zorgappartementen, 64 psychogeriatrie-wooneenheden, zorginfrastructuur, een multifunctionele accommodatie en gebouwd parkeren voor 197 auto’s

CUIJK | Cuijkse Cantheelen

COMPLEXE BOUWLOCATIE De nieuwbouw van fase II, die de contour van de dijk volgt met een gehoekte 'voetafdruk', is straks direct vanaf de Maasboulevard te betreden voor voetgangers en fietsers. Automobilisten moeten een stukje omrijden om de geventileerde parkeergarage met groendak op een lager niveau te bereiken. De locatie maakt de bouw complex. De kleilaag van het dijklichaam, dat een onderdeel vormt van Nederlands primaire waterkering, moest ontzien worden. Penetratie door de dijk was verboden door het Waterschap. In een zone tot vijftig meter mocht maar beperkt gewerkt worden om ontspoeling te voorkomen. Tevens mocht er niet gewerkt worden aan de onderbouw in de periode tussen 1 oktober en 1 april (het stormseizoen).

TIJDIG FUNDEREN EN SNEL DE HOOGTE IN Na een aanbesteding op basis van een onderhandse selectie met vijf partijen, kreeg bouwbedrijf Van de Ven op 11 april 2013 de bouwopdracht. Deze Veghelse bouwer kreeg de verantwoordelijkheid voor het grondwerk, het bouwkundige deel, alle installaties, en de keukens en balies in de verblijven voor de psychogeriatrische cliënten.

In 72 werkbare dagen verrezen de 9 verdiepingen hoge woontorencasco's die, met de laagbouw, het beeld van kasteelkantelen oproepen

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP

Mooiland, Grave (www.wonenindecantheelen.nl) Wiegerinck Architectuur Stedebouw, Arnhem en Molenaar&Bol&VanDillen architecten, Vught ADVIES Ingenieursbureau Ulehake, Oss (constructie) en Sweegers en de Bruin Ingenieurs, 's-Hertogenbosch (installaties) UITVOERING Bouwbedrijf Van de Ven, Veghel PREFAB BETON Geelen Beton, Wanssum BOUWPERIODE juni 2013 – voorjaar 2015

Projectleider Henry van Opstal zegt namens Bouwbedrijf Van de Ven: “We gingen na de opdrachtverlening met spoed aan de slag met de werkvoorbereiding, om de onderbouw vóór 1 oktober gereed te hebben. De engineering vergde de nodige hoofdbrekens, vanwege de gevoeligheid van het dijklichaam en de complexiteit van de prefab torenconstructies. Alle werkzaamheden in het dijklichaam, dus ook bijvoorbeeld het plaatsen van bouwhekken, waren meldingsplichtig, wat veel coördinatie met het Waterschap vergde.” “Op 17 juni begonnen we met de onderbouw. We maakten met grondverdringende palen, waarmee geen grond naar boven werd getransporteerd, het fundament voor de hoogbouw. De laagbouw met hoven kreeg een fundering op staal. In de eerste week na de bouwvakvakantie was de onderbouw klaar, ruim vóór de deadline. Vanaf september 2013 voerden we de bovenbouw uit. We gebruikten hierbij een 180 tons rupskraan om de tot 17 ton zware betonelementen te verplaatsen. De vier torens bereikten binnen 72 werkdagen het hoogste punt. Om ruimte te maken voor de 180 tons kraan kon een deel van de bovenbouw van de hoven pas later worden gerealiseerd. Inmiddels is de rupskraan vervangen door twee torenkranen van 40 en 50 meter hoogte en werkt Bouwbedrijf Van de Ven voortvarend verder. De samenwerking met de verschillende partijen verloopt goed. Ik heb er daarom alle vertrouwen in dat we in het voorjaar van 2015 opleveren.” ❚

Bouwbedrijf Van de Ven kreeg de verantwoordelijkheid voor het grondwerk, het bouwkundige deel, alle installaties, en de keukens en balies in de verblijven voor de psychogeriatrische cliënten | 131 724110_Bouwbedrijf van de Ven.indd 1

10-11-14 11:51

AMSTERDAM | Jeruzalem Blok M

LEVENSLOOPBESTENDIG BOUWEN IN DE AMSTERDAMSE WIJK JERUZALEM Tekst: Scripturum, Marjoleine Meppelink

Beeld: Dura Vermeer Bouw Midden West BV

In de Amsterdamse, cultuurhistorische wijk Jeruzalem verrijst in snel tempo een nieuwbouwcomplex met 84 sociale huurwoningen. Opdrachtgever Rochdale heeft de bouw van het complex in handen gelegd van Dura Vermeer Bouw Midden West BV. De huurwoningen die worden gebouwd dragen alle het certificaat Woonkeur, dat garandeert dat de woningen niet alleen voldoen aan een hoge gebruikerskwaliteit, maar ook levensloopbestendig zijn. Het nieuwbouwcomplex is opgebouwd uit een commerciële plint op de begane grond en 84 sociale huurwoningen. De commerciële ruimte gaat dienstdoen als gezondheidscentrum en huisvest onder meer een huisartsenpraktijk, een apotheek en een praktijk voor fysiotherapie. “Het nieuwbouwcomplex is daarmee niet alleen een aanwinst voor de bewoners zelf maar voor de hele wijk Jeruzalem”, aldus Richard van Dijk, projectleider bij Dura Vermeer Bouw Midden West BV.

LEVENSLOOPBESTENDIG Het ontwerp voor de nieuwbouwwoningen voldoet aan alle eisen die gesteld worden om het certificaat Woonkeur te verkrijgen. Er zijn niet alleen brede galerijen gemaakt waar mensen met rollators zich makkelijker kunnen bewegen, ook komen in de woningen geen hoogteverschillen voor. Bij de indeling van de twee- en driekamerwoningen is gekeken naar veiligheid en gebruiksgemak. Grote hendels aan de kozijnen zorgen er bijvoorbeeld voor dat deze met minder kracht geopend kunnen worden.

ORIGINELE GEVELSTEEN De gevelsteen die bij dit project wordt toegepast is redelijk specifiek: een gebakken gevelsteen die wit uitslaat. De combinatie van de brons geanodiseerde kozijnen met de witte gevel geeft het gebouw een

132 |

speelse uitstraling. Deze uitstraling is een bewuste keuze geweest van de architect.

JUST IN TIME-PRINCIPE Doordat de omtrek van het gebouw ook de omtrek van de directe bouwplaats is, zijn er geen mogelijkheden om voorraden en bouwmaterialen op te slaan. Dit betekent dat alles wat aangevoerd wordt meteen vanaf de vrachtwagen bij de bouw gebruikt moet worden. Dit wordt opgelost door te werken volgens het just in time-principe, waarbij de levering en de productie naadloos op elkaar afgestemd zijn. “Dit vergt een zeer strakke planning en een grote inzet van alle betrokkenen”, aldus Richard van Dijk. Het bouwproject ligt middenin het centrum van de woonwijk Jeruzalem en grenst direct aan de openbare weg. “Het is een uitdaging om de buurtbewoners zo min mogelijk bouwoverlast te bezorgen. Voor de start van de bouw hebben we daarom alle betrokkenen ingelicht over de werkzaamheden die plaats zullen vinden en de eventuele hinder die hiermee gepaard kan gaan. Gelukkig zijn onze plannen door de omliggende bewoners goed ontvangen.”

GOEDE VOORBEREIDING CRUCIAAL Volgens Van Dijk verloopt de samenwerking tussen alle meewerkende partijen tot nu toe erg goed. “Dit

is mede te danken aan een goede voorbereiding. Samen met de opdrachtgever, constructeur en architect hebben we in een jaar tijd een gedegen plan opgesteld dat past binnen het budget van de opdrachtgever.” Voor wat betreft de uitvoering van de werkzaamheden werkt Dura Vermeer Bouw Midden West BV graag met vaste partners. “Het voordeel hiervan is dat je weet wat je van elkaar kunt verwachten.”

OVER DURA VERMEER Met bijna 160 jaar ervaring is Dura Vermeer een belangrijke speler op het gebied van woning- en utiliteitsbouw. Richard van Dijk vervolgt: “Wij behoren niet tot de zogenoemde prijsvechters van deze markt. Niet alleen de kwaliteit maar ook de veiligheid van onze werkzaamheden vinden wij veel belangrijker. Wij hebben betrouwbaarheid hoog in het vaandel staan.” Hiernaast staat het begrip ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ bij Dura Vermeer centraal, zowel op bouwtechnisch terrein als in de dagelijkse bedrijfsvoering. “Als het enigszins kan opereren wij zo groen mogelijk, aangezien wij van mening zijn dat wij een grote verantwoordelijkheid hebben ten aanzien van de volgende generaties”, aldus Richard van Dijk. ❚

AMSTERDAM | Jeruzalem Blok M

Bouwinfo OPDRACHT Woningstichting Rochdale ONTWERP Studioninedots CONSTRUCTIE IMD Raadgevende ingenieurs ADVIES Fore Installatie Adviseurs B.V. (installaties); Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV (brandveiligheid); M+P Raadgevende Ingenieurs BV (EPC) UITVOERING Dura Vermeer Bouw Midden West BV INSTALLATIES Breman IJsselmuiden en Blom Elektrotechniek Beverwijk BOUWKOSTEN circa € 9 miljoen BOUWPERIODE april 2014 - juli 2015

Gebakken gevelsteen als afwerkingsmateriaal

Projectinfo “UNIEKE UITSTRALING DANKZIJ DESIGN BALKONHEKSYSTEMEN” Al meer dan 20 jaar produceert en plaatst MBR Hekwerken aluminium balkonheksystemen. Kwaliteit, klantgerichtheid en vooruitstrevendheid zijn de kernwaarden die hierbij voorop staan. De talloze nieuwbouw- en renovatieprojecten die MBR Hekwerken heeft opgeleverd zijn ook in het buitenland niet onopgemerkt gebleven. Zowel in België, Frankrijk als Engeland zijn al diverse grote projecten afgerond. “Doordat wij veel tijd en geld investeren in kennis- en productontwikkeling hebben wij inmiddels meerdere belangrijke ontwikkelingen binnen de balkonhekkenbranche op onze naam staan”, aldus Frank van Roessel, account manager bij MBR Hekwerken. Een van deze recente ontwikkelingen is de nieuwe productlijn MBR Design. Kenmerkend voor MBR Design zijn de strakke afwerking en de slanke detailleringen van de hekwerksystemen. Het bevestigen van hekken, handregels en voetplaten aan balusters gebeurt allemaal zonder zichtbare verbindingen of onderdelen. Door efficiënte productiemethoden sluit MBR Design bovendien prijstechnisch goed aan bij de markt van deze tijd. Frank van Roessel vervolgt: “Toen Dura Vermeer ons benaderde om een offerte te maken voor het nieuwbouwproject Jeruzalem Blok M in Amsterdam, hebben wij hen direct gewezen op onze nieuwe productlijn MBR Design. Wij zijn namelijk van mening dat de strakke en kwalitatief hoogwaardige uitstraling van MBR Design goed aansluit op het moderne nieuwbouwproject. Nadat wij enkele modellen hebben laten zien en diverse monsters hebben gemaakt waren de architect en opdrachtgever direct enthousiast. In combinatie met de brons geanodiseerde kleurstelling van de hekken en kozijnen en de wit uitslaande gevelsteen kan de uitstraling van dit project met recht uniek genoemd worden.”

| 133

UTRECHT | Renovatie Ankaradreef Tekst: Jan-Kees Verschuure

Beeld: Portaal; Bomar

DOELGROEPGERICHT LEVENSDUURONDERHOUD VOOR PORTIEKFLAT ANKARADREEF

'SOCIAAL PROCES IS DOORSLAGGEVEND' De kenmerkende jarenzestighoogbouw in Utrecht-Overvecht is grotendeels toe aan levensduuronderhoud of wordt gerenoveerd door een van de drie betrokken woningcorporaties. In deelgebied De Gagel, bij de groene noordgrens van de Domstad, wordt tot komend voorjaar de 174 appartementen tellende portiekflat aan de Ankaradreef grondig aangepakt. Zowel vanuit logistiek als bewonersoogpunt beschouwd een uitdagende opdracht, vertellen Nico van Ginkel, Silvia van de Kamp (Portaal) en Alan Bosch (aannemer Nijhuis Apeldoorn). De voor Overvecht kenmerkende hoogbouwflats, die over de gehele wijk verspreid zijn te vinden, zijn vanwege hun omvang, indeling (gesloten keukens) en diversiteit (2 tot 5 kamers) nog steeds populair bij de Utrechtse bevolking. Ontwikkelaar Nico van Ginkel: “De eerste bewoners kwamen uit de Utrechtse middenklasse; eind vorige eeuw is Overvecht een multiculturele stadswijk geworden en zijn de flats voornamelijk door grote gezinnen betrokken. De huidige doelgroep willen wij blijven bedienen met deze woningen. Het was eerst de bedoeling deze flats te slopen. Uiteindelijk is ervoor gekozen deze toch te behouden. De renovatie wordt uitgevoerd voor de komende 35 jaar.” De tien verdiepingen tellende portiekflat aan de Ankaradreef voldeed niet meer, vervolgt van Ginkel. “Veel bewoners klaagden over vocht, stank en tocht. Wij verrichten nu een noodzakelijke levensduurrenovatie, met als nevendoel het leefbaarder en aantrekkelijker maken van de algemene ruimten en directe omgeving.”

TOTAALRENOVATIE Onderlegger is het wijkplan 'Overvecht de Gagel vernieuwt', dat uitgaat van versterking van de sociale en ruimtelijke structuur in dit deel van Overvecht. De gemeente Utrecht werkt hierin samen met woningcorporaties als Portaal. “Volgens het beeldkwaliteitsplan moet de architectonische uitstraling van de flats zoveel mogelijk behouden blijven. De grindplaten die de gevels bekleden zijn daarom gehandhaafd; wel worden de borstweringen geïsoleerd en alle kozijnen vervangen door kunststof kozijnen met draaiende delen en worden de liften doorgetrokken van de begane grond tot en met de bovenste verdieping. De entrees en bergingen worden vernieuwd en de bergingen krijgen een eigen toegang; ook worden de balkons vergroot en wordt op het dak een centrale installatie voor schotelontvangst aangebracht. Verder zijn alle woningen opgewaardeerd naar energielabel B. Binnen zijn keuken, badkamer en toilet en alle leidingen

134 |

gerenoveerd, en er is mechanische ventilatie aangebracht. Een ingrijpende totaalrenovatie, zeker omdat deze in bewoonde staat wordt uitgevoerd.”

LOGISTIEK Voor coördinerend hoofdaannemer Nijhuis Apeldoorn is de opgave extra uitdagend, omdat een doorlopende galerij ontbreekt: per verdieping komen telkens drie woningen uit op één portiek, waardoor de bouwlogistiek nauw luistert. “Soms werkten meer dan honderd man op 1 portiek, terwijl de bewoners deze bleven gebruiken”, vertelt vestigingsdirecteur Alan Bosch, wiens mensen de renovatiewerkzaamheden in de woningen begin oktober hebben afgerond. “De aandacht die nodig is voor de uitvoering botste aanvankelijk met bewonersbelangen. Wij hebben de logistiek daarom nog tijdens het proces grondig aangepast, waardoor materiaal nu buitenom kan worden aangevoerd, en op de balkons kan worden opgeslagen. De balkonrenovatie vindt als laatste plaats; ter uitbreiding van de balkons hebben wij met onderaannemer Bomar - producent van aluminium en stalen balkonhekken, een lichte prefabconstructie van staal, aluminium en glas ontwikkeld die op en aan de bestaande betonnen balkonconstructie wordt gemonteerd en gehangen.”

BEWONERSBEGELEIDING De genoemde logistieke aanpassing was het resultaat van ketensamenwerking van opdrachtgever en hoofdaannemer, vertelt projectmanager Silvia van de Kamp. “Wij hebben de uitvoering gedurende het project een week stopgezet om de koppen bij elkaar te steken en te reorganiseren. Als opdrachtgever zijn wij iets meer 'op afstand' gaan staan omdat het in de inloopwoning stormliep met bewoners. Hun vragen worden nu samen met de aannemer opgelost. Zowel voorafgaand aan de gunning als daarna hebben de plannen van Nijhuis ons overtuigd, met name op sociale aspecten, die in dit project uitermate belangrijk zijn.”

Bouwmateriaal wordt via de balkons aangevoerd

UTRECHT | Renovatie Ankaradreef

Bouwinfo OPDRACHT Portaal

UITVOERING Nijhuis Apeldoorn

BOUWPERIODE april 2014 – voorjaar 2015

PROGRAMMA TOTAALRENOVATIE 174 woningen portiekflat Ankaradreef

Projectinfo 'Nevendoel is het aantrekkelijker maken van de directe omgeving'

Een van de oplossingen is een 'sociaal uitvoerder' van Nijhuis Apeldoorn, die met Portaal de bewonersbegeleiding verzorgt. “Wij hebben immers te maken met een kwetsbare doelgroep, die ook nog eens met de stress van een grootschalige woningrenovatie wordt geconfronteerd”, vervolgt Bosch. “Wij hebben daarom een zorgvuldige selectie gemaakt van eigen mensen en onderaannemers die het – op menselijk vlak - uitdagende bewoond renoveren goed aankunnen.” Het beoogde ritme van 15 woningen per week kon zodoende worden gehaald. “Alle woningen

zijn in een halfjaar gerenoveerd, op basis van 12 dagen per woning, waarbij dagelijks telkens 3 woningen werden opgestart. Nu deze klaar zijn werken wij tot week 11 van 2015 verder aan de oplevering van de balkons en de algemene ruimten.” “Meerdere aannemers beheersen de benodigde techniek, maar techniek is slechts een middel. Nijhuis denkt vanuit bewoners en zoekt daar de juiste mensen bij. Voor ons is dat doorslaggevend geweest. Straks staat hier een flat die op alle fronten voor meer bewonerstrots zal zorgen”, besluit Van de Kamp. ❚

BALKONS ANKARADREEF De lichte balkonconstructie van Bomar bestaat uit een verzinkt stalen frame met een paneel van gelaagd glas en hekwerk. Het frame is voorzien van een lichtgewicht vloer en wordt met twee uit het zicht geplaatste diagonale schoren aan de gebouwconstructie gehangen en op de resterende balkonconstructie geplaatst. De nieuwe, bredere balkons dragen af aan de muren. Bomar monteerde de 180 balkons aan de Ankaradreef in een tempo van 6 stuks per dag. “De bewoner hoeft alleen het oude balkon leeg te maken; de montage gaat buitenom”, aldus commercieel manager Peter Niemer.

| 135

UTRECHT | Renovatie Ankaradreef

BalkonBreed:

componentgericht bouwen vanuit wensen eindgebruiker en opdrachtgever Als gevolg van een toenemende aandacht voor ketenintegratie, krijgen aannemers en toeleveranciers de kans hun toegevoegde waarde meer te laten zien. Zo ook Bomar, dat voor de renovatie van de Ankaradreef een prefab balkonuitbreiding ontwikkelde, produceerde en monteerde. Met het maatwerksysteem BalkonBreed wil Bomar de markt voor woningbouwrenovatie nog beter gaan bedienen. “BalkonBreed is meer dan een product”, vertelt commercieel manager Peter Niemer. BalkonBreed is een compleet, speciaal voor de renovatiemarkt ontwikkelde totaaloplossing waarmee het mogelijk wordt met minimale bouwkundige aanpassingen bestaande balkons te vergroten. Een 'betaalbare modulaire maatwerkoplossing met als doel het gebruiksgemak en leefcomfort van bewoners te verbeteren, de uitstraling van het gebouw te moderniseren, het bestaande vastgoed op te waarderen en de levensduur te verlengen', aldus de specialist in balkonuitbreidingen. “BalkonBreed is echter meer dan alleen de feitelijke uitbreiding, aangezien wij indien gewenst alle bijkomende randzaken op ons nemen. Bouwen in componenten heeft de toekomst”, aldus Niemer. “Wij zien BalkonBreed als onafhankelijke component binnen een renovatie, los of als onderdeel van een groter renovatieproject uit te voeren. Hierdoor kan de renovatieduur en dus ook de overlast voor bewoners nog meer bekort worden. BalkonBreed omvat de gehele keten, van ontwerp tot en met uitvoering, en Bomar kan zelfstandig alle taken en randtaken op zich nemen, van het slopen van het oude balkon, het uitvoeren van warme opnames tot het ontwikkelen, produceren en monteren van complete maatwerksystemen. Alles wat nodig is om het vernieuwde balkon op te leveren, alles in één hand. BalkonBreed biedt het antwoord op de toegenomen ketenintegratie in onze sector, waarvan het project Ankaradreef overigens al een prima voorbeeld is.” Nederland kent een groot aantal woongebouwen gerealiseerd middels een aannemerspecifiek bouwsysteem, waarbij de buitenruimte in de vorm van een balkon beperkt is. “Een balkon van vier meter breed en slechts een meter diep is geen uitzondering maar regel. Die balkons worden dan ook meer gebruikt als plek voor de vuilniszakken en opslag. Bewoners zijn over het algemeen gelukkig in hun woonomgeving, maar krijgen door een verdergaande individualiseringstrend steeds meer behoefte

136 |

UTRECHT | Renovatie Ankaradreef

aan leefcomfort. Waarom geen balkon waar je wel gezellig met gezin en vrienden kan genieten? BalkonBreed speelt direct in op die behoefte en resulteert onder begeleiding van een architect in een opwaardering van gebouw, leefomgeving en wijkeconomie. BalkonBreed is daardoor niet alleen een goede investering voor particulieren verenigd in een Vereniging van Eigenaren, maar juist ook voor corporaties die bezig zijn het woningbezit langetermijnbestendig te houden.” Niemer denkt dat met deze aanpak tevens meer en betere langetermijnallianties tussen bouwpartners worden gerealiseerd. “De opdrachtgevende woningcorporaties en VvE's zien de voordelen van ketenintegratie, bouwpartijen staan ervoor open en passen hun manier van werken steeds meer aan. De eindgebruiker profiteert vervolgens van een goede, kwalitatieve samenwerking van bouwpartijen, waardoor bouwcomponenten met een betere prijs-kwaliteitverhouding worden gemaakt - afgestemd op gebruikerswensen, efficiënter gebouwd en met een langere levensduur.” BalkonBreed wordt geprefabriceerd en nagenoeg als één geheel naar de projectlocatie getransporteerd. Hierdoor wordt het mogelijk BalkonBreed met een doorlooptijd van een dag te monteren en op te leveren. ❚

Bomar BV | Biezenkamp 21 | 6691 EJ Gendt (GLD) | +31 (0) 481 - 42 23 44 | info@bomarbv.nl | www.bomarbv.nl

“Hoe fijn zou het zijn als ons balkon iets groter zou zijn!”

TOTAALOPLOSSING VOOR HET VERGROTEN VAN BESTAANDE BALKONS

www.BalkonBreed.nl

powered by

+

Balkoncomponenten worden nagenoeg als 1 geheel geprefabriceerd

| 137

HAARLEM | Meerstaete

Tekst: Henk Geist

Beeld: Rutges Vernieuwt

HUURCOMPLEX MEERSTAETE VOORZIEN VAN NIEUWE BUITENSCHIL Na een spectaculaire onderhoudsbeurt moeten de 99 sociale huurwoningen van het flatcomplex Meerstaete in Haarlem aan het eind van 2014 weer klaar zijn voor de toekomst. Door het groot onderhoud wordt de kwaliteit van het complex, gelegen aan de uiterste ­zuidrand van het stadsdeel Schalkwijk, sterk verbeterd als het gaat om leefbaarheid, wooncomfort, energieverbruik en uitstraling. Het onderhoud van het complex, dat bestaat uit een gebouw van zes lagen en een gebouw van twaalf lagen hoog, wordt in opdracht van eigenaar corporatie Elan Wonen uitgevoerd door Rutges Vernieuwt. Het project omvat onder meer het vervangen van de door gebreken aangetaste galerij- en balkonvloeren inclusief de balustrade, het vernieuwen van het metselwerk van de gevels zowel aan de galerij- als balkonzijde, het plaatsen van nieuwe deur- en raamkozijnen voorzien van HR++glas en het na-isoleren van de kopgevels en bestaande dakbedekking. Door het verbeteren van de isolatiewaarde van de buitenschil en door het aanleggen van een nieuwe duurzame installatie die deels wordt gevoed door zonnepanelen, krijgen de woningen het energielabel B/C. De nieuwe balkons worden zo’n 80 centimeter dieper dan de oude. Dat is mogelijk door over de bestaande consoles waarop de balkons rusten een staalconstructie te monteren. Bij de voorbereiding van het onderhoud werd evenwel duidelijk dat er in de maatvoering van de consoles van zowel balkons als galerijen veel afwijkingen zitten. “Dat was toch een behoorlijk probleem. We hebben er daarom voor gekozen de buitenzijde van het gebouw geheel in te scannen”, zegt projectleider Jan Taapken van Rutges. “Dat maakte precies duidelijk hoeveel centimeter de afwijking per console bedroeg. Op basis van het scanmodel is in samenwerking met de betrokken ketenpartners en met gebruikmaking van het BIM-model uiteindelijk een definitief ontwerp en een uitvoeringsplanning voor de vernieuwing van balkons en galerijen tot stand gekomen.” De maatafwijkingen worden opgevangen door een aanpassing van de staalconstructie en door vilten op de consoles te bevestigen. Volgens een strakke planning worden er per dag 8 galerij- of balkonplaten in een verticale strook vervangen. Taapken: “Dat aantal wordt mede ingegeven door de bijzonder krappe werkruimte die er rond Meerstaete is. Na de aanvoer van de platen monteren we hier meteen de balustrade er op. De volgende dag worden met een kraanwagen eerst de oude galerijvloeren met hekwerk verwijderd waarna we meteen de nieuwe versie inclusief balustrade terugzetten. De galerij moet ’s avonds weer door de bewoners kunnen worden gebruikt.” Aan de balkonzijde worden tegelijkertijd nieuwe puien in de vorm van prefab houtskeletbouwelementen aangebracht. Door deze aanpak blijft de overlast voor bewoners ook beperkt. Het onderhoud wordt namelijk uitgevoerd terwijl de bewoners in hun huizen blijven wonen; aan het interieur van de woningen veranderd bijna niets.

138 |

De nieuwe balkons zijn circa 80 centimeter dieper dan de oude

HAARLEM | Meerstaete

Mochten de bewoners toch teveel overlast ervaren, dan kunnen ze tijdelijk terecht in een als woning ingerichte speciale voorziening. Elan Wonen heeft gekozen voor een dusdanige renovatie dat Meerstaete tot 2043 een plezierige woonomgeving biedt. “Uitgangspunten waren de kwaliteitseisen die wij aan ons bezit stellen”, zegt Maurice Stoffers-Merz, projectleider bij Elan Wonen. “Er waren structurele problemen die om aandacht vroegen. We zijn in overleg met Rutges Vernieuwt gekomen tot een weloverwogen exploitatieplan dat zich voornamelijk richtte op de buitenschil, aangezien de badkamer, keuken en toilet tien jaar geleden nog zijn aangepakt. Mede op basis van een tevredenheidsonderzoek onder bewoners hebben we uiteindelijk voor dit onderhoudsscenario gekozen.” Daarbij wordt het gebouw onder meer voorzien van een nieuwe collectieve laagtemperatuur cv-installatie. Alle woningen krijgen daarom andere radiatoren en op het dak van het gebouw komen zonnepanelen en een warmtepomp. Stoffers-Merz: “De verwachting is, dat de bewoners niet alleen blij zullen zijn met de vergrote balkons en de frisse eigentijdse uitstraling. Maar ook met het aangenamere binnenklimaat in de woningen en de energiebesparende maatregelen, die zeker merkbaar zullen zijn in de portemonnee van de bewoners.” ❚

Per dag worden 8 balkonplaten vervangen

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP CONSTRUCTIE UITVOERING INSTALLATIES BOUWPERIODE BOUWKOSTEN

Elan Wonen, Haarlem Beata Franso, Amsterdam De Vries konstructiebureau, Gouda Rutges Vernieuwt, De Meern Warmtebouw, Utrecht 2014 ca. € 6,5 miljoen excl. BTW

Projectinfo

Belo Groep

BALKONONDERSTEUNINGEN EN FRAMES VOOR PV-PANELEN Voor het project Meerstaete aan de Forelstraat te Haarlem, heeft de Belo Groep een opdracht verkregen van bouwbedrijf Rutges Vernieuwt. Deze opdracht bestaat onder andere uit het engineeren, produceren en gedeeltelijk monteren van balkonondersteuningen en ondersteuningframes ten behoeve van PV-panelen. “Evenals voorgaande projecten is ook deze opdracht tot volle tevredenheid van de opdrachtgever uitgevoerd.” Luifel

Renovatie

Windscherm

Belo Groep Linschoten - Nederland

Telefoon +31 348 425210 E-mail: info@belogroep.nl

Engineering - Fabricage - Montage WWW.BELOGROEP.NL

De Belo Groep is niet alleen leverancier van bouwkundige staalconstructies voor bouwend Nederland, maar levert eveneens specials, zoals staalwerk voor kunstobjecten en industrieel constructiewerk. Naast toepassing van de gangbare staalsoorten worden hierbij ook non-ferromaterialen, cortenstaal en aluminium toegepast. “De conservering is uiteraard een item dat hoog in ons vaandel staat; normaliter kan aan iedere eis worden voldaan.” De afdeling machinebouw van de Belo Groep heeft in haar ruim 25-jarig bestaan een scala van klantspecifieke machines en apparaten ontworpen en geleverd. Haar engineers maken daarbij gebruik van hedendaagse ontwerp- en berekeningsprogramma’s, zoals Inventor, Autocad, Tekla en Dubal. Recent heeft de Belo Groep een schuifdeur geëngineerd, gefabriceerd en gemonteerd met een breedte van 25 meter en een hoogte van 20 meter. Deze horizontaal verplaatsbare deur wordt elektrisch-hydraulisch aangedreven. Naast bovengenoemde activiteiten is de Belo Groep ook actief op het gebied van intern-transporthulpstukken ten behoeve van verreikers, hijs- en heftechniek.

| 139

Typisch Rutges » » » » » »

Investering in balans Bewoners in zicht Energie met toekomstwaarde Mensen in verbinding Risico's onder controle Familie met passie

planontwikkeling | advies & ontwerp | renovatie | onderhoud

Rutges BV | Damzigt 60 | 3454 PS De Meern Tel. 030 890 64 00 | info@rutgesvernieuwt.nl

www.rutgesvernieuwt.nl

Jaarboek over monumentenzorg en ambachten

Monument Ambacht

Erfgoedarchitect met breed referentiekader

Molen de Bonte Hen in Zaandam opnieuw gefundeerd Scandinavisch renovatieproject vraagt studie en samenwerking

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Van Hoogevest Architecten

Tekst: Van Hoogevest Architecten

ERFGOEDARCHITECT MET BREED REFERENTIEKADER Van Hoogevest Architecten is in 1909 opgericht door Gijs van Hoogevest (1887–1968). Daarna ging het bureau over van vader op zoon en het is nu onder de derde generatie actief met twee medeaandeelhouders. Van eenmansbureau is het bedrijf uitgegroeid tot een groot architectenbureau met 37 mensen in dienst, waaronder 4 jonge architecten, een architectuurhistoricus, restauratiespecialisten, managers, projectleiders en tekenaars.

Kathedrale Basiliek Sint Bavo in Haarlem in de steigers ten behoeve van de restauratie door Van Hoogevest Architecten. Foto Margareta Svensson (2013)

142

BOUWEN AAN MONUMENTEN

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT

Het werk is ondergebracht in drie afdelingen, Bureau voor Architectuur en Restauratie, Bureau voor Consultancy en Bureau voor Architectuurhistorie Kariatiden. De binnen VHA aanwezige kennis omvat het gehele ontwerp- en bouwproces. De experts onderzoeken, ontwerpen, maken bestekken en begrotingen, plannen het werk, bewaken vervolgens de kosten en de planning, houden toezicht en doen de directievoering op de uitvoering van het werk en maken onderhoudsplannen voor de toekomst. De expertise van de architecten wordt ingezet voor zowel nieuwbouw- als restauratieopdrachten. De afdeling Kariatiden doet architectuurhistorisch onder-

zoek, de afdeling Consultancy voorziet in advies met betrekking tot een breed aantal bouwtechnische vraagstukken, men adviseert ook bij subsidieaanvragen. Kortom Van Hoogevest Architecten is een zogenaamd ‘full service bureau’.

WAT IS DE ROL VAN DE RESTAURATIEARCHITECT? In de huidige markt wordt onder invloed van de Europese regelgeving de verantwoordelijkheid voor het gehele bouwtraject vaak niet meer neergelegd bij één architect. Nieuwbouwprojecten worden veelal per fase aanbesteed en architecten krijgen in eerste instantie alleen een uitnodiging voor de ontwerpfase. De

| Van Hoogevest Architecten

uitwerking daarvan wordt dan weer aan derden gevraagd. In de restauratie zien we een soortgelijke trend. Bovendien zijn opdrachtgevers steeds meer geneigd om bij restauratie van monumentaal erfgoed in combinatie met herbestemmingsvraagstukken, de hoofdrol te gunnen aan nieuwbouwarchitecten. De specifieke kennis van restauratiearchitecten wordt dan uitsluitend gevraagd voor de bouwtechnische kant van de zaak. Bij de studiedag in het Gemeentemuseum in Den Haag van de branchevereniging VAWR (de Vereniging voor Architecten Werkzaam in de Restauratie) op 27 mei 2014, was de vraag 'Wat is de rol van de restauratiearchitect?' dan ook een hele terechte. Je zou de vraagstelling ook nog kunnen aanscherpen: Worden restauratiearchitecten bij restauratie en herbestemming van monumenten alleen betrokken voor het ambachtelijke aspect én omdat het handig is voor de vergunning? In het kader van deze vraagstelling was op de studiedag van de VAWR de recente renovatie van het Nieuwe Rijksmuseum Amsterdam tot onderwerp gekozen. Een project waarbij de Spaanse nieuwbouwarchitecten Antonio Cruz en Antonio Ortiz werden aangesteld als hoofdarchitecten, die eindverantwoording droegen voor het gehele werk. Gijsbert van Hoogevest kreeg opdracht voor de restauratie van het Rijksmuseum.

HET NIEUWE RIJKSMUSEUM AMSTERDAM Het renovatieproject bestond voor een belangrijk deel uit restauratie van het casco, dat door vele interne verbouwingen sterk te lijden had gehad. Voor Van Hoogevest was deze restauratieopdracht de belangrijkste uit zijn carrière, maar ook de meest gecompliceerde. Naast twee nieuwbouwarchitecten en een restauratiearchitect schoven later in het traject ook een interieurarchitect en een tuinarchitect aan tafel. Aan de opdrachtgeverszijde was het project evenzeer gecompliceerd. Hier waren niet alleen twee ministeries, maar ook het Rijksmuseum zelf belangrijke spelers die zich vertegenwoordigd zagen in een Stuurgroep. Directe opdrachtgever voor de architecten was de Programmadirectie met daarin externe deskundigen ondersteund door de Rijksgebouwendienst als formeel eigenaar van het Amsterdamse Rijksmuseumgebouw. ›

BOUWEN AAN MONUMENTEN

143

Nieuwe inbouw Zuiderkerk Enkhuizen

foto Frank Hanswijk

Museumboerderij Oost Leeuwenstein Heinenoord

foto AndrĂŠ de Prouw

Restauratie Nieuwe Sint Bavo Haarlem

foto Margareta Svensson

Restauratie en herinrichting Nieuwe Kerk Delft

foto Frank Hanswijk

Van Hoogevest Architecten

is al ruim 100 jaar betrokken bij het restaureren en voortbestemmen van monumenten. Kennis die wordt gecombineerd met het ontwerpen van nieuwe interventies in een historische context, zodat monumenten geschikt zijn voor de toekomst. www.vanhoogevest.nl

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Van Hoogevest Architecten

Bij de architectenselectie in 2001 ging het winnende plan van Cruz y Ortiz uit van een ondergrondse verbinding tussen de twee binnenplaatsen die op dat moment nog geheel waren volgebouwd met museumzalen uit de jaren zestig. Het winnende restauratieplan van Van Hoogevest Architecten gaf een visie op de integratie van bouwhistorisch onderzoek, op een onzichtbare inweving van nieuwe installatietechnieken en op een deelreconstructie van het originele Cuypersconcept in de grote schilderijzalen op de verdieping. Deze negentiende-eeuwse decoratie was in de loop van de ruim 100-jarige bouwgeschiedenis van het Rijksmuseum geheel verdwenen onder dikke, witte verflagen. De reconstructie ervan was in de ontwerpfase een spraakmakend onderwerp waar zeer verschillend over werd gedacht. Proefreconstructies hebben de besluitvormers kunnen overtuigen van de meerwaarde van de negentiendeeeuwse polychromie, die de architectonische vormen in het museuminterieur weer tot leven brachten. De schilderingen zijn teruggekeerd op de verdieping in de hoofdas van het museum. In de Eregalerij en de Rembrandtzaal combineert het moderne, donkergrijze kleurenpalet van de interieurarchitect uitstekend met de negentiende-eeuwse schilderingen. In de Voorhal zijn niet alleen de decoratieve wandschilderingen gereconstrueerd, maar zijn ook de oude doeken van Georg Sturm met historische voorstellingen en allegorieën hersteld en teruggeplaatst aan de wand. Alle museumzalen zijn voorzien

Nieuwe inbouw in de Zuiderkerk Enkhuizen ten behoeve van een breder gebruik. Foto Frank Hanswijk (2014)

van een nieuwe parketvloer, maar in de grote Voorhal is de verdwenen terrazzovloer met figuren in mozaïek gereconstrueerd. Daarmee is deze museumzaal nu een feestzaal geworden, een museumstuk op zich dat als enige ruimte een compleet beeld geeft van het rijke negentiendeeeuwse verleden van het Rijksmuseum.

ERFGOEDARCHITECT Van Hoogevest heeft bij de studiedag van de VAWR niet alleen deze goede resultaten, maar ook de pijnpunten belicht. Wanneer monumentale gebouwen worden aangepast voor een moderner of ander gebruik, is het van belang om een

Streekmuseum Hoeksche Waard in de historische boerderij Oost Leeuwenstein in Heinenoord na restauratie en herinrichting door Van Hoogevest Architecten. Foto Frank Hanswijk (2014)

goede balans te vinden tussen behoud en vernieuwing. Die balans wordt alleen gevonden als de architect zich realiseert wat de waarde is van het monument en hoe de geschiedenis haar stempel heeft gezet. Vanuit historische kennis kunnen gefundeerde keuzes worden gemaakt in het creatieve proces van omvorming. De restauratiearchitect is gewend om te ontwerpen vanuit bestaande structuren. De nieuwbouwarchitect niet en vormt het bestaande graag om naar het nieuwe. Het lijken soms twee bloedgroepen die niet met elkaar mengen. Om historisch erfgoed duurzaam te behouden voor de toekomst is het van cruciaal belang om de juiste balans te vinden tussen de vernieuwingsdrang van nieuwbouwarchitecten en de behoefte aan behoud van restauratiearchitecten. Het is tijd voor een erfgoedarchitect die kennis in huis heeft van beide disciplines, van restauratie en nieuwbouw, van enerzijds het ‘monument en ambacht’ en anderzijds de creativiteit om te vernieuwen. Van Hoogevest Architecten is zo’n architectenbureau met brede kennis van oude en van nieuwe stenen. ❚

Zuidgevel Rijksmuseum Amsterdam na restauratie. Foto Luuk Kramer (2013)

BOUWEN AAN MONUMENTEN

145

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Smederij Oldehave

"NIET-GANGBARE OPDRACHTEN ZIJN DE MOOISTE" Vakmanschap wordt intern geleerd, authentieke werkwijzen worden gecombineerd met eigentijdse zienswijzen en benaderingen. Op die manier is Smederij Oldenhave uit Vorden betrokken bij uiteenlopende projecten, onder meer in de restauratiebranche. Het lidmaatschap van het Nederlands Gilde voor Kunstsmeden (NGK) maakt duidelijk dat bij Smederij Oldenhave de vakkennis, de creativiteit en de vaardigheid die het ambacht van smid in de loop der tijd heeft gekenmerkt aanwezig zijn. De smederij werd in 1955 opgericht en momenteel zijn de tweede en derde generatie er actief. Erik Oldenhave, kleinzoon van de oprichter, vertelt: “Mijn opa begon ooit met een combinatie van landbouwmechanica en smederij, maar de werkzaamheden zijn veranderd, iets wat voor alle smederijen geldt. Wij richten ons veelal op restauratiewerk en daarnaast op luxe producten, ook voor particulieren.”

Drie recente restauratieprojecten waren, vervolgt Oldenhave, de Piet Kramerbrug in Amsterdam, Jachthuis Sint Hubertus en werkzaamheden voor een museum in Hoorn. “Heel verschillend van karakter, elk een uitdaging op zich.” Zo werd, zegt hij, vorig jaar de Piet Kramerbrug over het Amstelkanaal gerenoveerd. De ruim 90 jaar oude brug werd daarom compleet gedemonteerd, op onderdelen vernieuwd, gerestaureerd en daarna weer opgebouwd. “Een omvangrijke klus waar we zo’n jaar mee bezig zijn geweest. Nadat de aannemer de brug had gedemonteerd, hebben we de betreffende onderdelen opgehaald en in onze werkplaats geconserveerd en

gerestaureerd. Op de traditionele manier, dus met wellen op vuur, klinken en natop-natverbindingen. Een lasapparaat is er nauwelijks aan te pas gekomen, tenzij het constructief noodzakelijk was. Op die manier hebben we de authentieke uitstraling van de brug behouden.” Jachthuis Sint Hubertus was volgens Oldenhave een totaal andere klus, met veelal detailleringen in brons en messing en het restaureren van hang- en sluitwerk. “Bij dat project ging het vooral om het fijnere werk. Geen probleem, we hebben ook daarvoor alle kennis en gereedschappen in huis. Door langdurig gebruik waren nogal wat onderdelen versleten. Bijmaken is lastig, het is zoals gezegd precisiewerk, het moet allemaal exact aansluiten. Echt maatwerk. We hebben veel met de schuifmaat nagemeten.” Een andere uitdaging

Piet Kramerbrug Amsterdam: deel-voor-deel vernieuwd

146

BOUWEN AAN MONUMENTEN

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Smederij Oldehave

lag voor Smederij Oldenhave bij het namaken van een messing ketel voor een stoomtram van het museum in Hoorn. “Die uitdaging zat ‘m in het realiseren van de juiste vorm. Messing is lastiger te vervormen dan koper. Maar de oorspronkelijke ketel was van messing dus als het ze vroeger gelukt is, dan moeten wij het nu toch ook kunnen. Dat vraagt soms wat denkwerk, maar als ambachtelijke smid moet je alles kunnen, vinden we.”

om een groot project gaat of een bijzonder voorwerp. “Dat is het mooie van ons vak. We zoeken op een creatieve wijze naar een oplossing die aansluit bij wat de opdrachtgever wil. Onze medewerkers krijgen de ruimte om dingen uit te proberen. Het zijn allemaal goed opgeleide vakmensen, vaak al jarenlang in dienst, die intern verder zijn opgeleid. En die leren van elke nieuwe

opdracht. Dat is ook de vereiste voor iedereen die hier komt werken: ze moeten nieuwsgierig en creatief zijn, praktisch ingesteld en vooral plezier in het werk hebben. We sluiten niets uit, van groot tot klein, en vinden opdrachten die niet gangbaar zijn het mooiste. Daar ligt onze passie: iets maken waarvan iedereen denkt dat het niet kan.” ❚

Het is dan ook het uitgangspunt van Smederij Oldenhave dat ze vrijwel alles wat de klant vraagt kunnen maken. Of het nu

‘Als ambachtelijke smid moet je alles kunnen’ Smederij Oldenhave Bedrijvenweg 6 - 7251 KX Vorden t (0575) 55 14 28 f (0575) 55 17 14 e info@smederijoldenhave.nl www.smederijoldenhave.nl BOUWEN AAN MONUMENTEN

147

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Funderingstechnieken de Coogh

Molen de Bonte Hen in Zaandam opnieuw gefundeerd

“STABILITEIT TIJDENS WERK GEGARANDEERD MET NOODVOORZIENING” De fundering onder Molen de Bonte Hen op de Zaanse Schans in Zaandam was dusdanig slecht dat de molen meer en meer scheef ging staan. Dat probleem is inmiddels opgelost en het werk bevindt zich in een afrondende fase. Zo’n acht weken nam het funderingsherstel van Molen de Bonte Hen in beslag, vertelt directeur Jan IJskes van Funderingstechnieken De Coogh. Een periode die niet van te voren was vastgesteld,

geeft hij aan. “Je gaat de grond in; dan weet je niet wat je zoal tegenkomt. Bij dit project was de situatie slechter dan verwacht, wat het metselwerk onder de toren betreft, maar ook de fundering

zelf.” De molen rustte tot voor kort op palen van 6 à 7 meter. Die vonden echter te weinig steun in de ondergrond. Daarnaast was het metselwerk aan de onderkant van de molen behoorlijk aangetast. “Dusdanig dat we even hebben moeten nadenken hoe dat op te lossen. We besloten tot het aanbrengen van een noodvoorziening om de stabiliteit tijdens het werk te garanderen.”

Authentieke onderdelen werden opgevijzeld ten behoeve van de restauratieve werkzaamheden. Foto: Dirk Jongejans

148

BOUWEN AAN MONUMENTEN

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Funderingstechnieken de Coogh

De nieuwe palen, zegt IJskes, gaan aanmerkelijk dieper de grond in, naar een niveau van 17,5 m -NAP, ofwel ca. 17 m onder het wateroppervlak van de naastgelegen Zaan. Om ze op die diepte krijgen werd tot 40 ton aan persvermogen gebruikt. “Eenmaal op die diepte, hebben we de palen afgebokt. Daardoor kwam de molen op de ingebrachte palen te staan. Vervolgens zijn de palen voorzien van een bolvoet. Dit gebeurt door met een kleine heimachine de bodem uit de paal te slaan, waardoor een bolvoet onder de paal ontstaat. Dit verhoogt het draagvermogen van de paal. De palen zijn daarna voorzien van wapening en vervolgens afgestort met beton. Als laatste hebben we de conusgaten in de betonvloer afgestort. Daarmee was het funderingsherstel gereed.”

Funderingsherstel

Molen

“De Bonte Hen”

0 ZAND, vast / ZAND, kleiig

-1

Oliemolen “De Bonte Hen” De Zaanse Schans Kalverringdijk 39 Zaandam

Architect:

VEEN, organisch materiaal

KLEI, siltig / LEEM

-2

Diepte t.o.v. NAP [m]

Nadat eerder al de houten vloer met zorg was verwijderd – in verband met het later terugplaatsen – konden de medewerkers van Funderingstechnieken de Coogh aan het werk. Dat werd uitgevoerd in de maanden september en oktober van dit jaar. Jan IJskes geeft een omschrijving van de werkzaamheden. “De nieuwe fundering bestaat uit een betonnen plaat die in alle dragende en te behouden onderdelen van de molen is ingetant oftewel verankerd. Die plaat is met behulp van geperste stalen buispalen onderheid. Dat persen gebeurde trillingsvrij, om het verder zakken van de molen te voorkomen.” De palen, legt hij vervolgens uit, zijn opgebouwd uit stalen buizen die in segmenten van 2 meter op elkaar zijn gelast. “De palen hebben we met hydraulische cilinders, die al aan de gestorte betonvloer waren bevestigd, de grond in getrokken.”

-3

VEEN, organisch materiaal

-4 KLEI, zwak siltig tot siltig

-5

ZAND, siltig tot LEEM ZAND, siltig tot LEEM

-6

KLEI, siltig / LEEM ZAND, zwak siltig tot siltig

-7 ZAND, zwak siltig tot siltig

-8

Constructief ontwerp:

-9 ZAND, zwak siltig tot siltig

-10

Hoofdaannemer:

-11

ZAND, siltig tot LEEM

-12

Eind oktober vond een test plaats en daarna werd begonnen met de afrondende werkzaamheden. Die worden uitgevoerd door hoofdaannemer Windmolenmakerij Saendijck. “Zij vijzelen het doodsbed, samen met de kantstenen en de steenspil, op de gerealiseerde betonvloer en voeren aanvullende restauratieve werkzaamheden uit. Daarmee kan deze authentieke molen weer heel wat jaren vooruit”, besluit Jan IJskes. ❚

ZAND, siltig tot LEEM ZAND, siltig tot LEEM

-13 ZAND, zwak siltig tot siltig

-14 ZAND, siltig tot LEEM

-15

Onderaannemer funderingsherstel:

ZAND, siltig tot LEEM

-16

ZAND, zwak siltig tot siltig

-17 ZAND, zwak siltig tot siltig

-18 -19

ZAND, zwak siltig tot siltig

-20

.0 0

.1 2

4

.2 6

8

.3 10

12

.4 14

16

.5 18

20

BOUWEN AAN MONUMENTEN

149

OOSTENDORP Interieur- en meubelstoffering B.V.

Oostendorp Interieur- en meubelstoffering is een ambachtelijk bedrijf. Wij restaureren en reconstrueren onder andere wandbespanningen, gordijnen, traplopers en meubelstoffering. Hierbij maken wij gebruik van originele materialen en technieken. In onze showroom hebben wij een uitgebreide collectie stoffen en tapijten uit diverse stijlperiodes. Wij adviseren u graag bij het maken van uw keuze. Lid van Restauratoren Nederland en Restauratieconvergent (www.restauratieconvergent.nl).

Op het Janskerkhof te Utrecht hebben we voor de Vereniging Hendrick de Keyser een zaal met wandbespanning vernieuwd. Hiervoor is de bestaande stof gereconstrueerd. Ook een mogelijkheid die wij u kunnen bieden. Wij beschikken over de kennis en vaardigheid om in een al dan niet historische omgeving wandbespanningen te maken op de originele, klassieke manier. Dit doen wij door gebruik te maken van materialen als betengellinnen, grauw papier, molton en beenderlijm. In ons eigen atelier worden de stoffen geconfectioneerd om ze daarna ter plaatse te spannen. De bespanning wordt blind of met passementen afgewerkt. Op onze website kunt u meer informatie vinden over zowel dit project als een selectie van onze andere projecten.

Vlasakker 12 3417 XT Montfoort

T (0348) 47 19 21 F (0348) 47 44 67

E info@oostendorp.biz I www.oostendorp-stoffering.nl

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Van Lierop

“ERM CERTIFICERING IS KROON OP ONZE INSPANNINGEN” Bij familiebedrijf Van Lierop, gespecialiseerd in conservering en herstel van hout en vochtverdrijving, staat al weer enige tijd de derde generatie aan het roer. Het bedrijf heeft zich doelbewust gericht op een nichemarkt. En draagt daarom actief bij aan verbeterde richtlijnen voor het werken in monumenten. Van Lierop bestaat ruim 55 jaar en wordt gerund door de broers Guus en Bart van Lierop (regio Noord) en twee van hun neven, Michel en Michon (regio Zuid). Het bedrijf heeft zich heel bewust gespecialiseerd in houtconservering en vocht-

verdrijving en alles wat daar bij komt kijken, vertelt Guus van Lierop. “We zijn weliswaar actief in een nichemarkt, maar wel heel breed. Voor veel andere bedrijven is het één van de plaagdierbestrijdingsdiensten, voor ons corebusiness. We gaan

dan ook verder dan alleen bestrijdingswerk zodat niet alleen aan symptoombestrijding wordt gedaan maar het probleem definitief met garantie verholpen is en de houtconstructie - onzichtbaar hersteld, weer jaren mee kan.” › Onderzoek in Grote Kerk te Naarden

BOUWEN AAN MONUMENTEN

151

Conserveert & Herstelt Hout | Verdrijft Vocht

Zwambestrijding

Houtinsectenbestrijding

Houtherstel Houtherstel met epoxytechniek en zichtbekisting

Een gezonde kijk op monumenten Meer dan 50 jaar specialist in onderhoud en restauratie

Houtinsectenbestrijding Kelderafdichting

Voor een succesvolle restauratie is grondig onderzoek naar houtaantastende insecten, schimmels, vocht - en de oorzaken ervan - de eerste noodzakelijke stap. Hiervoor heeft Van Lierop gekwalificeerde

Assen

technisch adviseurs in huis. Na onderzoek, advies en offerte volgt de uitvoering. Van Lierop levert alle benodigde diensten en vakbekwame medewerkers om uw monument in optimale conditie te

Heerhugowaard

brengen en te houden. Maximaal behoud van oud hout, daar staan wij voor! Neem contact op met ĂŠĂŠn

Alphen a/d Rijn

van onze vestigingen voor een vrijblijvend advies.

Boxtel Echt

Vestigingen Noord: Alphen a.d. Rijn | Heerhugowaard | Assen | Vestigingen Zuid: Boxtel | Echt | Mechelen (B) |

www.vanlierop.nl Van Lierop

Van Lierop

0411 63 26 47 |

0172 43 35 14 |

info@vanlierop.nl

info@vanlieropzuid.nl

Mechelen

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Van Lierop

Met epoxytechniek gerestaureerde houtverbinding in Waaggebouw te Leiden

“Een houtaantastingprobleem aanpakken begint bij goed onderzoek voor diagnosestelling, bestrijding, herstel, vochtwering, klimaatverbetering en eindigt bij nazorg in de vorm van preventieadviezen en onderhoudscontracten. Om houtinsecten te bestrijden hebben we de reguliere technieken, maar we kunnen tevens kiezen voor een alternatieve aanpak zoals de heteluchtmethode of de zuurstofarme methode. Wat het herstel betreft zijn er eveneens diverse mogelijkheden, zoals het werken met de epoxytechniek waarbij heel gericht plaatselijk gerepareerd wordt om zoveel mogelijk origineel hout te handhaven.” Van Lierop is door die gespecialiseerde aanpak marktleider. Het bedrijf is zowel in Nederland (vijf vestigingen) als België (een vestiging) actief. Daarbij richt men zich onder meer op uiteenlopende restauratieprojecten, aldus Guus van Lierop. “Zo zijn we momenteel actief in het centrum van Leiden. Daar staat het Waaggebouw, een markant monument. We hebben er onderzoek uitgevoerd naar de aard van de aantasting. Die bleek ernstiger dan verwacht, door de aanwezigheid van houtworm en bonte knaagkever. Dat vraagt om flink wat

Waaggebouw aan de Aalmarkt te Leiden

herstel en conserveringswerk. Ook zijn we momenteel bezig in het stadhuis van Roermond en Kasteel Wijnantsrade. Jaarlijks werken we in het Openlucht Museum in Arnhem en het Zuiderzee Museum in Enkhuizen.” Daarnaast, zo merkt Guus op, is Van Lierop zeer betrokken bij het verbeteren van de kwaliteit van de bestrijdingswerkzaamheden in de restauratiebranche. Onder meer via de NVPB (Nederlandse Vereniging van Plaagdier management Bedrijven). “We hebben de afgelopen jaren binnen de NVPB gewerkt aan praktijkrichtlijnen voor het bestrijden van houtinsecten en zwam in monumenten. Dit was een samenwerking tussen NVPB, RCE en Monumentenwacht. Uitgangspunt is dat de werkzaamheden sober en doelmatig verlopen en er zo min mogelijk schade aan het monumentale gebouw ontstaat. Deze praktijkrichtlijnen zijn ook weer de basis voor opdrachtgevers bij het opstellen van bestekken.” De richtlijnen zijn inmiddels klaar en vorig jaar gepresenteerd aan de restauratiebranche tijdens 'een-twee symposiums' bij het RCE in Amersfoort. Tijdens

het symposium is Guus van Lierop in contact gekomen met de Stichting ERM (Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg), de koepelorganisatie die uitvoeringsrichtlijnen en normen voor de restauratiesector beheert en het gebruik daarvan stimuleert. Momenteel is een begeleidingscommissie bezig om de NVPB praktijkrichtlijn te integreren in een Uitvoeringsrichtlijn ERM. In de begeleidingscommissie hebben uitvoerende bedrijven waaronder Van Lierop, monumentbeheerders, architecten en overheden zitting. Het moet namelijk een document worden waar alle stakeholders met hun verschillende belangen goed mee uit de voeten kunnen. Bestrijdingsbedrijven die werken volgens deze richtlijn en zich laten certificeren mogen straks het logo van ERM voeren. “Dankzij audits en een certificeringsmogelijkheid voor uitvoerende bedrijven kunnen we invulling geven aan ons streven naar verbetering van kwaliteit en betrouwbaarheid van de bestrijdingsbranche, besluit Guus van Lierop. “We hebben in het vastleggen van die richtlijnen de nodige tijd en energie gestoken en dat ze er nu zijn is de kroon op ons werk.” ❚

BOUWEN AAN MONUMENTEN

153

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Konst & van Polen Groep BV

ERFGOED IN HANDEN VAN GESPECIALISEERD BOUWBEDRIJF Sinds de oprichting van Konst & van Polen in 1929 is er veel veranderd. In deze 85 jaar heeft het zich ontwikkeld naar een gespecialiseerd bouwbedrijf. Konst & van Polen renoveert en restaureert veelal panden in de binnenstedelijke gebieden van Noord-Holland, zoals het centrum van Amsterdam, Haarlem en Alkmaar. Bij deze werkzaamheden hoort veelal een nieuwe fundering (funderingsherstel) of het realiseren van een kelder.

154

BOUWEN AAN MONUMENTEN

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | Konst & van Polen Groep BV

“Buiten de binnenstedelijke projecten, die zowel voor particuliere als professionele opdrachtgevers worden uitgevoerd, is Konst & van Polen ook actief rondom de steden. Een voormalig anatomisch laboratorium in Bloemendaal dat getransformeerd is tot woonhuis en de restauratie van De Cruquius zijn hier maar enkele voorbeelden van. Naast industrieel erfgoed kunt u ook denken aan religieus erfgoed. Tevens richten wij ons op verbouwingen en nieuwbouw van luxe woonhuizen.” “Naast de grotere projecten die door de aannemingsmaatschappij worden uitgevoerd bent u ook voor meerjarig of klein onderhoud bij Konst & van Polen aan het juiste adres. De afdeling Bouw en Onderhoud draagt zorg voor veel uiteenlopende werkzaamheden. Of het nu gaat om het herstellen van een (binnen) deur of regulier casco-onderhoud op basis van meerjaren-onderhoudsplannen. Als 'bouwgarant aannemer' bieden wij de particuliere klant extra zekerheid.”

Konst & van Polen richt zich naast industrieel en religieus erfgoed op renovatie en nieuwbouw van woonhuizen

“Doordat Konst & van Polen een Erkend Restauratie Bedrijf is, bent u verzekerd van een kwalitatief hoogstaand eindproduct. Uiteraard is Konst & van Polen ook in het bezit van de NEN-EN ISO en VCA** certificaten. De medewerkers wor-

den daarom ook regelmatig bijgeschoold om het unieke vakmanschap te behouden. Mede door het enthousiasme hiervan melden zij hun projecten graag aan als leerlingbouwplaats.” Contactpersoon: Mevrouw M.C. Borst ❚

BOUWEN AAN MONUMENTEN

155

K18_Adv.197x267 NIEUW zonder v3_- 20-10-14 15:15 Pagina 1

KONST & VAN POLEN Restauratie, renovatie en nieuwbouw

Konst & van Polen mag zich gerust een specialist noemen in oude en jonge monumenten. Veelal zijn wij bekend om onze toonaangevend referentieprojecten en projecten op moeilijk bereikbare locaties in binnenstedelijke gebieden. Kortom:

s r e w u o B Aannemingsmaatschappij Konst & van Polen bv Postbus 277 1620 AG Hoorn Binnenwijzend 21 1617 KT Westwoud Tel.: 0228 - 562744 Fax: 0228 - 562704 info@konstenvanpolen.nl www.konstenvanpolen.nl

e i s s a p t e m

Konst & van Polen is een Erkend Restauratie Bedrijf

waalpaal.nl

DE SPECIALIST IN TRILLINGSARME EN TRILLINGSVRIJE PAALSYSTEMEN BOUWEN AAN MONUMENTEN

157

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | De Waalpaal

158

BOUWEN AAN MONUMENTEN

JAARBOEK MONUMENT & AMBACHT | De Waalpaal

“ALLE KENNIS EN KUNDE OM ZELFS DE MEEST LASTIGE SITUATIE AAN TE KUNNEN”

Trillingsvrij of -arm aanbrengen van paalsystemen wordt veel toegepast in de spoorsector

Het aanbrengen of herstellen van een fundering is altijd een bijzondere uitdaging, geeft bedrijfsleider Justin van ’t Veer van De Waalpaal aan. Een uitdaging die het bedrijf graag aangaat met een brede expertise en gevarieerd materieel. “Je gaat de grond in en weet vaak niet wat je daar zoal aan zult treffen”, merkt Justin van ’t Veer op. “Daarnaast kan het werken in stedelijke omgevingen vragen om bepaalde maatregelen of specifiek materieel. Dat is voor ons echter geen probleem. We zijn gespecialiseerd in het trillingsvrij en trillingsarm aanbrengen van paalsystemen. Ook als de ruimte beperkt is.” De Waalpaal heeft op dat vlak inmiddels een grote naam opgebouwd en mag zich dan ook zowel in ons land als erbuiten marktleider in dit specifieke vakgebied noemen. Van ’t Veer legt uit dat er in de loop der jaren veel is geïnvesteerd in kennis en materieel. “We hebben veel ervaring en alle kennis en kunde om zelfs de meest lastige situaties aan te kunnen. Voor ieder

project hebben we een geschikt paalsysteem in huis om in te spelen op de vragen en wensen uit de markt. Bovendien maken de geringe afmetingen van ons materieel het mogelijk om de funderingspalen aan te brengen in beperkte werkruimte.” Als voorbeeld van zo’n project in een beperkte ruimte noemt hij de funderingswerkzaamheden in woningen aan de Amsterdamse Warmoesstraat. Panden met smalle gangen waarin alleen met specifiek materieel naar een goed resultaat toe kan worden gewerkt. Andere recente projecten zijn Kasteel de Keverberg in het Limburgse Kessel, waar op de ruïnes van een mottekasteel een nieuwe opbouw wordt gerealiseerd, en eerder al De Waag in Amsterdam. “Daar werken we in een

binnenstedelijke omgeving met al zijn beperkingen. Bovendien moesten we volop rekening houden met het archeologisch onderzoek. Maar zoals gezegd, we gaan met iedere situatie flexibel om.” Wel zou het mooi zijn, zegt Van ’t Veer, als De Waalpaal vroeger in het traject bij een project betrokken zou worden. Onder meer vanwege de specifieke kennis. “Meestal worden we ingeschakeld als een project al is geëngineerd. In veel gevallen blijkt dan dat er aanpassingen nodig zijn, wat bijvoorbeeld invloed heeft op de vergunningaanvragen. Gelukkig zien we een trend dat we meer en meer worden benaderd voor design & construct oplossingen. Als onderdeel van de Van ’t Hek Groep kunnen we terugvallen op mensen met expertise in diverse disciplines en zo complete oplossingen op maat aanbieden. Dat is onze kracht; Op die manier voorzien we ieder gebouw van het juiste draagvermogen.” ❚

BOUWEN AAN MONUMENTEN

159

FUNDERINGSTECHNIEKEN

FUNDERINGSTECHNIEKEN • Plan ontwikkeling, constructeur • Plan ontwikkeling, constructeur en vergunning aanvraag. en vergunning aanvraag.

• Trillingsarm heien en • Trillingsarm heienØen 114 t/m Ø406 mm. trillingsvrij persen trillingsvrij persen Ø114 t/m Ø406 mm.

• Inpandig aanbrengen van stalen damwand. • Inpandig aanbrengen van stalen damwand.

• Heimachines • Heimachinesmet meteen eendoorrijdbreedte doorrijdbreedte vanaf 63 cm. vanaf 63 cm.

• Minimale • Minimalewerkhoogte werkhoogte1,35 1,35 meter. meter.

• Funderingsherstel • Funderingsherstelinclusief inclusief sloop sloop en en betonwerkzaamheden. betonwerkzaamheden. • Opvijzelen en gebouwen. gebouwen. • Opvijzelenenenrechtzetten rechtzetten van van woning en • Paaladvies • Paaladviesenenpaal paalcontroleberekeningen. controleberekeningen.

FUNDERINGSSPECIALIST FUNDERINGSSPECIALIST 22-24,1507 1507 BD BD Zaandam Zaandam DaamSchijfweg Schijfweg22-24, Daam Tel.:075 075- -616 61639 3904, 04,Fax: Fax: 075 075 -- 635 635 67 Tel.: 67 62 62 info@decoogh.com/ /www.decoogh.com www.decoogh.com info@decoogh.com

Daam Schijfw f eg 22-24, 1507 BD Zaandam fw T l.: 075 - 616 39 04, Fax: 075 - 635 67 62 Te info@decoogh.com / www.decoogh.com

ROTTERDAM | Deense Zeemanskerk

BIJZONDERE GEVELBEKLEDING

SCANDINAVISCH RENOVATIEPROJECT VRAAGT STUDIE EN SAMENWERKING Tekst: Liliane Verwoolde, Het tekstbureau

Beeld: Hermeta Gevelbouw

De ligging van de Deense Zeemanskerk is Rotterdams ten top. Het gebouw wordt weerspiegeld in het water van de Coolhaven en op de achtergrond schittert de Euromast. Toch heeft het gebouw een Scandinavische bestemming en is het gerenoveerd door een Deense architect. Deze onderstreept het robuuste karakter van het gebouw met een bijzondere gevelbekleding.

De Deense Zeemanskerk bestaat uit een kerkgebouw met drie bouwlagen. In het gebouw bevinden zich een kelder, een kerkzaal, een keuken en enkele bijbehorende algemene ruimten. De kerk voorziet ook in een woonfunctie. Op de eerste verdieping bevinden zich drie appartementen. Tijdens de renovatie worden de toiletruimten en het kantoor verplaatst, de traphal wordt aangepast en de keuken, kerkzaal en bijeenkomstruimten worden vernieuwd. Aan de buitenzijde wordt de gevel bekleed met Tombak.

162

BOUWEN AAN MONUMENTEN

UITDAGENDE KLUS Het bestek voor de gevelbekleding is duidelijk. De nieuwe aluminium vliesgevels moeten worden voorzien van afdeklijsten in horizontale en verticale richting, zodat deze kunnen worden bekleed met Tvormig Tombak-materiaal. Zo worden de bijna duizend vakken van 0,5x0,5 m extra geaccentueerd. En daar begint voor Hermeta Gevelbouw een uitdagende klus. “We kenden het materiaal niet”, bekent Wim Kok van Hermeta Gevelbouw. “We moesten dus eerst zien te achterhalen waar het

ROTTERDAM | Deense Zeemanskerk

Goudkleurig Tombak is legering van messing en zink

DE DEENSE ZEEMANSKERK De Deense Zeemanskerk werd opgericht in 1954 met de aanstelling van de eerste pastoor. In de beginjaren woont de Deense Kerk nog in bij de Zweedse kerk op de Parklaan. Naar aanleiding van het 100-jarig jubileum van de organisatie ‘Deense Zeemanskerken in den vreemde’ wordt besloten in Rotterdam een eigen kerk te bouwen. De nieuwe Zeemanskerk wordt in 1970 ingewijd in het bijzijn van de Deense koning Frederik IX, koningin Juliana en prins Bernhard.

te krijgen was en het materiaal leren kennen.” Na enige studie blijkt Tombak een Scandinavisch materiaal te zijn, dat bestaat uit een legering van messing en zink. De firma Aluned, leverancier van Hermeta, weet dat het in Finland verkrijgbaar is.

SAMENWERKING ZOEKEN De volgende vraag luidt ‘Hoe kan het materiaal op de nieuwe moderne vliesgevels worden aangebracht?’ Deze vraag

toen alle informatie voorhanden was, kon het engineeringsproces beginnen.”

BIJZONDER MATERIAAL In de fabriek van Hermeta worden de vliesgevels opgebouwd en als aluminium frame klaargemaakt. Een gedeelte van de open vlakken wordt bekleed met glas en een gedeelte met panelen. Deze laatste worden in de fabriek van Hermeta bekleed met Tombak. “Een bijzonder, goudkleurig

van zwarte pikkeltjes.” De beklede panelen worden door Hermeta Gevelbouw in de Tvormen gemonteerd, waarmee de Deense Zeemanskerk uiteindelijk haar bijzondere, stoere uitstraling krijgt. ❚

Bouwinfo OPDRACHT Deense Zeemanskerk Rotterdam

ONTWERP

Praksis Architekter, Denemarken

'Tombak versterkt het robuuste karakter van de kerk' kan lijmfabrikant Mavom uit Alphen aan den Rijn beantwoorden. Kok: “Zeker in de voorbereidingsfase vroeg het project constant om samenwerking. Het vroeg dagen zoeken, bellen en internetten om bij de juiste partijen terecht te komen. Pas

materiaal”, vertelt Kok. “Het verlijmen hebben we nu ook onder de knie. Maar het aparte zit in de manier waarop het materiaal verweert. Je zou het kunnen vergelijken met het ‘vergroenen’ van koper. Alleen bestaat het verweren hier uit het ontstaan

ADVIES

Bureau Bouwkunde Nederland, Rotterdam

UITVOERING Koninklijke Van Waning Bouw, Capelle aan den IJssel

GEVELCONSTRUCTIE EN GEVELBEKLEDING Hermeta Gevelbouw, Asperen

INSTALLATIES

Koninklijke Van Waning Bouw, Capelle aan den IJssel

KOSTEN GEVELBEKLEDING € 500.000,-

UITVOERINGSTIJD GEVEL oktober 2013 - juni 2014

BOUWEN AAN MONUMENTEN

163

WOERDEN | Het Arsenaal

Tekst: Hilda Bosma Beeld: Jan de Vries Fotograaf

Van wapenopslagplaats

naar hotel

Het rijksmonument Het Arsenaal, gelegen middenin het centrum van Woerden, heeft een transformatie ondergaan. De oorspronkelijke militaire wapenopslagplaats is gerenoveerd en verbouwd en gerenoveerd tot Stadshotel Woerden, Brasserie en Proeverij. Bolton Bouw uit Woerden kreeg van Gebroeders Okkerman Vastgoed B.V. de opdracht voor de grondige renovatie. In de korte tijd van acht maanden werd de begane grond verbouwd tot brasserie, proeverij, restaurant, café en winkel met streekproducten. Op de eerste en tweede verdieping zijn 25 hotelkamers gerealiseerd in de sfeer van dit monumentale pand. Daarnaast werd er een nieuw bijgebouw geplaatst.

LICHT Projectleider Ronald van den Hoek: “Het Stadshotel vroeg om veel licht en luxe in tegenstelling tot de dichte en donkere ruimte die voldoende

164

BOUWEN AAN MONUMENTEN

was voor de militair wapenopslagplaats. De wijziging is het meest duidelijk te zien in de in het dak gemaakte lichtstraat met daaronder een taps toelopend atrium. De lichtstraat zorgt voor daglichttoetreding in de gangen en het restaurant op de begane grond.”

INTERNE VERBOUWING Het oude interieur uit de jaren '70 is volledig uit het pand gesloopt op de historische oude constructiebalken na. Van den Hoek: “We hebben enkele dak- en gevelopeningen gemaakt die conform afspraken en tekeningen waren gepland. Gedurende de gehele interne verbouwing en renovatie

bleef het dak erop. Kraangebruik om grote materialen naar binnen te brengen was niet mogelijk. Daarvoor in de plaats zijn beperkte hijsmiddelen door de gevelopeningen toegepast. Dit vergde wel wat inventiviteit, omdat deze gevelopeningen maar minimaal zijn.” Van den Hoek: “De nieuwe functie bracht ook een redelijk unieke bouwmethode met zich mee. Het pand is opgebouwd uit een casco van zeer zware houten hoofdbalken, houten kolommen en standvinken. Maar door de grote overspanningen konden deze ogenschijnlijk zware balken niet erg veel constructief hebben. Dit resulteerde in een beperkte vloerdikte en zwaarte.”

SCHUIMBETONVLOER Van den Hoek: “De hotelkamers op de eerste verdieping mogen niets merken van mogelijke

WOERDEN | Het Arsenaal

geluiden uit het restaurant op de begane grond als er evenementen plaatsvinden. Hiervoor was een verdiepingsvloer nodig met veel massa, zoals een betonvloer. Maar er was ook dikte nodig om de leidingen in weg te werken. Constructief was een betonvloer niet mogelijk maar wel gewenst. Er is een schuimbetonvloer van 20 centimeter dik toegepast die wel enige massa heeft maar niet te zwaar is voor de constructie. Schuimbeton op een verdieping komt niet veel voor.”

BELANGRIJK PROJECT Door de verbouwing heeft Het Arsenaal een nieuwe bestemming. Van den Hoek: “Voor de inwoners van Woerden is het monumentale gebouw een begrip. Bijna iedereen heeft er wel een herinnering aan, omdat er de laatste jaren grote feesten en partijen werden gehouden. Omdat Bolton zijn klantenkring voornamelijk in Woerden en omgeving heeft, was dit een belangrijk project om goed voor de dag te komen. Dat is gelukt.” ❚

'Begrip in Woerden' is naar eisen constructie getransformeerd

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP ADVIES UITVOERING BOUWPERIODE BOUWKOSTEN

Gebroeders Okkerman Vastgoed B.V. XS Architecten, Amersfoort Adviesbureau FTV,Voorthuizen (constructies) Bolton bouw, Woerden januari 2014 - september 2014 € 1,5 miljoen (bouwkundige kosten excl. BTW)

BOUWEN AAN MONUMENTEN

165

WOERDEN | Het Arsenaal

Projectinfo 'HET ARSENAAL LATEN STRALEN'

Lean&Duurzaam

“Vermeij Schilderwerken is een gerenommeerd schildersbedrijf dat bestaat sinds 1965. Het bedrijf heeft 16 medewerkers in vaste dienst en is zodoende heel flexibel in het inzetten van vakbekwame schilders, met gevoel voor service, perfectie en kwaliteit.” “Het Arsenaal vormt voor ons een mooie uitdaging, om van een karakteristiek en prominent gebouw in het centrum van Woerden een schitterend Stadshotel te maken met perfect afgewerkte kamers en algemene ruimtes; met oog voor de bestaande details en kleuren, die bij het oude centrum van Woerden passen. Wij hebben als Vermeij Schilderwerken al het schilderwerk buiten en binnen verricht voor deze fantastische klus. Inmiddels hebben wij al 3 hotels naar volle tevredenheid kunnen uitvoeren: Hampton by Hilton Hoofddorp, Hampton by Hilton Arena Boulevard en de Arena Towers voor Holiday Inn. Het Arsenaal is dus al het vierde hotel dat wij hebben afgewerkt. Wij zijn er trots op dat wij hieraan hebben mogen meewerken. Met de winterperiode voor de deur gaat u natuurlijk weer op zoek naar de specialist voor het nodige binnenschilder-, saus- en behangwerk. Wij kunnen voor u tijdens het slechte weer de kwaliteit ervan zeker waarborgen.”

www.vandenpol.com

• Binnen- en buitenschilderwerk

E-INSTALLATIES Het Arsenaal in Woerden onderging een metamorfose. Het voormalige militair magazijn uit 1762 biedt onderdak aan een boutiquehotel met 25 kamers, een bar, restaurant en verswinkel. Van den Pol Elektrotechniek was verantwoordelijk voor de aanleg van elektra, verlichting, data- en brandmeldinstallatie. “Bij de samenwerking met aannemer Bolton Bouw – een vertrouwde partner voor Van den Pol – was veel ruimte voor eigen inbreng. De kenmerken van het historische Arsenaal maakten het tot een uitdaging om de installaties in het gebouw te integreren. Omdat de muren van het rijksmonument onaangetast moesten blijven, zijn alle stopcontacten in de vloer aangebracht. Ook de vide van 14 meter hoog vroeg om een oplossing op maat. Om de bedrijfszekerheid van de brandmeldinstallatie te garanderen, is op deze plek gekozen voor een aspiratiesysteem. De gebruikers van het vernieuwde Arsenaal streven naar het Green Key-keurmerk voor hun duurzame bedrijfsvoering. Daartoe is onder meer energiezuinige ledverlichting toegepast.”

166

BOUWEN AAN MONUMENTEN

• Spuitwerk • Behangen • Stukadoorswerk • Sierpleisters • Wand- en plafondafwerking • Meubels en keukens spuiten • Sauswerk wanden en plafonds

Woerden (0348) - 41 43 33 www.vermeijschilderwerken.nl

KESSEL | Kasteel de Keverberg

Tekst: Jac Buchholz Beeld: DMV Architecten

HERBOUW KASTEEL DE KEVERBERG IN KESSEL

“DE RUÏNE IS DE BELANGRIJKSTE KWALITEIT VAN DIT PROJECT” Het wordt niet het kasteel zoals het ooit was, Kasteel de Keverberg in het Limburgse Kessel. Op de ruïne komt nieuwbouw die aansluit bij wat was overgebleven van de voormalige burcht. Heden en verleden in een harmonieus samenspel.

BOUWEN AAN MONUMENTEN

167

Een uniek project, een unieke samenwerking. We mogen gerust van een uniek project spreken! Niet alleen zal het kasteel aan het dorp Kessel een unieke uitstraling gaan geven, als je in het hart van het kasteel kijkt zie je ook een unieke installatie. In de aanbestedingsfase is aan partijen gevraagd om binnen het budget een zo duurzaam en comfortabel mogelijke installatie te ontwerpen. Er is een team samengesteld en met inbreng van alle partijen hebben we een unieke installatie kunnen realiseren. Op basis van dit unieke ontwerp hebben we als team deze opdracht ook in de wacht kunnen slepen! Het beste van 3 werelden is bijeen gebracht; Geen traditionele installatie, maar een samenspel van een VRF koelsysteem met onderlinge warmte-uitwisseling, warmtepomptechniek met bodemwarmte, een glasdak met ingebouwde zonnecellen, vloerverwarming en vloerkoeling, CO2 gestuurde ventilatie met warmteterugwinning en domoticatechniek met een gezamenlijk communicatieprotocol zorgen er voor dat er een duurzame, uiterst flexibele installatie ontstaat die door de gebruikers eenvoudig met een iPad bediend kan worden. Met de eenvoudige bediening kan een zaal van het complex geactiveerd worden en kunnen temperatuur, geluid, beeld en sfeer worden aangepast. We zijn er trots op dat we aan een dergelijk mooi monument mogen bijdragen !

De Keverberg, een uniek monument, een unieke installatie!

KESSEL | Kasteel de Keverberg

Het was voormalig burgemeester Boy Swachten die, na diverse eerdere pogingen, het initiatief nam tot wederopbouw van het in oorsprong ruim duizend jaar oude, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog verwoestte Kasteel de Keverberg, vertelt Peter Beeks van de projectgroep Herbouw Kasteel de Keverberg. “Blijkbaar was het toen, in 2008, het juiste moment met de juiste mensen. De eerste plannen gingen uit van wederopbouw naar eind-negentiende-eeuws voorbeeld. Maar tekeningen waren er niet en op de beschikbare afbeeldingen was het aanzien van het kasteel steeds anders.” Nieuw beleid van het RCE begin 2011 betreffende het herbouwen van monumenten bracht vervolgens uitkomst, aldus Beeks. Er ontstond een nieuw idee dat uitging van herbouw met de ruïne als richtinggevend element. Op de restanten werd een eigentijdse zalenaccommodatie gepland waarmee de kwaliteiten van de omgeving optimaal kunnen worden benut. “De ruïne is de belangrijkste kwaliteit van dit project. Maar de ligging van het gebouw op een motte (verhoging) met een mooi uitzicht, daarvan wilden we bijvoorbeeld ook gebruik maken.” Uit de architectenselectie kwam DMV Architecten uit Kerkrade unaniem als winnaar naar voren. Hun ontwerp volgt de contouren van het vroegere kasteel, maar niet het karakter, legt architect René van Zoeren uit. “Kastelen hadden een verdedigingsfunctie, waren introvert. Om van de kwaliteiten van de locatie gebruik te kunnen maken, hebben we dat omgedraaid. De nieuwbouw krijgt, onder meer door het veelvuldig toepassen van glas, een heel open karakter. Veel lichtinval dus en een optimale mogelijkheid om van het uitzicht te genieten.”

Altijd in beweging

nu en morgen!

De nieuwbouw komt, zoals Van Zoeren het omschrijft, als het ware op poten te staan, zodat er een duidelijk zichtbaar onderscheid is tussen oud en nieuw. Bij dat raakpunt zijn glas en staal belangrijke materialen. Het laten aansluiten van de nieuwbouw op de ruïne noemt hij een constructieve uitdaging. Een andere uitdaging was om in het gebouw de sfeer van de ruïne op zoveel mogelijk plaatsen te laten terugkomen. “Dat gebeurt dus door veel met glas te werken.” In tegenstelling tot het gebruik van moderne materialen voor de constructie en gevel is wat de dakbedekking betreft gekozen voor leisteen, zoals dat vroeger ook op Kasteel de Keverberg lag. Bij het ontwerp is volgens van Zoeren rekening houden met het flexibel kunnen invullen van de nieuwbouw. Ook projectleider Jo Schmitz van Van Wijnen Sittard BV, aannemer bij dit project, geeft aan dat de constructie een uitdaging is voor het bouwbedrijf. “Het is uiteraard geen alledaagse opgave om nieuwbouw met veel glas op de grillige contouren van een ruïne te laten aansluiten. Leistenen daken in de vorm van een recht dak op een rond gebouw zijn eveneens niet alledaags. We bewegen overigens wel meer richting restauratieve werkzaamheden. We hebben tegenwoordig mensen met veel kennis in dat vakgebied in huis. Maar een project als dit is uniek. Dat maakt het spannend en interessant.” Van Wijnen begon het werk met het storten van vloeren, daarna volgt het aanbrengen van de staalconstructie en het stap-voor-stap realiseren van de bovenbouw van het kasteel. Het bedrijf verzorgt daarnaast de restauratiewerkzaamheden aan de ruïne, waaronder het inboeten van mergel en voegwerkherstel. Senior projectleider Theo Claessens van Fraku Installaties uit Venlo gaat vervolgens in op hun rol bij het project. Fraku werd onder meer gekozen vanwege het feit dat ze op basis van design & construct uitvoering aan de opdracht kunnen geven. “We kregen bepaalde condities wat betreft duurzaamheid voorgelegd. Daar hebben wij vervolgens een passend ontwerp voor gemaakt, waar onder meer warmtepompen, koelmachines en een bodemwisselaar met verdeelput, alsmede een tweepijps systeem onderdeel van uitmaken. Verder komt er in het gebouw een VRF-systeem voor verse lucht met als uniek aspect dat op hetzelfde moment de ene zaal kan worden verwarmd en de andere gekoeld.” Het klimaat in de ruimtes, zegt Claessens, is dus afzonderlijk van elkaar te bedienen, op afstand met behulp van een tablet. Tevens is er een energiedak met zonnecellen voorzien waarbij de cellen tevens als zonwering fungeren. “Al met al realiseren we hier een hoogwaardig installatiesysteem; dat is onder meer terug te zien in de vijftien jaar garantie.” Peter Beeks rondt vervolgens het gesprek af met de opmerking dat de verwachte opleverdatum medio 2015 is. “De officiële opening staat in ieder geval al vast, die is in september.” ❚

Van Wijnen verandert mee met de ontwikkelingen in de markt. We bewegen door aan te passen wat we moeten veranderen en door te versterken waar we goed in zijn. Dit stelt ons in staat om klanten te blijven verrassen met huisvesting.

www.vanwijnen.nl

Bouwinfo OPDRACHT ONTWERP UITVOERING INSTALLATIES BOUWPERIODE BOUWKOSTEN

Behoud Kasteel de Keverberg (huurder: stichting De Keverberg) DMV Architecten, Kerkrade Van Wijnen Sittard BV Fraku Installaties BV augustus 2014 – medio 2015 ca. € 3 miljoen excl. BTW (incl. installaties)

BOUWEN AAN MONUMENTEN

169

Vanaf € 396,- per jaar weten uw klanten ook wat u doet! Bel +31 (0)495 450095 +32 (0)11 605540 voor alle informatie over een vermelding

WIE DOET WAT

Aannemers

Architecten

BURGY BOUWBEDRIJF BV Amphoraweg 1, 2332 ED LEIDEN AANNEMINGSBEDRIJF NICO DE BONT B.V. Molenstraat 2, 5262 ED VUGHT Postbus 76, 4611 5260 AB VUGHT T ...................................... +31 (0)73 5189480 F ...................................... +31 (0)73 5189490 E info@nicodebont.nl W www.nicodebont.nl

Postbus 140, 2300 AC LEIDEN T......................................... +31 (0)71 5322405 E bouwbedrijf@burgy.nl W www.burgy.nl

KONINKLIJKE WOUDENBERG Voorstraat 7, 4233 EA AMEIDE Postbus 3, 4233 ZG AMEIDE AKERBOUW BV Geesterweg 6, 1911 NB UITGEEST Postbus 19, 1920 AA AKERSLOOT T ..................................... +31 (0)251 315817 F .................................... +31 (0)251 315909 E info@akerbouw.nl W www.akerbouw.nl

T .......................................+31 (0)183 606606 F .......................................+31 (0)183 602667

ADEMA ARCHITECTEN Vleesmarkt 7, 9101 MH DOKKUM T .......................................+31 (0)519 295665 F .......................................+31 (0)519 292870 E info@adema-architecten.nl W www.adema-architecten.nl

VAN HOOGEVEST ARCHITECTEN Westsingel 9, 3811 BA AMERSFOORT T ..................................... +31 (0)33 4631705 F ..................................... +31 (0)33 4610854 E bureau@vanhoogevest.nl W www.vanhoogevest.nl

E info@koninklijkewoudenberg.nl W www.koninklijkewoudenberg.nl

Adviesbureaus JORISSEN SIMONETTI ARCHITECTEN DOETINCHEM LEIDEN MAARSSEN RIJSSEN STEENWIJK Postbus 203, 7460 AE RIJSSEN T......................................... +31 (0)548 518888 E info@jsagroep.nl W www.jorissensimonettiarchitecten.nl

BOUWBEDRIJF VAN SCHAIK BV Poeldijk 1, 3621 CZ BREUKELEN Postbus 11, 3620 AA BREUKELEN T .......................................+31 (0)346-262344 F .......................................+31 (0) 346264064 E info@bouwbedrijfvanschaik.nl W www.bouwbedrijfvanschaik.nl

ADEMA ARCHITECTEN Vleesmarkt 7, 9101 MH DOKKUM T .......................................+31 (0)519 295665 F .......................................+31 (0)519 292870 E info@adema-architecten.nl W www.adema-architecten.nl

groot gunneweg

delft

restauratie advies & bouwmateriaalkundig onderzoek

DE BONTH VAN HULTEN BV Postbus 4118, 5004 JC TILBURG T .......................................+31 (0)73 5119022 F .......................................+31 (0)73 5117387 E info@debontvanhulten.nl W www.bonthvanhulten.nl

GROOT GUNNEWEG DELFT RESTAURATIE ADVIES

TAK ARCHITECTEN Zocherweg 2a, 2313 ZV DELFT Van Oldenbarneveldtstraat 92-2, 6827 AN ARNHEM T ...................................... +31 (0)15 2125903 E info@takarchitecten.nl W www.takarchitecten.nl

Bakstenen

Postbus 43, 1399 ZG MUIDERBERG T ...................................... +31 (0)6 10061050 E info@grootgunnewegdelft.nl W www.grootgunnewegdelft.nl STEENFABRIEK BIEZEVELD B.V. Lange Weistraat 25, 5331 LH KERKDRIEL T .......................................+31 (0)418 631719 E info@brickburgers.com W www.biezeveld.nl

BOUW – RESTAURATIEBEDRIJF VAN DE BURGT EN STROOIJ Amsterdamseweg 155 3812 RR AMERSFOORT T......................................... +31 (0)33 4450100 F......................................... +31 (0)33 4450101 E info@vandeburgtenstrooij.nl W www.vandeburgtenstrooij.nl

170

BOUWEN AAN MONUMENTEN

NIBAG B.V. Postbus 75, 7570 AB OLDENZAAL T ...................................... +31 (0)541 585858 F ...................................... +31 (0)541 585859 E info@nibag.nl W www.nibag.nl

BRICKBURGERS B.V. St. Jozefweg 66b, 5953 JP REUVER T .......................................+31 (0)77 4742920 F .......................................+31 (0)77 4745170 E info@brickburgers.com W www.brickburgers.com

Betonrestauratie

Constructie/straalbedrijf

Gevelreiniging

Lilian Fopma REPSTONE Voorstraat 7, 4233 EA AMEIDE Postbus 3, 4233 ZG AMEIDE T......................................... +31 (0)183 606699 F......................................... +31 (0)183 606637 E info@repstone.nl W www.repstone.nl

CONSTRUCTIE & STRAALBEDRIJF LILIAN FOPMA Industrieweg 22, 8861 VH HARLINGEN T......................................... +31 (0)517 431011 F......................................... +31 (0)517 431031

VOGEL BV Fruitenierstraat 13, 3334 KA ZWIJNDRECHT Postbus 1100, 3330 CC ZWIJNDRECHT T .......................................+31 (0)78 6100400 F .......................................+31 (0)78 6100480 E vogel@vogel-bv.nl W www.vogel-bv.nl

W.H. VAN DE KAMP DAKBEDEKKING BV Wattstraat 4, 3771 AG BARNEVELD T ........................................+31 (0) 342 405060 W www.vandekampdakbedekkingen.nl

Dakbedekking

Duivenwering

Beurzen

EVENEMENTENHAL VENRAY De Voorde 30, 5807 EZ VENRAY T....................................... +31 (0)478 519 790 F....................................... +31 (0)478 519 780 E venray@evenementenhal.nl W www.evenementenhal.nl

S.M.B. WERVELREINIGING BV Houtkopersstraat 40, 3334 KD ZWIJNDRECHT T..........................................+31 (0)78 6104110 M.........................................+31 (0)6 53267367 E info@s-m-b.nl W www@s-m-b.nl

SUPERLOOK BV DE GEVELREININGSEXPERT EN MEER Postbus 8791, 4820 BB BREDA T .......................................+31 (0)76 5874207 M ....................................... +31 (06) 55327598 E info@superlook.nl W www.superlook.nl

Glas

GERDON DUIVENWERING Postbus 43, 6720 AA BENNEKOM T........................................ +31 (0)6 53189373 F........................................ +31 (0)31 8419949 E info@gerdon.nl W www.gerdon.nl

Funderingstechnieken

E.V.M. NV Westkaai 6, B-8930 MENEN T....................................... +32 (0) 56 5113 97 F......................................... +31 (0)30 2722220 E info@evmglass.com W www.evmglass.com

Bladgoud

LINOVA VERFPRODUCTEN Gelderhorst 12, 7287 BH ZUTPHEN T .......................................+31 (0)575 542300 F .......................................+31 (0)575 542311 E info@linova.nl W www.linova.nl

P. VAN ‘T WOUT FUNDERINGSTECHNIEKEN bv Exportweg 50, 2742 RC WADDINXVEEN Postbus 431, 2740 AK WADDINXVEEN T.........................................+31 (0) 182 617767 T......................................... +31 (0)182 611376 E info@pvantwout.nl W www.pvantwout.nl

Gevelonderhoud

Constructie

CONSTRUCTIEBUREAU DE PROUW Vossegatsedijk 2a, 3981 HS BUNNIK Postbus 164, 3980 CD BUNNIK T.................................. +31 (0) 30 254 08 88 E buro@de-prouw.nl W www.de.prouw.nl

REPSTONE Voorstraat 7, 4233 EA AMEIDE Postbus 3, 4233 ZG AMEIDE T......................................... +31 (0)183 606699 F......................................... +31 (0)183 606637 E info@repstone.nl W www.repstone.nl

Vanaf € 396,- per jaar weten uw klanten ook wat u doet! Bel +31 (0)495 450095 +32 (0)11 605540 voor alle informatie over een vermelding

WIE DOET WAT

STOLKER GLAS Wijde wade 2, 3439 NP NIEUWEGEIN T ................................................ 030 2855400 F ................................................ 030 2672902 E info@stolkerglas.nl W www.stolkerglas.nl STOLKER GLAS Galvanistraat 88, 6716 AE EDE T .............................................. 0318 64 12 14 F .............................................. 0318 63 22 89 E ede@stolkerglas.nl W www.stolkerglas.nl

ISOGLAS HAARLEM BV Jan Tademaweg 19, 2031 CT HAARLEM T .......................................+31 (0)23 5319036 F .......................................+31 (0)23 5341022 E info@isoglas.nl W www.isoglas.nl

BOUWEN AAN MONUMENTEN

171

Vanaf â‚Ź 396,- per jaar weten uw klanten ook wat u doet! Bel +31 (0)495 450095 +32 (0)11 605540 voor alle informatie over een vermelding

WIE DOET WAT

Glas in Lood

Glas in lood

JILLEBA Amphoraweg 5, 2332 ED LEIDEN T.........................................+ 31 (0)71 5318323 F..........................................+31 (0)71 5313443 E info@jilleba.nl W www.jilleba.nl

LEENDERS GLAS IN LOOD Kerkenbos 1091, 6546 BB NIJMEGEN T..........................................+31 (0)24 6841555 F..........................................+31 (0)24 6844137 E info@leendersglasinlood.nl W www.leendersglasinlood.nl

Kalk

ARTE CONSTRUCTO Molenberghei 18, B-2627 SCHELLE T........................................... +32 (0)3 8807373 F........................................... +32 (0)3 8807370 E Info@arteconstructo.be W www.arteconstructo.be

VAN DE KIMMENADE BV Hof Bruheze 404, 5704 NR HELMOND T........................................ + 31 (0)492 512164 F........................................ + 31 (0)492 558867 E info@leiendaken.nl W www.leiendaken.nl

Kathodische bescherming

VOGEL BV Fruitenierstraat 13, 3334 KA ZWIJNDRECHT Postbus 1100, 3330 CC ZWIJNDRECHT T .......................................+31 (0)78 6100400 F .......................................+31 (0)78 6100480 E vogel@vogel-bv.nl W www.vogel-bv.nl

RIDDER METALEN DAK- WANDSYSTEMEN Vestiging Ridder Noord Marowijne 41, 1689 AR ZWAAG Postbus 4149, 1620 HC HOORN T .........................................+31 (0)88 8111888 F .........................................+31 (0)88 8111800 E info@riddersystems.nl W www.riddersystems.nl Vestiging Ridder Zuid Dommelstraat 31, 5347 JK OSS F .........................................+31 (0)412 658397

Hydraulische Kalkmortels

Glasateliers

GLASATELIERS STEF HAGEMEIER Hoefstraat 199, 5014 NL TILBURG T .........................................+31 (0)13 5360818 F .........................................+31 (0)13 5358655 E info@glasinloodnet.nl W www.glasinloodnet.nl

BOFIMEX Lissenveld 9-13, 4941 VK RAAMSDONKSVEER Postbus 52, 4940 AB RAAMSDONKSVEER T .........................................+31 (0)162 514750 F .........................................+31 (0)162 522483 E info@bofimex.nl W www.bofimex.nl

Leidekkers

LOODGIETERS- EN LEIDEKKERSBEDRIJF VAN WELY BV Kerkakkers 46, 6923 BZ GROESSEN T......................................... +31 (0)316 524050 F......................................... +31 (0)316 526950 E info@vanwelyleidekkers.nl W www.vanwelyleidekkers.nl

g

drij

Walter Verhoeven BV loodgieters& leidekkersbedrijf Walter Verhoeven BV Bezoekadres

Nieuwkuijksestraat 103

loodgieters& leidekkersbedrijf loodgieters& leidekkersbedrijf 5253 AE Nieuwkuijk Bezoekadres Bezoekadres

Postadres Nieuwkuijksestraat 103

Bezoekadres

Nieuwkuijksestraat 103 5253 AE NieuwkuijkNieuwkuijksestraat

Postadres

Postbus 14103 5253 AE Nieuwkuijk 5253 AE Nieuwkuijk 5253 ZG Nieuwkuijk Postadres

Postbus 14 Postadres 5253 ZG Nieuwkuijk Telefoon

Postbus 14 14 oper-, zinkwerken Postbus 5253 ZG00 Nieuwkuijk Koper-,loodlood- en en zinkwerken 073 - 513 49 5253 ZG Nieuwkuijk Telefoon Lei bedekkingen Telefax enzinkwerken zinkwerken Koper-, loodlooden LeiKoper-, bedekkingen 073 - 513 00 49 073 513 00 49 WALTER VERHOEVEN BV 073 - 511 76 73 Loodgieters werken Telefax Leibedekkingen bedekkingen& LEIDEKKERSBEDRIJF Internet Lei 073 - 511 76 73 LOODGIETERSLoodgieters werken 073 511 76 73 www.walterverhoeven.nl Telefoon

073 - 513 00 49

Telefax

073 - 511 76 73

Telefoon

Internet

www.walterverhoeven.nl Telefax

E-mail

info@walterverhoeven.nl

Loodgieters werken 103, 5253www.walterverhoeven.nl InternetNIEUWKUIJK Nieuwkuijksestraat AE E-mail Loodgieters werken www.walterverhoeven.nl Internet E-mail

LEENDERS GLAS IN LOOD Kerkenbos 1091, 6546 BB NIJMEGEN T..........................................+31 (0)24 6841555 F..........................................+31 (0)24 6844137 E info@leendersglasinlood.nl W www.leendersglasinlood.nl

Houthandel

HOUTHANDEL HOUTEX BV Willem de Zwijgerstraat 1, 2741 DA WADDINXVEEN T..........................................+31 (0)182 615933 F..........................................+31 (0)182 610105 E info@houtex.nl W www.houtex.nl

172

BOUWEN AAN MONUMENTEN

BOGAERTS-VAN NULAND BV Walstraat 3-5, 5371 AL RAVENSTEIN Postbus 15, 5370 AA RAVENSTEIN T......................................... +31 (0)486 411586 F......................................... +31 (0)486 413722 E info@bogaerts-van-nuland.nl W www.bogaerts-van-nuland.nl

VAN KEULEN B.V. Postbus 1, 4640 AA OSSENDRECHT T......................................... +31 (0)164 672387 F........................................ +31 (0)164 672069 E info@vankeulen-loodgieters.nl W www.vankeulen-loodgieters.nl

info@walterverhoeven.nl

info@walterverhoeven.nl Postbus 14, 5253 ZG NIEUWKUIJK E-mail T......................................... +31 (0)73 5130049 E info@walterverhoeven.nl W www.walterverhoeven.nl

Leisteen Importeurs

LEI-IMPORT B.V. Postbus 7015 6050 AA MAASBRACHT T........................................ +31 (0)475 436439 F....................................... +31 (0)475 436882 E info@lei-import.nl W www.lei-import.nl

Meubelstoffering

Restauratieschilders

Steigerbouw

oud ... vakma n in to taalo nderh

Studio Kei

Meubelstoffering

OOSTENDORP BV, Interieur- en meubelstoffering Vlasakker 12, 3417 XT MONTFOORT T..........................................+31 (0)348 471921 F......................................... +31 (0)348 474467 E info@oostendorp.biz W www.oostendorp-stoffering.nl

STUDIO KEI Noord Bevelandstraat 17, 1025 NP AMSTERDAM T .........................................+31 (0)20 6364121 M ........................................+31 (0)6 55166349 E mail@studiokei.nl W www.studiokei.nl

Natuurlijke hydraulische kalk

... vakma n in to taalo nderh

REYNCHEMIE NV Industrieweg 25B, 8800 ROESELARE T............................................+32 (0)51 242527 F............................................+32 (0)51 229892 E reynchemie@skynet.be W www.reynchemie.com

oud

SCHULTS SCHILDERS Deltastraat 4, 4301 RC ZIERIKZEE T......................................... +31 (0)111 414065 F......................................... +31 (0)111 417295 E info@schultsschilders.nl W www.schultsschilders.nl

Smederijen

Ongediertebestrijding

VAN LIEROP CONSERVEERT & HERSTELT HOUT | VERDRIJFT VOCHT Regio Noord Postbus 52, 2400 AB ALPHEN A/D RIJN T..........................................+31 (0)172 433514 E info@vanlierop.nl W www.vanlierop.nl

SMEDERIJ FRITS KRAMER Goejanverwelle 62, 3467 PR HEKENDORP T........................................ +31 (0)182 501340 F........................................ +31 (0)182 503094 E frits@fritskramer.nl W www.fritskramer.nl

Ramen

MHB 75 PMS_Opmaak 1 12-12-13 13:00 Pagina 1

SMEDERIJ LEMSTERHOEK Uitheijing 11, 8531 XJ LEMMER T .........................................+31 (0)514 533100 F..........................................+31 (0)514 533005 E info@smederijlemsterhoek.nl W www.smederijlemsterhoek.nl

Restauratiemortels

Stukadoors

STUKADOORS- EN AFBOUWBEDRIJF GENNISSEN BV De Bouterhoek 1a, 3985 AK WERKHOVEN T........................................ +31 (0)343 551426 F......................................... +31 (0)343 551686 E gennissenbv@planet.nl

Tegels

ALBARELLO BV Berltsumerdyk 35, 9036 MT MENALDUM T......................................... +31 (0)518 481923 F......................................... +31 (0)518 482081 E info@albarello.nl W www.albarello.nl

Regio Zuid en Belgie Mijlstraat 39 B, 5281 LJ BOXTEL T..........................................+31 (0)411 632647 E info@vanlieropzuid.nl W www.vanlierop.nl

MHB bv Onderstalstraat 3, 6674 ME HERVELD Postbus 6, 6674 ZG HERVELD T..........................................+31 (0)488 451951 F..........................................+31 (0)488 452022 E info@mhb.nl W www.mhb.nl

DEJO STEIGERS BV Havenstraat 7-1, 3861 VS NIJKERK T........................................ +31 (0)33 2571390 F........................................ +31 (0)33 2544250 E info@dejosteigers.nl W www.dejosteigers.nl

SMEDERIJ OLDENHAVE BV Bedrijvenweg 6, 7251 KX VORDEN T......................................... +31 (0)575 551428 F......................................... +31 (0)575 551714 E info@smederijoldenhave.nl W www.smederijoldenhave.nl

Timmerfabrieken

Vanaf € 396,- per jaar weten uw klanten ook wat u doet! Bel +31 (0)495 450095 +32 (0)11 605540 voor alle informatie over een vermelding

WIE DOET WAT

TIMMERFABRIEK GEBRS BOS BV Zuidzijde 152, Postbus 4, 2977 ZG GOUDRIAAN T......................................... +31 (0)183 583583 F......................................... +31 (0)183 582678 E info@tifabos.nl W www.tifabos.nl

specialist in timmerwerken oude stijl

Energieweg 19

monumentaal en modern

4231 DJ Meerkerk BOFIMEX Lissenveld 9-13, 4941 VK RAAMSDONKSVEER Postbus 4 Postbus 52, 4940 AB RAAMSDONKSVEER 4230 BA Meerkerk T .........................................+31 (0)162 514750 F .........................................+31 (0)162 522483 E info@bofimex.nl Tel. 0183-358777 W www.bofimex.nl

Fax 0183-358787

Veilingstraat 56

SMEED- EN CONSTRUCTIEBEDRIJF VAN DER VEGT BV Energieweg 19, 4230 BA MEERKERK T............................................. +31 (0)183 358777 F............................................. +31 (0)183 358787 E info@vandervegt.nl W www.derestauratiesmid.nl

T:0591 392270

7833 HN Nieuw-Amsterdam TIMMERFABRIEK HENK ALFERINK BVM:06 22780846 www.henkalferink.nl E:info@henkalferink.nl Veilingstraat 56, 7833 HN NIEUW-AMSTERDAM Postbus 36, 7833 ZG NIEUW-AMSTERDAM T..........................................+31 (0)591 392270 F..........................................+31 (0)591 552263 E info@henkalferink.nl W www.henkalferink.nl

• Alle voorkomende info@vandervegt.nl

staalconstructies, trappen, hekwerken zowel in staal, aluminium en roestvrijstaal • Smeedwerk

BOUWEN AAN MONUMENTEN

173

Vanaf € 396,- per jaar weten uw klanten ook wat u doet! Bel +31 (0)495 450095 +32 (0)11 605540 voor alle informatie over een vermelding

WIE DOET WAT

v.d. Veldt timmertechnieken

VAN DER VELDT TIMMERTECHNIEKEN Patrijzenlaan 21, 2104 BM HEEMSTEDE T..........................................+31 (0)23 5283225 F......................................... +31 (0)23 5295507 E contact@timmertechnieken.nl W www.timmertechnieken.nl

Verf fabrikanten

Verzekeringen

OOSTENDORP BV, Interieur- en meubelstoffering DONATUS VERZEKERINGEN Hoff van Hollantlaan 8, 5243 SR ROSMALEN Postbus 500, 5240 AM ROSMALEN T .........................................+31 (0)73 5221700 F .........................................+31 (0)73 5221717 E info@donatus.nl W www.donatus.nl

Vochtbestrijding HERSFT & HELDER B.V. Bouwweg 19, 8243 PJ LELYSTAD Postbus 2074, 8203 AB LELYSTAD T......................................... +31 (0)320 260616 F......................................... +31 (0)320 261184 E info@herfstenhelder.nl W www.herfstenhelder.nl

Verfproducten

Wandspanning

KÖSTER AFDICHTINGSSYSTEMEN BV Postbus 432, 3840 AK HARDERWIJK T......................................... +31 (0)341 467090 F......................................... +31 (0)341 467099 E info@koster-afdichtingssystemen.nl W www.koster-afdichtingssystemen.nl

Vochtwering

Vlasakker 12, 3417 XT MONTFOORT T..........................................+31 (0)348 471921 F......................................... +31 (0)348 474467 E info@oostendorp.biz W www.oostendorp-stoffering.nl\

Zonwering

SCHERMNED Grote Woerdlaan 36c, 2671 CL NAALDWIJK T......................................... +31 (0)174 622214 F......................................... +31 (0)174 622687 E info@schermned.nl W www.schermned.nl

LINOVA VERFPRODUCTEN Gelderhorst 12, 7287 BH ZUTPHEN T .......................................+31 (0)575 542300 E info@linova.nl W www.linova.nl,

PERFUSIE B.V. Postbus 85, 4130 EA VIANEN T..........................................+31 (0)347 370373 F..........................................+31 (0)347 375986 E info@perfusie.nl W www.perfusie.nl

Hier ? uw logo

Neem contact op met Niek Oostendorp voor alle informatie: T +31 (0)495 450095 E n.oostendorp@louwersuitgevers.nl

Postadres: Showroom/bezoekadres: Postbus 376 Generatorstraat 27a 3900 AJ Veenendaal 3903 LH Veenendaal T +31(0)318 - 521700 F +31(0)318 - 520418 E systeembouw@hardeman.nl

www.hardeman.nl 174

724032_H. Hardeman BV 1-2.indd 1 BOUWEN AAN MONUMENTEN

17-11-14 09:40

Op de foto: “In het park van Huize Middenburg staan eeuwenoude kastanjes, eiken en beuken. Er zijn vijvers en aan de achterkant stroomt de Vliet. Het huis zelf staat hoger; dat geeft een statige, imposante aanblik.” “Mijn vader is gepensioneerd aannemer, met een voorliefde voor oude gebouwen. Hij wordt al lyrisch bij het zien van een authentieke steen of tegel. Na twee boerderijen in oude staat te hebben hersteld, kocht hij dit huis en restaureerde het. De groene luiken waren totaal verwaarloosd. Alle houtjes zijn stuk voor stuk door zijn handen gegaan. Het koetshuis, waarin ik zelf woon, hebben we samen verbouwd.” “Het eerste huis - Oud Middenburg - stamt uit 1659; het werd aangelegd door een schepen uit Delft. Huize Middenburg zoals we het nu kennen werd in 1917 grondig gerestaureerd. Aan het gebouw en het park is sindsdien nooit meer iets veranderd. Het gebouw vertoont een mix aan stijlen, wat het extra mooi maakt. Ik vind het een prachtig huis op een prachtige plek.” J.E. Vink, medebeheerder (46) Huize Middenburg

D

onatus verzekert vertrouwd sinds 1852

www.donatus.nl tel. 073 - 5221700

Monumenten worden met veel zorg omgeven door hun eigenaren en beheerders. Dat is belangrijk en nodig. Net als het kiezen van de juiste verzekering. Al sinds 1852 heeft Donatus ervaring in het verzekeren van monumentale kerken en gebouwen. Als onderlinge maatschappij werken wij zonder winstoogmerk. Wij hebben dan ook geen klanten, maar leden. Maak vrijblijvend kennis met Donatus. Onze expertise zal u verbazen en verrassen, evenals onze jaarlijkse premierestitutie.

Transformatie biedt toekomstkansen Gebruikerswensen veranderen voortdurend. En dus moet uw gebouw kunnen meebewegen. Of het nu een school is, een ziekenhuis, een kantoor, een woning ... Levensloopbestendig bouwen vraagt om flexibele indelingsmogelijkheden. Alleen zo haalt u het maximale uit uw investering - en bent u duurzaam bezig. Onze milieuvriendelijke, doordachte producten bieden precies wat u nodig heeft: onbegrensde flexibiliteit. Letterlijk. Met onze wandsystemen, plafonds en prefab-concepten is ĂŠlke transformatie en ĂŠlke renovatie mogelijk. Keer op keer, want alles is ook eenvoudig herbruikbaar. Bel (0347) 37 66 24. Of kijk op faay.nl.

onuitputtelijke grondstoffen

brandwerend

snel te monteren

geluidwerend

schroefvast

thermisch isolerend

dubo