Issuu

MECHELEN RENOVATIE HET HEMELRIJCK Tekst | Koen Mortelmans

Restauratie Hemelrijck versterkt monumentaal karakter van Mechelen In Mechelen heeft Renotec de buitengevels van Het Hemelrijck grondig gerestaureerd. Het was geen klassieke historische restauratie-opdracht, omdat het niet de bedoeling was het zestiende-eeuwse uitzicht terug te krijgen, De restauratie moest interessante, latere aanpassingen uit het begin van de twintigste eeuw zodanig opwaarderen dat alle elementen opnieuw harmonieus in elkaar overgaan. Het Hemelrijck werd circa 1520-1530 opgetrokken door de vooraanstaande familie Snellinck. Het hoekpand lag toen in een levendige buurt, met onder meer de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk annex gasthuis, enkele brouwerijen en herbergen. Het Hemelrijck wordt beschouwd als één van de eerste overgangsgebouwen in Vlaanderen tussen de laatgotiek en de renaissance. Ondanks latere verbouwingen zijn er nog altijd laatgotische sporen zichtbaar, zoals de tweeledigheid van de trapgevel, de grote vierkante vensters en de stenen kruisramen. Driehoekige en rondboogvormige frontons met bas-reliëfs boven de vensters en de half- en kwartcirkelvormige afwerking van de topgevel sluiten aan bij de vroege renaissance, net als de kleine zuilen en frontons van de dakvensters.

BIER EN BAKSTEEN Omstreeks 1900 bevond het intussen fors verbouwde huis zich in een slechte staat. De eigenaars, de bierbrouwers Lamot, wilden het laten slopen. Dit zorgde voor fel protest en leidde tot een ongewone compromis-oplossing: de gebroeders Lamot lieten de woning staan en bleven er eigenaar van, maar de stad Mechelen kocht de gevels en liet stadsarchitect Philippe Van Boxmeer een restauratiedossier opstarten. Van Boxmeer liet het pleisterwerk verwijderen, zonder echter veel aandacht te besteden aan het rijke sculptuurwerk. Tijdens deze eerste restauratie werden ook diverse elementen in Belgische kalksteen vervangen door Franse. De intussen verdwenen gotische kruisramen en het houten raamschrijnwerk kwamen terug. In 1930 pakte een tweede restauratie ook de laatste vier traveeën aan. Vermoedelijk had dit deel van het gebouw eerder een andere eigenaar. Tijdens deze werken kreeg het gevelmetselwerk in voornamelijk Boomse baksteen opliggende voegen. De negentiende-eeuwse ingrepen zijn uitgevoerd met de originele steensoorten. Bij de restauratiecampagnes van 19001902 en 1930 zijn heel wat verschillende materialen gebruikt, met als resultaat een gevel van wisselende kwaliteit. Vocht- en hechtingsproblemen met scheurvorming maakten een nieuwe restauratie noodzakelijk. "De restauratie van historische gevels is erg belangrijk voor de uitstraling van de stad,” vertelt schepen van monumentenzorg Greet Geypen (VLD). › De zestiende-eeuwse madonna voor en na reiniging. Voortaan zal ze onder een glazen stolp staan. (Foto HBS&C)

Het Hemelrijck is sinds 13 december 1977 beschermd als monument. (Foto Joost Joossen)

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 71

Advocatenvennootschap FLAMEY behoort tot de absolute top van de Belgische kantoren gespecialiseerd in publiek en administratief recht. Het kantoor verleent private en overheidsbedrijven, particulieren, lokale besturen en intercommunales zowel juridisch advies als bijstand in administratieve en gerechtelijke procedures, en is in het bijzonder gespecialiseerd in volgende materies: • Overheidsopdrachten • PPS • Ruimtelijke ordening en stedenbouw • Milieurecht • Onteigeningen • Monumenten, landschappen en natuurbescherming • Energierecht • Handelsvestigingen • Brownfields Advocatenvennootschap FLAMEY is een gerenommeerd nichekantoor met vestiging in Antwerpen. Het kantoor kan bogen op een rijke expertise en meer dan 25 jaar ervaring.

Peter Flamey

Jan Van Rijswijcklaan 16 2018 Antwerpen Tel: 03/257.33.16 Fax: 03/237.38.51 email: info@flamey-advocaten.be

Consultaties zijn steeds op afspraak

MECHELEN RENOVATIE HET HEMELRIJCK

De restaurateurs maakten dankbaar gebruik van oude foto's. (Foto stad Mechelen)

"We hebben de gevels gereinigd met een wervelstraalsysteem onder lage druk. De behandeling van kwetsbare, gebeeldhouwde delen gebeurde met microstraling en compressen op basis van ammoniumcarbonaat," vertelt Lies Haesebrouck, junior-projectleidster restauratie bij bouwbedrijf Renotec. "In de topgevel en het voorste deel van de zijgevels vervingen we beschadigde bakstenen door nieuwe exemplaren. We vernieuwden ook beschadigde natuurstenen lijsten, dorpels en kruisramen, rekening houdend met de originele steensoort. Het geheel is opnieuw gevoegd met een kalkmortel." De natuursteen is vooral vervangen bij waterlijsten, gezien hun functie voor de gevel. "In de traveeën met opliggend voegwerk gaven we de bakstenen een felle kleur, zoals ook Van Boxmeer dat had gedaan." Renotec herstelde ook de dakstructuur en plaatste nieuwe goten. "De stabiliteit van de voorgevel verzekerden we onder meer door het aanbrengen van een onzichtbare kousverankering."

MERKWAARDIGE MADONNA Opliggend voegwerk steekt wat uit ten opzichte van het geveloppervlak. (Foto stad Mechelen)

Het onderzoek van het madonnabeeld tegen de gevel leverde een verrassing op. Iedereen ging ervan uit dat dit beeld uit de negentiende eeuw dateerde, maar nader onderzoek wees uit dat het zestiende-eeuws is. Het 70 cm hoge beeld verhuisde tijdelijk naar HBS&C in Geel, een gespecialiseerd zusterbedrijf van Renotec. Daar werd het sterk verweerde beeld zo goed mogelijk opgeknapt. Het terugplaatsen ervan vormde het plechtige sluitstuk van de huidige restauratiewerken. ❚

TECHNISCHE FICHE

De bakstenen kregen een fellere kleur. (Foto stad Mechelen)

Opdrachtgever: Architect: Historische studie en begeleiding: Stabiliteit: Hoofdaannemer: Restauratie madonnabeeld: Start werken: Einde werken: Investering: Subsidie Vlaamse Gemeenschap: Subsidie provincie Antwerpen:

Stad Mechelen Architectenbureau Arter, Brussel Studiebureau Lode De Clercq, Antwerpen Triconsult, Lummen Renotec, Geel HBS&C, Geel september 2012 december 2013 303.000 € (incl. btw) 187.000 € (incl. btw) 62.000 € (incl. btw)

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 73

LEUVEN FARMACEUTISCH INSTITUUT Tekst | Henri Gielen Beeld | KU Leuven

Eigentijds leercentrum in voormalig Farmaceutisch Instituut Leuven Sinds april vorig jaar heeft de KU Leuven een ongewoon leercentrum. Het is ondergebracht in het voormalig Farmaceutisch Instituut in de Van Evenstraat. De studenten, die nauw bij het project betrokken waren, hebben het gebouw de naam Agora gegeven, verwijzend naar de ontmoetingsplaats bij uitstek in het oude Griekenland. Het Farmaceutisch Instituut is ontworpen door kanunnik Jan Janssen en ingehuldigd in juni 1934. Van buiten is het een pittoresk gebouw met contrasterend materiaalgebruik, overhoekse en driezijdige erkers. Toch is het een goed voorbeeld van functionele architectuur. Ook de schijnbaar louter decoratieve elementen hebben een functie. Zo dienden de kenmerkende erkers als ‘zuurkasten’, waar de dampen van farmaceutische verbindingen en mengelingen werden afgevoerd via een schoorsteentje in het dak.

NIEUWE STUDIENODEN De laatste jaren krijgen studenten, ook aan de universiteiten, meer en meer groepsopdrachten. Bovendien verkiezen ze almaar vaker om in groep te studeren. Vandaar de idee om, naar buitenlands voorbeeld, in het voormalig Farmaceutisch Instituut een leercentrum in te richten. Een leercentrum is een totaalconcept van ruimten voor stil en individueel studeren, voor groepswerk, met een zone met flexibele werkplekken en een pauzezone.

De erkertjes in de pittoreske gevel van het voormalig Farmaceutisch Instituut zijn functionele decoratieve elementen: het zijn zogenaamde ‘zuurkasten’. Van vroeg in de ochtend staan de studenten aan te schuiven voor een plek in hun nieuwe leercentrum.

74 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

In deze studiezaal op de verdieping is het originele labomeubilair gerestaureerd.

LEUVEN FARMACEUTISCH INSTITUUT

De ‘time-outzone’: ruimte om even te verpozen.

De tweede studiezaal op de verdieping is uitgerust met sober hedendaags meubilair. Het patroon van de tegels geeft aan waar vroeger het labomeubilair stond. Er bleven originele tegels bewaard, maar waar vroeger de labomeubelen stonden, liggen nu nieuwe tegels in een ander patroon.

“Dat het gebouw in 2010 een beschermd stattut kreeg, heeft toch geen vertraging in het in 2009 begonnen ontwerpproces veroorzaakt,” weet architecte Zeljka Knezevic, hoofd van de divisie monumenten van de technische diensten van de KU Leuven. “De besprekingen met Onroerend Erfgoed en de stad Leuven verliepen in een open en constructieve sfeer. De vrees bij de universiteit dat van een beschermd gebouw geen hedendaags leercentrum te maken zou zijn, verdween geleidelijk bij de vordering van de werken. Wat telt is dat met het uiteindelijk resultaat iedereen zeer tevreden lijkt te zijn. Zeker de studenten, die dit leercentrum met circa 550 studieplekken en ruime openingsuren (ook in het weekeinde) veelvuldig gebruiken.” Kenmerkend voor het restauratie- en herinrichtingsontwerp is dat waardevolle elementen zoals schrijnwerk en vloeren, zoveel mogelijk behouden zijn en dat alle later toegevoegde binnenwanden verwijderd en de oorspronkelijk ruimten hersteld werden. In het centrale gedeelte, waar de vroegere laboratoria waren, bleven ook de vier grote zalen behouden. De twee hoge zalen op de verdieping zijn stille studielandschappen. In een ervan is het originele labomeubilair gerestaureerd en werd het contrasterend sober hedendaags meubilair ertussen geïntegreerd. De andere zaal is, net als de kleinere lokalen, uitgerust met diverse functionele en eigentijdse meubelelementen, die tegelijk het jonge studentenpubliek aanspreken en gemakkelijk verplaatsbaar zijn. “Dat is belangrijk om de ruimten snel te kunnen omvormen van studieruimten tot ruimten voor groepswerk, en omgekeerd,” verduidelijkt Lucie Stroobants van de divisie monumenten, die daarvoor het nodige studiewerk verrichtte. “Veel aandacht ging ook naar de audiovisuele uitrusting, zoals schermen voor presentaties, medialokalen voor opnames en montages, satellietTV’s waarop de nodige informatie voor studieopdrachten verschijnt en uitrusting voor videoconferenties.”

De originele vloeren bleven op vele plaatsen bewaard. In de tussenwanden zijn er vensters bijgemaakt om zichtbaarheid tussen de lokalen te creëren, zoals hier in het vroegere administratiegebouw kant Van Evenstraat.

STUDIETUIN Een van de twee gelijkvloerse zalen heeft meer flexibele werkplekken. De andere dient als ‘time-out’-zone, waar de studenten even kunnen verpozen tussen de studieperiodes en iets kunnen drinken of knabbelen. De oorspronkelijke kruidentuin achter het gebouw is heraangelegd en ingericht tot studietuin. Op het scharnierpunt tussen het hogere volume kant Van Evenstraat, met kleinere studie- en groepswerklokalen, en de lagere labogebouwen is er een dubbelhoge traphal met aanpalend een lift ingebouwd, om de niveauverschillen tussen beide volumes te overbruggen en het gebouw toegankelijk te maken voor andersvaliden. Het buitenschrijnwerk bleef bewaard en heeft nu dubbele beglazing. De originele lichtstraten in het dak zijn vervangen, maar met behoud van de oorspronkelijke vormgeving. Zeljka Knezevic: “De gevelrestauratie is voor een volgende fase. Dan zullen we ook het hoekgebouw met auditorium kant Vesaliusstraat in het leercentrum integreren.“ ›

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 75

WWW.FIREPROOFING.BE

Asbestos Removal&Fireproofing is uw partner voor al uw ASBESTVERWIJDERING & VUURBESCHERMING projecten in de bouw en industrie. Bijkhoevelaan 14 – 16 - B-2110 Wijnegem - T. +32(0)3 / 326.36.36 - F.+32(0)3 / 325.98.11

WWW.ASBESTOS.BE

LEUVEN FARMACEUTISCH INSTITUUT

Keramische tegels Zwart (30x30cm) effen patroon

Keramische tegels Zwart/crème (30x30cm) geometrisch patroon

Keramische tegels Grijs (15x15cm) effen patroon

Keramische tegels Bruinrood/grijs/crème/zwart (15x15cm) geometrisch patroon

Keramische tegels - RECENT Rood/grijs/wit (15x15cm) geometrisch patroon

Keramische tegels Rood (15x15cm) effen patroon

Keramische tegels, grijs, jaren '70 (15x15cm) / vast tapijt / linoleum / chappe (werkvloer)

Keramische tegels Crème (mat of majorica) (15x15cm) effen patroon

Keramische tegels bruinrood/crème/zwart (15x15cm) geometrisch patroon

Keramische tegels Grijs/rood (15x15cm) geometrisch patroon

Parket Licht eiken Visgraatmotief

Keramische tegels Grijs met bruinrode rand of Grijs met zwarte rand (15x15cm) effen met randbies

Keramische tegels Zwart/crème (15x15cm) geometrisch patroon

Keramische tegels bruinrood/crème/zwart (15x15cm) geometrisch patroon

DESTRUCTIEVE TEST 2 DESTRUCTIEVE TEST 1 05

40 06

07 = 08

LINO

04 = 03

43 44

41 39

LINO

13 21

14 11

46 12

09 91

WERKVLO

47 ER

69 93

WERKVLO

52 TEGELS

GRADINS AULA

66 N

95 5m

NIVEAU -1

Inventarisatie van de tegels.

Kleurstelling op de wand van het practicum op de verdieping.

Participanten aan het woord FENIKX –MATERIAALTECHNISCH EN KLEURHISTORISCH ONDERZOEK Fenikx (Gentbrugge) voerde het materiaaltechnisch en kleurhistorisch onderzoek uit. "Het materiaaltechnisch onderzoek omvatte de inventarisatie van de historische tegels, het originele labomeubilair en het binnenschrijnwerk," vertellen de zaakvoersters Marjolein Deceuninck en Ann Verdonck. "Ons kleurhistorisch onderzoek identificeerde de oorspronkelijke kleurstellingen van het interieur." De originele tegelvloeren zijn effen of vertonen polychrome geometrische patronen. Ze zijn aangelegd met grestegels of steengoed van Céramique Nationale de Welkenraedt. In sommige lokalen zijn de tegels overschilderd,

FENIKX

bvba

KLEUR – MATERIA ALTECHNISCH & BOUWHISTORISCH ONDER ZOEK W W W. FENIK X . BE

F E N I K X

KL EU R-MATER IA ALT ECH N ISCH E N BOUW H ISTORISCH ON D E RZO E K

Fenikx bvba is een studiebureau dat instaat voor bouwhistorisch, materiaaltechnisch en kleuronderzoek. Wij staan garant voor efficiënt en kwaliteitsvol onderzoek waarbij wij ons ten dienste stellen van het monument. U kan bij ons eveneens terecht voor historisch, bouwfysisch en archiefonderzoek.

bekleed met tapijt of linoleum of vervangen door recente exemplaren. Maar de originele tegels die er nog liggen, verkeren wel in goede staat." Er is relatief veel waardevol meubilair aanwezig, zij het in een beperkt aantal lokalen, zoals het auditorium en beide grote labozalen. Marjolein en Ann beschouwen het grootste deel van het markante meubilair als onroerend door bestemming. "Het is professioneel maatwerk, ontworpen voor een specifieke locatie in het gebouw en vaak gemonteerd op sokkels die in de vloer waren aangebracht. Het labomeubilair is overigens zeer doordacht ontworpen in functie van het gebruik, de hygiëne en het architecturale decorum. Dit maakt het een interessant totaalconcept." Ann en Marjolein werken al sinds 2002 samen. In 2008 kreeg die samenwerking de vorm van een bvba, Fenikx. Beide dames voeren ook bouwhistorisch, bouwfysisch, historisch en archiefonderzoek uit. Ze stonden eerder al in voor het materiaaltechnisch onderzoek van de Japanse Toren in Laken, het kleurhistorisch onderzoek van de Havenkerk in Schiedam. Voor de Leuvense universiteit deden ze ook al het vooronderzoek van het complex Deberiot.

TECHNISCHE FICHE Opdrachtgever: Projectcoördinatie en werfopvolging: Ontwerpteam:

MARJOLEIN DECEUNINCK 0472 940 014 ANN VERDONCK 0486 202 228 Frederik Burvenichstraat 171/002, 9050 Gentbrugge

e-mail: fenikx@skynet.be btw: BE0806.902.220

Tuinaanleg: Bouwhistorische studie: Materiaaltechnisch en kleurhistorisch onderzoek: Afbraakwerken en ruwbouw: Restauratie buitenschrijnwerk: Asbestverwijdering: Begin werken: Einde werken:

KU Leuven Divisie monumenten (Zeljka Knezevic en Tom Verbist) en projectbureau technieken, technische diensten KU Leuven (Leuven) Abscis Architecten (Gent), Ingenieursbureau Norbert Provoost, (Sint-Amandsberg-Gent), Ingenium (Brugge) Landschapsarchitect Erik Dhont (Brussel) Marc Vanderauwera (Leuven) Fenikx (Gentbrugge) DCA (Beerse) Renotec (Geel) Asbestos Removal /Hertel, (Wijnegem) augustus 2011 april 2013

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 77

HASSELT KANTOREN VAN HAVERMAET GROENWEGHE

Tekst | Jan Daneels

Sobere kantooruitbreiding respecteert kasteel en park Ter Poorten In de groene parkomgeving rond kasteel Ter Poorten in Hasselt houdt Van Havermaet Groenweghe kantoor. De financieel en juridisch adviseur heeft vier vestigingen in Limburg en de Antwerpse Kempen. Enkele jaren geleden had hij nood aan een uitbreiding van het hoofdkantoor in Hasselt. Architectenbureau De Gregorio & Partners ontwierp een sober volume dat haast onopvallend maar elegant gedijt tussen kasteel en park. Architect Serge Bosmans, die het project leidde, legt uit: “Van Havermaet Groenweghe wilde de capaciteit van zijn hoofdkantoor in kasteel Ter Poorten sterk uitbreiden. Waar het kasteel slechts plaats bood aan veertig werknemers, moest het nieuwe volume ongeveer negentig werkplaatsen bevatten. Die ingrijpende schaalvergroting was niet evident, omdat het kasteel en het omliggende park beschermd zijn.”

ZACHTE INPLANTING De Gregorio & Partners stonden voor de uitdagende opdracht om een nieuw kantoorgebouw in te planten in een parkomgeving die niet veel architecturale opschudding verdraagt. Bosmans: “Het kasteeldomein moest te allen tijde zijn rustieke karakter behouden. Het nieuwe kantoorgebouw moest zich in dat geheel naadloos inpassen. Zowel de inplanting van het nieuwe gebouw als de materiaalkeuze maken dat het gloednieuwe kantoor niet concurreert met zijn omgeving.” De belangrijkste ingreep van de architecten was daarbij de keuze om het gelijkvloers half verdiept te ontwerpen. Dat leverde twee voordelen op. Bosmans: “De

78 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

hoogte van het kantoorgebouw was op die manier niet dreigend tegenover het kasteel. Daarnaast konden we de eerste verdieping van het nieuwe kantoorgebouw met een lichte helling laten aansluiten op het gelijkvloers van het kasteel, dat ook nog steeds in gebruik is als kantoorruimte. Die aansluiting vereiste uiteraard een ingrijpende reorganisatie van het bestaande gebouw. Op de binnenkoer van het kasteel werd een apart volume ingepast, met daarin een polyvalente ruimte voor vergaderen, recepties, presentaties én refter. Op de bovenverdieping planden we nog een aantal vergaderruimtes in.”

NATUURLIJKE UITSTRALING Anderzijds droeg ook de keuze voor beton bij aan de genuanceerde opbouw van het kantoorgebouw. “Beton heeft een zeer natuurlijke uitstraling,” zegt Bosmans. “In die zin dat het materiaal op een mooie manier verweert. Het neemt de sporen op van neerslag en zal na jaren ook zachtjes vergroenen. Die eigenschappen sluiten nauw aan bij de groene parkomgeving.” ›

HASSELT KANTOREN VAN HAVERMAET GROENWEGHE

Architectenbureau De Gregorio & Partners ontwierp een sober volume dat haast onopvallend maar elegant gedijt tussen kasteel en park. De centrale binnenkernen en vloeren van beton werden ter plekke gestort. De kolommen en dakranden zijn geprefabriceerd.

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 79

Nijverheidslaan 1596 3660 Opglabbeek T 089-85 54 11 F 089-85 86 37 info@secla.be www.secla.be

Voor al uw trappen, leuningen, metaalconstructies, wij hebben het op maat in metaal, inox en aluminium.

14900154_Secla 1-2.indd 1

24-02-14 08:47

De perfecte realisatie van ĂŠlk ontwerp!

VANDEBROEK interieur

Industriezone Ring Z4 026 Hellebeemden 7, B-3500 Hasselt Tel.: +32(0)11 27 09 92 www.vandebroek-interieur.be

HASSELT KANTOREN VAN HAVERMAET GROENWEGHE

Participanten aan het woord

VANDEBROEK –INTERIEURINRICHTING

SECLA –METALEN DRAAITRAP

In de nieuwe kantoren van Van Havermaet Groenweghe zorgde Vandebroek Interieur (Hasselt) voor een strakke inrichting. De interieurbouwer verzorgde er onder meer de technische uitrusting van de bar, de kitchenettes, sanitaire units en kopieerruimtes. Vandebroek Interieur was met dit project niet aan zijn proefstuk toe. Het specialiseert zich al jaren in maatwerk voor interieurbouw in kantoren, privéwoningen, winkels en apotheken. “We zijn ervan overtuigd dat we bij Van Havermaet Groenweghe onze naam eer hebben aangedaan,” klinkt het bij projectleider Paul Lodewijckx. “Dit project is immers representatief voor wat Vandebroek Interieur doet. In de kantoren komen bovendien veel bezoekers over de vloer: hopelijk kunnen we op die manier een nog breder publiek laten zien waartoe wij op interieurvlak in staat zijn.”

Een van de opvallendste ruimtes in de gebouwen van Van Havermaet Groenweghe is ongetwijfeld de trappenhal. De zwevende metalen draaitrap is een realisatie van Secla uit Opglabbeek, specialist in metaalmaatwerk zoals trappen, leuningen en laswerk. “Hoewel we al jaren gespecialiseerd zijn in dergelijk maatwerk, was dit project voor ons bedrijf toch bijzonder,” legt zaakvoerder Erik Vrolix uit. “De binnentrap heeft een erg ongewone vorm: ondanks de brede draaiing is hij enkel bovenaan en onderaan verankerd, zonder andere steunpunten.” Secla ging bij dit project uit van een 3D-tekening, net zoals in al zijn projecten. Vrolix: “Omdat wij maatwerk leveren, starten onze projecten altijd met een opmeting op de bouwplaats. Op basis daarvan maken we een 3D-model dat tot in de fijnste details aangeeft hoe het werk zal worden uitgevoerd. Op die manier kan zowel de klant als de architect zich vooraf een mooi beeld vormen van het eindresultaat.” De expertise van Secla gaat terug tot de oprichting in 1985. Sindsdien heeft het bedrijf zich gespecialiseerd in een erg uitgebreid gamma van producten in staal, inox en aluminium. Zo maakt Secla onder meer trappen en leuningen, poorten en hekwerken, ramen en deuren, carports en luifels, kleine staalconstructies, inkomconstructies en producten voor interieurafwerking.

“Samenwerken met een gerenommeerd architectenbureau als De Gregorio & Partners en met een voorname opdrachtgever als Van Havermaet Groenweghe is altijd een mooie referentie. We hebben ons ten volle ingezet om met vijf van onze mensen gedurende twee maanden een concept op maat uit te werken dat volledig bij het karakter van deze hedendaagse kantooromgeving past.”

Niet alleen voor de buitenafwerking, maar voor de hele opbouw koos De Gregorio & Partners voor beton. De centrale binnenkernen en vloeren werden ter plekke gestort, terwijl de kolommen en dakranden zijn geprefabriceerd. “Door die bouwwijze scoort het gebouw trouwens ook goed op vlak van E-peil,” gaat Bosmans verder. “Verder installeerden we overigens weinig technologische snufjes. Wij houden daar sowieso niet van, maar het was ook de uitdrukkelijke wens van de opdrachtgever om een zuiver functioneel kantoorgebouw neer te zetten. In ieder geval voldoet het kantoor aan alle huidige eisen op vlak van temperatuur en energie.” Tot slot nam De Gregorio & Partners ook het omliggende park onder handen. Tijdens een grondige heraanleg werden nieuwe bomen en struiken geplant. Door de toename van het aantal werknemers, was er ook nood aan extra parkeergelegenheid. Die parking werd erg subtiel geïntegreerd in de parkaanleg. “De gevels van het kantoor zijn bovendien opengewerkt met veel glas,” besluit Bosmans. “De medewerkers kunnen dus de ganse dag profiteren van overvloedig daglicht én van het zicht op een aangename, groene omgeving.” ❚ Een majestueuze metalen draaitrap siert de betonnen centrale hal.

TECHNISCHE FICHE

De medewerkers van Van Havermaet Groenweghe genieten van overvloedig daglicht én van het zicht op een aangename, groene omgeving.

Opdrachtgever Ontwerp: Ruwbouw en dakwerken: Buitenaanleg en groendak: Buitenschrijnwerk: Trappen en borstweringen: Meubilair: Bruto vloeroppervlakte: Basisbudget (exclusief buitenaanleg en speciale posten) – inclusief renovatie: Totaalbudget – inclusief renovatie: Start werken: Einde werken:

Groep Van Havermaet Groenweghe, Hasselt Hoedemakers, Hasselt Tuinen Daenen, Tongeren Veralu, Putte Secla, opglabbeek Vandebroek Interieur, Hasselt 2.150 m² 2.340.000 € (excl.BTW en erelonen) 2.990.000 € (excl.BTW en erelonen) mei 2012 oktober 2013

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 81

BOOM PATERSKERK Tekst | Koen Mortelmans

HEMELS WONEN IN VOORMALIGE KERK Investpro (Heffen-Mechelen) heeft zijn reputatie als specialist in ongewone projecten nog maar eens waar gemaakt. In Boom heeft het de voormalige Paterskerk, met het grootste respect voor de historische achtergrond, omgebouwd tot een woongebouw met negentien lofts.

De toren, een met baksteen afgewerkte betonconstructie, is gemeenschappelijk bezit van de kopers van de lofts.

82 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

BOOM PATERSKERK

De geschiedenis van de Paterskerk gaat niet zover terug als die van het kloostercomplex in Mechelen, waar Investpro de kerk omturnde tot Kerkhotel, maar het project moest binnen zeer strikte richtlijnen uitgewerkt worden. "Zo waren we verplicht de toren te behouden, hoewel we die geen enkele praktische functie meer konden geven," vertelt technisch directeur Erwin Close van Investpro. De toren was aangetast door betonrot. "Hij is nu een onderdeel van de gemeenschappelijke ruimten van het woongebouw. De bewoners hebben een sleutel en kunnen hem langs de vaste ladder beklimmen, maar daar blijft het bij." Ze kunnen er wellicht van het uitzicht genieten. Want de vroegere kerk ligt buiten het centrum van de gemeenten, vlakbij de snelweg A12 en nabije een basis- en een middelbare school. Meer dan de historische achtergrond maakt die gunstige ligging vlakbij de belangrijkste verbindingsroute tussen Brussel en Antwerpen de woningen aantrekkelijk. De decentrale ligging bracht ook met zich mee dat er voldoende ruimte was voor de inrichting van parkeergelegenheden. De kerk is eigenlijk niet oud. Ze werd in 1946 opgetrokken. De kloosterpaters zijn trouwens al na enkele jaren weer vertrokken. Daarna gebruikten een jongerenorganisatie en vervolgens doveninstelling Infodo-De Klinkaard de kerk en de kloostergebouwen." De betonproblemen in de toren waren niet de enige verrassing voor aannemer Ibo, dat deel uitmaakt van de groep Investpro. "Zo ontdekten we pas tijdens de uitvoering van de werken dat de kerk een extra spouwmuur had. We kwamen ook te weten waarom we op het dak pannen van uiteenlopend formaat aantroffen. Toen de paters hun kerk bouwden schonken vrome weldoeners niet alleen fondsen, maar ook rechtstreeks bouwmaterialen." ›

Participanten aan het woord BOEYNAEMS EN ZONEN – ALUMINIUM BUITENSCHRIJNWERK "Wij hebben voor de Paterskerk het aluminium buitenschrijnwerk vervaardigd," zegt bestuurder Frederik Boeynaems van Boeynaems en zonen. "De ramen, de deuren, de geïsoleerde beglazing en de luiken in de nissen van de vroegere klokkentoren. Wij zijn al meer dan 65 jaar gespecialiseerd in de productie en de plaatsing van aluminium ramen, deuren, vensterluiken en veranda’s. Verder plaatsen wij ook zonwering, rolluiken en poorten." De opdracht in Boom liep over een zestal maanden. "Tijdens deze periode waren in verschillende fasen een tiental werknemers actief, afwisselend in onze ateliers en op de bouwplaats." De Paterskerk valt op door haar grote aantal ramen met spitsbogen. "We konden er onze jarenlange ervaring in het fabriceren van raamstelsels uitgebreid in de praktijk brengen. Een niet langer functioneel gebouw een nuttige, nieuwe bestemming geven is een geweldig initiatief, dat bovendien meerwaarde geeft aan de omgeving. Daaraan je steentje bijdragen bezorgt je een enorm goed gevoel." Boeynaems telt momenteel een twintigtal medewerkers. "Ons bedrijf werd opgericht in 1946 en bevindt zich sinds 1961 in Duffel. Sinds 1950 zijn wij gespecialiseerd in het vervaardigen en plaatsen van aluminium buitenschrijnwerk, zowel voor particulieren als voor de projectmarkt."

De gemeente Boom eiste dat een aantal kenmerken die verwezen naar de religieuze functie van het gebouw zouden verdwijnen. Dat was niet altijd mogelijk. Zo zou het wegnemen van het kruis boven de vroegere inkom de dakstructuur beschadigen."

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 83

genT WilRiJk kAPelle-OP-den-BOs BRugge leuVen

Belgisch keukendesign

sinT-genesius-ROde

Witte magie de Al-Al keukenarchitecten ontwerpen naast visuele pareltjes, keukens die uitblinken in ergonomie en gebruiksgemak. elk ontwerp is klantgericht maatwerk en de materiaalkeuze combineert functionaliteit en raffinement. de inschuifdeuren en hangkast met zwenkdeuren worden open gezet, geen opstakel staat in de weg. koken als een ongeëvenaard plezier. creativiteit, persoonlijkheid en genieten zijn als geen ander in deze keuken verwerkt. Bezoek onze toonzalen en bewonder de hedendaagse keukens in hun volle pracht. U raakt vast betoverd.

WWW.AlAl.Be

alal ik ga bouwen 1/2.indd 1

27/02/13 14:45

Hermansstraat 19, 2570 Duffel Tel. 015/30.61.91 www.boeynaems.be Toonzaal open: alle weekdagen van 9-12u. en van 13-19u., zaterdag tot 16 u.

ALUMINIUM RAMEN en DEUREN VERANDA’S SIER- en SLAGLUIKEN SECTIONALE POORTEN ZONWERING NIEUWBOUW & RENOVATIE RAMEN EN DEUREN VERTROUW OP BOEYNAEMS sinds 1946

BOOM PATERSKERK

DUPLEXEN Dertien van de negentien lofts zijn georganiseerd als duplexwoningen met één tot drie slaapkamers en een individueel terras. Hun hoogste niveau is verwerkt in het hellende dak van het vroegere kerkschip. De woongelegenheden op het gelijkvloers kregen naast een terras elk ook een individuele ingang. Maar ook de duplexen op de verdieping kregen een nieuwe, zij het gemeenschappelijke toegang. "Uit respect voor de religieuze achtergrond was ons opgelegd om de oorspronkelijke ingang van de kerk niet meer te gebruiken." Deze en andere gevoeligheden kwamen al aan bod tijdens de uitvoerige voorafgaande overlegrondes met de erfgoeddiensten en het gemeentebestuur. "De kerk was al eerder ontwijd, om die procedure moesten we ons niet meer bekommeren." "Wat we doen wekt ook veel interesse op in Nederland. Zo kregen we in het kerkhotel te Mechelen al het Nationaal Restauratiefonds op het bezoek, de belangrijkste Nederlandse erfgoedorganisatie, met in de delegatie voorzitter Pieter van Vollenhoven, de oom van koning Willem-Alexander." Hoewel intussen ervaringsdeskundige blijft Investpro voorzichtig met de renovatie van aan de eredienst onttrokken kerkgebouwen. "Lang niet elke kerk leent zich om ze om te vormen tot woningen," legt Close uit. "Maar de vorm en omvang van de Boomse Paterskerk waren wel gunstig. Het vergde wel heel wat overleg om toelating te krijgen ruime, nieuwe vensters te mogen aanbrengen. Ons eerdere project in Mechelen is uiteindelijk pas een hotel geworden nadat bleek dat we door de te behouden bestaande vensteropening te weinig daglicht konden laten binnenvallen voor een permanente bewoning." ❚

Participanten aan het woord AL-AL PROJECTS –KEUKENS "Wij bieden een uitgebreid gamma keukens uit eigen productie aan, met persoonlijke invulling voor elke klant. Dit vertrekkende vanuit een standaard modulesysteem tot uitgekiend design maatwerk. Wij gebruiken beslag en lades van het Oostenrijkse Blum," zegt projectvertegenwoordiger Gerrit Peeters van Al-Al Projects (Kapelle-OpDen-Bos), dat de keukens leverde. "We bieden projectontwikkelaars, aannemers, bouwheren, architecten samenwerkingen op lange termijn aan. Onze eigen binnenhuisarchitecten begeleiden ontwerp en realisatie. Uiteraard kan ook de particulier rekenen op deze benadering. Een kerkgebouw biedt uitzonderlijke architecturale mogelijkheden, die wij samen met onze klant verder kunnen opwaarderen. Maar toch zien we ook elk ander project als een visitekaartje. Wij hebben immers een lange traditie van mond aan mond reclame." Al-Al leverde ook al keukens voor onder meer het project Escaut op de voormalige boelwerf in Temse, Daman (Niel) en Ravensdal (Oudenaarde). Al-Al maakt deel uit van Groep Dedecker. De hele groep telt zowat honderd medewerkers, verspreid over zes vestigingen: Kapelle-OpDen-Bos, Sint-Genesius-Rode, Gent, Antwerpen-Wilrijk en Brugge. De groep viert in 2015 zijn honderdste verjaardag. Het is nog altijd een familiebedrijf, waarin nu de vierde generatie aan het werk is. Al-Al maakt er sinds 2008 deel van uit.

Participanten aan het woord VANHEES –WANDBEPLEISTERING Afwerkingsbedrijf Vanhees (Hechtel) bracht de bepleistering aan op de zuiver gebikte wanden van de Paterskerk. "We gebruikten hiervoor Xpro van Gyproc," zegt zaakvoerder Leon Vanhees. Hij zette hiervoor een team van drie medewerkers in. Vanhees nv is als afwerkingsbedrijf gespecialiseerd in werken aan particuliere woningen, industriële projecten en overheidsinstellingen. Het legt zich toe op het aanbrengen van akoestische, binnen- en gevelpleisters, gipskarton, brandwerende wanden, systeemplafonds in Gyproc, lamellen en tegelplafonds. Eerdere mooie referentieprojecten zijn de gevangenis in Leuze (Henegouwen), woonzorgcentrum Vordenstein in Schoten en politiekantoor Boducap in Sint-Katelijne-Waver. "Onlangs hebben we ook onze eigen magazijnen en kantoren gerenoveerd," vult Leon Vanhees aan. Het afwerkingsbedrijf met zijn naam kwam tot stand in 1980. Het is nog altijd een familiezaak, die momenteel in totaal wel twintig ploegen kan uitsturen.

TECHNISCHE FICHE

Dank zij de staalstructuren, aangebracht door IMW, vergden de renovatiewerken nauwelijks ingrepen aan de bestaande constructie.

Opdrachtgever: Hoofdaannemer: Staalconstructie: Wandbepleistering: Keukens: Start werken: Einde werken: Verkoopprijs lofts (100 tot 225 m²):

Investpro, Heffen-Mechelen Ibo, Heffen-Mechelen IMW, Tessenderlo Vanhees, Hechtel Al-Al Projects, Kapelle-op-den-Bos begin 2011 september 2013 casco vanaf €138.000 (excl. kosten)

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 85

Restauratie en algemene bouwwerken Steenhouwerij en marmerbewerking Schrijnwerkerij, glas-in-lood, smeedwerk Decoratief stuc- en staffwerk en restauratieschildertechnieken Speciale restauratietechnieken Steigers, stut- en schoringwerken Archeologisch onderzoek

www.sund.be

Projectontwikkeling en herbestemmingen

Group Monument Oostrozebekestraat 54 8770 Ingelmunster info@monument.be T. 051/31 60 80 F. 051/30 22 37 Koekelare – Huis Proot

www.monument.be

meten is weten

PRECISIE, NAUWKEURIGHEID EN BETROUWBAARHEID opmeten van eigendommen (notariële akte) - opmeten van gebouwen en gronden in functie van ontwerp - maatvoering bij gebouwen, wegenissen, en kunstwerken i.f.v. de aannemer - maatvoering bij spoorwegen i.f.v. de aannemer - opmeten en berekenen van grondverzet - nauwkeurige waterpassingen - GPS-metingen - verkavelingsontwerpen - plaatsbeschrijving voor en na de werken plaatsbeschrijving van huurceel - schatten van onroerend goed i.f.v verkoops- en bedrijfsrevisoren.

Parklaan 60 • 9140 Temse Tel : 03 771 20 54 • Fax : 03 771 02 66 landmeter@teugels.eu • www.teugels.eu

LANDMEETKUNDE EN EXPERTISE BURO N.V.

Journaal conventen, de Godelievekapel en meer dan vijftig woningen gerestaureerd. Het convent dat nu aan restauratie toe is, werd tijdens de twintigste eeuw ingericht als schoolinternaat, met heel wat wijzigingen en verminkingen aan het originele gebouw tot gevolg. Momenteel bevindt het zich in bijzonder slechte staat. De restauratie omvat onder meer vernieuwing van de dakbedekking, herstel en aanvulling van de dakconstructie, herstel en vervanging van het bakstenen metselwerk en de natuurstenen onderdelen. Na de zullen er veertien appartementen in worden ondergebracht. Meer info: kleinbegijnhof-gent.wix.com/home

De woning van Herman Teirlinck in Beersel. (foto Onroerend Erfgoed)

Herman Teirlinckhuis in Beersel voorlopig beschermd Vlaams erfgoedminister Geert Bourgeois (NVA) ondertekende de voorlopige bescherming van het Herman Teirlinckhuis in Beersel. In die woning bracht de schrijver het grootste en meest productieve deel van zijn leven door, van 1935 tot aan zijn overlijden in 1967. Teirlinck heeft het huis wellicht zelf ontworpen. Wel gaf Henry Van de Velde advies over het ontwerp en de inrichting. Beide heren waren docent aan het Hoger Instituut voor Architectuur en Sierkunsten in Terkameren. Bovendien was dochter Teirlinck gehuwd met zoon Van de Velde. De woning heeft een prachtig uitzicht op de Zennevallei. De afwerking is typisch voor de jaren dertig. Het huis is sinds de bewoning door Herman Teirlinck vrijwel ongewijzigd gebleven. Meer info: www.erf-goed.be

Klein Begijnhof, grote werken Voor de restauratie van een convent en drie woningen in het O.-L.-Vrouw ter Hoye Begijnhof –beter bekend als Klein Begijnhof– in Gent heeft Geert Bourgeois, 1.3 miljoen euro over. Het Klein Begijnhof is een volledig omsloten, typisch stadsbegijnhof. De te restaureren begijnhofwoningen d dateren voornamelijk uit de zeventiende en de negentiende eeuw. Ondanks later aanpassingen bleven heel wat oorspronkelijke elementen bewaard. In vorige restauratiefasen zijn al twee

Klein Begijnhof in Gent. (foto Onroerend Erfgoed)

Koetshuizen van kasteel Casier in Waregem. (foto Tijl Vereenooghe, Erf-goed.be)

Waregem Koerse, het begin Bourgeois kent ook een premie van 495.574,14 euro toe voor de restauratie en herbestemming van de koetshuizen van kasteel Casier in het centrum van Waregem. Deze koetshuizen zijn samen met het kasteel en de oranjerie sinds 2003 beschermd als monument in. De stedelijke groendienst gebruikt de gebouwen momenteel als opslagplaats, maar na de restauratie krijgen ze een nieuw bestemming. In de koetshuizen worden tentoonstellingsruimtes ingericht, met bijhorende dienstruimtes (kitchenette, berging, vestiaire …). In de vroegere hondenkennel komt het publiek sanitair. De bijhorende tuin wordt afgesloten met hekwerk en zal mee gebruikt worden voor tentoonstellingen. Naast de zuiver restauratieve werken, moeten er ook aanpassingswerken gebeuren voor het nieuwe gebruik, zoals het vast beglazen van een aantal poortopeningen –weliswaar met behoud van de bestaande poorten– en het draagkrachtig maken van de vloeren. Het kasteel en de koetshuizen zijn rond 1850 opgetrokken in neoclassicistische stijl door Felix De Ruyck, grondlegger van Waregem Koerse. Omstreeks 1880 kwamen ze in handen van de verwante familie Casier. In 1904 werden de koetshuizen vergroot. Kasteel en koetshuis leden sterk onder beschadigingen tijdens het eindoffensief van WO I. In 1977 kocht de stad Waregem het kasteel. Meer info: www.waregem.be

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 87