Issuu

mechelen Figurentheater De Maan Tekst en beeld | Koen Mortelmans

Historische stek poppentheater krijgt eigentijdse uitbreiding Mechelen restaureert niet alleen de Heilige Geestkapel en het Heilige Geesthuis, maar renoveert in één moeite ook poppentheater De Maan. Zo worden twee van de oudste gebouwen van de stad gecombineerd met hedendaags gestileerde nieuwbouw. De centrale ligging, pal tegenover de toren van de Sint-Romboutskathedraal, maakt dat de werken in de kijker staan. De Tafels van de Heilige Geest waren de middeleeuwse voorlopers van de huidige OCMW's. In het Heilige Geesthuis (1675), achter de gelijknamige kapel, werden onder meer de goederen bewaard die de 'Heilige Geest' aan behoeftige stadsgenoten bezorgde. Stadspoppentheater De Maan nam er in 1968 zijn intrek. De kapel deed vanaf dan dienst als speelzaal. Het populaire theater krijgt jaarlijks meer dan 40.000 toeschouwers over de vloer. Er zat dan ook niet alleen veel sleet op de gebouwen, extra oppervlakte was meer dan welkom. Bovendien waren de veiligheids- en technische installaties aan vervanging toe en beantwoordden de zalen niet meer aan de huidige eisen inzake brandveiligheid én creatief theater.

De grijze parking moet een stemming plein worden. Op de plaats van de afgebroken directeurswoning komt een goudkleurig volume, geschrankt geplaatst tegenover het Heilige Geesthuis. (foto Import.Export Architecture)

100 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

Lichtstraat met zicht op de Sint-Romboutstoren. De nieuwe, grote theaterzaal krijgt een crèmekleurige, gecapitonneerde gevel. (foto Import.Export Architecture)

mechelen Figurentheater De Maan

Pit restaureert de achtergevel van het Heilige Geesthuis en trekt bovenop expositiezaal De Garage een nieuwe theaterzaal op.

De restauratie van de kapel en van het oude Heilige Geesthuis wordt binnenkort aanbesteed. Na afloop daarvan kan het stadsbestuur ze een nieuwe functie geven, want De Maan zal ze niet meer nodig hebben. Intussen is aannemer Pit (Antwerpen) volop bezig met het optrekken van de nieuwbouw. "Geen klassieke nieuwbouw," stelt projectleider Peter Jacobs (Pit). "We restaureren ook de buitenmuur van het Heilige Geesthuis, langs de kant van de nieuwbouw. Tussen beide volumes plaatsen we een wandelgang met lichtstraat, zodat de bezoekers er uitkijken op de Sint-Romboutstoren. Daarmee wordt de buitengevel van het Heilige Geesthuis ook een binnenmuur."

Cultuurplein

Projectleider Peter Jacobs (Pit).

De nieuwbouw geeft uit op het Cultuurplein. Dat is nu nog een grijze parking, maar na voltooiing van de nieuwe Maan en het aanbrengen van het nodige groen en beelden wordt het een esthetische ruimte, waarop ook het stedelijk cultureel centrum en de kunstacademie op uitgeven. Het huidige plein is wel erg nuttig, omdat het bouwplaatsverkeer er grotendeels kan plaatsvinden. De nieuwbouw van de Maan zal ook de inkom, cafetaria en sanitair herbergen, zodat de bestaande middeleeuwse gebouwen hun karakter kunnen behouden. â€ş

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 101

Gevel - en dak renovatie van het Provinciaal Gouvernement (Federale diensten Gouverneur)

PIT ANTWERPEN NV Starrenhoflaan 27- 2950 Kapellen Telefoon (03)605 14 33 Fax (03)605 14 76 E-mail: info@pit.eiffage.be www.pitantwerpen.be

mechelen Figurentheater De Maan

De gevel van het Heilige Geesthuis draagt de littekens van talrijke verbouwingen en bevat een mix van materialen uit diverse periodes. De restauratie wordt deels uitgevoerd met oude, deels met recente bouwmaterialen.

Langs het plein is een bestaande directeurswoning uit het midden van de vorige eeuw afgebroken. Pit bouwt daar nu een nieuw volume. Het volledig beglaasde gelijkvloerse niveau zal vooral het cafetaria huisvesten. Daarboven bevindt zich een nieuwe, doosvormige kleine theaterzaal met 75 plaatsen. De gevel ervan is bekleed met een goudkleurige koperlegering met veel glooiingen. Er is niet veel fantasie voor nodig om aan een maanlandschap te denken.

Delicate opdracht

Het poppentheater ligt in de schaduw van de Sint-Romboutstoren, in hartje Mechelen.

Achter de kleine zaal bouwt Pit een eveneens nieuwe theaterzaal, goed voor 200 plaatsen. Qua uitvoering is het een delicate opdracht, want de zaal bevindt zich bovenop expositieruimte De Garage, vanaf de straat gezien het buurhuis van de kapel. De hogere niveaus van die ruimte zijn weggenomen. De nieuwe zaal rust op kolommen, die door de expositieruimte heen gaan en op de vaste grond rusten. Zo was het niet nodig rekening te houden met de stabiliteit en draagkracht van De Garage. Deze zaal krijgt een buitenbekleding in kunststof met een noppenpatroon. Dat zorgt voor een sterk visueel onderscheid met de kleinere zaal en draagt, langs de kant van de lichtstraat, ook bij aan de akoestiek. De crĂ¨mekleur ervan sluit ook naadloos aan bij de tint van de kathedraaltoren en andere oude gebouwen in de omgeving. â?š

Zijgevel van de kapel en voorgevel van het Heilige Geesthuis.

Technische Fiche Opdrachtgever: Ontwerp:

Tussen het Heilige Geesthuis en de nieuwbouw komt een passerelle.

stad Mechelen restauratie:Architectenbureau Karel Beeck (Mechelen), Architectenburo Oostpool (Mechelen); renovatie en nieuwbouw: Import.Export Architecture (Antwerpen) Hoofdaannemer: Pit Antwerpen (Kapellen) Start werken: 1 maart 2013 Einde werken: einde 2014 (juni 2015) Ingebruikname: 2015 Investering: 3,20 miljoen euro

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 103

bedrijfspresentatie

Vlaamse en Nederlandse archeologen combineren knowhow

Vlaams Erfgoed Centrum: archeologisch onderzoek in Vlaanderen Het Vlaams Erfgoed Centrum (VEC) is een joint venture tussen twee bedrijven met veel ervaring op het vlak van archeologisch onderzoek: Ruben Willaert bvba uit Vlaanderen en ADC ArcheoProjecten bv uit Nederland. De hoofzetel van het VEC is gevestigd in Leuven en verzorgt archeologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen. De laatste jaren vinden Nederlandse specialisten in archeologie steeds vaker de weg naar Vlaanderen. Ook ADC ArcheoProjecten wou deze stap zetten. “In tegenstelling tot andere Nederlandse bedrijven zocht deze specialist echter een samen-

104 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

werking met een Vlaamse firma om zo sterker naar buiten te treden,” vertelt Simon Verdegem, medewerker bij het VEC. “Zo kwam hij in contact met Ruben Willaert, de specialist in restauratie en archeologie uit Sijsele-Damme.”

ERVAREN PARTNERS Ruben Willaert bvba werd in 2006 uitgebreid met een afdeling archeologie, toen de eigenaar en de medewerkers van het toenmalige restauratiebedrijf vaststelden dat initiatiefnemers van een

bedrijfspresentatie

bouwproject steeds vaker geconfronteerd werden met archeologie –zowel vooronderzoek als opgravingen. Deze afdeling bouwde inmiddels een heuse reputatie op met opgravingen en verwerkingen in West- en Oost-Vlaanderen, onder meer op de site van het bisschoppelijk seminarie in Gent,

bij de aanleg van de Vaubansite in Veurne en de aanleg van de nieuwe verkaveling in de Colelgewijk in Harelbeke. ADC ArcheoProjecten bv heeft dan weer een lange traditie in archeologisch onderzoek in Neder-

land. Het voert jaarlijks vijfhonderd projecten uit, zoals de onderzoeken naar Romeinse grafvelden in IJsselstein, Valburg, Zaltbommel en Zoelen of de grootschalige archeologische onderzoeken in de historische binnenstad van Arnhem en aan de Zuiderdijk tussen Hoorn en Enkhuizen. Beide bedrijven investeren ook continu in de verbetering van de efficiëntie van het veldwerk. “Door de combinatie van de knowhow en ervaring van beide bedrijven ontstond er in Vlaanderen een sterke joint venture: het Vlaams Erfgoed Centrum of VEC,” zegt Verdegem.

MEER DAN ARCHEOLOGIE Het VEC verzorgt archeologisch onderzoek in Antwerpen, Vlaams-Brabant en Limburg voor zowel provincies, gemeentelijke en intergemeentelijke archeologische diensten als projectontwikkelaars, ingenieursbureaus, ondernemingen en zelfs particulieren. Het biedt deze klanten desktoponderzoek, archeologische vooronderzoeken (boringen, proefsleuven en –putten) en vervolgtrajecten (opgravingen) aan. “Wij richten ons op projecten van elke omvang, in elke omgeving en uit elke periode,” vult Verdegem aan. “Onze kennis en ervaring combineren wij met het gebruik van moderne apparaten en de nieuwste technieken. Bovendien kunnen wij ook instaan voor natuurwetenschappelijk onderzoek, conservering en restauratie. We treden ook op als adviseur.” Sedert zijn oprichting in 2012 deed het Vlaams Erfgoed Centrum al onderzoek in onder meer Beveren, Kampenhout, Tienen, Tongeren, Dessel en –in onderaanneming van Ruben Willaert– in Brugge, Vleteren, Aalter en Poperinge. In Mortsel werden op een terrein van 5000 m², bestemd voor de bouw van appartementen, sporen van Romeinse nederzetting en graven blootgelegd. Op een bouwplaats in Steenokkerzeel ontdekten de archeologen recent een middeleeuwse woonkern met graven. “We zijn ook gestart met de opgraving van een Romeinse nederzetting in Ieper. Die is bovendien doorkruist met Britse loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog,” sluit Verdegem af. ❚

Vlaams Erfgoed Centrum Interleuvenlaan 62 3001 Leuvenl Tel.: + 32 (0)16-39 47 96 Email: info@vlaamserfgoedcentrum.be Internet: vlaamserfgoedcentrum.be

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 105

Open Monumentendag Tekst |Koen Mortelmans

Vooral privĂŠwoningen en exclusieve openingen scoren Aan de 25ste Vlaamse Open Monumentendag (OMD) namen 195 steden en gemeenten deel. In totaal zetten 620 monumenten, archeologische sites en landschappen de deuren open voor het grote publiek. Bezoekers konden in het OMD-programma ook kiezen uit zowat vierhonderd concerten en doe-activiteiten.

Sint-Gummarustoren in Lier. (foto KM)

Bank van de Arbeid in Gent. (foto Herita)

106 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

Woning van architect Lampens in Nazareth. (foto Herita)

Open Monumentendag

C-Mine in Genk, winnaar van de Vlaamse Monumentenprijs. (foto Herita)

Mee dank zij het zonnige weer namen er ongeveer 470.000 mensen deel, ongeveer 10.000 meer dan in 2012. Vooral in Antwerpen en Oost-Vlaanderen waren ze er al vroeg in de ochtend bij. In Vlaams-Brabant en Limburg kwam ze –het weer kondigde zich er iets minder goed aan– wat trager op gang. Maar al initiatieven waarvoor vooraf gereserveerd moest worden, zoals de beklimming van de Lierse Sint-Gummarustoren, waren volgeboekt. Dat een bezoek aan een privéwoning of een bij uitzondering opengesteld monument veel mensen aanspreekt, blijkt uit de lange wachtrijen aan de woning van meubelontwerper Pieter De Bruyne in Aalst en de woning van architect Juliaan Lampens in Nazareth. Ook Mechelen pakte dit jaar uit met heel wat exclusieve openstellingen. Dat bleek een schot in de roos: zo’n 11.000 erfgoedliefhebbers bezochten de vroegere hoofdstad van de Nederlanden.

Fabriek De Naeyer in Willebroek wacht op nieuwe bestemming. (foto Stefan Dewickere)

Maar Open Monumentendag is voor velen ook een moment waarop ze het erfgoed in hun eigen buurt ontdekken en herinneringen ophalen. Zo kon de fabriek van Louis De Naeyer in Willebroek rekenen op veel belangstelling van inwoners van de gemeente. ›

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 107

Open Monumentendag

Minister Bourgeois in kasteel Moeland in Sint-Niklaas. (foto Stefan Dewickere)

Deze voormalige papier- en ketelfabriek heeft een belangrijke rol gespeeld in de plaatselijke geschiedenis en heel wat bezoekers waren benieuwd naar de toekomst van deze momenteel leegstaande site. In Avelgem werd de kerk van Bossuit voor het eerst na de herbestemming opengesteld voor het publiek. Veel inwoners kwamen een kijkje nemen en waren er enthousiast over de metamorfose tot kunstwerk. In de Onze-Lieve-Vrouw ter Engelen school (Het Fort) in Kortrijk kwamen veel oud-leerlingen een kijkje nemen. In De Haan kreeg Villa Elza, een van de laureaten van de Vlaamse Monumentenprijs, 800 bezoekers over de vloer. C-Mine in Genk, de winnaar van de Vlaamse Monumentenprijs 2013, kon rekenen op de belangstelling van zo’n 2.000 mensen. Bij de grote steden scoorden Brugge en Antwerpen respectievelijk 25.000 en 30.000 bezoekers. De uitschieters in Antwerpen waren het Paleis op de Meir, het stadhuis en de kathedraal, waar Monumentenwacht Antwerpen de bezoekers meenam naar de zolders en op de toren. Gent telde 18.000 bezoekers geteld. Vooral de belangstelling voor de vroegere Bank van de Arbeid was bijzonder groot. Dit pas gerestaureerde gebouw is sinds OMD het kantoor van het Gentse Stadsontwikkelingsbedrijf. Leuven verwelkomde ongeveer 6.000 mensen, Hasselt 4.000. Daar was de herbestemde oude gevangenis de topper in het programma.

Zijstapje naar Zurenborg Minister Geert Bourgeois (NVA), bevoegd voor onroerend erfgoed, bezocht eerst de Egyptische zaal van kasteel Moeland in Sint-Niklaas en daarna de woning van architect Lampens in Nazareth, kasteelpark Casier in Waregem en Onze-Lieve-Vrouw ter Engelen in Kortrijk. In de vroege ochtend had hij ook al een bezoek gebracht aan de Antwerpse wijk Zurenborg. Die maakte deze keer geen deel uit van OMD, maar de stad heeft een herwaarderingsplan opgesteld voor het als stadsgezicht beschermde deel van de wijk, goed voor ongeveer 540 panden. Met haar herwaarderingsplan wil de stad ervoor zorgen dat de architectuur van de wijk behouden blijft en waar nodig hersteld wordt, dat de voortuinstroken in de Cogels-Osylei hersteld worden en dat het openbaar domein wordt heringericht. Panden in een beschermd stads- en dorpsgezicht komen –in tegenstelling tot beschermde monumenten– normaal niet in aanmerking voor een onderhouds- of restauratiepremie. Maar nu het herwaarderingsplan door de Vlaamse overheid is goedgekeurd, kunnen de eigenaars voor bepaalde, in het plan vermelde werken wel een onderhoudspremie bekomen. ❚

108 | BOUWEN AAN VLAANDEREN

Onze-Lieve-Vrouw ter Engelen in Kortrijk. (foto Herita)

Journaal

Vlaams Erfgoedminister Geert Bourgeois overhandigt een symbolische cheque aan C-Mine-directeur Veerle Van Dun (l.) en Genks cultuurschepen Anniek Nagels. (foto Onroerend Erfgoed)

C-Mine wint Vlaamse Monumentenprijs 2013 C-Mine, het totaalproject van de restauratie en herbestemming van de voormalige mijnsite van Winterslag (Genk), is de winnaar van de Vlaamse Monumentenprijs 2013. De geschiedenis van Winterslag gaat terug tot 1901, toen er voor de eerste keer een ondergrondse kolenlaag werd aangeboord. In 1917 startte de productie van steenkool in Winterslag. 25 jaar geleden, in 1988, werd de mijn gesloten. In 1993 werden elf van de oorspronkelijk 45 gebouwen en relicten er beschermd als monument. In 2001 kocht de stad Genk de site aan. Na een grondig onderzoek startte ze met de restauratie en herbestemming van de gebouwen. C-Mine is een bijzonder voorbeeld hoe monumentenzorg en een hedendaagse invulling van industrieel erfgoed hand in hand gaan. Je vindt er de media, arts & designfaculteit van de kunsthogeschool van Limburg, talrijke congres- en seminarieruimtes, innovatieve en creatieve bedrijven en horeca-uitbatingen. Voor de Vlaamse Monumentenprijs 2013 waren er 21 kandidaten. De Vlaamse Regering koos daaruit vier laureaten. Ze krijgen elk 2.500 euro. C-Mine

krijgt daar als winnaar nog eens 12.500 euro bovenop. De drie overige laureaten zijn CC de Grote Post in Oostende, de Sint-Dionysiuskerk in Sint-DenijsWestrem (Gent) en Villa Elza op de Zeedijk in Wenduine (De Haan). Meer info: www.onroerenderfgoed.be

Allereerste restauratiepremie voor archeologische site Vlaams erfgoedminister Geert Bourgeois (NVA) heeft voor het eerst een restauratiepremie toegekend voor een archeologische site. Voor de restauratie van de Neanderthalersite in Veldwezelt- Hezerwater (Lanaken) trekt hij 652.449,59 euro uit. In juli had het Vlaams Parlement zijn nieuwe onroerenderfgoeddecreet goedgekeurd. Daarin wordt het archeologietraject versneld. Dit decreet creëerde ook mogelijkheden gecreëerd voor financiële compensatie. De premie voor Veldwezelt is hiervan het eerste gevolg. Meer info: www.vilters-vanhemel.be/limburg_lanaken_hezenwater_veldwezelt.html

BOUWEN AAN VLAANDEREN | 109

Meer dan 50 jaar uw Belgische partner voor al uw liftinstallaties. Dankzij onze eigen in-house R&D en productielijnen met de nieuwste technieken, werken wij samen met U uw liftconcepten uit voor zowel standaard als maatwerkinstallaties, dit steeds volgens de hoogste kwaliteit en veiligheidseisen. Contacteer ons vandaag nog om onze uitgebreide documentatie bundel te ontvangen !