Carmen at la Monnaie : Libretto

CARMEN

GEORGES

BIZET

CARMEN

OPÉRA-COMIQUE EN QUATRE ACTES

MUSIQUE DE GEORGES BIZET

LIVRET D’HENRI MEILHAC ET LUDOVIC HALÉVY

D’APRÈS LA NOUVELLE DE PROSPER MÉRIMÉE

Le présent livret reprend les textes chantés de la version d’origine de 1875. Les textes parlés ont été remplacés par ceux imaginés par Dmitri Tcherniakov pour cette production. Ils sont ici indiqués par une ligne verticale placée à gauche.

Les coupures dans les textes chantés ainsi que les rôles supprimés sont indiqués entre crochets.

© 2011 KernKonzepte Newsletter Impressum

PERSONNAGES

CARMEN bohémienne (mezzo-soprano)

DON JOSÉ brigadier (ténor)

MICAËLA jeune paysanne (soprano)

ESCAMILLO toréador (baryton)

ZUNIGA lieutenant (basse)

MORALÈS sergent (baryton)

FRASQUITA bohémienne (soprano)

MERCÉDÈS bohémienne (mezzo-soprano)

LE DANCAÏRE contrebandier (baryton)

LE REMENDADO contrebandier (ténor)

L’ADMINISTRATEUR (rôle parlé ajouté)

[LILLAS PASTIA (rôle parlé)]

[UN GUIDE (rôle parlé)]

PROLOGUE

— L’ADMINISTRATEUR

Bonjour Madame. Comment allez-vous ? Vous êtes ravissante aujourd’hui !

— LA FEMME (MICAËLA)

Merci.

(Elle serre la main de l’employé avec enthousiasme et se rassied tandis qu’il se tourne vers le mari qui se lève sans entrain pour prendre mollement la main tendue.)

— L’ADMINISTRATEUR

Bonjour Monsieur. Ravi de faire enfin votre connaissance. Prenez place, je vous en prie. Il nous reste juste quelques dernières formalités à régler.

(Il s’assied à côté d’elle, sur le divan, l’Administrateur prenant place dans le canapé.)

— L’HOMME (DON JOSÉ)

Nous n’avons rien décidé.

— LA FEMME (MICAËLA)

(avec insistance)

Si, on a tout décidé.

(avec véhémence mais chuchoté)

Chéri, on en a déjà parlé. Je te comprends, mais ce que je vis, c’est important. Tu es d’accord qu’il y a un problème ? Tu le dis toi-même : tu te sens vide et insensible. Tu ne ressens plus aucune émotion. La vie t’ennuie.

(à l’Administrateur)

La vie l’ennuie ! Il faut faire quelque chose !

(à l’Homme)

Je suis là pour t’aider. Pour nous aider.

(à l’Administrateur)

Mon mari est un peu nerveux.

C’est étrange, ce qui se passe ici…

— L’ADMINISTRATEUR

(l’interrompant)

Je comprends très bien vos interrogations, mais vous n’avez aucun souci à vous faire. Je vais lui expliquer notre méthode un peu plus en détails. À la suite des différents questionnaires auxquels vous avez d’ailleurs très soigneusement répondu, (Le mari, surpris et irrité, regarde sa femme.) nous avons recueilli, enregistré et analysé toutes les données vous concernant : habitudes, activités sur les réseaux sociaux, lieu de travail, entourage, etc., ainsi que vos paramètres physiques et psychologiques. Des milliers d’informations très précieuses que par la suite nous avons utilisées…

— L’HOMME (DON JOSÉ)

(l’interrompant)

J’ai lu votre brochure. Mais je serai quoi, moi ? Un acteur ?

— L’ADMINISTRATEUR (riant)

Non, pas vraiment un acteur, plutôt un participant. Nous évitons le mot « acteur ». Vous allez participer à une histoire qui a été soigneusement sélectionnée d’après l’ensemble des données vous concernant. Une histoire parfaitement adaptée à votre cas. Votre histoire. Et le sujet qui a été choisi pour vous, c’est… Carmen.

— L’HOMME (DON JOSÉ)

Carmen ? Attends… C’est toi, Carmen ?

— LA FEMME (MICAËLA)

Je ne peux pas participer, je suis ta femme.

— L’ADMINISTRATEUR

L’ histoire de Carmen est la proposition la mieux adaptée à vos difficultés. Vous n’avez pas à vous inquiéter de son déroulement, nous nous en chargeons, bien entendu. Vous endossez simplement un rôle, en l’occurrence le rôle de Don José, Don José le soldat. Mais vous restez vous-même,

bien-entendu. Vous interagissez comme vous le souhaitez avec les autres participants. Et vous allez vivre une expérience extraordinaire !

— L’HOMME (DON JOSÉ)

Don José ?

(Il soupire.)

— LA FEMME (MICAËLA)

(à l’Administrateur)

Dites-lui que c’est sans danger.

— L’ADMINISTRATEUR

Cette nouvelle approche thérapeutique est complètement unique. C’est notre marque de fabrique et notre fierté.

— LA FEMME (MICAËLA)

Tout est fait pour que cela te plaise, pour que ça se passe bien.

(Silence. L’Homme réfléchit. Puis il hoche la tête, l’air résigné.)

— L’HOMME (DON JOSÉ)

Je le fais pour toi.

— LA FEMME (MICAËLA)

(le corrigeant)

Pour nous.

(Elle pose la main sur son genou, il s’éloigne et change de fauteuil.)

— L’ADMINISTRATEUR

Alors, signez ici. S’il vous plaît. Une simple formalité pour notre service juridique. Vous êtes responsable de ce qui va vous arriver. Un retour à la vie.

(L’Homme soupire et signe les papiers. L’Administrateur continue de lui soumettre de nouveaux documents.)

Ici, et là aussi. S’il vous plaît. Et une dernière ici.

— LA FEMME (MICAËLA)

Tu vois, il n’y a aucun risque.

— L’ADMINISTRATEUR

Et voilà, tout est en ordre.

— LA FEMME (MICAËLA)

Et maintenant ?

— L’ADMINISTRATEUR

Et maintenant, laissez-nous votre mari, vous pourrez venir le chercher d’ici quelques jours, profondément transformé.

— LA FEMME (MICAËLA)

Tu as entendu, mon chéri ? Tu te sentiras beaucoup mieux !

(L’Homme la raccompagne vers la sortie.)

— L’ADMINISTRATEUR

Par ici, madame. Par cette porte, ici. Je vous en prie. (Elle sort par les portes vitrées, mais ne disparaît pas. Elle se colle à la porte et observe ce qui se passe. L’Administrateur quitte rapidement la pièce. Don José est seul.)

N° 1 – Prélude

PREMIER ACTE

Une place à Séville. À droite, la porte de la manufacture de tabac. Au fond, face au public, pont praticable traversant la scène dans toute son étendue. De la scène on arrive à ce pont par un escalier tournant qui fait sa révolution à droite au-dessus de la porte de la manufacture de tabac. Le dessous du pont est praticable. À gauche, au premier plan, le corps de garde. Devant le corps de garde, une petite galerie couverte, exhaussée de deux ou trois marches ; près du corps de garde, dans un râtelier, les lances des dragons avec leurs banderoles jaunes et rouges.

N° 2 – Scène et Chœur

Au lever du rideau, une quinzaine de soldats (dragons du régiment d’Alcala) sont groupés devant le corps de garde. Les uns assis et fumant, les autres accoudés sur la balustrade de la galerie. Mouvement de passants sur la place. Des gens pressés, affairés vont, viennent, se rencontrent, se saluent, se bousculent, etc.

— MORALÈS

Une place à Séville. À droite, la porte de la manufacture de tabac. Une quinzaine de soldats sont groupés devant le corps de garde. Les uns, assis et fumant, les autres, accoudés à la balustrade de la galerie. Mouvement de passants sur la place.

— CHŒUR

Sur la place

Chacun passe, Chacun vient, chacun va ;

Drôles de gens que ces gens-là. Drôles de gens ! Drôles de gens !

— MORALÈS

À la porte du corps de garde, Pour tuer le temps, On fume, on jase, l’on regarde

Passer les passants.

Sur la place, etc.

— CHŒUR

Sur la place, etc.

(Depuis quelques minutes, Micaëla est entrée. Jupe bleue, nattes tombant sur les épaules, hésitante, embarrassée, elle regarde les soldats, avance, recule, etc.)

— MORALÈS

(aux soldats)

Regardez donc cette petite qui semble vouloir nous parler. Voyez, voyez, elle tourne, elle hésite.

— CHŒUR

À son secours il faut aller.

— MORALÈS

(à Micaëla)

Que cherchez-vous, la belle ?

— MICAËLA

Moi ! Je cherche un brigadier.

— MORALÈS

Je suis là, Voilà !

— MICAËLA

Mon brigadier, à moi, s’appelle

Don José… le connaissez-vous ?

— MORALÈS

Don José, nous le connaissons tous.

— MICAËLA

Vraiment ? Est-il avec vous, je vous prie ?

— MORALÈS

Il n’est pas brigadier dans notre compagnie.

— MICAËLA

(désolée)

Alors il n’est pas là.

— MORALÈS

Non, ma charmante, il n’est pas là,

Mais tout à l’heure il y sera.

Oui, tout à l’heure il y sera.

Il y sera quand la garde montante

Remplacera la garde descendante.

— TOUS

Il y sera quand la garde montante

Remplacera la garde descendante.

— MORALÈS

Mais en attendant qu’il vienne,

Voulez-vous, la belle enfant,

Voulez-vous prendre la peine

D’entrer chez nous un instant ?

— MICAËLA

Chez vous !

— CHŒUR

Chez nous.

— MICAËLA

Non pas, non pas.

Grand merci, messieurs les soldats.

— MORALÈS

Entrez sans crainte, mignonne,

Je vous promets qu’on aura

Pour votre chère personne

Tous les égards qu’il faudra.

— MICAËLA

Je n’en doute pas ;

Cependant je reviendrai, Je reviendrai, c’est plus prudent.

(reprenant en riant la phrase du sergent)

Je reviendrai quand la garde montante

Remplacera la garde descendante.

— MORALÈS ET LE CHŒUR

(entourant Micaëla)

Il faut rester, car la garde montante

Va remplacer la garde descendante.

— MORALÈS

Vous resterez !

— MICAËLA

(cherchant à se dégager)

Non pas ! Non pas !

— MORALÈS ET LE CHŒUR

Vous resterez, vous resterez, vous resterez. Oui vous resterez, vous resterez.

— MICAËLA

Non pas ! Non pas ! Non ! Non ! Non ! Non ! Au revoir, messieurs les soldats.

(Elle s’échappe et se sauve en courant.)

— MORALÈS

L’ oiseau s’envole, On s’en console.

Reprenons notre passe-temps, Et regardons passer les gens.

— CHŒUR

Sur la place, etc.

[N° 2 a – Couplets de Moralès

Le mouvement des passants qui avait cessé pendant la scène de Micaëla a repris avec une certaine animation. Parmi les gens qui vont et viennent, un vieux monsieur donnant le bras à une jeune dame. Le vieux monsieur voudrait continuer sa promenade, mais la jeune dame fait tout ce qu’elle peut pour le retenir sur la place. Elle paraît émue, inquiète. Elle regarde à droite, à gauche. Elle attend quelqu’un, et ce quelqu’un ne vient pas. Cette pantomime doit cadrer très exactement avec le couplet suivant.

— MORALÈS

Attention ! Chut ! Taisons-nous !

Voici venir un vieil époux,

Œil soupçonneux, mine jalouse !

Il tient au bras sa jeune épouse ;

L’ amant sans doute n’est pas loin ; Il va sortir de quelque coin.

(En ce moment un jeune homme entre rapidement sur la place.)

Ah ! Ah ! Ah ! Ah !

Le voilà.

Voyons comment ça tournera.

(Le second couplet continue et s’adapte fidèlement à la scène mimée par les trois personnages. Le jeune homme s’approche du vieux monsieur et de la jeune dame, salue et échange quelques mots à voix basse, etc.)

— MORALÈS

(imitant le salut empressé du jeune homme)

Vous trouver ici, quel bonheur !

(prenant l’air rechigné du vieux mari)

Je suis bien votre serviteur.

(reprenant l’air du jeune homme)

Il salue, il parle avec grâce.

(puis l’air du vieux mari)

Le vieux mari fait la grimace ;

(imitant les mines souriantes de la dame)

Mais d’un air très encourageant, La dame accueille le galant.

(Le jeune homme, à ce moment, tire de sa poche un billet qu’il fait voir à la dame.)

Ah ! Ah ! Ah ! Ah !

L’ y voilà.

Voyons comment ça tournera.

(Le mari, la femme et le galant font tous les trois très lentement un petit tour sur la place. Le jeune homme cherchant à remettre son billet doux à la dame.)

— MORALÈS

Ils font ensemble quelques pas ; Notre amoureux, levant le bras, Fait voir au mari quelque chose, Et le mari toujours morose

Regarde en l’air… Le tour est fait, Car la dame a pris le billet.

(Le jeune homme, d’une main, montre quelque chose en l’air au vieux monsieur et, de l’autre, passe le billet à la dame.)

Ah ! Ah ! Ah ! Ah !

Et voilà,

On voit comment ça tournera.

—

TOUS (riant)

Ah ! Ah ! Ah ! Ah !

Et voilà,

On voit comment ça tournera.]

N° 3 – Chœur des gamins

On entend au loin, très au loin, une marche militaire, clairons et fifres. C’est la garde montante qui arrive. Le vieux monsieur et le jeune homme échangent une cordiale poignée de main. Salut respectueux du jeune homme à la dame. Un officier sort du poste. Les soldats du poste vont prendre leurs lances et se rangent en ligne devant le corps de garde. Les passants à droite forment un groupe pour assister à la parade. La marche militaire se rapproche, se rapproche… La garde montante débouche enfin venant de la gauche et traverse le pont. Deux clairons et deux fifres d’abord. Puis une bande de petits gamins qui s’efforcent de faire de

grandes enjambées pour marcher au pas des dragons. Aussi petits que possible, les enfants. Derrière les enfants, le lieutenant Zuniga et le brigadier Don José, puis les dragons avec leurs lances.

— MORALÈS

On entend au loin une marche militaire. Clairons et fifres. C’est la garde montante qui arrive, les soldats vont se ranger en face de la garde descendante.

— CHŒUR DES GAMINS

Avec la garde montante

Nous arrivons, nous voilà !

Sonne, trompette éclatante,

Ta ra ta ta, ta ra ta ta.

Nous marchons la tête haute

Comme de petits soldats, Marquant sans faire de faute, Une… deux… marquant le pas.

Les épaules en arrière

Et la poitrine en dehors, Les bras de cette manière

Tombant tout le long du corps ; Avec la garde montante

Nous arrivons, nous voilà !

Sonne, trompette éclatante,

Ta ra ta ta, ta ra ta ta.

(La garde montante va se ranger à droite en face de la garde descendante. Dès que les petits gamins qui se sont arrêtés à droite devant les curieux ont fini de chanter, les officiers se saluent de l’épée et se mettent à causer à voix basse. On relève les sentinelles. Les factionnaires sont relevés. Sonneries des clairons. La garde descendante passe devant la garde montante. Les gamins en troupe reprennent derrière les clairons et les fifres de la garde descendante la place qu’ils occupaient derrière les tambours et les fifres de la garde montante.)

Et la garde descendante

Rentre chez elle et s’en va.

Sonne, trompette éclatante, Ta ra ta ta, ta ta ta ta.

Nous marchons la tête haute

Comme de petits soldats, Marquant sans faire de faute, Une… deux… marquant le pas.

Ta ta ta ta, ta ta ta ta, etc.

(Soldats, gamins et curieux s’éloignent par le fond ; chœur, fifres et clairons vont diminuant. L’ officier de la garde montante, pendant ce temps, passe silencieusement l’inspection de ses hommes. Quand le chœur des gamins et les fifres ont cessé de se faire entendre, le lieutenant dit : « Présentez lances… Haut lances… Rompez les rangs. » Les dragons vont tous déposer leurs lances dans le râtelier, puis ils rentrent dans le corps de garde.

Don José et Zuniga restent seuls en scène.)

— MORALÈS

La cloche de la fabrique sonne. Les soldats sortent du bâtiment de la garde. Les cigarières apparaissent, cigarette à la bouche. Elles passent sous le pont et descendent lentement sur la place.

N° 4 – Chœur des cigarières

La place se remplit de jeunes gens qui viennent se placer sur le passage des cigarières. Les soldats sortent du poste. Don José s’assied sur une chaise et reste là, fort indifférent à toutes ces allées et venues, travaillant à son épinglette.

— CHŒUR

La cloche a sonné, nous, des ouvrières

Nous venons ici guetter le retour ; Et nous vous suivrons, brunes cigarières, En vous murmurant des propos d’amour. (À ce moment paraissent les cigarières, la cigarette aux lèvres. Elles passent sous le pont et descendent lentement en scène.)

Voyez-les… Regards impudents, Mine coquette, Fumant toutes du bout des dents

La cigarette.

— LES CIGARIÈRES

Dans l’air, Nous suivons des yeux

La fumée,

Qui vers les cieux

Monte, Monte parfumée.

Cela monte gentiment

À la tête ;

Tout doucement

Cela vous met l’âme en fête.

Le doux parler des amants

C’est fumée ;

Leurs transports et leurs serments

C’est fumée.

Oui c’est fumée,

C’est fumée.

— LES JEUNES GENS

(aux cigarières)

Sans faire les cruelles,

Écoutez-nous, les belles,

Vous que nous adorons,

Que nous idolâtrons.

— LES CIGARIÈRES

Dans l’air, Nous suivons des yeux la fumée, La fumée.

Dans l’air, nous suivons des yeux

La fumée

Qui monte en tournant vers les cieux !

La fumée ! La fumée !

— CHŒUR

Mais nous ne voyons pas la Carmencita.

— LES CIGARIÈRES ET LES JEUNES GENS

La voilà, La voilà, Voilà la Carmencita.

(Entre Carmen. Absolument le costume et l’entrée indiqués par Mérimée. Elle a un bouquet de cassie à son corsage et une fleur de cassie dans le coin de la bouche. Trois ou quatre jeunes gens entrent avec elle. Ils la suivent, l’entourent, lui parlent. Elle minaude et caquette avec eux. Don José lève la tête. Il regarde Carmen, puis se remet à travailler tranquillement à son épinglette.)

— LES JEUNES GENS

(entrés avec Carmen)

Carmen, sur tes pas, nous nous pressons tous ; Carmen, sois gentille, au moins réponds-nous Et dis-nous quel jour tu nous aimeras. Carmen, dis-nous quel jour tu nous aimeras !

— CARMEN

(les regardant)

Quand je vous aimerai, ma foi, je ne sais pas.

Peut-être jamais, peut-être demain ; Mais pas aujourd’hui, c’est certain.

N° 5 – Habanera

— CARMEN

L’ amour est un oiseau rebelle

Que nul ne peut apprivoiser, Et c’est bien en vain qu’on l’appelle

S’il lui convient de refuser.

Rien n’y fait ; menace ou prière, L’ un parle bien, l’autre se tait ; Et c’est l’autre que je préfère, Il n’a rien dit, mais il me plaît.

L’ amour est enfant de Bohème, Il n’a jamais, jamais connu de loi ;

Si tu ne m’aimes pas, je t’aime ; Si je t’aime,

Prends garde à toi !

L’ oiseau que tu croyais surprendre

Battit de l’aile et s’envola.

L’ amour est loin, tu peux l’attendre

Tu ne l’attends plus… il est là.

Tout autour de toi, vite, vite, Il vient, s’en va, puis il revient.

Tu crois le tenir, il t’évite, Tu crois l’éviter, il te tient.

L’ amour est enfant de Bohème, Il n’a jamais connu de loi ;

Si tu ne m’aimes pas, je t’aime ;

Si je t’aime, Prends garde à toi !

N° 6 – Scène

— LES JEUNES GENS

Carmen, sur tes pas, nous nous pressons tous ; Carmen, sois gentille, au moins réponds-nous !

Réponds-nous ! Réponds-nous !

Ô Carmen ! Sois gentille, au moins réponds-nous !

(Moment de silence. Les jeunes gens entourent Carmen, celle-ci les regarde l’un après l’autre, sort du cercle qu’ils forment autour d’elle et s’en va droit à Don José, qui est toujours occupé de son épinglette. Elle arrache de son corsage la fleur de cassie et la lance à Don José. Il se lève brusquement. La fleur de cassie est tombée à ses pieds. Éclat de rire général.)

— CHŒUR

L’ amour est enfant de Bohème, Il n’a jamais, jamais connu de loi, Si tu ne m’aimes pas, je t’aime !

Si je t’aime, prends garde à toi !

(La cloche de la manufacture sonne une deuxième fois. Sortie des ouvrières et des jeunes gens. Carmen sort la première en courant et elle entre dans la manufacture. Les jeunes gens sortent à droite et à gauche. Zuniga qui, pendant cette scène, bavardait avec deux ou trois ouvrières, les quitte et rentre dans le poste après que les soldats y sont rentrés. Don José reste seul.)

— MICAËLA

Je suis désolée de vous déranger encore une fois, mais je dois être ici. Ce jeu est impossible sans moi. Je vais participer. Donnez-moi un rôle. Je serai la fiancée du soldat, Micaëla. Je lui apporte une lettre de sa mère.

N° 7 – Duo

— DON JOSÉ

Parle-moi de ma mère !

Parle-moi de ma mère !

— MICAËLA

J’apporte de sa part, fidèle messagère, Cette lettre.

— DON JOSÉ

(regardant la lettre)

Une lettre.

— MICAËLA

Et puis un peu d’argent

(Elle lui remet une petite bourse.)

Pour ajouter à votre traitement, Et puis…

— DON JOSÉ

Et puis ?

— MICAËLA

Et puis ?… Vraiment je n’ose, Et puis… encore une autre chose

Qui vaut mieux que l’argent et qui, Pour un bon fils, Aura sans doute plus de prix.

— DON JOSÉ

Cette autre chose, quelle est-elle ?

Parle donc.

— MICAËLA

Oui, je parlerai ;

Ce que l’on m’a donné, Je vous le donnerai.

Votre mère avec moi sortait de la chapelle, Et c’est alors qu’en m’embrassant, Tu vas, m’a-t-elle dit, t’en aller à la ville :

La route n’est pas longue,

Une fois à Séville, Tu chercheras mon fils, Mon José, mon enfant, Et tu lui diras que sa mère

Songe nuit et jour à l’absent ;

Qu’elle regrette et qu’elle espère, Qu’elle pardonne et qu’elle attend ; Tout cela, n’est-ce pas ? mignonne, De ma part tu le lui diras, Et ce baiser que je te donne, De ma part tu le lui rendras.

— DON JOSÉ

(très ému)

Un baiser de ma mère ?

— MICAËLA

Un baiser pour son fils.

— DON JOSÉ

Un baiser de ma mère ?

— MICAËLA

Un baiser pour son fils ! José, je vous le rends, comme je l’ai promis. (Micaëla se hausse un peu sur la pointe des pieds et donne à Don José un baiser bien franc, bien maternel. Don José, très ému, la laisse faire. Il la regarde bien dans les yeux. Un moment de silence.)

— DON JOSÉ

(continuant de regarder Micaëla)

Ma mère, je la vois,

Oui, je revois mon village !

Ô souvenirs d’autrefois,

Doux souvenirs du pays !

Doux souvenirs du pays !

Ô souvenirs chéris !

Vous remplissez mon cœur

De force et de courage.

Ô souvenirs chéris !

Ma mère je la vois, je revois mon village !

— MICAËLA

Sa mère, il la revoit !

Il revoit son village !

Ô souvenirs d’autrefois !

Souvenirs du pays !

Vous remplissez son cœur

De force et de courage.

Ô souvenirs chéris !

Sa mère il la revoit, il revoit son village !

— DON JOSÉ

(les yeux fixés sur la manufacture)

Qui sait de quel démon

J’allais être la proie !

Même de loin,

Ma mère me défend,

Et ce baiser qu’elle m’envoie,

Ce baiser qu’elle m’envoie

Écarte le péril et sauve son enfant.

— MICAËLA

Quel démon, quel péril ?

Je ne comprends pas bien.

Que veut dire cela ?

— DON JOSÉ

Rien ! Rien !

Parlons de toi, la messagère.

Tu vas retourner au pays…

— MICAËLA

Oui, ce soir même.

Demain je verrai votre mère.

— DON JOSÉ

Tu la verras ! Eh bien tu lui diras : Que son fils l’aime et la vénère, Et qu’il se repent aujourd’hui.

Il veut que là-bas sa mère

Soit contente de lui !

Tout cela, n’est-ce pas ? mignonne, De ma part, tu le lui diras ; Et ce baiser que je te donne,

De ma part tu le lui rendras.

(Il l’embrasse.)

— MICAËLA

Oui, je vous le promets, De la part de son fils José, je le rendrai

Comme je l’ai promis.

— DON JOSÉ

Ma mère, je la vois ! etc.

— MICAËLA

Sa mère, il la revoit ! etc.

— MORALÈS

Grande rumeur à l’intérieur de la manufacture. Les ouvrières sortent rapidement et en désordre.

N° 8 – Chœur

Les ouvrières sortent rapidement et en désordre.

— CHŒUR DES CIGARIÈRES

Au secours ! N’entendez-vous pas ?

Au secours, messieurs les soldats !

— PREMIER GROUPE DE FEMMES

C’est la Carmencita.

— DEUXIÈME GROUPE DE FEMMES

Non, non, ce n’est pas elle.

— PREMIER GROUPE

C’est la Carmencita.

— DEUXIÈME GROUPE

Non, non, ce n’est pas elle ! Pas du tout !

— PREMIER GROUPE

C’est elle ! Si fait, si fait c’est elle !

Elle a porté les premiers coups.

— TOUTES LES FEMMES

(entourant le lieutenant)

Ne les écoutez pas, monsieur, écoutez-nous, Écoutez-nous, monsieur, écoutez-nous !

— PREMIER GROUPE

(Elles tirent l’officier de leur côté.)

La Manuelita disait

Et répétait à voix haute

Qu’elle achèterait sans faute

Un âne qui lui plaisait.

— DEUXIÈME GROUPE

(même jeu)

Alors la Carmencita,

Railleuse à son ordinaire,

Dit : « Un âne, pour quoi faire ?

Un balai te suffira. »

— PREMIER GROUPE

Manuelita riposta

Et dit à sa camarade :

« Pour certaine promenade

Mon âne te servira. »

— DEUXIÈME GROUPE

« Et ce jour-là tu pourras

À bon droit faire la fière ;

Deux laquais suivront derrière

T’émouchant à tour de bras. »

— TOUTES LES FEMMES

Là-dessus, toutes les deux

Se sont prises aux cheveux.

— ZUNIGA

Au diable tout ce bavardage.

(à Don José)

Prenez, José, deux hommes avec vous

Et voyez là-dedans qui cause ce tapage.

— PREMIER GROUPE

C’est la Carmencita !

— DEUXIÈME GROUPE

Non, non ce n’est pas elle !

— PREMIER GROUPE

Si fait, si fait c’est elle !

— DEUXIÈME GROUPE

Pas du tout !

— PREMIER GROUPE

Elle a porté les premiers coups !

— ZUNIGA

Holà !

Éloignez-moi toutes ces femmes-là.

— TOUTES LES FEMMES

Monsieur !

Monsieur !

Ne les écoutez pas ! Monsieur, écoutez-nous !

— PREMIER GROUPE

C’est la Carmencita qui porta les premiers coups !

— DEUXIÈME GROUPE

C’est la Manuelita qui porta les premiers coups !

— PREMIER GROUPE

La Carmencita !

— DEUXIÈME GROUPE

La Manuelita !

— PREMIER GROUPE

Si ! Si ! Si ! Si !

Elle a porté les premiers coups !

C’est la Carmencita !

— DEUXIÈME GROUPE

Non ! Non ! Non ! Non !

Elle a porté les premiers coups !

C’est la Manuelita !

(Les soldats réussissent enfin à repousser les cigarières. Les femmes sont maintenues à distance autour de la place par une haie de dragons. Carmen paraît, à la porte de la manufacture, amenée par Don José et suivie par deux dragons.)

N° 9 – Chanson et mélodrame

Carmen, au lieu de répondre, se met à fredonner.

— CARMEN

Tra la la la la la la la Coupe-moi, brûle-moi, Je ne te dirai rien,

Tra la la la la la la la Je brave tout, le feu, le fer Et le ciel même.

Tra la la la la la la la Mon secret je le garde et je le garde bien :

Tra la la la la la la la J’en aime un autre et meurs en disant que je l’aime.

— DON JOSÉ

Quoi ?

— CARMEN

C’est trop serré !

— DON JOSÉ

Serré ? Ça va comme ça ?

— CARMEN

Non.

— DON JOSÉ

Moi, j’aime ça, j’aime ça. (Des policiers font irruption.)

—

LES POLICIERS

Tout le monde assis ! Silence ! Assieds-toi et ne bouge pas. Restez calme. Les gars, calmement, tout le monde derrière. Prenez les cartes d’identité, je ne veux plus rien entendre. Debout ! Bouge pas ! Restez tranquilles. Les gars ! Calmement, tout le monde derrière. Vos pièces d’identité, et je ne veux rien entendre.

N° 10 – Séguedille et duo

— CARMEN

Près des remparts de Séville,

Chez mon ami Lillas Pastia,

J’irai danser la séguedille

Et boire du manzanilla !

J’irai chez mon ami Lillas Pastia.

Oui, mais toute seule on s’ennuie, Et les vrais plaisirs sont à deux.

Donc pour me tenir compagnie, J’emmènerai mon amoureux.

Mon amoureux !… Il est au diable

Je l’ai mis à la porte hier.

Mon pauvre cœur très consolable,

Mon cœur est libre comme l’air.

J’ai des galants à la douzaine,

Mais ils ne sont pas à mon gré ;

Voici la fin de la semaine,

Qui veut m’aimer je l’aimerai.

Qui veut mon âme… elle est à prendre.

Vous arrivez au bon moment,

Je n’ai guère le temps d’attendre,

Car avec mon nouvel amant

Près des remparts de Séville,

Chez mon ami Lillas Pastia,

J’irai danser la séguedille

Et boire du manzanilla.

Oui, j’irai chez mon ami

Lillas Pastia !

— DON JOSÉ

Tais-toi, je t’avais dit de ne pas me parler.

— CARMEN

Je ne te parle pas… je chante pour moi-même, Et je pense… il n’est pas défendu de penser,

Je pense à certain officier qui m’aime,

Et qu’à mon tour, oui qu’à mon tour

Je pourrais bien aimer !

— DON JOSÉ

Carmen !

— CARMEN

Mon officier n’est pas un capitaine, Pas même un lieutenant, Il n’est que brigadier.

Mais c’est assez pour une bohémienne, Et je daigne m’en contenter !

— DON JOSÉ

(déliant la corde qui attache les mains de Carmen)

Carmen, je suis comme un homme ivre, Si je cède, si je me livre, Ta promesse, tu la tiendras.

Ah ! Si je t’aime, Carmen, Carmen tu m’aimeras.

— CARMEN

Oui…

— DON JOSÉ

Chez Lillas Pastia.

— CARMEN

Nous danserons la séguedille

En buvant du manzanilla.

— DON JOSÉ

Tu le promets !

Carmen ! Tu le promets !

— CARMEN

Ah ! Près des remparts de Séville

Chez mon ami Lillas Pastia, Nous danserons la séguedille

Et boirons du manzanilla.

Tra la la la la la la la la la la !

Eh ! Tu restes calme !

N° 11 – Final

— ZUNIGA

Voici l’ordre, partez et faites bonne garde…

— CARMEN

(bas, à Don José)

En chemin je te pousserai, je te pousserai

Aussi fort que je le pourrai.

Laisse-toi renverser… le reste me regarde !

(Elle se place entre les deux dragons. Don José à côté d’elle. Les femmes et les bourgeois pendant ce temps sont rentrés en scène, toujours maintenus à distance par les dragons. Carmen traverse la scène de gauche à droite, allant vers le pont.)

L’ amour est enfant de Bohème,

Il n’a jamais connu de loi ; Si tu ne m’aimes pas, je t’aime, Si je t’aime, prends garde à toi.

(En arrivant à l’entrée du pont à droite, Carmen pousse

Don José qui se laisse renverser. Confusion, désordre, Carmen s’enfuit. Arrivée au milieu du pont, elle s’arrête un instant, jette sa corde à la volée par-dessus le parapet du pont et se sauve pendant que sur la scène, avec de grands éclats de rire, les cigarières entourent le lieutenant.)

— L’ADMINISTRATEUR

S’il vous plaît, ne vous énervez pas, je vous en prie. Faites un peu attention, s’il vous plaît. Monsieur, ce ne sont pas des vrais policiers. Ça fait partie du jeu, ce sont tous des acteurs. Mais bravo, vous avez fait un grand pas en avant !

— MICAËLA

C’est quoi ce délire ? Vous êtes tous fous ! Moi, je ne peux pas rester ici !

— L’ADMINISTRATEUR Bon, on enchaîne.

Entracte

DEUXIÈME ACTE

La taverne de Lillas Pastia. Tables à droite et à gauche. Carmen, Mercédès, Frasquita, le lieutenant Zuniga, Moralès et un lieutenant. C’est la fin d’un dîner. La table est en désordre. Les officiers et les bohémiens raclent de la guitare dans un coin de la taverne, et deux bohémiennes, au milieu de la scène, dansent.

Carmen est assise, regardant danser les bohémiennes ; le lieutenant lui parle bas, mais elle ne fait aucune attention à lui. Elle se lève tout à coup et se met à chanter.

N° 12 – Chanson bohème

— CARMEN

Les tringles des sistres tintaient

Avec un éclat métallique.

Et sur cette étrange musique

Les zingarellas se levaient.

Les tambours de basque allaient leur train. Et les guitares forcenées

Grinçaient sous des mains obstinées, Même chanson, même refrain.

Tra la la la la la la, Tra la la la la.

(Sur ce refrain, les bohémiennes dansent.)

— CARMEN, FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Tra la la la la, Tra la la la la.

— CARMEN

Les anneaux de cuivre et d’argent

Reluisaient sur les peaux bistrées ;

D’orange ou de rouge zébrées, Les étoffes flottaient au vent :

La danse au chant se mariait

D’abord indécise et timide.

Plus vive ensuite et plus rapide, Cela montait, montait, montait !

Tra la la la la la la la, Tra la la la la la.

— CARMEN, FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Tra la la la la, Tra la la la la.

— CARMEN

Les bohémiens à tour de bras, De leurs instruments faisaient rage, Et cet éblouissant tapage, Ensorcelait les zingaras !

Sous le rythme de la chanson, Ardentes, folles, enfiévrées, Elles se laissaient, enivrées, Emporter par le tourbillon !

Tra la la la la la la, Tra la la la la.

— CARMEN, FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Tra la la la la, Tra la la la la.

(Mouvement de danse très rapide, très violent. Carmen ellemême danse et vient, avec les dernières notes de l’orchestre, tomber haletante sur un banc de la taverne. Après la danse, Lillas Pastia se met à tourner autour des officiers d’un air embarrassé.)

— L’ADMINISTRATEUR

Monsieur, écoutez-moi s’il vous plaît ! Je sais que vous êtes un petit peu perturbé mais j’aimerais vous rappeler que vous avez accepté de participer activement à cette thérapie. Vous avez signé. Allez, un petit effort ! Allons-y ! (Il reste.)

N° 13 – Chœur

— CHŒUR

Vivat ! Vivat le toréro !

Vivat ! Vivat Escamillo !

— L’ADMINISTRATEUR

Bon, très bien !

— CHŒUR

Vivat ! Vivat le toréro !

Vivat ! Vivat Escamillo !

N° 14 – Couplets

— ESCAMILLO

Votre toast… je peux vous le rendre,

Señores, señores, car avec les soldats

Oui les toréros peuvent s’entendre,

Pour plaisirs ils ont les combats.

Le cirque est plein, c’est jour de fête,

Le cirque est plein du haut en bas.

Les spectateurs perdant la tête,

Les spectateurs s’interpellent à grands fracas :

Apostrophes, cris et tapage

Poussés jusques à la fureur.

Car c’est la fête du courage,

C’est la fête des gens de cœur.

Allons en garde ! Allons ! Allons ! Ah !

Toréador, en garde,

Toréador, toréador,

Et songe bien, oui songe en combattant

Qu’un œil noir te regarde

Et que l’amour t’attend.

Toréador, l’amour, L’ amour t’attend !

— TOUS

Toréador en garde,

Toréador, toréador

En combattant songe qu’un œil noir te regarde

Et que l’amour t’attend,

Toréador, l’amour, l’amour t’attend !

—

ESCAMILLO

Tout d’un coup on fait silence ;

On fait silence. Ah, que se passe-t-il ?

Plus de cris ; c’est l’instant.

Le taureau s’élance en bondissant hors du toril… Il s’élance, il entre, il frappe, un cheval roule,

Entraînant un picador.

« Ah bravo toro ! », hurle la foule.

Le taureau va… il vient… il vient et frappe encor !

En secouant ses banderilles,

Plein de fureur, il court !

Le cirque est plein de sang ;

On se sauve, on franchit les grilles ;

C’est ton tour maintenant.

Allons en garde ! Allons ! Allons ! Ah !

Toréador, en garde !

Toréador, toréador !

Et songe bien, oui songe en combattant

Qu’un œil noir te regarde

Et que l’amour t’attend.

Toréador, l’amour t’attend !

— TOUS

Toréador en garde !

Toréador ! Toréador !

En combattant songe qu’un œil noir te regarde,

Et que l’amour t’attend.

Toréador, l’amour, l’amour t’attend !

— MERCÉDÈS

L’ amour !

— ESCAMILLO

L’ amour !

— FRASQUITA

L’ amour !

— ESCAMILLO

L’ amour !

— CARMEN

L’ amour !

— ESCAMILLO

L’ amour !

— TOUS

Toréador, toréador !

L’ amour t’attend !

(On boit, on échange des poignées de main avec le toréador.)

— CARMEN

Tu dois continuer à jouer.

— DON JOSÉ

Quoi ?

— CARMEN

Tu dois continuer à jouer.

— DON JOSÉ

Pourquoi ?

— CARMEN

Je t’expliquerai plus tard, mais ils sont dangereux. Je suis avec toi. Tu dois continuer. Je ne peux pas t’expliquer maintenant, mais je te promets. Aide-moi. Il faut continuer.

N° 15 – Quintette

— LE DANCAÏRE

Nous avons en tête une affaire.

— MERCÉDÈS ET FRASQUITA

Est-elle bonne, dites-nous ?

— LE DANCAÏRE

Elle est admirable, ma chère

Mais nous avons besoin de vous.

— LE REMENDADO

Oui, nous avons besoin de vous !

— CARMEN

De nous ?

— LE DANCAÏRE

De vous !

— FRASQUITA

De nous ?

— LE REMENDADO

De vous !

— MERCÉDÈS

De nous ?

— FRASQUITA, MERCÉDÈS ET CARMEN

Quoi ! Vous avez besoin de nous ?

— LE REMENDADO ET LE DANCAÏRE

Oui, nous avons besoin de vous !

Car nous l’avouons humblement, Et fort respectueusement,

Oui nous l’avouons humblement :

Quand il s’agit de tromperie, De duperie, de volerie, Il est toujours bon, sur ma foi, D’avoir les femmes avec soi, Et sans elles, Mes toutes belles, On ne fait jamais rien de bien.

— FRASQUITA, MERCÉDÈS ET CARMEN

Quoi ! Sans nous, jamais rien

De bien ?

— LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

N’êtes-vous pas de cet avis ?

—

FRASQUITA, MERCÉDÈS ET CARMEN

Si fait, je suis

De cet avis.

Si fait vraiment, Je suis de cet avis.

— TOUS LES CINQ

Quand il s’agit de tromperie, De duperie, de volerie,

Il est toujours bon, sur ma foi, D’avoir les femmes avec soi.

Et sans elles, les toutes belles, On ne fait jamais rien de bien.

— LE DANCAÏRE

C’est dit alors, vous partirez.

— MERCÉDÈS ET FRASQUITA

Quand vous voudrez.

— LE REMENDADO

Mais tout de suite.

— CARMEN

Ah ! Permettez, permettez.

(à Mercédès et à Frasquita)

S’il vous plaît de partir, partez. Mais je ne suis pas du voyage ; Je ne pars pas… je ne pars pas.

— LE REMENDADO ET LE DANCAÏRE

Carmen, mon amour, tu viendras, Et tu n’auras pas le courage

De nous laisser dans l’embarras.

— CARMEN

Je ne pars pas, je ne pars pas.

— FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Ah ! Ma Carmen tu viendras !

— LE DANCAÏRE

Mais au moins la raison, Carmen tu la diras ?

— FRASQUITA, MERCÉDÈS, LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

La raison ! La raison ! La raison ! La raison !

— CARMEN

Je la dirai certainement.

— LE DANCAÏRE, LE REMENDADO, FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Voyons ! Voyons ! Voyons ! Voyons !

— CARMEN

La raison c’est qu’en ce moment…

— LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

Eh bien ?

— FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Eh bien ?

— CARMEN

Je suis amoureuse.

— LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

Qu’a-t-elle dit ? Qu’a-t-elle dit ?

— FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Elle dit qu’elle est amoureuse !

— LE DANCAÏRE, LE REMENDADO, FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Amoureuse ! Amoureuse !

— LE DANCAÏRE

Voyons, Carmen, sois sérieuse.

— CARMEN

Amoureuse à en perdre l’esprit.

— LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

La chose certes nous étonne,

Mais ce n’est pas le premier jour

Où vous aurez su, ma mignonne, Faire marcher de front le devoir et l’amour.

— CARMEN

Mes amis, je serais fort aise

De partir avec vous ce soir,

Mais cette fois, ne vous déplaise, Il faudra que l’amour passe avant le devoir.

— LE DANCAÏRE

Ce n’est pas là ton dernier mot ?

— CARMEN

Absolument.

— LE REMENDADO

Il faut que tu te laisses attendrir.

— TOUS LES QUATRE

Il faut venir, Carmen, il faut venir. Pour notre affaire, C’est nécessaire, Car entre nous…

— CARMEN

Quant à cela, je l’admets avec vous.

— TOUS LES CINQ

Quand il s’agit de tromperie, De duperie, de volerie, etc.

— CARMEN

Ah, enfin ! ça fait du bien, on peut continuer.

(d’un ton théâtral)

Don José a laissé Carmen s’échapper et il a été mis en prison. Un mois plus tard, il est libéré et rejoint Carmen à l’auberge de Lillas Pastia.

N° 16 – Chanson

— DON JOSÉ

(la voix très éloignée)

Halte-là !

Qui va là ?

Dragon d’Alcala…

(se rapprochant)

Où t’en vas-tu par-là,

Dragon d’Alcala !

Moi je m’en vais faire

Mordre la poussière

À mon adversaire.

S’il en est ainsi,

Passez mon ami.

Affaire d’honneur,

Affaire de cœur,

Pour nous tout est là.

Dragon d’Alcala !

(Carmen, le Dancaïre, le Remendado, Mercédès et Frasquita, par les volets entr’ouverts, regardent venir Don José.)

Mon badge ?…

Je suis José.

— DON JOSÉ

(la voix beaucoup plus rapprochée)

Halte-là !

Qui va là ?

Dragon d’Alcala !

Où t’en vas-tu par-là,

Dragon d’Alcala ?

Exact et fidèle, je vais où m’appelle

L’ amour de ma belle.

S’il en est ainsi, Passez mon ami,

Affaire d’honneur,

Affaire de cœur,

Pour nous tout est là.

Dragon d’Alcala !

— CARMEN Bravo !

N° 17 – Duo

— CARMEN

Je vais danser en votre honneur

Et vous verrez, seigneur, Comment je sais moi-même accompagner ma danse, Mettez-vous là, Don José, je commence.

La la la la la la la la la la la la…

(Elle fait asseoir Don José dans un coin du théâtre. Petite danse. Carmen, du bout des lèvres, fredonne un air qu’elle accompagne avec ses castagnettes. Don José la dévore des yeux. On entend au loin, très loin, des clairons qui sonnent la retraite. Don José prête l’oreille. Il croit entendre les clairons, mais les castagnettes de Carmen claquent très bruyamment. Don José s’approche de Carmen, lui prend le bras, et l’oblige à s’arrêter.)

— DON JOSÉ

Attends un peu, Carmen, rien qu’un moment, arrête.

— CARMEN

Et pourquoi, s’il te plaît ?

— DON JOSÉ

Il me semble, là-bas… Oui, ce sont nos clairons qui sonnent la retraite. Ne les entends-tu pas ?

— CARMEN

Bravo ! Bravo ! J’avais beau faire…

Il est mélancolique

De danser sans orchestre.

Et vive la musique

Qui nous tombe du ciel !

La la la la la la la la la la…

(Elle reprend sa chanson qui rythme sur la retraite sonnée au dehors par les clairons. Carmen se remet à danser et Don José se remet à regarder Carmen. La retraite approche… approche… approche… passe sous les fenêtres de l’auberge puis s’éloigne.

Le son des clairons va s’affaiblissant. Nouvel effort de Don José pour s’arracher à cette contemplation de Carmen. Il lui prend le bras et l’oblige encore à s’arrêter.)

— DON JOSÉ

Tu ne m’a pas compris… Carmen, c’est la retraite…

Il faut que moi, je rentre au quartier pour l’appel.

(Le bruit de la retraite cesse tout à coup.)

— CARMEN

(regardant Don José qui remet sa giberne et rattache le ceinturon de son sabre)

Au quartier ! Pour l’appel !

Ah ! j’étais vraiment trop bête !

Je me mettais en quatre et je faisais des frais

Pour amuser monsieur, je chantais… je dansais.

Je crois, Dieu me pardonne,

Qu’un peu plus, je l’aimais.

Ta ra ta ta, c’est le clairon qui sonne !

Il part ! Il est parti !

Va-t’en donc, canari.

(avec fureur, lui envoyant son shako à la volée)

Prends ton shako, ton sabre, ta giberne.

Et va-t’en, mon garçon,

Va-t’en,

Retourne à ta caserne.

— DON JOSÉ

C’est mal à toi, Carmen, de te moquer de moi ;

Je souffre de partir… car jamais, Jamais femme, Jamais femme avant toi

Non, non jamais, jamais femme avant toi

Aussi profondément n’avait troublé mon âme.

— CARMEN

Il souffre de partir

Car jamais femme avant moi

Aussi profondément

N’avait troublé son âme !

Ta ra ta ta, mon Dieu… c’est la retraite.

Ta ra ta ta, je vais être en retard,

Ô mon Dieu, ô mon Dieu, c’est la retraite !

Je vais être en retard. Il perd la tête.

Il court, et voilà son amour.

— DON JOSÉ

Ainsi tu ne crois pas À mon amour ?

— CARMEN

Mais non !

— DON JOSÉ

Eh bien ! Tu m’entendras.

— CARMEN

Je ne veux rien entendre…

— DON JOSÉ

Tu m’entendras !

— CARMEN

Tu vas te faire attendre !

Non ! Non ! Non ! Non !

— DON JOSÉ

(violemment)

Tu m’entendras ! Oui, tu m’entendras !

Je le veux, Carmen, tu m’entendras !

(De la main gauche il a saisi brusquement le bras de Carmen ; de la main droite, il va chercher sous sa veste d’uniforme la fleur de cassie que Carmen lui a jetée au premier acte. Il montre cette fleur à Carmen.)

La fleur que tu m’avais jetée,

Dans ma prison m’était restée, Flétrie et sèche, cette fleur

Gardait toujours sa douce odeur ;

Et pendant des heures entières,

Sur mes yeux fermant mes paupières

De cette odeur je m’enivrais

Et dans la nuit je te voyais.

Je me prenais à te maudire

À te détester, à me dire :

Pourquoi faut-il que le destin

L’ ait mise là sur mon chemin ?

Puis je m’accusais de blasphème

Et je ne sentais en moi-même

Qu’un seul désir, un seul espoir, Te revoir, ô Carmen, oui te revoir !…

Car tu n’avais eu qu’à paraître,

Qu’à jeter un regard sur moi

Pour t’emparer de tout mon être, Ô ma Carmen.

Et j’étais une chose à toi.

Carmen, je t’aime !

— CARMEN

Non, tu ne m’aimes pas.

— DON JOSÉ

Que dis-tu ?

— CARMEN

Non, tu ne m’aimes pas, non !

Car si tu m’aimais,

Là-bas, là-bas tu me suivrais.

— DON JOSÉ

Carmen ! — CARMEN

Oui ! Là-bas, là-bas dans la montagne…

— DON JOSÉ

Carmen ! — CARMEN

Là-bas, là-bas tu me suivrais, Sur ton cheval tu me prendrais, Et comme un brave à travers la campagne, En croupe, tu m’emporterais.

Là-bas, là-bas dans la montagne…

— DON JOSÉ

Carmen ! — CARMEN

Là-bas, là-bas tu me suivrais. Tu me suivrais, si tu m’aimais. Tu n’y dépendrais de personne, Point d’officier à qui tu doives obéir, Et point de retraite qui sonne Pour dire à l’amoureux qu’il est temps de partir.

Le ciel ouvert, la vie errante, Pour pays l’univers, et pour loi ta volonté, Et surtout la chose enivrante,

La liberté ! La liberté !

— DON JOSÉ

Mon Dieu !

— CARMEN

Là-bas, là-bas dans la montagne…

— DON JOSÉ

Carmen !

— CARMEN

Là-bas, là-bas, si tu m’aimais…

— DON JOSÉ

Tais-toi ! — CARMEN

Là-bas, là-bas tu me suivrais !

Sur ton cheval tu me prendrais, Et comme un brave à travers la campagne, Oui, tu m’emporterais

Si tu m’aimais !

— DON JOSÉ

Ah ! Carmen, hélas, tais-toi ! Tais-toi !

Mon Dieu !

Hélas ! Hélas ! Pitié ! Carmen !

Pitié !

Ô mon Dieu ! Hélas !

— CARMEN

Oui, n’est-ce pas ?

Là-bas, là-bas tu me suivras.

Là-bas, là-bas tu me suivras. Tu m’aimes et tu me suivras.

Là-bas, là-bas emporte-moi !

— DON JOSÉ

Ah ! Tais-toi ! Tais-toi !

(s’arrachant brusquement des bras de Carmen)

Non, je ne veux plus t’écouter.

Quitter mon drapeau… déserter, C’est la honte, c’est l’infamie, Je n’en veux pas !

— CARMEN

Eh bien, pars !

— DON JOSÉ

Carmen, je t’en prie.

— CARMEN

Non, je ne t’aime plus, va ! Je te hais !

— DON JOSÉ

Écoute ! Carmen !

— CARMEN

Adieu ! Mais adieu pour jamais.

— DON JOSÉ

Eh bien, soit !… Adieu, adieu pour jamais.

— CARMEN

Va-t’en !

— DON JOSÉ

Carmen ! Adieu, adieu pour jamais !

— CARMEN

Adieu !

(Il va en courant jusqu’à la porte. Au moment où il y arrive, on frappe. Don José s’arrête. Silence. On frappe encore.)

N° 18 – Finale

— ZUNIGA

Holà ! Carmen ! Holà ! Holà !

— DON JOSÉ

Qui frappe ? Qui vient là ?

— CARMEN

Tais-toi !… Tais-toi !

— ZUNIGA

(faisant sauter la porte)

J’ouvre moi-même et j’entre.

(Il entre et voit Don José. À Carmen.)

Ah fi ! Ah ! Fi la belle,

Le choix n’est pas heureux ; c’est se mésallier de prendre le soldat quand on a l’officier.

(à Don José)

Allons ! Décampe.

— DON JOSÉ

Non.

— ZUNIGA

Si fait, tu partiras.

— DON JOSÉ

Je ne partirai pas.

— ZUNIGA

(le frappant)

Drôle !

— DON JOSÉ

(sautant sur son sabre)

Tonnerre ! Il va pleuvoir des coups.

(Zuniga dégaine à moitié.)

— CARMEN

(se jetant entre eux deux)

Au diable le jaloux !

(appelant)

À moi ! À moi !

(Le Dancaïre, le Remendado et les bohémiens paraissent de tous les côtés. Carmen d’un geste montre Zuniga aux bohémiens ; le Dancaïre et le Remendado se jettent sur lui, le désarment.)

— L’ADMINISTRATEUR

Extraordinaire ! Félicitations, c’est exactement la réaction que l’on attendait de vous. Vous faites des progrès remarquables ! Vous avez passé cette étape avec succès. Continuons.

— CARMEN

Bel officier, bel officier, l’amour

Vous joue en ce moment un assez vilain tour,

Vous arrivez fort mal et nous sommes forcés,

Ne voulant être dénoncés,

De vous garder au moins pendant une heure.

— LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

Mon cher monsieur, mon cher monsieur,

Nous allons s’il vous plaît quitter cette demeure.

Vous viendrez avec nous ?

Vous viendrez avec nous ?

— CARMEN

C’est une promenade.

— LE DANCAÏRE ET LE REMENDADO

Consentez-vous ? Consentez-vous ?

Répondez camarade !

— ZUNIGA

Certainement,

D’autant plus que votre argument

Est un de ceux auxquels

On ne résiste guère.

Mais gare à vous plus tard.

— LE DANCAÏRE

(avec philosophie)

La guerre, c’est la guerre.

En attendant, mon officier,

Passez devant sans vous faire prier.

— LE REMENDADO ET LE CHŒUR

Passez devant sans vous faire prier.

(L’ officier sort, emmené par quatre bohémiens, le pistolet à la main.)

— CARMEN

(à Don José)

Es-tu des nôtres maintenant ?

—

DON JOSÉ

Il le faut bien.

— CARMEN

Ah ! Le mot n’est pas galant,

Mais qu’importe, va, tu t’y feras

Quand tu verras

Comme c’est beau la vie errante.

Pour pays l’univers,

Pour loi ta volonté,

Et surtout la chose enivrante :

La liberté ! La liberté !

— FRASQUITA, MERCÉDÈS, CARMEN ET LES FEMMES

Suis-nous à travers la campagne, Viens avec nous dans la montagne,

Suis-nous et tu t’y feras, tu t’y feras

Quand tu verras, là-bas,

Comme c’est beau la vie errante.

Pour pays l’univers,

Et pour loi sa volonté !

Et surtout la chose enivrante :

La liberté !

— LE REMENDADO, LE DANCAÏRE ET LES HOMMES

Ami, suis-nous dans la campagne, Viens avec nous à la montagne, etc.

— DON JOSÉ

Ah !

— TOUS

Le ciel ouvert, la vie errante,

Pour pays tout l’univers

Pour loi ta volonté,

Et surtout la chose enivrante :

La liberté ! La liberté !

— ZUNIGA

Non mais c’est pas possible ! Vous allez me calmer ce malade, il a failli m’étrangler !

— CARMEN

Alors ce jeu, on le continue ou on ne le continue pas ?

TROISIÈME ACTE

Le rideau se lève sur des rochers. Site pittoresque et sauvage. Solitude complète et nuit noire. Prélude musical. Au bout de quelques instants, un contrebandier paraît au haut des rochers, puis un autre, puis deux autres, puis vingt autres çà et là, descendant et escaladant des rochers. Des hommes portent de gros ballots sur les épaules.

— DON JOSÉ

Merde !

— L’ADMINISTRATEUR

Le jeu est terminé. Vous avez obtenu des résultats très positifs. J’ai ici le graphique de vos réactions émotionnelles. La progression est tout à fait parlante, comme vous le voyez, ce traitement a parfaitement réussi. Vous êtes maintenant libre de partir.

— DON JOSÉ

Non, non. Vous ne savez rien de moi. Continuons, la suite, la suite du programme. Les contrebandiers.

— L’ADMINISTRATEUR

Très bien, comme vous voudrez.

— DON JOSÉ

Allez, allez !

N° 19 – Sextuor et Chœur

— CHŒUR

Écoute, écoute, compagnon, écoute, La fortune est là-bas, là-bas, Mais prends garde pendant la route, Prends garde de faire un faux pas.

— FRASQUITA,

MERCÉDÈS, CARMEN, DON JOSÉ, LE REMENDADO ET LE DANCAÏRE

Notre métier est bon, mais pour le faire il faut

Avoir une âme forte,

Et le péril, le péril est en haut,

Il est en bas, il est en haut,

Il est partout, qu’importe !

Nous allons devant nous, sans souci du torrent,

Sans souci de l’orage,

Sans souci du soldat, qui là-bas nous attend

Et nous guette au passage.

Sans souci, nous allons en avant !

Écoute, compagnon, écoute,

La fortune est là-bas, là-bas…

Mais prends garde pendant la route,

Prends garde de faire un faux pas.

Prends garde ! Prends garde !

— DON JOSÉ

Allez au diable, sortez ! (à Carmen)

Assieds-toi !

N° 20 – Trio

— MERCÉDÈS

Mêlons !

— FRASQUITA

Mêlons !

— MERCÉDÈS

Coupons !

— FRASQUITA

Coupons.

— MERCÉDÈS

Bien, c’est cela.

— FRASQUITA

Bien, c’est cela.

— MERCÉDÈS

Trois cartes ici…

— FRASQUITA

Trois cartes ici…

— MERCÉDÈS

Quatre là !

— FRASQUITA

Quatre là.

— MERCEDES ET FRASQUITA

Et maintenant, parlez, mes belles, De l’avenir donnez-nous des nouvelles ;

Dites-nous qui nous trahira,

Dites-nous qui nous aimera.

Parlez, parlez !

Parlez, parlez !

Dites-nous qui nous trahira, Dites-nous qui nous aimera.

— FRASQUITA

Parlez ! Parlez !

— MERCÉDÈS

Parlez ! Parlez !

— FRASQUITA

Moi, je vois un jeune amoureux

Qui m’aime on ne peut davantage.

— MERCÉDÈS

Le mien est très riche et très vieux

Mais il parle de mariage.

— FRASQUITA

Il me campe sur son cheval, Et dans la montagne il m’entraîne.

— MERCÉDÈS

Dans un château presque royal, Le mien m’installe en souveraine.

— FRASQUITA

De l’amour à n’en plus finir, Tous les jours nouvelles folies.

— MERCÉDÈS

De l’or tant que j’en puis tenir, Des diamants… des pierreries.

— FRASQUITA

Le mien devient un chef fameux, Cent hommes marchent à sa suite.

— MERCÉDÈS

Le mien, en croirai-je mes yeux, Oui… Il meurt ! Ah je suis veuve Et j’hérite.

— FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Parlez encor, parlez, mes belles, De l’avenir donnez-nous des nouvelles ; Dites-nous qui nous trahira, Dites-nous qui nous aimera.

Parlez encor ! Parlez encor ! (Elles recommencent à consulter les cartes.)

Fortune !

— FRASQUITA

Amour !

(Carmen, depuis le commencement de la scène, suit du regard le jeu de Mercédès et de Frasquita.)

— CARMEN

Voyons, que j’essaie à mon tour.

(Elle se met à tourner les cartes.)

Carreau, pique… la mort !

J’ai bien lu… moi d’abord,

(montrant Don José endormi)

Ensuite lui… pour tous les deux la mort.

(à voix basse, tout en continuant à mêler les cartes)

En vain pour éviter les réponses amères,

En vain tu mêleras,

Cela ne sert à rien, les cartes sont sincères

Et ne mentiront pas.

Dans le livre d’en haut,

Si ta page est heureuse,

Mêle et coupe sans peur,

La carte sous tes doigts

Se tournera joyeuse

T’annonçant le bonheur.

Mais si tu dois mourir, si le mot redoutable

Est écrit par le sort,

Recommence vingt fois,

La carte impitoyable

Répétera : la mort !

Oui, si tu dois mourir,

Recommence vingt fois,

La carte impitoyable

Répétera : la mort.

Encor ! Encor ! Toujours la mort.

—

FRASQUITA ET MERCÉDÈS

Parlez encor

Parlez, mes belles,

De l’avenir donnez-nous des nouvelles ;

Dites-nous qui nous trahira,

Dites-nous qui nous aimera.

Fortune ! Amour !

— CARMEN

Encor ! Encor !

Le désespoir !

La mort, la mort. Encor !

La mort. Toujours la mort.

— MERCÉDÈS

Fortune !

— FRASQUITA

Amour !

— CARMEN

Toujours la mort !

— TOUTES LES TROIS

Encor ! Encor ! Encor ! Encor !

(Entrent le Dancaïre et le Remendado.)

N° 21 – Morceau d’ensemble

— FRASQUITA, MERCÉDÈS ET CARMEN

Quant au douanier, c’est notre affaire,

Tout comme un autre il aime à plaire,

Il aime à faire le galant.

Ah ! Laissez-nous passer en avant.

— CARMEN, MERCÉDÈS, FRASQUITA ET LES FEMMES

Quant au douanier, c’est notre affaire.

Tout comme un autre il aime à plaire.

Il aime à faire le galant,

Ah ! Laissez-nous passer en avant.

— TOUS Il aime à plaire !

— MERCÉDÈS

Le douanier sera clément !

— TOUS Il est galant !

— CARMEN

Le douanier sera charmant !

— TOUS Il aime à plaire !

— FRASQUITA

Le douanier sera galant !

— MERCÉDÈS

Oui le douanier sera même entreprenant !

— TOUS

Oui le douanier c’est notre / leur affaire !

Tout comme un autre il aime à plaire, Il aime à faire le galant.

Laissez-nous / les passer en avant !

— FRASQUITA, MERCÉDÈS ET CARMEN

Il ne s’agit plus de bataille, Non, il s’agit tout simplement

De se laisser prendre la taille

Et d’écouter un compliment.

S’il faut aller jusqu’au sourire, Que voulez-vous ? on sourira, Et d’avance je puis le dire,

La contrebande passera.

— CHŒUR

Et d’avance je puis le dire

La contrebande passera !

— FRASQUITA, MERCÉDÈS ET CARMEN

En avant ! Marchons ! Allons ! En avant !

Le douanier c’est notre affaire ! etc.

(Tout le monde sort. Don José ferme la marche et sort en examinant l’amorce de sa carabine ; un peu avant qu’il soit sorti, on voit un homme passer sa tête au-dessus du rocher. C’est un guide.)

— MICAËLA

(entrant avec Escamillo)

Aidez-moi, il est là-haut. J’ai essayé plusieurs fois de lui parler, mais il refuse. Aidez-moi à jouer la comédie, il faut qu’il nous voie ensemble.

N° 22 – Air

— MICAËLA

Je dis que rien ne m’épouvante,

Je dis hélas que je réponds de moi,

Mais j’ai beau faire la vaillante,

Au fond du cœur, je meurs d’effroi.

Seule, en ce lieu sauvage

Toute seule, j’ai peur,

Mais j’ai tort d’avoir peur,

Vous me donnerez du courage,

Vous me protégerez, Seigneur.

Je vais voir de près cette femme

Dont les artifices maudits

Ont fini par faire un infâme

De celui que j’aimais jadis ; Elle est dangereuse, elle est belle,

Mais je ne veux pas avoir peur,

Non, non je ne veux pas avoir peur !

Je parlerai haut devant elle,

Ah ! Seigneur… Vous me protégerez.

Ah ! Je dis que rien ne m’épouvante, etc.

Protégez-moi ! Ô Seigneur !

Donnez-moi du courage !

Protégez-moi ! Ô Seigneur !

Protégez-moi ! Seigneur !

— DON JOSÉ

(à Escamillo)

Tu n’as rien à faire ici. Sors.

N° 23 – Duo

— ESCAMILLO

Je suis Escamillo, Toréro de Grenade.

— DON JOSÉ

Escamillo !

— ESCAMILLO

C’est moi.

— DON JOSÉ

(remettant son couteau à sa ceinture)

Je connais votre nom, Soyez le bienvenu ; mais vraiment, camarade, Vous pouviez y rester.

— ESCAMILLO

Je ne vous dis pas non,

Mais je suis amoureux, mon cher, à la folie, Et celui-là serait un pauvre compagnon Qui, pour voir ses amours, Ne risquerait sa vie.

— DON JOSÉ

Celle que vous aimez est ici ?

— ESCAMILLO

Justement.

C’est une zingara, mon cher.

— DON JOSÉ

Elle s’appelle ?

— ESCAMILLO

Carmen.

— DON JOSÉ

Carmen !

— ESCAMILLO

Carmen ! Oui, mon cher.

Elle avait pour amant

Un soldat qui jadis

A déserté pour elle.

— DON JOSÉ

Carmen !

— ESCAMILLO

Ils s’adoraient, Mais c’est fini, je crois.

Les amours de Carmen

Ne durent pas six mois.

— DON JOSÉ

Vous l’aimez cependant…

— ESCAMILLO

Je l’aime.

— DON JOSÉ

Vous l’aimez cependant…

— ESCAMILLO

Je l’aime, oui, mon cher

Je l’aime à la folie !

— DON JOSÉ

Mais pour nous enlever nos filles de Bohème, Savez-vous bien qu’il faut payer ?

— ESCAMILLO

Soit, on paiera.

— DON JOSÉ

Et que le prix se paie à coups de navaja.

— ESCAMILLO

(surpris)

À coups de navaja ?

— DON JOSÉ

Comprenez-vous ?

— ESCAMILLO

Le discours est très net.

Ce déserteur, ce beau soldat qu’elle aime,

Ou du moins qu’elle aimait,

C’est donc vous ?

— DON JOSÉ

Oui, c’est moi-même.

— ESCAMILLO

J’en suis ravi, mon cher, et le tour est complet.

(Tous les deux, la navaja la main, se drapent dans leurs manteaux.)

— DON JOSÉ

Enfin ma colère

Trouve à qui parler.

Oui, le sang, je l’espère, Va bientôt couler.

— ESCAMILLO

Quelle maladresse ;

J’en rirais vraiment !

Chercher la maîtresse

Et trouver l’amant.

— DON JOSÉ ET ESCAMILLO

Mettez-vous en garde

Et veillez sur vous.

Tant pis pour qui tarde

À parer les coups.

En garde, allons !

Veillez sur vous ! Veillez sur vous !

(Ils se mettent en garde à une certaine distance.)

— ESCAMILLO

Je la connais,

Ta garde navarraise,

Et je te préviens en ami

Qu’elle ne vaut rien…

(Sans répondre, Don José marche sur Escamillo.)

À ton aise.

Je t’aurai du moins averti.

(Combat. Escamillo très calme cherche seulement à se défendre.)

— DON JOSÉ

Tu m’épargnes, maudit.

— ESCAMILLO

À ce jeu de couteau

Je suis trop fort pour toi.

— DON JOSÉ

Voyons cela.

(Rapide et très vif engagement corps à corps. Don José se trouve à la merci d’Escamillo qui ne le frappe pas.)

— ESCAMILLO

Tout beau.

Ta vie est à moi, mais en somme

J’ai pour métier de frapper le taureau, Non de trouer le cœur de l’homme.

— DON JOSÉ

Frappe ou bien meurs.

Ceci n’est pas un jeu.

— ESCAMILLO

(se dégageant)

Soit, mais au moins, respire un peu.

— DON JOSÉ

En garde !

— DON JOSÉ ET ESCAMILLO

Mettez-vous en garde

Et veillez sur vous !

Tant pis pour qui tarde

À parer les coups.

En garde, allons !

Veillez sur vous ! Veillez sur vous !

(Après le dernier ensemble, reprise du combat. Escamillo glisse et tombe. Entrent Carmen et le Dancaïre ; Carmen arrête le bras de Don José. Le Remendado, Mercédès, Frasquita et les contrebandiers entrent pendant ce temps.)

N° 24 – Finale

— CARMEN

Holà ! Holà ! José !…

— ESCAMILLO

(se relevant)

Vrai, j’ai l’âme ravie

Que ce soit vous, Carmen,

Qui me sauviez la vie.

Quant à toi, beau soldat,

Nous sommes manche à manche

Et nous jouerons la belle

Le jour où tu voudras

Reprendre le combat.

— LE DANCAÏRE

C’est bon, c’est bon, plus de querelle, Nous, nous allons partir.

(à Escamillo)

Et toi… et toi, l’ami, bonsoir.

— ESCAMILLO

Souffrez au moins

Qu’avant de vous dire au revoir, Je vous invite tous aux courses de Séville.

Je compte pour ma part y briller

De mon mieux,

Et qui m’aime y viendra.

(regardant Carmen)

Et qui m’aime y viendra !

(à Don José qui fait un geste de menace)

L’ ami, tiens-toi tranquille, j’ai tout dit,

Oui, j’ai tout dit et je n’ai plus ici qu’à faire mes adieux…

(Jeu de scène. Don José veut s’élancer sur le toréro. Le Dancaïre et le Remendado le retiennent. Escamillo sort très lentement.)

— DON JOSÉ

(à Carmen)

Prends garde à toi, Carmen… je suis las de souffrir…

(Carmen lui répond par un léger haussement d’épaules et s’éloigne.)

— LE DANCAÏRE

En route… en route… Il faut partir

— TOUS

En route… en route… Il faut partir.

— LE REMENDADO

Halte !… Quelqu’un est là

Qui cherche à se cacher.

(Il amène Micaëla.)

— CARMEN

Une femme !

— LE DANCAÏRE

Pardieu, la surprise est heureuse.

— DON JOSÉ

(reconnaissant Micaëla)

Micaëla !

— MICAËLA

Don José !

— DON JOSÉ

Malheureuse !

Que viens-tu-faire ici ?

— MICAËLA

Moi, je viens te chercher.

Là-bas est la chaumière

Où, sans cesse priant,

Une mère, ta mère,

Pleure hélas sur son enfant…

Elle pleure et t’appelle, Elle pleure et te tend les bras ; Tu prendras pitié d’elle, José, Ah ! José, tu me suivras, tu me suivras.

— CARMEN

Va-t’en ! Va-t’en ! Tu feras bien, Notre métier ne te vaut rien.

— DON JOSÉ

(à Carmen)

Tu me dis de la suivre ?

— CARMEN

Oui, tu devrais partir.

— DON JOSÉ

Tu me dis de la suivre

Pour que toi tu puisses courir

Après ton nouvel amant.

Non, vraiment,

Dût-il m’en coûter la vie,

Non, je ne partirai pas,

Et la chaîne qui nous lie

Nous liera jusqu’au trépas…

Dût-il m’en coûter la vie,

Non, non, non je ne partirai pas !

— MICAËLA

Écoute-moi, je t’en prie,

Ta mère te tend les bras,

Cette chaîne qui te lie,

José, tu la briseras.

Hélas, José !

— TOUS

Il t’en coûtera la vie,

José, si tu ne pars pas,

Et la chaîne qui vous lie

Se rompra par ton trépas.

— DON JOSÉ

Laisse-moi,

Car je suis condamné !

— TOUS

José, prends garde !

— DON JOSÉ

Ah ! Je te tiens, fille damnée, je te tiens, Et je te forcerai bien

À subir la destinée

Qui rive ton sort au mien.

Dût-il m’en coûter la vie,

Non, non, non je ne partirai pas !

— TOUS

Ah ! Prends garde, prends garde Don José !

— MICAËLA

Une parole encor !…

Ce sera la dernière.

Ta mère, hélas, ta mère se meurt,

Et ta mère

Ne voudrait pas mourir

Sans t’avoir pardonné.

— DON JOSÉ

Ma mère… elle se meurt…

— MICAËLA

Oui, Don José.

— DON JOSÉ

Partons… Ah ! Partons !

(à Carmen)

Sois contente, je pars,

Mais nous nous reverrons.

(Il entraîne Micaëla.)

— ESCAMILLO

(au loin)

Toréador, en garde,

Toréador, toréador

Et songe bien, oui songe en combattant,

Qu’un œil noir te regarde

Et que l’amour t’attend.

Toréador, l’amour t’attend.

(Don José s’arrête au fond dans les rochers… Il hésite, Carmen écoute et se penche sur les rochers.)

— CARMEN

Je ne peux pas continuer. On va beaucoup trop loin. C’est insupportable.

— L’ADMINISTRATEUR

Vous n’avez pas le choix. Vous êtes une professionnelle. Vous devez continuer. Poursuivons. Il va revenir, et assez vite même.

Entracte

QUATRIÈME ACTE

Une place à Séville. Au fond du théâtre les murailles de vieilles arènes. L’ entrée du cirque est fermée par un long velum. C’est le jour d’un combat de taureaux. Grand mouvement sur la place. Marchands d’eau, d’oranges, d’éventails, etc.

N° 25 – Chœur

— CHŒUR

À deux cuartos,

Des éventails pour s’éventer, Des oranges pour grignoter, Le programme avec les détails !

Du vin ! De l’eau !

Des cigarettes ! À deux cuartos !

Voyez ! À deux cuartos !

Señoras et caballeros.

(Pendant ce premier chœur sont entrés les deux officiers du deuxième acte, ayant au bras les deux bohémiennes Mercédès et Frasquita.)

— ZUNIGA

Des oranges, vite.

— PLUSIEURS MARCHANDS

(se précipitant)

En voici.

Prenez, prenez, mesdemoiselles.

— UN MARCHAND

(à l’officier qui paie)

Merci, mon officier, merci.

— LES AUTRES MARCHANDS

Celles-ci, señor, sont plus belles…

Des éventails pour s’éventer !

Des oranges pour grignoter !

Le programme avec les détails !

Du vin ! De l’eau !

Des cigarettes !

— ZUNIGA

Holà ! Des éventails.

— UN BOHÉMIEN

(se précipitant)

Voulez-vous aussi des lorgnettes ?

— CHŒUR

À deux cuartos, À deux cuartos,

Voyez à deux cuartos,

Señoras et caballeros !

Voyez ! Voyez !

N° 26 – Marche et chœur

— ENFANTS

Les voici ! les voici !

Voici la quadrille !

— CHŒUR

Les voici ! Les voici ! Oui les voici !

Voici la quadrille !

La quadrille des toréros, Sur les lances le soleil brille, En l’air toques et sombreros !

Les voici, voici la quadrille, La quadrille des toréros,

Les voici ! Les voici ! Les voici !

(Défilé de la cuadrilla. Pendant ce défilé, le chœur chante le morceau suivant.)

— ENFANTS ET CHŒUR

Voici, débouchant sur la place, Voici, d’abord, marchant au pas,

L’ alguazil à vilaine face,

À bas ! À bas ! À bas ! À bas !

À bas l’alguazil ! À bas !

À bas ! À bas ! À bas ! À bas !

— CHŒUR

(Entrée des chulos et des banderilleros.)

Et puis saluons au passage, Saluons les hardis chulos, Bravo ! Viva ! Gloire au courage.

Voici les hardis chulos !

Voyez les banderilleros,

Voyez quel air de crânerie !

Voyez ! Voyez ! Voyez !

Quels regards et de quel éclat

Étincelle la broderie

De leur costume de combat !

Voici les banderilleros !

(Entrée des picadors.)

Une autre quadrille s’avance,

Voyez les picadors ! Comme ils sont beaux !

Comme ils vont du fer de leur lance

Harceler le flanc des taureaux.

L’ espada ! L’ espada !

(Paraît enfin Escamillo, ayant près de lui Carmen radieuse et dans un costume éclatant.)

— ENFANTS ET CHŒUR

Escamillo ! Escamillo !

Escamillo ! Escamillo !

C’est l’espada, la fine lame, Celui qui vient terminer tout,

Qui paraît à la fin du drame

Et qui frappe le dernier coup.

Vive Escamillo ! Vive Escamillo !

Ah ! Bravo !

Les voici ! Voici la quadrille, La quadrille des toréros !

Sur les lances le soleil brille. En l’air, en l’air, en l’air

Toques et sombreros !

Vive Escamillo !

Bravo ! Viva ! Bravo ! Bravo !

— ESCAMILLO

(à Carmen)

Si tu m’aimes, Carmen, Tu pourras tout à l’heure

Être fière de moi.

Si tu m’aimes ! Si tu m’aimes !

— CARMEN

Ah ! Je t’aime, Escamillo, Je t’aime et que je meure

Si j’ai jamais aimé quelqu’un

Autant que toi.

— CARMEN ET ESCAMILLO

Ah ! Je t’aime.

Oui, je t’aime.

— QUATRE ALGUAZILS

Place ! Place !

Place au seigneur alcade !

(Petite marche à l’orchestre. Sur cette marche défile très lentement au fond l’alcade, précédé et suivi des alguazils. Pendant ce temps, Frasquita et Mercédès s’approchent de Carmen.)

— FRASQUITA

Carmen, un bon conseil, Ne reste pas ici.

— CARMEN

Et pourquoi, s’il te plaît ?

— MERCÉDÈS

Il est là.

— CARMEN

Qui donc ?

— MERCÉDÈS

Lui, Don José… dans la foule il se cache ; Regarde.

— CARMEN

Oui, je le vois.

— FRASQUITA

Prends garde.

— CARMEN

Je ne suis pas femme À trembler devant lui…

Je l’attends… et je vais lui parler.

— MERCÉDÈS

Carmen, crois-moi, Prends garde !

— CARMEN

Je ne crains rien !

— FRASQUITA

Prends garde !

(L’ alcade est entré dans le cirque. Derrière l’alcade, le cortège de la quadrille reprend sa marche et entre dans le cirque. Le populaire suit. La foule en se retirant a dégagé Don José. Carmen reste seule au premier plan. Tous deux se regardent pendant que la foule se dissipe et que le motif de la marche va diminuant et se mourant à l’orchestre. Sur les dernières notes, Carmen et Don José restent seuls, en présence l’un de l’autre.)

N° 27 – Duo et chœur final

— CARMEN

C’est toi ?

— DON JOSÉ

C’est moi.

— CARMEN

L’ on m’avait avertie

Que tu n’étais pas loin, Que tu devais venir,

L’ on m’avait même dit

De craindre pour ma vie, Mais je suis brave

Et n’ai pas voulu fuir.

— DON JOSÉ

Je ne menace pas, j’implore, je supplie ; Notre passé, Carmen, Notre passé je l’oublie.

Oui, nous allons tous deux

Commencer une autre vie, Loin d’ici, sous d’autres cieux.

— CARMEN

Tu demandes l’impossible, Carmen jamais n’a menti, Son âme reste inflexible, Entre elle et toi, tout est fini.

Jamais je n’ai menti ; Entre nous tout est fini.

— DON JOSÉ

Carmen, il est temps encore, Oui, il est temps encore…

Ô ma Carmen, laisse-moi

Te sauver, toi que j’adore,

Et me sauver avec toi.

— CARMEN

Non, je sais bien que c’est l’heure,

Je sais bien que tu me tueras.

Mais que je vive ou que je meure,

Non ! Non ! Non ! je ne céderai pas.

— DON JOSÉ

Carmen ! Il est temps encore.

Oui, il est temps encore…

Ô ma Carmen, laisse-moi te sauver,

Toi que j’adore !

Ah laisse-moi te sauver

Et me sauver avec toi,

Ô ma Carmen, il est temps encore…

Ah ! laisse-moi te sauver, Carmen,

Ah laisse-moi te sauver, toi que j’adore !

Et me sauver avec toi !

— CARMEN

Pourquoi t’occuper encore

D’un cœur qui n’est plus à toi ?

Non, ce cœur n’est plus à toi.

En vain, tu dis « Je t’adore » !

Tu n’obtiendras rien, non rien de moi,

Ah ! C’est en vain…

Tu n’obtiendras rien de moi !

— DON JOSÉ

Tu ne m’aimes donc plus ?

(Silence de Carmen. Don José répète :)

Tu ne m’aimes donc plus ?

— CARMEN

Non, je ne t’aime plus.

— DON JOSÉ

Mais moi, Carmen, je t’aime encore ; Carmen, Carmen, moi je t’adore.

— CARMEN

À quoi bon tout cela ?

Que de mots superflus !

— DON JOSÉ

Carmen, je t’aime, je t’adore !

Eh bien, s’il le faut, pour te plaire, Je resterai bandit, tout ce que tu voudras, Tout, tu m’entends, tout, Tu m’entends… Tout.

Mais ne me quitte pas, Ô ma Carmen.

Ah ! Souviens-toi, souviens-toi du passé !

Nous nous aimions naguère !

Ah ! Ne me quitte pas, Carmen, Ah ne me quitte pas !

— CARMEN

Jamais Carmen ne cédera, Libre elle est née Et libre elle mourra.

— CHŒUR

(dans le cirque)

Viva ! Viva ! La course est belle.

Sur le sable sanglant

Le taureau qu’on harcèle

S’élance en bondissant

Viva ! Bravo ! Victoire !

(Pendant ce chœur, silence de Carmen et de Don José. Tous deux écoutent. En entendant les cris de « Victoire, victoire », Carmen a laissé échapper un « Ah ! » d’orgueil et de joie. Don José ne perd pas Carmen de vue. Le chœur terminé, Carmen fait un pas du côté du cirque.)

— DON JOSÉ

(se plaçant devant elle)

Où vas-tu ?

— CARMEN

Laisse-moi.

— DON JOSÉ

Cet homme qu’on acclame, C’est ton nouvel amant !

— CARMEN

(voulant passer)

Laisse-moi… Laisse-moi.

— DON JOSÉ

Sur mon âme,

Tu ne passeras pas, Carmen, c’est moi que tu suivras !

— CARMEN

Laisse-moi, Don José !…

Je ne te suivrai pas.

— DON JOSÉ

Tu vas le retrouver, dis…

Tu l’aimes donc ?

— CARMEN

Je l’aime, je l’aime, et devant la mort même, Je répéterai que je l’aime.

— CHŒUR

(dans le cirque)

Viva ! Bravo ! Victoire !

Frappé juste en plein cœur !

Le taureau tombe !

Gloire au toréador vainqueur !

Victoire !

— DON JOSÉ

Ainsi, le salut de mon âme, Je l’aurai perdu pour que toi, Pour que tu t’en ailles, infâme !

Entre ses bras, rire de moi.

Non, par le sang, tu n’iras pas, Carmen, c’est moi que tu suivras !

— CARMEN

Non ! Non ! Jamais !

— DON JOSÉ

Je suis las de te menacer.

— CARMEN

Eh bien ! Frappe-moi donc

Ou laisse-moi passer.

— CHŒUR

(dans le cirque)

Victoire !

— DON JOSÉ

Pour la dernière fois, démon, Veux-tu me suivre ?

— CARMEN

Non ! Non !

Cette bague autrefois

Tu me l’avais donnée, tiens.

(Elle la jette à la volée.)

— DON JOSÉ

(le poignard à la main, s’avançant vers Carmen)

Eh bien, damnée…

(Carmen recule. Don José la poursuit. Pendant ce temps, fanfares et chœur dans le cirque.)

Toréador, en garde, toréador, toréador, Et songe bien, oui songe en combattant, Qu’un œil noir te regarde

Et que l’amour t’attend, Toréador, l’amour

L’ amour t’attend !

(Don José a frappé Carmen… Elle tombe morte… Le velum s’ouvre. La foule sort du cirque.)

—

DON JOSÉ

Vous pouvez m’arrêter

C’est moi qui l’ai tuée.

(Escamillo paraît sur les marches du cirque. Don José se jette sur le corps de Carmen.)

Ah ! Carmen ! Ma Carmen adorée !

FIN

CARMEN

OPÉRA-COMIQUE IN VIER BEDRIJVEN

MUZIEK VAN GEORGES BIZET

LIBRETTO VAN HENRI MEILHAC EN LUDOVIC HALÉVY

NAAR DE NOVELLE VAN PROSPER MÉRIMÉE

Dit libretto bevat alle gezongen teksten van de oorspronkelijke versie van 1875. De gesproken teksten uit die versie zijn echter vervangen door replieken die Dmitri Tcherniakov voor deze productie heeft bedacht.

De coupures in de gesproken teksten en ook de geschrapte rollen worden weergegeven tussen vierkante haken.

Nederlandse vertaling: Georgette Gorus - De Rijcke (aanvullingen: Maxime Schouppe)

PERSONAGES

CARMEN een zigeunerin (mezzosopraan)

DON JOSÉ een brigadier (tenor)

MICAËLA een plattelandsvrouw (sopraan)

ESCAMILLO een toreador (bariton)

ZUNIGA een luitenant (bas)

MORALES een sergeant (bariton)

FRASQUITA een zigeunerin (sopraan)

MERCEDES een zigeunerin (mezzosopraan)

EL DANCAÏRO een smokkelaar (bariton)

EL REMENDADO een smokkelaar (tenor)

DE ADMINISTRATEUR (toegevoegde gesproken rol)

[LILLAS PASTIA (gesproken rol)]

[EEN GIDS (gesproken rol)]

PROLOOG

— DE ADMINISTRATEUR

Dag mevrouw. Hoe gaat het met u? U ziet er prachtig uit vandaag!

— DE VROUW (MICAËLA)

Dank u.

(Ze schudt enthousiast de hand van de beambte en gaat weer zitten terwijl hij zich tot haar man wendt, die lusteloos opstaat en zwakjes de uitgestrekte hand schudt.)

— DE ADMINISTRATEUR

Dag mijnheer. Het is me een genoegen kennis met u te maken. Gaat u alstublieft zitten. We moeten slechts nog enkele formaliteiten regelen.

(De Man gaat naast haar op de divan zitten; de Administrateur neemt plaats op de zitbank.)

— DE MAN (DON JOSÉ)

We hebben niets beslist.

— DE VROUW (MICAËLA)

(met aandrang)

Jawel, we hebben alles beslist.

(fel maar op fluisterende toon)

Lieverd, we hebben er al over gesproken. Ik begrijp je, maar wat ik meemaak is belangrijk. Je bent het er toch mee eens dat er een probleem is? Je zegt het zelf: je voelt je leeg en gevoelloos. Je voelt geen enkele emotie meer. Het leven verveelt je.

(tegen de Administrateur)

Het leven verveelt hem! Er moet iets gebeuren!

(tegen de Man)

Ik ben er om je te helpen. Om ons te helpen.

(tegen de Administrateur)

Mijn man is een beetje nerveus.

Het is vreemd, wat zich hier afspeelt…

— DE ADMINISTRATEUR

(valt haar in de rede)

Ik begrijp heel goed de vragen waar u mee zit, maar u hoeft zich nergens zorgen over te maken. Ik ga hem onze methode wat uitvoeriger toelichten. Op basis van de verschillende vragenlijsten – die u overigens heel zorgvuldig beantwoord heeft –…

(De Man is verrast en geïrriteerd; hij kijkt zijn vrouw aan.)

hebben we allerlei gegevens over u verzameld, opgeslagen en geanalyseerd: uw gewoontes, uw activiteit op de sociale media, uw werkplek, uw sociale context enz. Een schat aan erg waardevolle informatie die we daarna hebben aangewend om…

— DE MAN (DON JOSÉ)

(onderbreekt hem)

Ik heb uw brochure gelezen. Wat zal ik dan zijn? Een acteur?

— DE ADMINISTRATEUR

(lacht)

Nee, niet echt een acteur, veeleer een deelnemer. Wij vermijden de term ‘acteur’. U gaat deelnemen aan een verhaal dat zorgvuldig is uitgekozen op basis van alle gegevens die we over u hebben. Een verhaal dat perfect aansluit bij uw situatie. Uw verhaal. En het onderwerp dat we voor u hebben gekozen is… Carmen.

— DE MAN (DON JOSÉ)

Carmen? Wacht even… Ben jij Carmen?

— DE VROUW (MICAËLA)

Ik kan niet meedoen, ik ben je vrouw.

— DE ADMINISTRATEUR

Het verhaal van Carmen is het voorstel dat het best aansluit op uw problemen. U hoeft zich geen zorgen te maken over het verloop, dat nemen wij natuurlijk voor onze rekening.

U speelt gewoon een rol, die van Don José, Don José de soldaat. Maar u blijft uzelf, uiteraard. U reageert vrijelijk op

de andere deelnemers. U gaat een fantastische ervaring beleven!

— DE MAN (DON JOSÉ)

Don José?

(Hij zucht.)

— DE VROUW (MICAËLA)

(tegen de Administrateur)

Zeg hem dat het ongevaarlijk is.

— DE ADMINISTRATEUR

Deze nieuwe therapeutische benadering is werkelijk uniek. Het is ons handelsmerk en onze trots.

— DE VROUW (MICAËLA)

Er wordt alles aan gedaan zodat het je bevalt, zodat alles goed verloopt.

(Stilte. Don José denkt na. Dan knikt hij instemmend, zichtbaar berustend.)

— DE MAN (DON JOSÉ)

Ik doe het voor jou.

— DE VROUW (MICAËLA)

(corrigeert hem)

Voor ons.

(Ze legt haar hand op zijn knie, hij neemt afstand en gaat in een andere stoel zitten.)

— DE ADMINISTRATEUR

Teken dan hier. Alstublieft. Een simpele formaliteit voor onze juridische dienst. U bent verantwoordelijk voor wat u zal meemaken. U neemt uw leven opnieuw in handen.

(Don José zucht en tekent de papieren. De Administrateur schuift hem nieuwe documenten toe.)

Hier, en daar ook. Alstublieft. En nog een laatste handtekening hier.

— DE VROUW (MICAËLA)

Zie je? Er is geen enkel risico.

— DE ADMINISTRATEUR

Zo, alles is in orde.

— DE VROUW (MICAËLA)

En nu?

— DE ADMINISTRATEUR

En nu laat u uw man bij ons. U kunt hem over enkele dagen komen ophalen, totaal getransformeerd.

— DE VROUW (MICAËLA)

Hoor je, lieverd? Je zal je veel beter voelen! (De Administrateur begeleidt haar naar de uitgang.)

— DE ADMINISTRATEUR

Hierlangs, mevrouw. Langs deze deur hier. Geen dank. (Ze verlaat het pand door glazen deuren, maar ze vertrekt niet. Ze leunt tegen de deur en observeert de situatie. De Administrateur verlaat snel het vertrek. Don José is alleen.)

Nr.1 – Introductie

EERSTE BEDRIJF

Een plein in Sevilla. Rechts een deur van de tabaksfabriek. Op de achtergrond, tegenover het publiek, loopt over de hele breedte van het toneel een loopbrug. Vanaf het toneel is die brug bereikbaar via een wenteltrap die boven de deur van de tabaksfabriek naar rechts draait. Links op de voorgrond, het wachtlokaal. Voor het wachtlokaal loopt een kleine overdekte gaanderij, twee, drie trappen hoog. Een wapenrek bij het wachtlokaal bevat de speren van de dragonders, met hun geelrode wimpels.

Nr.2 – Scène en koor

Als het doek opgaat, staat een groep van zo’n vijftien soldaten (dragonders van het Almanza-regiment) voor het wachtlokaal. Sommigen zitten een sigaret te roken, anderen leunen op de reling van de gaanderij. Op het plein lopen passanten heen en weer. Haastige, drukke mensen komen en gaan, groeten elkaar, botsen tegen elkaar enz.

— MORALES

Een plein in Sevilla. Rechts een deur van de tabaksfabriek.

Een groep van zo’n vijftien soldaten staat voor het wachtlokaal. Sommigen zitten een sigaret te roken, anderen leunen op de reling van de gaanderij. Op het plein lopen passanten heen en weer.

— SOLDATENKOOR

Op het plein komt elk voorbij, elkeen komt en elkeen gaat; rare lieden, inderdaad!

— MORALES

Aan de deur van het wachthuis, om de tijd te doden, rookt en praat men, en bekijkt

de voorbijganger ter node.

Op het plein enz.

— SOLDATENKOOR

Op het plein enz.

(Micaëla is enkele minuten geleden verschenen. Ze draagt een blauwe jurk en heeft vlechten tot op haar schouders. Aarzelend en verlegen bekijkt ze de soldaten; doet een stap naar voren, wijkt weer achteruit, enz.)

— MORALES

(tot de soldaten)

Bekijk die kleine toch, die wil ons iets vertellen… Kijk, kijk!… Zij draalt… Zij aarzelt nog…

— SOLDATENKOOR

Laat ons dan te hulp snellen!

— MORALES

(tot Micaëla)

Wat zoekt gij toch, schoon kind?

— MICAËLA

Ik zoek een brigadier.

— MORALES

’k Ben tot uw dienst, gezwind.

— MICAËLA

Nee, mijn brigadier heet Don José. Kent u hem?

— MORALES

Don José? Die kennen we allemaal.

— MICAËLA

Is ’t echt? Is hij bij u misschien?

— MORALES

Hij is geen brigadier in onze compagnie.

— MICAËLA

(teleurgesteld)

Dan is hij niet hier.

— MORALES

Nee, mijn liefje, hij is niet hier, maar straks zal hij er zijn.

Hij zal er zijn als de opkomende wacht ter vervanging komt van de aftrekkende wacht.

— SOLDATENKOOR

Hij zal er zijn als de opkomende wacht ter vervanging komt van de aftrekkende wacht.

— MORALES

Maar in afwachting van zijn komst, wilt gij wel, schoon kind, wilt gij u de moeite geven, even bij ons te komen soms?

— MICAËLA

Bij u?

— MORALES, SOLDATENKOOR

Bij ons.

— MICAËLA

Nee, nee, dank u wel, heren soldaten.

— MORALES

Kom onbevreesd, gij schoontje, ‘k beloof het u, wij zullen uw allerliefst persoontje in de nodige eerbied hullen.

— MICAËLA

‘k Geloof u gaarne, maar ik kom wel straks terug; ’t is voorzichter, voorwaar!

(herhaalt al lachend de zin van de sergeant)

Ik kom terug als de opkomende wacht ter vervanging komt van de aftrekkende wacht.

— MORALES, SOLDATENKOOR

(omringen Micaëla)

Blijf hier, want de opkomende wacht komt ter vervanging van de aftrekkende wacht!

— MORALES

Blijf hier!

— MICAËLA

(tracht zich los te rukken.)

Mooi niet, mooi niet!

— MORALES, SOLDATENKOOR

Blijf hier, blijf hier!

Ja, blijf hier, blijf hier!

— MICAËLA

Mooi niet, mooi niet! Nee, nee!

Tot ziens, heren soldaten!

(Zij trekt zich los en vlucht weg.)

— MORALES

De vogel vliegt weg…

Wij troosten ons, zeg…!

Ons tijdverdrijf komt ons weer te stade: wij slaan al wie voorbijkomt gade.

— SOLDATENKOOR

Op het plein enz.

[N° 2 a – Morales’ coupletten

De passanten die tijdens het tafereel met Micaëla stil bleven staan, beginnen weer heen en weer te wandelen. Onder hen is een oude man die een jonge vrouw de arm geeft. De oude man wil zijn wandeling voortzetten, maar de jonge vrouw doet er alles aan om hem op het plein te houden. Ze lijkt aangedaan, ongerust.

Ze kijkt linksom en rechtsom. Ze wacht op iemand, en die komt maar niet. Deze pantomime moet precies aansluiten bij het volgende couplet.

— MORALES

Opgelet! Stil! Geen woord!

Hier komt een oude echtgenoot, achterdochtig en jaloers zonder weerga.

Aan zijn arm loopt zijn jonge eega.

Naar haar minnaar op zoek hij verschijnt meteen wel om de hoek.

(Op dit moment komt een jongeman snel het plein opgewandeld.)

Ha, ha, ha!

Daar is hij al.

Benieuwd hoe dit verloopt.

(Het tweede couplet volgt en weerspiegelt nauwgezet het tafereel dat de drie personages uitbeelden. De jongeman loopt naar de oude man en de jonge vrouw, groet ze en wisselt met gedempte stem enkele woorden met ze enz.)

— MORALES

(imiteert de gretige groet van de jongeman)

U hier, dat heb ik niet verdiend!

(doet de kregelige oude man na)

Ik ben geheel tot uw dienst.

(nu weer als de jongeman)

Hij groet, spreekt vol vuur.

(nu weer als de oude echtgenoot)

De oude man trekt een zuur figuur;

(imiteert nu de glimlach van de vrouw) maar zijn vrouw, vol ijver, verwelkomt haar vrijer.

(Op dat moment haalt de jongeman een briefje uit zijn broekzak en laat het aan de vrouw zien.)

Ha, hij is zover.

Benieuwd hoe dit verloopt.

(De echtgenoot, de vrouw en de aanbidder maken heel langzaam een rondje op het plein. De jongeman probeert zijn liefdesbriefje aan de vrouw door te spelen.)

— MORALES

Ze wandelen samen in een boog. De vrijer doet zijn arm omhoog, maar het is maar schijn, en de echtgenoot, één en al azijn, kijkt omhoog… en loopt in de val, want, zie, de vrouw heeft het briefje al.

(De jonge man laat de oude man met zijn ene hand iets in de lucht zien en, met zijn andere geeft hij het briefje aan de vrouw.)

Ha, ha, ha!

Het is zover.

We weten nu hoe dit verloopt.

— ALLEN

(lachend)

Ha, ha, ha!

Het is zover.

We weten nu hoe dit verloopt.

Nr.3 – kinderkoor

In de verte klinkt een militaire mars met klaroenen en pijpers. De opkomende wacht komt eraan. De oude man en de jongeman schudden elkaar hartelijk de hand. De laatste groet respectvol de vrouw. Een officier komt buiten uit het wachtlokaal. De soldaten van wacht nemen hun lansen en stellen zich op een rij voor het wachtlokaal op. De voorbijgangers rechts verzamelen zich om de parade bij te wonen. De marcherende soldaten komen alsmaar dichterbij…

Dan verschijnt eindelijk de opkomende wacht van links en loopt de brug op. Vooraan twee pijpers en twee klaroenblazers.

Dan volgen kleine jongens die met grote passen de dragonders

proberen bij te houden. (De kinderen zo jong mogelijk.) Na de kinderen komen luitenant Zuniga, brigadier Don José en tot slot de dragonders met hun lansen.

— MORALES

In de verte klinkt een militaire mars, met trompetten en pijperfluiten. De opkomende wacht komt eraan, de soldaten stellen zich op tegenover de aftrekkende wacht.

— KINDERKOOR

Met de opkomende wacht gaan wij mee, ha, ha, ha!

Klinkt, trompetten, en geeft acht!

Ta-ra-ta-ta, ta-ra-ta-ta.

Wij marcheren, ’t hoofd omhoog, juist zoals kleine soldaten; in de pas, zonder vertoog, een, twee, langsheen de straten.

Schouders naar achter en borst vooruit, de armen gestrekt langs dij en kuit.

Met de opkomende wacht gaan wij mee, ha, ha, ha!

Klinkt, trompetten, en geeft acht!

Ta-ra-ta-ta, ta-ra-ta-ta.

(De opkomende wacht stelt zich rechts op tegenover de aftrekkende wacht. Zodra de kinderen die rechts zijn gestopt voor de nieuwsgierigen ophouden met zingen, groeten de officieren elkaar met het zwaard en slaan ze met gedempte stem aan het praten. De wacht wordt afgelost. Klaroengeschal. De aftrekkende wacht marcheert voor de opkomende weg. De groep kinderen loopt achter de klaroenblazers en pijpers van de aftrekkende wacht aan, zoals ze achter de trom en de pijpers van de opkomende wacht liepen.)

En de aftrekkende wacht

keert huiswaarts, ja, ja, ja!

Klinkt, trompetten, en geeft acht!

Ta-ra-ta-ta, ta-ra-ta-ta.

Wij marcheren, ’t hoofd omhoog, juist zoals kleine soldaten; in de pas, zonder vertoog, een, twee, langsheen de straten. Ta-ra-ta-ta, ta-ra-ta-ta.

(De soldaten, kinderen en nieuwsgierigen gaan af; het koor, de pijpers en klaroenen klinken steeds zachter. De officier van de opkomende wacht monstert in stilte zijn manschappen. Als het kinderkoor en de pijpers niet meer te horen zijn, zegt de luitenant: “Presenteer lansen… Lansen omhoog… Verbreek de gelederen…” De dragonders plaatsen hun lansen in het wapenrek en gaan het wachtlokaal binnen. Alleen Don José en luitenant Zuniga blijven op het toneel.

— MORALES

Daar luidt de bel van de fabriek. De soldaten komen uit het wachtlokaal. De sigarenmaaksters komen tevoorschijn, met een sigaret tussen de lippen. Ze wandelen onder de brug door en dalen langzaam af naar het plein.

Nr.4 – Koor der sigarenmaaksters

Het plein loopt vol mensen en een aantal jongelieden stelt zich op langs de weg waar de sigarenmaaksters zullen voorbijkomen. De soldaten komen uit de wachtpost. Don José gaat zitten, een en al aandacht voor zijn ruimnaald, zonder te kijken naar het tumult om hem heen.

— JONGELIEDEN

De bel heeft geluid. Wij komen van de werksters hier de terugkeer gadeslaan. Wij volgen u, bruine sigarenmaaksters, en spreken u vol liefde aan.

(De sigarenmaaksters verschijnen, met elk een sigaret in de mond, lopen onder de brug door en dalen langzaam het toneel af.)

Bekijk ze… de onbeschaamde blikken en het uitzicht der koketten!

En allen roken zonder verpinken, hun sigaretten!

—

SIGARENMAAKSTERS

In de lucht volgen wij met de ogen de sigarettenrook, die vol parfum ten hemel stijgt, onvertogen.

Hij stijgt je vriendelijk naar het hoofd, heel zachtjes maar, alsof een feest je wordt beloofd! De woordjes van de minnaar zijn ook als rook! Zijn vervoering, zijn eden, voorwaar, ’t is rook! Ja rook!

— JONGELIEDEN

(tot de sigarenmaaksters)

Wees niet zo wreed, en hoor onze eed, u die wij adoreren, ja, zelfs vereren.

— SIGARENMAAKSTERS

In de lucht volgen wij met de ogen de rook!

Wij volgen de rook die ten hemel opstijgt, onvertogen! De rook!

— SOLDATEN, JONGELIEDEN

Maar wij zien Carmencita niet!

— SIGARENMAAKSTERS, JONGELIEDEN

Daar is ze!

Ha, daar is ze!

Daar is Carmencita!

(Carmen komt op, in kostuum zoals door Mérimée beschreven: op haar bloes draagt ze een bos cassiabloemen en ze houdt ook zo’n bloem in haar mondhoek. Met haar komen drie of vier jongelingen op. Ze volgen haar, omringen haar, spreken haar aan. Zij koketteert en kletst gezellig mee. Don José kijkt op. Hij kijkt naar Carmen en gaat dan rustig verder met het werk aan zijn ruimnaald.

— JONGELIEDEN

(zijn samen met Carmen opgekomen)

Carmen, in jouw spoor volgen wij allen!

Carmen, wees lief, antwoord met welgevallen, zeg ons wanneer je ons zult beminnen!

— CARMEN

(kijkt hen aan)

Wanneer ik u beminnen zal? Ach God, dat weet ik niet.

Misschien nimmer, misschien morgen…!

Maar niet vandaag… dat kan ik borgen!

Nr.5 – Habanera

— CARMEN

De liefde is een rebelse vogel, die niemand tammer maken kan, en tevergeefs zal men hem lokken als hij niet wenst te komen dan.

Niets doet ertoe, dreigen of smeken, de ene praat, de and’re zwijgt; ’t is de andere, die ik wil aanspreken; Hij zegt niets, maar hij is het die me krijgt. De liefde is een zigeunerkind, dat zich nooit aan wetten bindt.

Ik bemin je, als je me niet bemint, en als ik je bemin, pas op dan, vriend!

De vogel, die je te vangen dacht, sloeg met zijn vleugels en vloog weg…

De liefde is ver, hou maar de wacht; je wacht niet meer, ze keert terug.

Rondom jou, zo vlug, zo vlug, komt ze, gaat ze, keert ze terug.

Je denkt haar te vangen, dan ontwijkt ze je pas; je meent haar te ontwijken, zij houdt je vast!

De liefde is een zigeunerkind, dat zich nooit aan wetten bindt.

Ik bemin je, als je me niet bemint, en als ik je bemin, pas op dan, vriend!

Nr.6 – Scène

— JONGELIEDEN

Carmen! In jouw spoor volgen wij allen! Carmen! Wees lief, antwoord met welgevallen!

Antwoord ons! Antwoord ons!

O Carmen! Wees lief en antwoord ons!

(Het is even doodstil. De jongelieden omringen Carmen; zij bekijkt hen, de een na de ander, en gaat dan recht naar Don José, die nog steeds bezig is met zijn ruimnaald. Carmen trekt een bloem uit haar corsage en gooit die naar Don José. Hij staat bruusk op. De bloem is voor zijn voeten gevallen. Gelach alom.)

— SIGARENMAAKSTERS

De liefde is een zigeunerkind, dat zich nooit aan wetten bindt. Ik bemin je, als je me niet bemint, maar als ik je bemin, pas op dan, vriend!

(De bel van de fabriek luidt een tweede keer. De sigarenmaaksters en de jongelieden gaan af. Carmen vertrekt als eerste en loopt de fabriek binnen. De jongelieden gaan rechts en links af. Zuniga, die tijdens dit tafereel met een drietal werksters praatte, gaat na zijn soldaten opnieuw de wachtpost binnen. Don José blijft alleen achter.)

— MICAËLA

Het spijt me dat ik u nog eens stoor, maar ik moet hierbij zijn. Dit spel is niet mogelijk zonder mij. Ik ga meedoen. Geef me een rol. Ik speel wel de verloofde van de soldaat, Micaëla. Ik breng hem een brief van zijn moeder.

Nr.7 – Duo

— DON JOSÉ

Vertel mij van mijn moeder!

Vertel mij van mijn moeder!

— MICAËLA

Van harentwege breng ik, trouwe hoeder, deze brief…

— DON JOSÉ

(staart naar de brief)

Een brief!

— MICAËLA

En ook een beetje geld

(Ze overhandigt hem een kleine beurs.) om uw wedde te verhogen, en dan…

— DON JOSÉ

En dan?

— MICAËLA

En dan… Ik waag het werkelijk niet, en dan… Iets anders nog, en voor een goede zoon beslist veel meer nog telt.

— DON JOSÉ

Wat is dat andere dan?

Maar zeg het toch!

— MICAËLA

Welaan, ik zal het zeggen, en, wat uw moeder gaf, zal ik u overbrengen. Uw moeder kwam uit de kapel met mij, en dan is het, dat ze mij omhelsde en zei: je zult voor mij op weg gaan naar de stad, het is niet ver, en het is in Sevilla dat je op zoek gaat naar mijn zoon, mijn José, mijn kind: zeg hem dat zijn moeder hem dag en nacht bemint. Dat ze spijt heeft, en hoop, hem vergeeft, hem verwacht. Dat alles, mijn liefje, nietwaar, zal je voor mij aan hem zeggen, voorwaar, en deze kus, die ik je geef, geef je voor mij hem weder, aldaar.

— DON JOSÉ

(zeer ontroerd)

Een kus van mijn moeder!

— MICAËLA

Een kus voor haar zoon!

— DON JOSÉ

Een kus van mijn moeder!

— MICAËLA

Een kus voor haar zoon! José, zoals ik het beloofde, zal ik die aan je doorgeven. (Micaëla rekt zich op haar tenen en geeft Don José een zuivere, echt moederlijke kus. Don José, erg ontroerd, laat haar begaan. Hij kijkt haar recht in de ogen. Een moment van stilte.)

— DON JOSÉ

(blijft Micaëla aankijken)

Mijn moeder zie ik weer, en ook mijn dorp komt mij voor ogen!

Herinneringen van weleer, zoete beelden van mijn streek!

Jij vervult mijn hart zozeer, dat het op kracht en moed kan bogen!

O, geliefde herinneringen!

Mijn moeder zie ik weer, en ook mijn dorp komt mij voor ogen!

— MICAËLA

Zijn moeder ziet hij weer, en ook zijn dorp komt hem voor ogen!

Herinneringen van weleer, zoete beelden van zijn streek!

Jij vervult zijn hart zozeer, dat het op kracht en moed kan bogen!

O, geliefde herinneringen!

Zijn moeder ziet hij weer, en ook zijn dorp komt hem voor ogen!

— DON JOSÉ

(de ogen op de fabriek gericht)

Wie weet welke demon mij ging belagen!

Zelfs van heinde en ver springt mijn moeder in de bres.

En de kus die ze mij zendt, die kus die ze mij zendt, bezweert het gevaar en redt haar zoon.

— MICAËLA

Welke demon, welk gevaar?

Ik begrijp dit niet goed.

Waar gaat dit over?

— DON JOSÉ

Niets! Niets!

Maar jij, de boodschapper, jij keert terug naar het dorp…

— MICAËLA

Ja, vanavond nog. Morgen zie ik uw moeder al.

— DON JOSÉ

Je zal haar zien! Vertel haar dan dat zoonlief haar vereert, dat hij tot inkeer kwam.

Hij wil zijn moeder daarginds tevreden over hem weten!

Dat alles, vertel haar dat, liefje, van mijnentwege.

En die kus die ik je hier geef, geef hem aan haar, van mijnentwege. (Hij kust haar.)

— MICAËLA

Ja, ik beloof het u, vanwege haar zoon José breng ik hem over, zoals ik beloofde.

— DON JOSÉ

Mijn moeder zie ik weer! Enz.

— MICAËLA

Zijn moeder ziet hij weer! Enz.

— MORALES

Groot rumoer in de fabriek. De sigarenmaaksters komen rennend en wanordelijk naar buiten.

Nr.8 – Koor

De sigarenmaaksters komen rennend en wanordelijk naar buiten.

— DE SIGARENMAAKSTERS

Help! Help! Horen jullie niet het luide praten?

Help! Help! Jullie heren soldaten!

— EERSTE GROEP VROUWEN

Het is Carmencita!

— TWEEDE GROEP VROUWEN

Nee, nee, zij is het niet!

— EERSTE GROEP

Het is Carmencita!

— TWEEDE GROEP

Nee, nee, zij is het niet! Helemaal niet!

— EERSTE GROEP

Zij is het! Zij is het, ik wil het erop wagen!

Zij immers gaf de eerste slagen!

— ALLE SIGARENMAAKSTERS

(omringen de luitenant)

Geloof hen niet!

Luister naar ons, mijnheer!

— EERSTE GROEP

(trekken de officier naar hun kant)

Manuelita zei, en herhaalde met luider stem, dat zij zonder dralen dan een ezel, die haar beviel, zou kopen.

— TWEEDE GROEP

(zelfde spel)

En Carmencita zei, met haar gewone spottersstem,

een ezel, waartoe dient die dan?

Met een bezemsteel kan je ook lopen.

— EERSTE GROEP

Manuelita, zonder grienen, zei tot haar gezellin:

“Voor een bepaalde wandeling zal mijn ezel je wel dienen!”

— TWEEDE GROEP

“En die dag zal je terecht in volle hoogmoed kunnen pralen!

Aan beide kanten volgt je een knecht, om de vliegen neer te halen!”

— ALLE SIGARENMAAKSTERS

Beiden zijn toen zonder mededogen elkaar in de haren gevlogen.

— ZUNIGA

Naar de duivel met je verhaal!

(tot Don José)

José, neem twee soldaten mee en zoek daarbinnen de oorzaak van het kabaal!

— EERSTE GROEP

Het is Carmencita!

— TWEEDE GROEP

Nee, nee, zij is het niet!

— EERSTE GROEP

Zij is het, ik wil het erop wagen!

— TWEEDE GROEP

Helemaal niet!

— EERSTE GROEP

Zij gaf de eerste slagen!

— ZUNIGA

Hola!

Jaag al die vrouwen weg!

— ALLE SIGARENMAAKSTERS

Mijnheer, geloof hen niet!

Mijnheer, luister naar ons!

— EERSTE GROEP

Carmencita is het, zij gaf de eerste slagen!

— TWEEDE GROEP

Manuelita is het, die gaf de eerste slagen!

— EERSTE GROEP

Carmencita!

— TWEEDE GROEP

Manuelita!

— EERSTE GROEP

Ja! Ja! Ja!

Zij gaf de eerste slagen!

’t Is Carmencita!

— TWEEDE GROEP

Nee! Nee! Nee!

Zij gaf de eerste slagen!

’t Is Manuelita!

(De soldaten slagen er uiteindelijk in de sigarenmaaktsters terug te dringen. De vrouwen worden door een haag dragonders rondom het plein op een afstand gehouden. Carmen verschijnt aan de poort van de fabriek, geleid door Don José en gevolgd door twee soldaten.)

Nr.9 – Lied en melodrama

In plaats van te antwoorden begint Carmen te neuriën.

— CARMEN

Tralalalalalalala, steek me, verbrand me, ik zal niets zeggen!

Tralalalalalalala, alles tart ik, het vuur, het ijzer, en tot de hemel toe!

Tralalalalalala, Mijn geheim, dat bewaar ik, en ik bewaar het goed!

Tralalalalalala,

Ik bemin een ander, en sterf al zeggend hoe ik hem bemin!

— DON JOSÉ

Wat?

— CARMEN

Het is te strak!

— DON JOSÉ

Strak? Is het zo beter?

— CARMEN

Nee.

— DON JOSÉ

Ik hou er wel van, ja. (De politie valt binnen.)

— DE POLITIEAGENTEN

Iedereen gaat zitten! Stil! Ga zitten en verroer je niet. Blijf rustig. Mannen: breng iedereen rustig naar achter. Neem de identiteitskaart, ik wil geen woord meer horen. Sta recht! Blijf stil! Blijf rustig. Mannen! Breng iedereen rustig naar achter. Hier met die identiteitskaarten en ik wil geen woord horen!

Nr.10 – Seguidilla en duo

— CARMEN

(kijkt vaak en veelbetekenend naar Don José die stilaan naderbij komt.)

Bij de wallen van Sevilla, bij mijn vriend Lillas Pastia, dans ik straks de seguidilla, ik ga bij mijn vriend Lillas Pastia! Ja, maar alleen zal ik mij vervelen, want het echte plezier deelt men getweeën. Dus, om mij gezelschap te houden neem ik mijn minnaar mee!

Mijn minnaar… Hij is naar de duivel!

Mijn arme hart is gauw getroost, mijn hart is zo vrij als de lucht!

Ik heb aanbidders wel met hopen, maar geen enkele die mij belieft.

Het einde van de week is aangebroken: wie wil mij beminnen? Ik heb hem lief!

Jij komt wel op het goede moment!

Het is nu tijd om weg te lopen, want met mijn nieuwe, sterke vent ga ik naar de wallen van Sevilla, bij mijn vriend, bij Lillas Pastia, en dans er de seguidilla, zondag ga ik bij mijn vriend Lillas Pastia!

— DON JOSÉ

Zwijg, ik had je gezegd mij niet aan te spreken!

— CARMEN

Ik spreek je niet aan, ik zing wat voor mezelf!

En ik denk na! Het is niet verboden zich te bezinnen!

Ik denk aan een zekere officier, die mij bemint, en die ik op mijn beurt wel eens kon beminnen!

— DON JOSÉ

Carmen!

— CARMEN

Mijn officier is dan wel geen kapitein, en zelfs geen luitenant, maar slechts een brigadier; voor een zigeunerin mag dat voldoende zijn, en ik ben ermee tevreden hier!

— DON JOSÉ

(maakt het touw rond Carmens handen los) Carmen, ik ben als een dronken man; als ik wankel, als ik wijk, hou jij je belofte dan?

Ach, als ik je bemin, Carmen, Carmen, bemin je me gelijk?

— CARMEN

Ja!

— DON JOSÉ

Bij Lillas Pastia…

— CARMEN

Wij dansen er de seguidilla, en drinken van de manzanilla!

— DON JOSÉ

Je belooft het!

Carmen! Je belooft het!

— CARMEN

Ach! Bij de wallen van Sevilla, bij mijn vriend Lillas Pastia! Wij dansen er de seguidilla, en drinken van de manzanilla! Tralalalala.

— EEN POLITIEAGENT

Ho! Kalm blijven, jij!

Nr.11 – Finale

— ZUNIGA

Ziehier het bevelschrift, ga nu maar, en hou goed de wacht!

— CARMEN

(stil, tot Don José)

Onderweg zal ik je stampen, zo hard als ik maar kan.

Laat je achterover vallen, al het andere doe ik dan!

(Carmen gaat tussen twee dragonders staan met Don José vlak achter haar. De vrouwen en de jongelieden komen stilaan weer op het toneel, nog steeds door de dragonders op een afstand gehouden. Carmen steekt het toneel van links naar rechts over in de richting van de brug…)

Liefde is als een zigeunerkind, dat zich nooit aan wetten bindt. Ik bemin je, als je me niet bemint, maar als ik je bemin, pas op dan, vriend!

(Bij het begin van de brug aangekomen geeft Carmen een duw aan Don José, die zich achterover laat vallen. Algemene verwarring en wanorde. Carmen neemt de benen. Halverwege de brug aangekomen houdt ze even halt, gooit het touw over de rand van de brug en brengt zich in veiligheid, terwijl de sigarenmaaksters, onder luid gelach, op het toneel rondom de luitenant samentroepen.)

— DE ADMINISTRATEUR

Alstublieft, windt u niet op, alstublieft. Kijk een beetje uit, alstublieft, mijnheer; het zijn geen echte politieagenten. Het maakt deel uit van het spel, dit zijn allemaal acteurs. Maar bravo! Het is voor jullie allemaal een flinke stap vooruit!

— MICAËLA

Wat is dit voor onzin? Zijn jullie allemaal gek! Ik wil hier geen minuut langer blijven!

— DE ADMINISTRATEUR Oké, we gaan verder.

Entr’acte

TWEEDE BEDRIJF

In de herberg van Lillas Pastia. Carmen, Mercedes en Frasquita zitten aan tafel met luitenant Zuniga, Morales en een andere luitenant. Het avondmaal loopt ten einde. De tafel is een grote troep. De officieren en de zigeuners tokkelen op een gitaar in een hoek van de herberg terwijl, midden op het toneel, twee zigeunermeisjes dansen.

Carmen zit aan tafel en kijkt naar de dansende meisjes. De luitenant fluistert tegen haar maar ze schenkt hem geen aandacht. Plots staat ze op en begint te zingen.

Nr.12 – Zigeunerlied

— CARMEN

De staafjes van de sistres trilden met een metalen klank, en op deze vreemde muziek veerden de zingarellas van de bank. Tamboerijnen roffelden, knarsten onder de verwoede handen, hetzelfde lied, hetzelfde refrein. Tralalala. Tralalala…

(De zigeunerinnen dansen op dit refrein.)

— CARMEN, FRASQUITA, MERCEDES

Tralalala. Tralalala…

— CARMEN

Ringen van koper en van zilver blonken op hun bisteren huid; stoffen met rode en oranje strepen dwarrelden voluit.

Zang en dans vloeiden tezamen, onbeslist en schuchter eerst; en dan vlugger en nog vlugger steeg het, steeg het om ter meest. Tralalala. Tralalala…

— CARMEN, FRASQUITA, MERCEDES

Tralalala. Tralalala…

— CARMEN

De zigeuners zonder verpozen mishandelden hun instrumenten dan, en dat overdonderend lawaai hield de zigeuners in zijn ban!

Op het ritme van het lied, vurig, razend, als in koorts, lieten zij zich in een roes door de werveling meeslepen.

Tralalala…

— CARMEN, FRASQUITA, MERCEDES

Tralalala. Tralalala…

(Er wordt heel snel, heel heftig gedanst. Carmen danst ook en laat zich na de laatste noten van het orkest op een zitbank vallen. Na de dans draait Lillas Pastia gegeneerd rond de officieren.)

— DE ADMINISTRATEUR

Mijnheer, luister alstublieft naar mij! Ik weet dat u een beetje verward bent, maar ik wil er u wel aan herinneren dat u ermee ingestemd heeft om actief aan deze therapie deel te nemen. U hebt ervoor getekend. Komaan, doe uw best! Vooruit!

(Hij blijft.)

Nr.13 – Koren

— CHŒUR

Viva! Leve de toreador!

Viva! Leve Escamillo!

— DE ADMINISTRATEUR

Goed, heel goed!

— KOOR

Viva! Leve de toreador!

Viva! Leve Escamillo!

Nr.14 – Coupletten

— ESCAMILLO

Uw toast kan ik reciproceren, señores, want met soldaten kunnen toreadors potverteren.

Het gevecht kunnen zij niet laten!

De arena is vol, ’t is immers feest!

De arena barst uit al zijn voegen; de toeschouwers, ten toppe uit, de toeschouwers joelen om ter meest!

Uitvallen, kreten en lawaai, soms tot razernij gedreven!

Het is een feest van grote moed, het feest van mensen van vlees en bloed!

Vooruit! Geef acht, vooruit, ha!

Toreador, geef acht!

Toreador! Toreador!

En denk eraan, denk bij het gevecht, naar jou kijken ogen, zwart als de nacht, terwijl de liefde op je wacht, toreador, de liefde, de liefde wacht!

—

ALLEN

Toreador, geef acht!

Toreador! Toreador!

En denk eraan, denk bij het gevecht, naar jou kijken ogen, zwart als de nacht, terwijl de liefde op je wacht, toreador, de liefde, de liefde wacht!

— ESCAMILLO

En plotseling valt er een stilte, de stilte valt… Ach! Wat gebeurt er toch?

Geen kreten meer, dit is het moment!

De stier stormt buiten, met grote sprongen uit de stal!

Hij springt, hij stormt, hij slaat toe!

Eén van de paarden struikelt, sleept één der picadores mee.

“Ha! Bravo! Toro!” joelt de massa.

De stier nu draait en keert, gaat weer ten aanval!

Hij schudt zijn banderillos, en loopt in volle woede voort!

De arena is vol bloed!

Men vlucht… Springt over de schutting!

Het is jouw beurt, schep moed!

Vooruit, geef acht! Vooruit, ha!

Toreador, geef acht!

Toreador! Toreador!

En denk eraan, denk bij het gevecht, naar jou kijken ogen, zo zwart als de nacht, terwijl de liefde op je wacht.

Toreador, de liefde, de liefde wacht!

— ALLEN

Toreador, geef acht!

Toreador! Toreador!

En denk eraan, denk bij het gevecht, naar jou kijken ogen, zwart als de nacht, terwijl de liefde op je wacht.

Toreador, de liefde, de liefde wacht!

— MERCEDES

De liefde!

— ESCAMILLO

De liefde!

— FRASQUITA

De liefde!

— ESCAMILLO

De liefde!

— CARMEN

De liefde!

— ESCAMILLO

De liefde!

— ALLEN

Toreador! Toreador!

De liefde wacht!

(Er wordt gedronken, iedereen schudt de toreador de hand.)

— CARMEN

Je moet verder spelen.

— DON JOSÉ

Wat?

— CARMEN

Je moet verder spelen.

— DON JOSÉ

Waarom?

— CARMEN

Ik leg het je later uit, maar ze zijn gevaarlijk. Ik sta aan jouw kant. Je moet verder doen. Ik kan het je nu niet uitleggen, maar ik beloof het je. Help mij. We moeten verder doen.

Nr.15 – Kwintet

— EL DANCAIRO

We hebben een zaakje op het oog.

— FRASQUITA, MERCEDES

Zeg het ons, een goede zaak?

— EL DANCAIRO

Een schitterende zaak, mijn beste, maar we hebben u nodig.

— EL REMENDADO

Ja, we hebben u nodig.

— CARMEN

Ons?

— LE DANCAÏRE

Ja, u!

— FRASQUITA

Ons?

— LE REMENDADO

Ja, u!

— MERCEDES

Ons?

— MERCEDES, FRASQUITA,

CARMEN

Wat, u hebt ons nodig?

—

EL

REMENDADO, EL DANCAIRO

U, ja, we hebben u nodig!

Want wij bekennen nederig, en heel eerbiedig, ja, wij bekennen nederig, als het gaat over bedrog, over liegen, over stelen, dat het altijd goed is toch, om de vrouwtjes mee te nemen!

Want zonder hen, mijn lieve schonen, kan het nooit de moeite lonen!

— MERCEDES, FRASQUITA,

Wat! Nimmer zonder ons?

Wat! Nimmer iets bekomen?

CARMEN

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

Zijn jullie het soms niet met ons eens? Echt, zijn jullie het met ons niet eens?

— MERCEDES, FRASQUITA, CARMEN

Toch, met u ben ik het eens!

Toch wel, met u ben ik het eens!

— ALLE VIJF

Als het gaat over bedrog, over liegen, over stelen, zal het altijd goed zijn toch, om de vrouwtjes mee te nemen. Want zonder hen, die lieve schonen, kan het nooit de moeite lonen!

— EL DANCAIRO

Afgesproken, jij gaat mee.

— MERCEDES, FRASQUITA

Wanneer u wilt.

— EL DANCAIRO

Wel, dadelijk.

— CARMEN

Ha, nee!… Ha, nee!

(tot Mercedes en Frasquita)

Als jullie willen gaan, ga dan!

Maar ik doe die reis niet mee! Ik ga niet mee! Ik ga niet mee…!

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

Carmen, mijn liefje, je zult meegaan, want je hebt zeker niet de moed ons in de kou te laten staan.

— CARMEN

Ik ga niet mee! Ik ga niet mee!

— MERCEDES, FRASQUITA

Ach, Carmen, je zult wel meegaan!

— EL DANCAIRO

Maar ons tenminste, Carmen, zal je de reden zeggen.

— FRASQUITA, MERCEDES, EL DANCAIRO, EL REMENDADO

De reden! De reden!

— CARMEN

Die zal ik zeker zeggen!

— EL DANCAIRO, EL REMENDADO, MERCEDES, FRASQUITA

Vooruit! Vooruit!

— CARMEN

De reden is, dat ik op dit moment…

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

Welaan?

— MERCEDES, FRASQUITA

Welaan?

— CARMEN

… verliefd ben!

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

Wat heeft ze daar gezegd?

— MERCEDES, FRASQUITA

Zij zegt dat ze verliefd is!

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO, FRASQUITA, MERCEDES

Verliefd! Verliefd!

— EL DANCAIRO

Wees ernstig, Carmen, asjeblieft!

— CARMEN

Verliefd om er mijn verstand bij te verliezen!

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

De zaak heeft ons zeker verbaasd, maar het is niet voor het eerst allicht, dat jij, liefje, erin slaagt, om liefde te verbinden met de plicht…

— CARMEN

Wel, vrienden, het zou me wel bevallen vanavond met u mee te gaan; maar ditmaal, met uw welgevallen, zal de liefde vóór de plicht moeten gaan.

— EL DANCAIRO

Is dit echt je laatste woord?

— CARMEN

Absoluut!

— EL REMENDADO

Laat je toch overhalen!

— ALLE VIER

Ga mee, Carmen, ga mee!

Voor onze zaken mag je het niet laten, want, onder ons gezegd…

— CARMEN

Ik ben het ermee eens, oprecht!

— ALLE VIJF

Als het gaat over bedrog, over liegen, over stelen enz.

— CARMEN

Ha, eindelijk! Dat doet deugd, we kunnen verder doen.

(op theatrale toon)

Don José heeft Carmen laten ontsnappen en hij zit nu in de gevangenis. Na een maand wordt hij vrijgelaten en zoekt hij Carmen op in de herberg van Lillas Pastia.

Nr.16 – Lied

— DON JOSÉ

(uit de verte) Halt!

Wie daar?

Een dragonder van Alcalà! (komt dichterbij)

Waarheen ga je langs daar, dragonder van Alcalà?

Ik zal hem laten bijten in het zand, de man die mij tegenkant.

Ben je zó gezind, ga je gang maar, vriend, een erezaak, een liefdeszaak, is naar onze smaak, dragonder van Alcalà!

(Carmen, El Dancaïro, El Remendado, Mercedes en Frasquita zien door de halfopen luiken Don José aankomen.)

Mijn badge?…

Ik ben José.

— DON JOSÉ

(zijn stem veel dichterbij klinkend) Halt!

Wie daar?

Een dragonder van Alcalà!

Waarheen ga je langs daar, dragonder van Alcalà?

Ik zal hem laten bijten

in het zand, de man die mij tegenkant.

Ben je zó gezind, ga je gang maar, vriend, een erezaak, een liefdezaak, is naar onze smaak, dragonder van Alcalà!

— CARMEN Bravo!

Nr.17 – Duo

— CARMEN

Ik ga nu dansen te uwer eer, en u zult zien, mijnheer, hoe ik die scherven tegen elkaar laat slaan.

Zit neer, Don José, ik vang aan!

Lalalala…

(Ze laat Don José neerzitten in een hoek van het toneel. Carmen neuriet en danst, begeleid door haar castagnetten. Don José kijkt verheerlijkt toe. Heel in de verte hoort men, amper, de klaroenen de taptoe blazen. Don José spitst de oren. Hij meent de klaroenen te horen, maar Carmens castagnetten klinken erg luid. Hij neemt Carmen bij de armen en dwingt haar stil te staan.)

— DON JOSÉ

Hou even op, Carmen, slechts één moment, sta stil!

— CARMEN

En waarom dan wel?

— DON JOSÉ

Het lijkt me… Daarginds…

Ja, het zijn onze klaroenen, zij blazen de taptoe. Hoor je ze dan niet?

— CARMEN

Bravo! Bravo! Ik had mij goed af te sloven!…

Het is melancholiek, zo’n dans zonder orkest!

Maar leve de muziek die ons bereikt van boven!

Lalalala…

(Carmen herneemt haar lied, dat het ritme volgt van de taptoe die buiten op de klaroenen wordt geblazen. Ze begint weer te dansen en Don José zit opnieuw naar haar te kijken. De klaroenen komen alsmaar naderbij, marcheren voorbij de herberg en verwijderen zich dan. De taptoe klinkt alsmaar stiller. Don José doet opnieuw een poging om zich uit zijn aanschouwing los te maken. Hij grijpt Carmen bij de armen en verplicht haar op te houden.)

— DON JOSÉ

Carmen, je hebt me niet begrepen.

Het is de taptoe!

Ik moet terug naar het kwartier voor het appèl!

(Het geluid van de taptoe valt plots stil.)

— CARMEN

(kijkt naar Don José die opnieuw zijn patroontas en koppel omgordt)

Naar het kwartier? Voor het appèl?

Ha! Wat ben ik stom geweest!

Ik sloofde me uit en maakte een feest!

Ja, ik maakte een feest om mijnheer te plezieren!

Ik danste en ik zong!

Ik geloof, God vergeef het me, dat ik haast van hem hield!

Taratata…! De klaroen schalt!

Taratata…! Hij gaat…! Hij is weg!

Wel, ga maar, kanariepietje, zeg!

(gooit hem woedend zijn sjako toe)

Daar! Neem je sjako, patroontas en sabel, en ga weg, brave jongen, ga weg!

Keer naar je kazerne terug!

— DON JOSÉ

Dat is niet mooi, Carmen, met mij de spot te drijven.

Het heengaan doet me leed, want vóór jou

werd mijn ziel nooit zo geroerd door enige vrouw!

Door enige vrouw!

— CARMEN

Het heengaan doet hem leed, want vóór mij, zegt hij nou, werd zijn ziel nooit geroerd door enige vrouw!

Taratata… Och God, ’t is de taptoe!

Taratata… Ik kom wellicht te laat!

O mijn God! ’t Is de taptoe!

Ik kom wellicht te laat!

Hij verliest het hoofd! Hij loopt!

Daar ligt zijn liefde op een hoop!

— DON JOSÉ

In mijn liefde geloof je dus niet?

— CARMEN

Maar nee!

— DON JOSÉ

Welnu! Je zult naar me luisteren!

— CARMEN

Ik wil niet luisteren!

— DON JOSÉ

Je zult naar me luisteren!

— CARMEN

Je zult hen laten wachten!

Nee! Nee! Nee! Nee!

— DON JOSÉ

Je zult naar me luisteren!

(fel)

Ja, je zult naar me luisteren!

Ik wil het, Carmen, je zult naar me luisteren!

(Met de linkerhand grijpt hij Carmen plots bij de arm. Met de rechterhand haalt hij uit zijn uniformjas de bloem die Carmen hem in het eerste bedrijf had toegeworpen. Hij toont haar die bloem.)

De bloem, die jij me had toegegooid, behield ik immer in de nor.

Al was ze ook verwelkt en dor, haar zoete geur verloor ze nooit. En zo bleef ik soms hele uren verlangend naar dat bloempje turen. Mij beroesde haar aroom, en ik aanschouwde je in mijn droom!

Ik begon je te vervloeken, te verfoeien en te roepen.

Waarom moest het noodlot haar in mijn armen drijven daar?

Het schaamrood steeg me naar de wangen, want ik voelde in mijn hart

slechts dat ene groot verlangen, één enkele wens, één hoop misschien, je weer te zien, o mijn Carmen, je weer te zien!

Want je had slechts te verschijnen, hij volstond, die ene blik, en ik wilde je geheel de mijne, o mijn Carmen!

Aan jou behoorde ik! Carmen, ik heb je lief!

— CARMEN

Nee! Je bemint me niet!

— DON JOSÉ

Wat zeg je?

— CARMEN

Nee, je bemint me niet!

Nee! Want als je me beminde, dan volgde je me daarginds!

— DON JOSÉ

Carmen!

— CARMEN

Ja! Ginds, daarginds in de bergen!

— DON JOSÉ

Carmen!

— CARMEN

Ginds, daarginds zou je me volgen! Je nam me mee op je paard, en door de velden, onvervaard, reden we samen vrijheidswaarts! Ginder, ginder in de bergen.

— DON JOSÉ

Carmen!

— CARMEN

Ginds, daarginds zou je me volgen! Als je me liefhad zou je me volgen! Je was beslist je eigen man, voor geen officieren gehoorzaamheid dan, de taptoe blies niemand hier, en riep de minnaar naar het kwartier! Een vrije hemel, een zwerversleven, je vaderland is het heelal!

Jouw wil slechts zal je wetten geven, en één beroezing bovenal: de vrijheid! De vrijheid!

— DON JOSÉ

Mijn God!

— CARMEN

Ginds, daarginds in de bergen!…

— DON JOSÉ Carmen!

— CARMEN

Ginds, daarginds, als je me liefhad…!

— DON JOSÉ Zwijg!

— CARMEN

Ginds, daarginds zou je me volgen!

Je nam me mee op je paard.

En door de velden, onvervaard, reden wij samen vrijheidswaarts, als je me liefhad…!

— DON JOSÉ

Ach! Carmen! Helaas! Zwijg! Zwijg!

Mijn God!

Helaas! Helaas! Heb meelij! Carmen! Heb meelij!

Ach, mijn God! Helaas!

— CARMEN

Ja, nietwaar!

Ginds, daarginds, zal je me volgen.

Ginds, daarginds, zal je me volgen!

Je hebt me lief en zal me volgen!

Neem mij ginds, daarginds mee!

— DON JOSÉ

Ach! Zwijg! Zwijg!

(rukt zich los uit Carmens armen.)

Nee, ik wil niet langer naar je luisteren!

Mijn vlag verlaten… Deserteren… Schande! Oneer!

Ik wil dat niet!

— CARMEN

Goed dan! Ga weg!

— DON JOSÉ

Carmen! Alsjeblieft!

— CARMEN

Nee! Ik heb je niet meer lief! Ga! Ik haat je!

— DON JOSÉ

Luister! Carmen!

— CARMEN

Vaarwel! Vaarwel voor immer!

— DON JOSÉ

Het zij zo! Vaarwel! Vaarwel voor immer!

— CARMEN

Ga weg!

— DON JOSÉ

Carmen! Vaarwel! Vaarwel voor immer!

— CARMEN

Vaarwel!

(Hij snelt naar de deur. Er wordt geklopt. Don José blijft staan. Stilte. Er wordt opnieuw geklopt.)

Nr.18 – Finale

— ZUNIGA

Hola! Carmen! Hola! Hola!

— DON JOSÉ

Wie klopt daar? Wie is daar?

— CARMEN

Zwijg! Zwijg!

— ZUNIGA

(stampt de deur open)

Ik maak zelf open… en kom binnen…

(Hij ziet Don José. Tot Carmen)

Ach, foei! Ach, foei! Schoon kind!

Dit is geen goede keus! Het is een vergissing hier, van een soldaat te nemen in plaats van de officier!

(tot Don José)

Vooruit! Verdwijn!

— DON JOSÉ

Nee!

— ZUNIGA

Jawel! Je zult vertrekken!

— DON JOSÉ

Ik ga niet heen!

— ZUNIGA

(slaat Don José)

Ik zal je nekken!

— DON JOSÉ

(grijpt zijn sabel)

Om het even! Hier zal het slagen regenen!

(Zuniga trekt zijn sabel half.)

— CARMEN

(werpt zich tussen Don José en Zuniga)

Naar de duivel met die jaloezie!

(roept)

Help! Help!

(El Dancaïro, El Remendado, zigeuners en zigeunerinnen van alle kanten op. Op een teken van Carmen wordt Zuniga door El Dancaïro en El Remendado ontwapend.)

— DE ADMINISTRATEUR

Fantastisch! Proficiat, dat is exact de reactie die we van jullie verwachtten. Jullie vooruitgang is opmerkelijk! Deze etappe hebben jullie met succes afgerond. Laten we verder doen.

— CARMEN

Schone officier, schone officier, de liefde speelt u wel parten hier!

Gij komt op een slecht moment, helaas!

En wij zijn wel verplicht, opdat u ons niet beticht, u minstens een uurtje… vast te houden!

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

(met het pistool in de hand, tot Zuniga, hoffelijk)

Mijn beste heer!

Wij zullen, met uw welgevallen, deze woning nu verlaten.

U komt met ons mee, deze keer…

—

CARMEN

Het is een wandeling.

— EL REMENDADO, EL DANCAIRO

Stemt u in? Stemt u in? Antwoord, kameraad!

— ZUNIGA

Zonder beding.

Vooral omdat uw argument er een is, dat geen weerstand kent.

Maar… Pas op!

Pas op voor later!

— EL DANCAIRO

(gelaten)

Oorlog is oorlog!

In afwachting, mijnheer de officier, ga voor, zonder te dralen hier!

— EL REMENDADO, KOOR

Ga voor, zonder te dralen hier!

(Zuniga wordt door vier met pistolen gewapende zigeuners meegenomen.)

— CARMEN

(tot Don José)

Ben je nu één van ons?

— DON JOSÉ

Het zal wel moeten.

— CARMEN

Ach, dat is niet zeer galant!

Maar het komt er niet op aan! Want, je went er zeker aan als je zult zien, hoe mooi het is, dat zwerversleven!

Je vaderland is het heelal!

Jouw wil slechts zal je wetten geven!

En één beroezing bovenal: de vrijheid! Ja! De vrijheid!

— MERCEDES, FRASQUITA, CARMEN, VROUWENKOOR

Volg ons nu doorheen de velden!

Kom met ons mee naar de bergen!

Volg ons! Je went eraan als je zult zien, hoe mooi het is, dat zwerversleven!

Je vaderland is het heelal!

Jouw wil slechts zal je wetten geven!

En één beroezing bovenal: de vrijheid!

— EL DANCAIRO, EL REMENDADO, MANNENKOOR

Vriend, volg ons nu doorheen de velden!

Kom met ons mee naar de bergen, enz.

— DON JOSÉ

Ah!

—

ALLEN

De wijde hemel, het zwerversleven, Je vaderland is het heelal!

Jouw wil slechts zal je wetten geven!

En één beroezing bovenal: de vrijheid! De vrijheid!

— ZUNIGA

Nee, maar! Dat is erover! Kalmeer die gek hier eens snel; hij heeft me bijna gewurgd!

— CARMEN

Gaan we nu verder met dat spel, of hoe zit dat?

Entr’acte

DERDE BEDRIJF

Het doek gaat op en onthult een rotsig landschap, een schilderachtige en woeste plek. Absolute eenzaamheid in een pikdonkere nacht. Muzikale introductie. Algauw verschijnt boven op de rotsen een smokkelaar, en dan nog een, en daarna twee anderen, en her en der nog eens een twintigtal. Ze klauteren op en neer over de rotsen. Diverse mannen dragen zware balen op hun schouders.

— DON JOSÉ Shit!

— DE ADMINISTRATEUR

Het spel is afgelopen. Jullie resultaten zijn heel positief. Ik heb hier een grafiek van jullie emotionele reacties. De vooruitgang is overduidelijk. Zoals jullie kunnen zien, is deze behandeling volkomen geslaagd. Jullie zijn nu vrij om te vertrekken.

— DON JOSÉ

Nee, nee. Jullie weten niets over mij. Laten we doorgaan met het vervolg, het vervolg van het programma. De smokkelaars.

— DE ADMINISTRATEUR

Oké, zoals jullie willen.

— DON JOSÉ

Komaan, komaan!

Nr.19 – Sextet en Koor

— KOOR

Luister, kameraden, luister!

Een fortuin wacht ons ginder, ver weg! Maar pas op voor de weg in het duister, pas op voor de misstappen, zeg!

— FRASQUITA, MERCEDES, CARMEN, DON JOSE, EL REMENDADO, EL DANCAIRO

Onze stiel, onze stiel is goed, maar hij vergt een sterk gemoed!

En het gevaar loert boven, het loert beneden, het loert boven, het loert overal, maar het is ons om het even!

Wij trekken voort!

Geen stortvloed zal ons ooit doen beven, geen onweer onze rust verstoort, geen zorg om de soldaat die ginder op ons wacht, en in het voorbijgaan ons bespiedt!

Geen zorgen, want wij aarzelen niet! Luister, kameraden, luister!

Een fortuin wacht ons ginder, ver weg!

Maar pas op voor de weg in het duister, pas op voor de misstappen, zeg!

— DON JOSÉ

Loop naar de duivel! Ga weg!

(tot Carmen)

Ga zitten!

Nr.20 – Trio

— MERCEDES Wassen!

— FRASQUITA Wassen!

— MERCEDES Snijden!

— FRASQUITA Snijden!

— MERCEDES

Goed! Zo is het!

— FRASQUITA

Goed! Zo is het!

— MERCEDES

Drie kaarten hier…

— FRASQUITA

Drie kaarten hier…

— MERCEDES

En vier aldaar!

— FRASQUITA

En vier aldaar!

— FRASQUITA, MERCEDES

Willen jullie, liefjes, het ons vertellen, ons de toekomst voorspellen?

Wie verraadt ons, alsjeblieft?

Zeg ons ook, wie heeft ons lief?

Spreek, o, spreek!

Wie verraadt ons, alsjeblieft?

Zeg ons ook, wie heeft ons lief?

— FRASQUITA

Spreek, o, spreek!

— MERCEDES

Spreek, o, spreek!

— FRASQUITA

Een jonge minnaar zie ik hier, die is dolverliefd op mij!

— MERCEDES

Oud en rijk is die van mij, maar hij spreekt van bruiloftssier!

— FRASQUITA

Ik spring op zijn paard en rijd mee naar het bos!

— MERCEDES

In een koninklijk slot voer ik de scepter trots!

— FRASQUITA

Liefde zonder einde dan! Een nieuwe dwaasheid, iedere dag!

— MERCEDES

Meer goud dan ik dragen kan, diamanten en smaragd!

— FRASQUITA

De mijne wordt een berucht bendeleider, honderd mannen die hem trouw beloven!

— MERCEDES

De mijne… De mijne… Mag ik het wel geloven? Ja! Hij sterft! Ha! Ik ben weduwe. En ik erf!

— MERCEDES, FRASQUITA

Willen jullie, liefjes, het ons vertellen, ons de toekomst voorspellen?

Wie verraadt ons, alsjeblieft? Zeg ons ook, wie heeft ons lief? Spreekt, o, spreekt!

(Zij raadplegen de kaarten opnieuw.)

— MERCEDES

Fortuin!

—

FRASQUITA

Liefde!

(Carmen heeft sinds het begin van het tafereel het spel van Mercedes en Frasquita gadegeslagen.)

— CARMEN

Kom, laat mij het ook proberen. (Ze keert de kaarten om.)

Ruiten! Schoppen! De dood!

Ik heb het goed gelezen! Ik het eerst… (Ze wijst de slapende Don José aan) en dan zal hij het wezen! Voor allebei, de dood!

Vergeefs, om het bittere antwoord te mijden, vergeefs zal je de kaarten snijden!

Het dient tot niets, de kaarten zijn oprecht, en liegen niet!

Als in het boek van daarboven jouw blad gelukkig is, was en snij dan zonder vrees. De kaarten in je hand keren zich vrolijk om, en zullen je het geluk beloven.

Maar als je sterven moet en het vreselijke woord door het lot werd geschreven, herbegin twintig keer… de onverbiddelijke kaart, herhaalt telkens weer: de dood!

Ja, als je sterven moet, herbegin twintig keer, de onverbiddelijke kaart herhaalt telkens weer: de dood! En nog! En nog! Altijd de dood!

— MERCEDES, FRASQUITA

Willen jullie, liefjes, het ons vertellen, ons de toekomst voorspellen?

Wie verraadt ons, alsjeblieft?

Zeg ons ook, wie heeft ons lief?

— CARMEN

En nog! Spreekt nog!

Die wanhoop toch!

De dood, de dood, en nog!

De dood! De dood alsnog!

— MERCEDES

Fortuin!

— FRASQUITA

Liefde!

— CARMEN

De dood alsnog!

— ALLE DRIE

En nog! En nog! En nog!

(El Dancaïro en El Remendado komen op.)

Nr.21 – Ensemble

— FRASQUITA, MERCEDES, CARMEN

Die douanier is onze zaak.

Als elke man valt hij graag in de smaak, en hangt hij steeds de galante uit.

Komaan, wij trekken erop uit!

— CARMEN, FRASQUITA, MERCEDES, VROUWENKOOR

Die douanier is onze zaak.

Als elke man valt hij graag in de smaak, en hangt hij steeds de galante uit.

Komaan, wij trekken erop uit!

— ALLEN

Hij valt graag in de smaak!

— MERCEDES

Die douanier eet uit mijn hand!

ALLEN

— Hij is galant!

— CARMEN

Die douanier wordt heel charmant!

— ALLEN

Hij valt graag in de smaak!

— FRASQUITA

Die douanier wordt beslist galant!

— MERCEDES

Ja, de douanier wordt zelfs entreprenant!

— ALLEN

Ja, die douanier is onze/hun zaak.

Als elke man valt hij graag in de smaak, en hangt hij steeds de galante uit. Komaan, wij/zij trekken erop uit!

— FRASQUITA, MERCEDES, CARMEN

Het gaat hier niet om een gevecht, nee, het is heel eenvoudig, echt! Ik laat me om het middel nemen en luister naar een compliment. En als ik wat rond hem moet flemen, welaan, dan fleem ik rond die vent!

En het zij vooraf gezegd: de contrabande komt terecht.

— KOOR

En het zij vooraf gezegd: de contrabande komt terecht!

— FRASQUITA, MERCEDES, CARMEN

Vooruit! We gaan! Allen op weg!

Ja, die douanier is onze zaak! Enz.

(Iedereen loopt naar buiten. Don José vertrekt als laatste, terwijl hij het slaghoedje van zijn karabijn nakijkt. Net voor hij naar buiten loopt, zien we het hoofd van een man boven de rotsen uitsteken. Een gids.)

— MICAËLA

(komt met Escamillo binnen)

Help mij! Hij is daarboven. Ik heb meermaals geprobeerd met hem te praten, maar hij vertikt het. Help me komedie te spelen, hij moet ons samen bezig zien.

Nr.22 – Aria

— MICAËLA

Ik zeg dat niets mij schrik aanjaagt, ik noem mij, helaas, onversaagd, al houd ik mij zo kranig, ik, toch sterf ik in de grond van schrik!

Alleen in dit verwilderd oord, zo heel alleen ben ik angstig weer, maar ik mag beslist niet angstig zijn.

Gij geeft mij wederom goede moed,

Gij zult mij wel beschermen, Heer!

Nu zie ik eindelijk die vrouw, die met haar vervloekte list, een eerloze te maken wist, van hem, met wie ik huwen zou! Zij is gevaarlijk… Zij is mooi!

Maar ik wil niet meer angstig zijn. Nee, nee, ik wil niet angstig zijn!

Met haar spreek ik op hoge toon…

Ach, Heer, Gij zult mij wel beschermen! Heer, Gij zult mij wel beschermen!

O, Heer, bescherm mij!

O, Heer, en geef mij moed!

Bescherm mij, Heer!

Bescherm mij, Heer!

— DON JOSÉ

(tot Escamillo)

Je hebt hier niets te zoeken. Ga weg.

Nr.23 – Duo

— ESCAMILLO

Ik ben Escamillo, toreador uit Granada.

— DON JOSÉ Escamillo!

— ESCAMILLO

Dat ben ik.

— DON JOSÉ

(maakt zijn mes weer aan zijn riem vast)

Ik ken u van naam.

Wees welkom, uiteraard. Maar waarlijk, kompaan, u was er bijna aan!

— ESCAMILLO

Ach, ik betwist het niet, maar ik ben verliefd, mijn beste, als je ziet, en het zou een arme drommel zijn, waagde hij voor zijn beminde zijn leven niet.

— DON JOSÉ

Is uw beminde hier?

— ESCAMILLO

Precies. Een zingara, mijn beste…

— DON JOSÉ

Hoe heet ze?

— ESCAMILLO

Carmen.

— DON JOSÉ

Carmen!

— ESCAMILLO

Carmen. Ja, mijn beste.

Als minnaar had ze, naar men beweert, een soldaat die voor haar had gedeserteerd.

— DON JOSÉ

Carmen!

— ESCAMILLO

Ze aanbaden toen elkaar, maar het is gedaan, voorwaar.

De liefde van Carmen duurt hooguit een half jaar.

— DON JOSÉ

En toch bemint u haar?

— ESCAMILLO

En toch bemin ik haar.

— DON JOSÉ

En toch bemint u haar?

— ESCAMILLO

Ik bemin haar, ja, mijn beste, waanzinnig bemin ik haar!

— DON JOSÉ

Maar om ons een zigeunerin te ontnemen, weet u dat u betalen moet?

— ESCAMILLO

Welaan, ik betaal dan, goed!

— DON JOSÉ

En dat de prijs met de navaja wordt berekend?

— ESCAMILLO

(verbaasd)

Met de navaja?

— DON JOSÉ

Heeft u het nu begrepen?

— ESCAMILLO

Het is duidelijk en klaar!

Die deserteur, die knappe soldaat die zij bemint, veeleer, die zij beminde, bent u dat soms, mijn vrind?

— DON JOSÉ

Dat ben ik zelf!

— ESCAMILLO

Ik ben verrukt, mijn beste. De zaak is compleet!

(Allebei grijpen ze hun navaja en slaan ze hun mantel om de schouders.)

— DON JOSÉ

Eindelijk kan ik mijn woede voluit laten spreken. Jij gaat bloeden, bidden en smeken.

— ESCAMILLO

Het is toch niet waar?

Ronduit hilarisch!

Je zoekt de minnares en je stuit op de minnaar!

— DON JOSÉ, ESCAMILLO

Geef acht!

Pas op uw tellen!

Naar de duivel met hem, die geen slagen pareert!

Vooruit! Geef acht!

Pas op uw tellen! Pas op uw tellen!

(Zij nemen stelling op enige afstand van elkaar.)

— ESCAMILLO

Ik ken ze wel, die Navarrese houding, en ik voorspel het je als vriend, dat ze nergens toe dient!

(Don José komt zonder te antwoorden op de toreador af.)

Zoals je wil!

Maar ik heb het je gezegd!

(Zij vechten. De toreador blijft zeer kalm en tracht alleen maar zich te verdedigen.)

— DON JOSÉ

Je spaart mij, vervloekte!

— ESCAMILLO

Bij dit spel met het mes ben ik voor jou te sterk!

— DON JOSÉ

Dat zullen we nog zien!

(Zeer hevig lijf-aan-lijfgevecht. Don José is overgeleverd aan de genade van de toreador die niet toeslaat.)

— ESCAMILLO

Het is nu bekeken.

Je leven hoort mij toe, maar komaan, het is mijn beroep de stieren dood te steken, en niet een man naar het leven te staan!

— DON JOSÉ

Sla toe! En anders, sterf!

Dit is beslist geen spel!

— ESCAMILLO

(zet een stap terug)

Goed! Maar blaas dan even uit!

— DON JOSÉ

Geef acht!

— DON JOSÉ, ESCAMILLO

Geef Acht!

Pas op uw tellen!

Naar de duivel met hem, die geen slagen pareert!

Vooruit! Geef acht!

Pas op uw tellen! Pas op uw tellen!

(Na het laatste ensemble hervatten ze het gevecht. Escamillo glijdt uit en valt. Carmen en El Dancaïro snellen toe. Don José wil toeslaan maar Carmen houdt zijn arm tegen. Intussen komen El Remendado, Mercedes, Frasquita en de smokkelaars weer op.)

Nr.24 – Finale

— CARMEN

Hola! Hola! José!

— ESCAMILLO

(staat recht)

Waarlijk! Ik vind het net, dat jij het bent, Carmen, die hier mijn leven redt!

Op u, schone soldaat, ik zal wel weerwraak nemen, wij spelen dit voort zodra u deze kamp weer wilt hernemen!

— EL DANCAIRO

Het is goed! Het is goed! Geen ruzies meer!

Wij moeten nu vertrekken!

(tot Escamillo)

En u, vriend, tot de volgende keer!

—

ESCAMILLO

Sta mij tenminste toe, voordat ik afscheid neem, u allen uit te nodigen voor de wedstrijd van Sevilla, ik hoop voor mij dat ik een goed figuur zal slaan!

En wie mij liefheeft, neemt de uitnodiging aan!

(bekijkt Carmen)

En wie mij liefheeft, neemt de uitnodiging aan!

(tot Don José, die hem bedreigend nadert)

U, vriend, hou u maar kalm!

Ik heb nu alles gezegd en zeg u thans adieu!

(Don José wil de toreador aanvallen, maar wordt door El Dancaïro en El Remendado in bedwang gehouden. Escamillo heel langzaam af.)

—

DON JOSÉ

(tot Carmen)

Pas op, Carmen…

Ik ben het lijden beu!

(Carmen antwoordt Don José met een licht schouderophalen en gaat weg.)

— EL DANCAIRO

Vooruit, vooruit, wij gaan vertrekken!

— ALLEN

Vooruit, vooruit, wij gaan vertrekken!

— EL REMENDADO

Halt! Hier is iemand die zich verbergen wil!

(Hij brengt Micaëla mee.)

— CARMEN

Een vrouw!

— EL DANCAIRO

Bij God! Een leuke verrassing!

— DON JOSÉ

(herkent Micaëla)

Micaëla!

— MICAËLA

Don José!

— DON JOSÉ

Rampzalige!

Wat kom je hier toch doen?

— MICAËLA

Ik? Ik kom je halen!

Want ginder is de hut waar, immer in gebed, een moeder, jouw moeder, helaas haar kind beweent!

Zij weent en roept je weer, zij weent en strekt haar armen!

Heb meelij met die arme, José, José, keer met mij weer!

— CARMEN

Ga heen, ga heen, dan doe je goed. Het deugt voor jou niet, ons beroep!

— DON JOSÉ

(tot Carmen)

Je zegt me, haar te volgen?

— CARMEN

Ja, je zou moeten gaan!

— DON JOSÉ

Je zegt me, haar te volgen…

Opdat je zelf lopen kunt achter je nieuwe minnaar!

Nee, nee, dat niet, voorwaar!

Al zou het mijn leven kosten, nee, nee, Carmen, ik ga niet heen!

Want de keten die ons bindt, klinkt ons tot de dood aaneen!

— MICAËLA

Luister goed naar mij, mijn vriend, Je moeders armen doen je teken!

En die keten die je bindt, José, die zal je breken!

Helaas, José!

— ALLEN

Het zal je je leven kosten, José, als je niet ingaat op het gebod, en de keten die je bindt, zal breken door je dood.

— DON JOSÉ

(tot Micaëla)

Laat me met rust!

Ik ben veroordeeld door het lot!

— ALLEN

Pas op! José!

— DON JOSÉ

Ha! Ik hou je vast, vervloekte deerne!

Ik hou je vast en zal je dwingen te buigen voor het gebod, dat jouw lot en het mijne verbindt!

Al zou het mijn leven kosten, nee, nee, ik ga niet heen!

— ALLEN

Ha! Pas op, pas op, Don José!

— MICAËLA

Nu nog één enkel woord: het is dan het laatste, hoor!

Helaas! Je moeder ligt op sterven…

En je moeder wil niet sterven, zonder je te vergeven!

— DON JOSÉ

Mijn moeder ligt op sterven?

— MICAËLA

Ja, Don José!

— DON JOSÉ

O, laat ons, laat ons gaan!

(tot Carmen)

Wees tevreden… Ik ga!

Maar wij zien elkander weer!

(Hij trekt Micaëla mee.)

— ESCAMILLO

(uit de verte)

Toreador, neem je in acht!

Toreador! Toreador!

En denk eraan, ja, denk bij het gevecht, naar jou kijken ogen, zwart als de nacht, terwijl de liefde op je wacht.

Toreador! De liefde, de liefde wacht!

(Don José blijft achteraan tussen de rotsen stilstaan. Hij aarzelt, Carmen luistert en buigt zich voorover op de rotsen.)

— CARMEN

Ik kan hier niet mee door. We gaan veel te ver. Het is onuitstaanbaar.

— DE ADMINISTRATEUR

U hebt geen keuze. U bent een professional. U moet ermee door. Laten we verder doen. Hij komt wel terug; en sneller dan u denkt.

Entr’acte

VIERDE BEDRIJF

Een plein in Sevilla. Achter op het toneel de muren van een oude arena. De ingang is met een lang zeil afgesloten. Er is die dag een stierengevecht. Grote drukte op het plein. Straatventers verkopen water, sinaasappels, waaiers enz.)

Nr.24 – Koor

— KOOR

Voor twee cuarto’s, waaiers ter verfrissing, sinaasappels ter versnapering en het programma met alles erin.

Wijn en water!

En sigaretten!

Voor twee cuarto’s!

Kijk eens! Voor twee cuarto’s!

Señora’s en caballero’s.

(Tijdens deze eerste koorpartij komen de twee officieren van het tweede bedrijf op, arm in arm met de twee zigeunermeisjes Mercedes en Frasquita.)

— ZUNIGA

Sinaasappels, snel!

— MEERDERE VENTERS

(komen toelopen)

Hierzo.

Neem, neem maar, señorita’s.

— EEN VENTER

(tot de officier, die betaalt)

Dank u, officier, dank u.

— DE ANDERE VENTERS

Deze hier, señor, zijn mooier…

Waaiers ter verfrissing,

sinaasappels ter versnapering en het programma met alles erin.

Wijn en water!

En sigaretten!

— ZUNIGA

Hallo! Waaiers!

— EEN ZIGEUNER

(komt toelopen)

Wilt u ook een verrekijker?

— KOOR

Voor twee cuarto’s!

Voor twee cuarto’s!

Kijk eens! Voor twee cuarto’s!

Señora’s en caballero’s!

Kijk eens! Kijk eens!

Nr.26 – Mars en koor

— KINDEREN

Daar zijn ze, ja, daar zijn ze!

Daar is de quadrille!

— KOOR

Daar zijn ze, ja, daar zijn ze!

Daar is de quadrille!

De quadrille der toreadors!

Op de speren straalt de zon!

Op, met mutsen en sombrero’s!

Daar zijn ze! Daar is de quadrille, de quadrille der toreadors!

Daar zijn ze, ja, daar zijn ze!

(Het defilé van de Cuadrilla begint. Tijdens het defilé zingt het koor het volgende nummer.)

— KINDEREN, KOOR

Kijk, hier verschijnen ze op het plein. Kijk, allereerst, in de pas, één-twee, eerst de alguazil, dat stuk chagrijn.

Weg ermee! Weg ermee!

Weg met de alguazil! Weg ermee!

Weg ermee! Weg ermee!

— KOOR

(intrede van de chulo‘s en banderillero‘s)

We groeten dan in het voorbijgaan, we groeten de dappere chulo’s!

Bravo! Viva! Hun moed trekt glorie aan!

Hier zijn de dappere chulo’s!

Bezie nu de banderillero’s!

Bezie nu die kranigheid!

Bezie nu die blikken, bezie nu de glans van al het borduurwerk op het kostuum voor de stierendans!

Hier zijn de banderillero’s!

(intrede der picadores)

Een andere quadrille komt nader!

Hier zijn de picadores! Wat zijn ze knap!

Hoe zullen hun ijzeren speren de flanken der stieren bezeren!

De espada! De espada!

(Eindelijk verschijnt Escamillo, vergezeld van een stralende en piekfijn uitgedoste Carmen.)

— KINDEREN, KOOR

Escamillo! Escamillo!

Escamillo! Escamillo!

Hij is de espada, de degenmeester, hij die alles eindigen laat, die verschijnt bij het slot van het drama, en de laatste slag dan slaat!

Leve Escamillo! Leve Escamillo!

Ha, bravo!

Daar zijn ze, daar is de quadrille, de quadrille der toreadors!

Op de speren straalt de zon!

In de lucht, in de lucht, die mutsen en sombrero’s!

Leve Escamillo!

Bravo! Viva! Bravo!

— ESCAMILLO

(tot Carmen)

Als je me liefhebt, Carmen, zal je straks dan fier zijn op mij?

Als je me liefhebt!

— CARMEN

Ha! Ik bemin je, Escamillo, ik bemin je!

En ik mag sterven, zo ik ooit iemand zozeer beminde als jij!

— CARMEN, ESCAMILLO

Ha! Ik bemin je!

Ja, ik bemin je!

— VIER ALGUAZILS

Maak plaats! Maak plaats!

Plaats voor Señor Alcalde!

(Kleine mars in de orkestpartij. Op die mars schrijdt de alcalde langzaam over het toneel, voorafgegaan en gevolgd door de alguazils. Intussen komen Frasquita en Mercedes bij Carmen staan.)

— FRASQUITA

Carmen, een goede raad…

Blijf hier niet staan!

— CARMEN

Waarom niet, alsjeblieft?

— MERCEDES

Hij is hier!

— CARMEN

Wie?

— MERCEDES

Hij! Don José!

Hij verbergt zich in de menigte, kijk!

— CARMEN

Ja, ik zie hem!

— FRASQUITA

Pas op!

— CARMEN

Ik ben er de vrouw niet naar om voor hem te beven!

Ik wacht hem op en ga met hem spreken!

— MERCEDES

Carmen, geloof me…

Pas op!

— CARMEN

Ik ben nergens bang voor!

— FRASQUITA

Pas op!

(De alcalde betreedt de arena, gevolgd door de opnieuw gevormde stoet van de quadrille. Het volk volgt hen. Door het wegtrekken van de menigte wordt Don José duidelijk zichtbaar. Carmen alleen op het voortoneel. Allebei kijken ze elkaar aan, terwijl de volksmassa uitdunt en de marsmuziek langzaam wegsterft in de orkestpartij. Als de laatste noten klinken blijven Carmen en Don José alleen achter.)

Nr.27 – Slotduo

— CARMEN

Jij bent het!

— DON JOSÉ

Ik ben het!

— CARMEN

Men had het mij gezegd dat je hier ergens was, en dat je komen zou; men had me zelfs gezegd dat er gevaar voor mijn leven was, maar ik ben een dappere vrouw!

Ik vlucht niet voor het gevecht!

— DON JOSÉ

Maar ik bedreig je niet, ik bid je en ik smeek!

Ons verleden, Carmen, ons verleden, ik vergeet het!

Ja, nu zullen we beiden een ander leven leiden, ver van hier, in een ander land!

— CARMEN

Wat je vraagt is niet meer denkbaar!

Want Carmen heeft nooit gelogen!

En haar ziel blijft steeds onwrikbaar; tussen haar en jou… is alles uit!

Nimmer of nooit heb ik gelogen!

Tussen ons is alles uit!

— DON JOSÉ

Ach, Carmen, het is nog tijd, ja, het is nog immer tijd…

O, mijn Carmen, laat mij je redden, jij, mijn aanbeden vrouw,

ach! Laat mij je redden, en mezelf redden met jou!

— CARMEN

Nee! Ik weet dat het uur heeft geslagen, ik weet wel, dat je me doden zal; maar of ik leef dan wel word doodgeslagen, nee, nee, nee, in geen geval!

— DON JOSÉ

Ach! Het is nog immer tijd… Ja, het is nog immer tijd…

O, mijn Carmen, laat mij je redden, jij, mijn aangebeden vrouw!

Ach! Laat mij je redden, en mezelf redden met jou!

Ach! Laat mij je redden, Carmen!

Ach! Laat mij je redden, die ik aanbid, en mezelf redden met jou!

— CARMEN

Waarom nog willen weten van een hart, niet langer van jou!

Nee, een hart, niet langer van jou!

Vergeefs zeg je: “Ik aanbid je!”

Je krijgt niets meer, nee, niets meer van mij, ach, het is tevergeefs…

Je krijgt niets meer van mij!

— DON JOSÉ

Je hebt me dus niet meer lief?

(Carmen zwijgt. Don José herhaalt:)

Je hebt me dus niet meer lief?

— CARMEN

Nee! Ik heb je niet meer lief!

— DON JOSÉ

Maar ik, Carmen, ik bemin je nog steeds!

Carmen, helaas! Ik aanbid je om ter meest!

—

CARMEN

Waar dient dat alles toe?

Welke nutteloze woorden!

— DON JOSÉ

Carmen, ik bemin je, ik aanbid je!

Welnu, zo nodig, om je te behagen blijf ik een bandiet.

Ik doe al wat je zult vragen.

Ja, alles, hoor je mij?

Maar verlaat mij niet, o, mijn Carmen.

Ach! Denk aan al wat er geweest is!

Wij hadden elkander zo lief!

Verlaat mij niet, Carmen, verlaat mij niet!

— CARMEN

Carmen zal nimmer zwichten!

Vrij werd zij geboren, en vrij zal zij sterven!

— KOOR

(in de arena)

Viva! Viva! Wat een prachtige kamp!

Viva! Op het bloedige zand stormt de stier die men sart met een sprong vooruit!

Viva! Bravo! Victorie!

(Tijdens die koorpartij zijn Carmen en Don José stil. Allebei spitsen ze de oren… Als ze de kreten “Victorie, victorie” hoort, slaakt Carmen hoogmoedige en vreugdevolle zucht: “Ha!”…

Don José kijkt onafgebroken naar Carmen… Bij het einde van het koor maakt Carmen aanstalten om de arena te betreden.)

— DON JOSÉ

(verspert haar de weg)

Waar ga je heen?

— CARMEN

Laat me met rust!

— DON JOSÉ

Die man, die men toejuicht, dat is je nieuwe minnaar!

— CARMEN

(wil voorbij)

Laat me… Laat me…

— DON JOSÉ

Bij mijn ziel, Carmen, hier kom je niet voorbij, je volgt niemand anders dan mij!

— CARMEN

Laat mij met rust, Don José, ik weiger je te volgen!

— DON JOSÉ

Je gaat dus naar hem toe…

Heb je hem dan zo lief?

— CARMEN

Ik heb hem lief! Ik heb hem lief, en zelfs voor de dood zal ik het herhalen: ik heb hem lief!

— KOOR

(in de arena)

Viva! Bravo! Victorie!

In het hart treft men de stier!

En hij stort neer!

Glorie aan de toreador!

Victorie!

— DON JOSÉ

Dan heb ik het heil van mijn ziel

verloren, opdat jij, opdat jij dan, schlemiel, in zijn armen kunt lachen om mij!

Nee, bij het bloed, je gaat niet, Carmen, je volgt niemand anders dan mij!

— CARMEN

Nee, nee, nooit!

— DON JOSÉ

Ik ben het dreigen moe!

— CARMEN

Wel, sla toe of laat mij voorbij!

— KOOR

(in de arena)

Victorie!

— DON JOSÉ

(uitzinnig)

Voor de laatste maal, jij duivel, wil je me volgen?

— CARMEN

Nee! Nee!

Die ring, in vroeger tijd heb je mij die gegeven… Daar!

(Ze gooit hem de ring toe.)

— DON JOSÉ

(Hij nadert Carmen, met het mes in de hand.)

Goed dan, vervloekte!

(Carmen deinst terug, Don José loopt haar achterna… Ondertussen klinken de fanfares en het koor in de arena.)

—

KOOR

Toreador, neem je in acht! Toreador! Toreador!

En denk eraan, ja, denk bij het gevecht, naar jou kijken ogen, zwart als de nacht, terwijl de liefde op je wacht.

Toreador, de liefde wacht!

(Don José slaat Carmen... Ze valt dood neer... Het velum opent. De menigte stroomt naar buiten.)

— DON JOSÉ

Ja, houd mij maar aan.

Ik heb de moord begaan…

(Escamillo verschijnt op de trap naar de arena… Don José stort zich op Carmens levenloze lichaam.)

Ach! Carmen! Mijn aanbeden Carmen!

EINDE

Ce livret accompagne le programme de Carmen, janvier-février 2022. / Dit libretto vergezelt het programmaboek van Carmen, januari-februari 2022.