KO SKOLA E O K TZA LAKUN DIZKARIA AL
2016ko MAIATZA
IKIMILIKILIKLIK
Interes Guneak: Kanpaldia Experimentuak Bitxikeriak Ipuinak Iragarkiak
AURKIBIDEA
2
San Juan baleontzia
3
Kanpaldia
4
Lakuntza-Erroma-Grezia
6
Lakuntza descrita por Aixpil
8
Stephen Hawking
9
Chocolate party
10
Un nuevo conector
11
Iragarkiak
12
Bizitzaren sorrera
14
Uraren zikloa
15
Argitxoari egindako ipuina
16
Esperimentua
18
Acronyms
19
Bitxikeriak
20
Zergatiak
21
Animals from the sea
27
Lectura compartida
28
How to organize a party
29
Babaren propietateak
30
Summer wordsearch
31
Eskolako jaia 2016 Egitaraua
32
IKIMILIKILIKLIK
5. MAILA
SAN JUAN BALEONTZIA BALEONTZIA: 1563. urtean eraiki zuten San Juan baleontzia . Baleontziaren beheko aldean bizkarrezur bat dago. Bizkarrezur hori, itsasontziaren beheko aldean jartzen duten pago handi baten enborra da. Baleontziaren gainerako guztia haritzez eginda dago. Baleontziaren sahietsak (aldeak) egiteko, haritzek forma berezia behar dute. Horretarako, sokekin lotu eta hazten uzten dituzte. Baleontziaren beste oinarrizko osagaia, sokak dira. Baleontzia mugitzeko, belak eta haizea erabiltzen dira. BIDAIAK: Euskal Herritik Ternuara (Kanada) joateko eta tzultzeko bi hilabete behar zituzten. Han Ternuan, sei hilabete egoten ziren. Baleontziaren azpiko bodega, beti pisuarekin joan behar zuen, itsasontzia ez iraultzeko eta gero hondoratzeko. Joaterakoan, teilak eramaten zituzten eta itzultzerakoan, baleatren olioa erabiltzen zuten pisu bezala. 60 marinelek bidaiatzen zuten. BALEAK ARRANTZATU: Baleak arrantzatzeko, bost edo sei txalupa erabiltzen zituzten eta txalupa bakoitzean, zazpi marinel joaten ziren. Arpoi eta sokekin arrantzatzen zituzten baleak. Atzeko marinalek, balearen isatsa sokekin harrapatzen zuten. Aurrekoek gidatzen zuten, eta erdikoek arpoiak botatzen zituzten. Arpoiak sokekin lotzen zituzten, eta arpoia botatzerakoan soka heltzen zuten hortik ere, eta balea harrapatua zuten. Arrisku handia zegoen honetan; txalupa hondoratu ezgero, ur hotzean 10 minutu besterik ez baitzuten bizirik irauten marinelek. Baleatik, hainbat elikagai eta material eskuratzen zituzten: bizarrak, hezurrak, haragia... eta gehien bat olioa, lanparak eta kandelak egiteko erabiltzen zutena. Baleak arrantzatzea oso lan zaila eta arriskutsua zen. TERNUAN: Marinelek ternuan, baleak arrantzatzeko txalupak montatzen zituzten. Ternuan ere, eramaten zituzten teilekin etxeak, labeak etab. eraikitzen zituzten urtero eta azkenean, itsaso hori Red Bay izenarekin geratu zen. Euskaldunek, hango indiarrekin egiten zituzten aldaketak, jakiak eta beste hainbat gauza lortzeko. Etxerako bidean oraindik Ameriketatik nahiko gertu ondoratu egin zen San Juan baleontzia eta orain dela urte pare bat aurkitu egin zuten. Orain, 2016an, Pasaian (albaolan) San Juan baleontzia lehen bezala eraikitzen ari dira, eta gero Ternuaraino joango dira .
2016ko MAIATZA
3
HH1
3 urte
KANPALDIA!!!!! Azkenean iritsi da maiatza eta lagunekin kanpaldira joan gara. Aurten Pasaia eta Hondarribin ibili gara eta oso gustora gainera!!! Lehenik, Pasaian, Albaola itsas faktorian egon ginen eta Euskal Herriko itsasontziek nola baleak harrapatzen zituzten azaldu ziguten. “San Juan� baleontziaren replika sakanako egurrekin nola egiten ari ziren ikusi genuen ere, ze nolako baleontzi handia!!!!
4
IKIMILIKILIKLIK
Gero, hondartzan primeran pasa genuen arearekin eta itsasoan jolasten. Hondarribiko parkean oso gustora ere.
Hurrengo kanpaldia noiz iristeko irrikitan gaude!!!!
2016ko MAIATZA
5
Oraingoan Greziatik Erromarako
a z t n u Lak a m o r Er a i z e r G
6
bidaia egin dugu!!
IKIMILIKILIKLIK
1. MAILA
Kaixo lagunak! Berriro denboraren makina martxan jarri dugu eta Aintzinako Grezia eta Erromara joan gara beren hizkuntzak, alfabetoak, zenbakiak, kondairak, jolasak, eraikuntza ospetsuak, bizimoduak, jainkoak‌ ezagutzeko!
20
7
3. MAILA
LAKUNTZA DESCRITA POR “AIXPIL” Lakuntza está situada en la comarca de la Barranca (Sakana en euskera), en Navarra. En Lakuntza hay 1262 habitantes. Los idiomas más hablados son el vasco y el castellano, aunque también podemos encontrar otros idiomas como el árabe, debido a diferentes personas procedentes de otros países. Las calles de Lakuntza son medianas. Las casas son anchas y grandes, las más populares son; “Isidoron itxe”, “Kaporratz” y “Casa Bautiste”. En Lakuntza hay cuatro plazas, y también encontramos bonitos parques. Los edificios más destacados son el ayuntamiento, la escuela y la casa de cultura. En nuestro pueblo podemos encontrar diferentes actividades de ocio como, futbol, karate, kangoo, natación, música, inglés, catequesis, ábaco, pintura, pelota, spining y zumba. En Lakuntza se celebran varias fiestas conocidas. San Saastin es una de ellas en la cual se celebra la “damborrada” como en Donosti y otros pueblos. Lakuntza nos gusta porque ahí viven nuestros amigos y amigas y porque pasamos buenos momentos con ellos. Invitamos a visitar Lakuntza porque hay un monumento muy interesante y por sus divertidas fiestas.
8
IKIMILIKILIKLIK
6. MAILA
phy
a biogr
STEPHEN HAWKING Famous British physicist and cosmologist
1942 He was born in Oxford,England. His parents had degres in Physics and Philosophy. 1950 They moved in to St.Albans.The Hawkins had three more children. 1963 His disease was diagnosed: Amyotrophic Lateral Sclerosis. 1965 He married Jane Wilde, a Roman Languages professor 1967 They had a child called Robert. 1969 He started using crutches and ceased lecturing regularly. Little by little he started using a wheelchair 1970 They had a child called Lucy. 1973 He became professor of Maths in Cambridge. He left the Institute of Astronomy 1979 They had another child called Timothy. His speech was deteriorating. He was only understood by his familiy and very close friends. 1982 He won the CBE award (Commander of the Order of the British Empire) 1985 A severe pneumonia made him close to death and he undertook a tracheotomy that removed his ability to speak and received a computer program called The Equalizer to speak. 1988 He wrote a book about his life: “A brief history of time” 1989 He was made a Companion of Honour by the Queen Elizabeth 1991 His book was made a biographical documentary film. He splited with his wife. 1995 He got divorced and married Elain Mason, one of his nurses. 2005 He started controlling his communication with his cheeks' muscles. 2006 He was divorced second time. 2009 He won the Freedom Medal. 2014 They filmed his life in a movie called “The theory of everything” based on the book written by his first wife “Travelling to infinity: My life with Stephen” 9 2016ko MAIATZA
2. MAILA
CHOCOLATE PARTY
1.The five year class came to our class to celebrate a chocolate party . Mariaje and her class came too. They did drama, they made a delicious cake and we played games, it was fantastic. 2. Lotus was Ixone,Hocus was Alex and Izaro was Rat.Lotus was very funny, she ate too many chocolate and she had stomachache. Rat brought a present for Lotus, it was chocolate, poor Lotus!!!!! 3, We played different games: the train game, the numbers and colours game, pass the present game, memory game and smarties game. We enjoyed it a lot!!! 4.At the end, we ate chocolate cake or smarties. They were delicious!!yummy!!! YEAR 5 CLASS, COME TO OUR CLASS ANYTIME YOU WANT!!!!!!!
10
IKIMILIKILIKLIK
UN NUEVO CONECTOR
5. MAILA
Este curso en Ingurune nos toca estudiar más geografía , y como hay muchos nombres para aprender, estamos terminando un conector nuevo. Os explicamos ahora cómo lo estamos haciendo. MATERIALES: -Cartón de 25cm x 40cm -Un mapa -Listas de nombres -Plástico adhesivo -Encuadernadoresde 16mm -Cinta adhesiva aislante
-Hilos de cable eléctrico -Cinta adhesiva de colores -Martillo y punzón -Pila de 4,5 v -Bonbilla y portalámparas -Cable y tablero de madera
PROCEDIMIENTO: 1- Coge el mapa y coloréalo. Junto con las listas de nombres pégalo sobre el cartón y pon el plástico hesivo. 2- Después con el martillo y el punzón haz agujeros en los puntos marcados. 3- Mete los encuadernadores (en parejas, nombres y sitios) y conéctalos por la parte de atrás con un hilo de cable eléctrico. Aplástalo con el martillo y tápalo con la cinta adhesiva aislante. 4- Cuando acabes, comprueba cada conexión y tapa el cartón con otro plástico adhesivo por atrás. 5- Después de poner el plástico, pon en los laterales cinta adhesiva de colores (del color que quieras).
ad-
Para preparar el generador eléctrico: 6- Tabla de madera: pega los laterales a la tabla de madera y píntala a tu gusto. 7- Pon la pila de 4,5 v en su sitio y conéctala con los cables al portalámparas y a la bombilla. 8- Fija todos los elementos a la tabla y
¡¡¡¡¡Felicidades !!!!!!!!!! MAIATZA 2016ko 2
11
Hh2
4 urte.
IRAGARKIAK H.H.ko 4 urteko gelan iragarkiak landu ditugu. Ez direla telebistan agertzen soilik, kalean, egunkarietan,aldizkarietan. ere badira. Aldizkarietatik moztu eta produktuak, markak, logotipoak‌ aztertu ditugu. Erizpide askoren arabera sailkatu ditugu : nori zuzentzen diren (emakumea, gizona, edonori), testu kantitatearen arabera, txuribeltzean daudenak‌ Produktu bat ala beste erostearen arrazoiaz hausnartu dugu . Azkeneko pausoa iragarkiak sortzea izan da eta hementxe dituzue.
MERKEA DA. OSO ONGI USAINTZEN DU. ARROPAN BOTATZEKO.
BIGUNAK DIRA. KORRIKA ASKO EGITEKO.
12
IKIMILIKILIKLIK
EZ ZAIZKIO PILAK GASTATZEN. EROSI
8 PERTSONA SARTZEN DIRA. BAKARRIK 22.189 €
OSO AZKAR IBILTZEN DA. 5 SARTZEN DIRA. BERRIA DA
POSTRERAKO ETA GOSALTZEKO. INDARTSUAK IZATEKO.
2016ko MAIATZA
13
14
IKIMILIKILIKLIK
4. MAILA
2016ko MAIATZA
15
HH3
ARGITXORENTZAKO IPUINA!
5 URTEKO IKASLEAK GURE ARGITXO LAGUNARI IPUIN BAT EGIN DIOGU!
ARGITXO HONDARTZAN JOLASTEN ZEGOEN BERE LAGUNEKIN. EGUN EGUZKITSUA ZEN ETA JENDE ASKO ZEGOEN HONDARTZA HORRETAN.
OSO GUSTORA ZEUDEN JOLASEAN, KUBOEKIN, ESKUAREKIN, PALA ETA ERAMAN ZITUZTEN GAUZA GUZTIEKIN.
ARGITXO ETA BERE LAGUNAK EZ ZUTEN KARRAMARROA IKUSI. ETA HAUEK KONTURATU GABE KARRAMARROAK ARGITXOREN IPURDIA HOZKATU ZUEN!!! 16
LASAI ETA POZIK ZEUDEN, BARREZKA ETA PRIMERAN PASATZEN. BAINA BAT-BATEA KARRAMARRO GORRI ETA HANDI BAT ATERA ZEN HARE AZPITIK.
-AI! AI! AI!!! ZE MINA!!!- OIHUKATU ZUEN ARGITXOK ALDE EGITEN ZUEN BITARTEAN.
IKIMILIKILIKLIK
EZ ZUEN BEGIRATU NORA ZIHOAN KORRIKA ETA KONTURATU GABE URETAN SARTU ZEN. ARGITXO GAIXOA EZIN ZEN URETATIK ATERA ETA LAGUNTZA ESKATZEN ZEGOEN.
ORDUAN OLATU HANDI BATEN INDARREREN LAGUNTZAREKIN, ARGITXO LORTU ZUEN URETATIK ATERATZEA.
AIZU! EGIN DUZUNA OSO GAIZKI DAGO, EZ DUZU BERRIRO EGIN BEHAR!!!- ESAN ZIOTEN. -EGIA DA! EZ DAKIT ZERGATIK EGIN DUDAN BAINA EZ DUT BERIRO EGINGO– ERANTZUN ZUEN TRISTE.
BERE LAGUNAK ABIATU ZIREN BERE BILA HONDARTZATIK. GUZTION ARTEAN BILATU ZUTEN, ALDE BATETIK BESTERA, BAINA EZ ZUTEN IKUSI.
BERE LAGUNEKIN BUELTATU ZEN ETA DENAK OSO POZIK JARRI ZIRE, GUZTIAK BERRIRO ELKARREKIN ZEUDELAKO. ONDOREN KARRAMARROAREKIN HITZ EGITERA JOAN ZIREN.
KARRAMARRO GORRIA ORDUTIK AURRERA ARGITXOREN LAGUNA IZAN ZE. ETA ELKARREKIN BIZITZERA JOAN ZIREN, POZ-POZIK, KARRAMARROA, ARGITXO ETA LAGUNAK.
AMAIERA!!! 2016ko MAIATZA
17
6. MAILA
ESPERIMENTUA
Inguruneko gai honetan materiaren propietateak, egoerak, substantziak‌ aztertzen aritu gara 6.mailako ikasleak. Gauza asko ikasi ditugu, esaterako, gure inguruan dagoen guztia (mendiak, ura, harriak, animaliak, elikagaiak‌) materiaz osatuta daudela. Beraz, masa duen eta espazioan lekua okupatzen duen edozer materia dela egiaztatu dugu. Horretarako, hainbat materia aztertu ditugu eta horietako batzuekin esperimentuak egin ditugu. Hona hemen horietako bat:
1.Esperimentua: AIREA MATERIA AL DA? Data: 2016ko maiatzaren 17a, asteartea.
Taldekideak: Nerea, Aimar R., Jon eta Aimar T.
Helburua: Aireak masarik baduen aztertzea. Materiala: -2 Puxika -Balantza Prozedura: Lehenengo bi puxiketako bat airez puztu. Balantzaren alde batean airez puztu dugun puxika jarri eta beste aldean hutsik dagoen puxika. Ondorioa: Puztuta dagoen puxikaren aldera erori da balantza, beraz, aireak masa duela ondorioztatu dugu.
18
IKIMILIKILIKLIK
3. MAILA
2016ko MAIATZA
19
20
IKIMILIKILIKLIK
3. MAILA
2016ko MAIATZA
21
22
IKIMILIKILIKLIK
3. MAILA
2016ko MAIATZA
23
24
IKIMILIKILIKLIK
3. MAILA
2016ko MAIATZA
25
3. MAILA
26
IKIMILIKILIKLIK
ANIMALS FROM THE SEA
4. MAILA
CRABS Crabs are crustacea.They live in rock pools,on the sand.They have a hard shell, two strong claws and eight legs.They eat dead fish and algaes.They lay eggs.Crabs walk sideways and fight a lot. When they lose one leg, a new one grows. Whales are not fish,they are mammals. They live close to the surface of the sea.The babies drink milk and later, plankton.
WHALES
They are the biggest mammal on Earth (blue whales can be up to 30 metres long) They need to breathe air every half an hour.
SHARKS Sharks are fish.They live in water seas.They had a fin, a strong tail, and some rows of teeth. They eat fish, birds,seals,and even people,sometimes. Some shark lay eggs and some have babies. They got very good sense of smell. When they lose a tooth, a new one grows.
OCTOPUS Octopuses are not fish.They are mollusc. They live on the seabed.They have got eight arms,big eyes and no bones. Octopuses eat fish and crabs. They lay eggs and move by jet propulsion and expel black ink to escape. They are very clever. SEAHORSES Seahorses are fish.They live in the sea, in warm water seas.They are small and their head is like a horse.They have got long curly tail and scales.They eat shrimps. Male seahorses (daddies) lay eggs. They swim vertically and very slowly and can change colour.
2016ko MAIATZA
27
6. MAILA
EN LA ESCUELA LUIS FUENTES LOS ALUMNOS MAS MAYORES LEYERON LIBROS A LOS MAS PEQUEÑOS
En la semana del 16 de mayo hasta el 20 de mayo, los alumnos de la escuela de Luis Fuentes leyeron libros a los más pequeños. Cada día iban dos o tres alumnos a clases distintos a leer libros. Los de 6º curso leyeron a los niños y niñas de 3 años, los de 5º curso leyeron a los de 4 años y a los de 5. Los alumnos de 4º curso leyeron a los niñ@s de 6 años y los del 3er curso a los de 7 años. Todos están muy contentos con el resultado.
28
IKIMILIKILIKLIK
5. MAILA
HOW TO ORGANIZE A PARTY We need: - games - music - food and drink - stories - costumes - decoration Instructions: Think about a topic Plan the party Deliver the duties Set the date Give the invitations Decorate the place Buy food and drink, make a cake Get the games, music and stories ready Reherse the planning Dress up Introduce yourselves and‌. HAVE A GOOD TIME! 2016ko MAIATZA
29
5. MAILA
BABAREN PROPIETATEAK Baba lekale bat da, uda bukaeran edo udazkenean landatzen dena, gero udaberrian uzta jasotzeko. Landare honetatik lekaren barruko haziak jaten dira. Normalean fresko daunenean prestatzen dira. Bestela, lehortzen uzten dira eta beste lekaleen modura prestatzen dira (babarrunak, txitxirioak, e.a.). Babak karbohidratoak ditu, energia ematen diguna. Babak oso onak dira dieta egiten dagoen pertsona batentzako edo kirola egiten dagoen norbaitentzako. abak B bitaminan aberatsak dira eta baita ere azido folikoa du. Ere bai B1, B2, B3, B6, B9, C, .... bitaminak ditu. Mineraletan destakatzen dira burdina (Fe), kaltzioa (Ca), fosforoa (P) eta potasioa (K).
Babak dauka: - Karbono hidratoak - Proteinak - Kaloriak - Zuntza - Bitaminak eta mineralak
BABAK URDAIAZPIKOREKIN Osagaiak: - 500 g baba - 2 arrautza - 150 g urdaiazpiko - gatza - 2 tipula handi - olioa Prestaketa: Babak prestatzeko baba freskoak behar ditugu. Babak lapikoan sartu eta egosten jarri 10-15 minutuz biguntzeko pixka bat. Gero urdaizpikoa guraiza edo labanarekin moztu eta sartagira bota eta su motelean jarri 4-5 minutuz. Geroago tipulak zurituko ditugu eta julianaz moztuko dugu (karratu txikietan). Sartagi batean olioa bota eta olioa berotzen utziko dugu. Olioa bero dagoenean, tipula zartagira botago dugu, gatza pixka batekin, eta 4-5 minutuz edukiko dugu, kolorea aldatzen hasten den arte. Segidan babak botako ditugu eta 10-15 minutuz edukiko ditugu, azala oixka bat gorritu arte. Lehen moztutako urdaiazpikoa orain botako dugu, eta ongi nahastuz, 5 minutu egten egongo 30
IKIMILIKILIKLIK
1. MAILA
SUMMER
WO
RD
SE AR
CH
I G X Z V G C T C O V M V B T
2016ko MAIATZA
P J Z M E M C D Q V D L E X H
V J S C Y X WK G L B T A E R C T S A N A E R C H P U G N H N L U U Y V S H H X E C Q R A N V I WM O C D C I E WWV P
U R A N D L Y I G E I N Z L L
T E S A P R V I S U S E A L S G N F S L L WC U I Q Z MU U S D I U U C I Q Y T S A E WO
P S O E T A Y Q B B R G T U M U F H U S B Z H L ME O WS O J O P MN N O O J C D N T WY
K A WS D H R N D O I J L N N H A B M E R U F H U N A S F T
31
Lakuntzako Luis Fuentes herri eskola
.
Helbidea: Larraineta, 16 31830 Lakuntza Telefonoa: 948 576020
Web orrialdea: ucacion.navarra.es/ http://lakuntzakoeskola.ed web1
ESKOLAKO JAIA 2016 Ekainaren 18an 11:00etan PARTIDAK: Pilota txapelketako finala … 11:30etan KALEJIRA 12.00etan TAILERRAK (Aurpegiak margotu, txirikordak… Henna, orea Sukaldaritza, Malabareak) JOLASAK (Arrantza, Bizikleta frogak, futbol partida Altxorraren bila) BAZKARI HERRIKOIA (Txartelak salgai, postreak etxetik) SENITARTEKO LEHIAKETA BAZKALOSTE MUSIKATUA