Opening the future: samen voor onderzoek van wereldklasse
Hoop geven.
Samen voor onderzoek van wereldklasse.
Inhoud
5
Voorwoord door Urbain Vandeurzen, voorzitter Opening the future, en Koenraad Debackere, afgevaardigd bestuurder KU Leuven Research & Development
6
Samen op zoek naar de doorbraak: schenkers aan het woord
8
Onderzoek naar neurodegeneratie: waar staan we?
Alzheimer vroeger detecteren en vertragen 9
Parkinson: hersencellen laten groeien op een chip 10
Doorbraken in het onderzoek naar ALS 11
12
Dankwoord door Patrick Callaerts, vicerector van de Groep Biomedische Wetenschappen, en Paul Herijgers, CEO UZ Leuven
14
Onderzoek naar kanker: waar staan we?
Vetten als verrassend doelwit voor kankertherapie 15
Nieuwe CAR-T-celtherapie voor leukemie 16
17
Nawoord door rector Severine Vermeire
18
Het verhaal van Opening the future
22
Bestuur en contact
bestuurder
KU Leuven Research & Development
Urbain Vandeurzen voorzitter Opening the future
Koenraad Debackere afgevaardigd
Wanneer ondernemers met een onderzoekende blik en onderzoekers met een ondernemende geest elkaar ontmoeten, ontstaat er een dynamiek die leidt tot echte vooruitgang.
Dit is Opening the future:
• Community van schenkers, onderzoekers en de beleidstop van KU Leuven
• Financiert baanbrekend onderzoek naar neurodegeneratieve ziekten en kanker
• Faciliteert multidisciplinaire samenwerking
• Investeert in hoogtechnologische onderzoeksinfrastructuur
Voorwoord
edereen kent wel iemand in de familie of vriendenkring die getroffen is door dementie of kanker. Dat is voor ons persoonlijk niet anders. Bij de start van Opening the future was het dan ook duidelijk dat we fondsen zouden zoeken om het onderzoek naar neurodegeneratieve ziekten een boost te uitdaging is immers enorm: doordat we steeds langer leven, komen helaas ook steeds meer ouderdomsziekten zoals dementie voor. De focus op kankeronderzoek kwam er in een tweede fase bij.
De menselijke tol en de maatschappelijke kost van deze ziekten zijn gigantisch en nemen exponentieel toe. Om een oplossing te vinden is slechts één weg te gaan: die van de wetenschap. excellent onderzoek, hoe groter de kans dat de codes van dementie en kanker worden gekraakt. Maar de klok tikt en de ziekten blijken erg complex. Om doorbraken te forceren is veel, veel meer nodig.
De grote verdienste van Opening the future zit in de ondernemende aanpak. Wij investeren in de beste onderzoeksteams, zodat zij vol vertrouwen kunnen doen waar ze goed in zijn: out of the box denken en revolutionaire paden onderzoeken. Tegelijk faciliteert Opening the future samenwerking tussen basis-, translationeel en klinisch onderzoek, om de vertaling te maken van het labo naar de patiënt en omgekeerd. Dat alles met de meest innovatieve technologieën. Zo creëren we een springplank voor nog diepgaander onderzoek. Integrale zorg voor de patiënt staat daarbij steeds centraal.
Die aanpak werpt duidelijk haar vruchten af. De behaalde resultaten hebben wetenschappelijke inzichten opgeleverd, die op hun beurt bijkomende, vaak internationale financiering mogelijk maken. Sinds de start werd ongeveer dertig miljoen euro opgehaald, een hefboom voor een veelvoud aan vervolgfinanciering. Onderzoekers spreken van een multiplicatoreffect met factor twee, drie of zelfs meer. Dat bevestigt hoe cruciaal grote, gerichte schenkingen zijn om duurzame vooruitgang te blijven realiseren.
Opening the future is uitgegroeid tot een community van ondernemende families die erg betrokken zijn bij het onderzoek. Op geregelde tijdstippen bezoeken de schenkers een labo en gaan zij persoonlijk in gesprek met de onderzoekers. Zij zien de impact van hun schenking en praten met de onderzoekers over de volgende stap. Die dialoog en warme feedback wordt door alle partijen enorm gewaardeerd. Wanneer ondernemers met een onderzoekende blik en onderzoekers met een ondernemende geest elkaar ontmoeten, ontstaat er een dynamiek die leidt tot echte vooruitgang
Laten we die kracht de komende jaren blijven voeden en samen onze schouders onder dit project zetten. Zo brengen we het uiteindelijke doel dichterbij: nieuwe en betere behandelingen voor de grootste medische uitdagingen van toekomstige generaties.
Samen op zoek naar de doorbraak
Karine Segers en Jacques Delen begroeten elkaar hartelijk in de lobby van Onderwijs & Navorsing 5 op campus Gasthuisberg. Samen nemen ze de lift naar de zesde verdieping, waar een breed glimlachende Patrik Verstreken hen opwacht. Verstreken is neurowetenschapper en zoekt met financiële steun van Opening the future naar de code van de ziekte van Parkinson. Hij troont de schenkers enthousiast mee naar een labo waar een onderzoeker in opperste concentratie cellen behandelt met groei medium. Onmiddellijk ontspint zich een geanimeerd gesprek tussen de drie, waarbij geen vraag taboe is en geen antwoord te veel. Het typeert het contact tussen schenkers en onderzoekers van Opening the future.
“We staan niet alleen op de wereld en zorg dragen voor wat belangrijk is voor onze samenleving is essentieel.”
Een hart voor de alma mater
Karine Segers is een schenker van het eerste uur. Samen met haar echtgenoot steunt ze Opening the future. Niet toevallig begon dit verhaal kort nadat haar man de diagnose van parkinson kreeg. “Na zo’n diagnose begin je je te informeren en te zoeken en al snel ontdekten we dat er eigenlijk heel weinig geweten is over deze ziekte.” Karine en haar man kwamen via Urbain Vandeurzen op het spoor van Opening the future en de plannen om met grote schenkingen fundamenteel onderzoek naar neurodegeneratie te steunen. Toen bleek dat ook parkinson zou meegenomen worden in de projecten, met een toponderzoeker als Verstreken aan boord, aarzelden ze niet
oplossingen zoeken voor grote maatschappelijke uitdagingen, apprecieer ik enorm.” Als ondernemer wil Delen creatieve mensen steunen die zaken in beweging brengen, in diverse sectoren. “Als je successen boekt en verantwoordelijkheid draagt, neemt je altruïsme toe. In mijn carrière heb ik altijd geprobeerd iets terug te doen voor de maatschappij. We staan niet alleen op de wereld en zorg dragen voor wat belangrijk is voor onze samenleving, zoals cultuur, wetenschap en welzijn, is essentieel.”
Een warme community
Dat een schenker bij Opening the future terechtkomt in een warme community van geëngageerde mensen, is een bonus die op veel bijval kan rekenen. Karine Segers vertelt: “De crème de la crème van de Belgische ondernemers en academische wereld zit bij Opening the future. Wat mij telkens weer opvalt, is hoe persoonlijk en warm de contacten zijn. Ik voel mij op de activiteiten altijd heel erg welkom, ook als mijn man er niet bij kan zijn.” Het persoonlijke contact met de schenkers is ook voor
Schenkers Karine Segers en Jacques Delen in gesprek met onderzoeker Patrik Verstreken.
onderzoeker Patrik Verstreken bijzonder. “De mensen zijn nieuwsgierig en enthousiast en stellen heel veel vragen. Dat zet mij met de voeten op de grond en dwingt mij tot nadenken: waar zijn we precies mee bezig? Stellen we wel de juiste onderzoeksvragen?”
Doorbraken creëren
Patrik Verstreken en de andere onderzoekers zwaaien geregeld de deuren van hun labo’s open voor schenkers, zodat zij uit eerste hand kunnen horen waar het onderzoek staat. Verstreken: “Neurodegeneratieve ziekten gaan we niet genezen van vandaag op morgen. Er zijn veel meer middelen nodig om fundamenteel onderzoek te doen naar de mechanismen. Dat is werk op langere termijn dat alleen in de academische onderzoekswereld wordt gedaan.” Jacques Delen vult aan: “Mecenaatsmiddelen bieden wetenschappers een grotere vrijheid om risicovol onderzoek te doen,
zonder dat men weet of het tot resultaten zal leiden. De grootste doorbraken creëer je door onbetreden paden te bewandelen. Dat steun ik met plezier.”
Hoop voor anderen
Op die manier creëren de schenkers van Opening the future hoop. Karine Segers besluit: “Het gaat alsmaar slechter met mijn man. Het enige wat hij kan doen is medicatie nemen om de symptomen enigszins onder controle te houden. Het moeilijkste is leven zonder perspectief. Niks kunnen plannen, niet vooruitkijken naar de toekomst.” Daarom is het zo belangrijk voor haar dat de steun voor dit onderzoek hoop creëert, ook al zal haar man er waarschijnlijk niet meer mee gebaat zijn. Het geeft hoop voor de vele mensen die na hem met parkinson geconfronteerd zullen worden. En die drijfveer verbindt de onderzoekers en schenkers van Opening the future. //
Mathieu Vandenbulcke
directeur Leuven Brain Institute, voorzitter wetenschappelijk comité van Mission Lucidity en diensthoofd ouderenpsychiatrie UZ Leuven / UPC KU Leuven
Meer weten over dementie? Luister naar de podcast
Onderzoek naar neurodegeneratie: vooruitgang met wereldwijde impact
“Wie het brein bestudeert, leert geduld te oefenen. Grote doorbraken vragen tijd, samenwerking en volgehouden investeringen. Toch zijn er de voorbije jaren belangrijke stappen gezet die ook voor het brede publiek voelbaar relevant worden.
Een eerste doorbraak situeert zich in de diagnostiek van de ziekte van Alzheimer. Bloedbiomerkers hebben intussen overtuigend hun waarde bewezen. Vandaag onderzoeken we hoe we deze testen kunnen integreren in de klinische praktijk. Ook op therapeutisch vlak is vooruitgang geboekt. Immunotherapie heeft intussen de kliniek bereikt in Europa en de mogelijke toepassing in België wordt momenteel onderzocht.
Wat is neurodegeneratie?
Bij neurodegeneratieve ziekten worden de neuronen of zenuwcellen aangetast. De neuronen zijn de bouwstenen van ons zenuwstelsel en zitten in onze hersenen en ruggenmerg. Als cellen beschadigd raken of afsterven, gaat bewegen of mentaal functioneren (dementie) slechter. Alzheimer, parkinson en ALS (amyotrofische laterale sclerose) zijn de neurodegeneratieve ziekten waarop Opening the future focust.
Het is een belangrijke stap: voor het eerst kunnen we niet alleen symptomen behandelen, maar ook ingrijpen op onderliggende ziekteprocessen.
Minstens even essentieel is de manier waarop onderzoek vandaag georganiseerd wordt. Met Mission Lucidity en het Leuven Brain Institute maakt KU Leuven deel uit van CURE-ND, een Europese alliantie van toonaangevende instituten voor neurodegeneratieonderzoek. Die samenwerking, recent beschreven in The Lancet Neurology, groeide uit tot een van de meest geïntegreerde en krachtige netwerken voor hersenonderzoek wereldwijd. Die alliantie vormt een enorme hefboom voor het Leuvense onderzoek dat door Opening the future wordt gesteund. Binnen CURE-ND werken we bijvoorbeeld aan een sterk gecoördineerd Europees onderzoeksprogramma rond ALS, waarin data, expertise en infrastructuur worden gedeeld om sneller tot klinische impact te komen.
Daarnaast blijven we investeren in geavanceerde technologie. In Leuven werd recent een hogeresolutie PET-scanner geïnstalleerd, de eerste in Europa van dit type. Die maakt veranderingen in de hersenen vroeg zichtbaar zodat we tijdig kunnen ingrijpen.
De vooruitgang is reëel, maar het werk is niet af. Dankzij de langetermijnvisie en steun van Opening the future kunnen we blijven bouwen aan onderzoek dat het verschil maakt voor patiënten, hun families en de samenleving als geheel.” //
Alzheimer vroeger detecteren en vertragen
Professor Bart De Strooper is een wereldautoriteit in het alzheimeronderzoek. In Leuven leidt hij het VIBKU Leuven Onderzoekslab voor neurodegeneratieve ziekten. De Strooper is ook voormalig directeur van het UK Dementia Research Institute, waar hij nu een onderzoekslab leidt dat nauw samenwerkt met Leuven. Gepassioneerd vertelt hij over de stand van het onderzoek. “De voorbije tien jaar hebben we enorme vooruitgang geboekt,” zegt hij. “Er is een nieuwe veelbelovende bloedtest om alzheimer vroegtijdig op te sporen. Dat wordt een echte gamechanger.” Onder impuls van de Vlaamse regering loopt momenteel een grootschalig onderzoek, onder leiding van Bart De Strooper en professor Rik Vandenberghe, dat nagaat hoe goed die bloedtest alzheimer kan voorspellen en tegelijk een patiëntencohorte opbouwt voor toekomstige klinische studies. “Dat is belangrijk om nieuwe therapieën snel en gericht te testen”, aldus De Strooper.
Ook op therapeutisch vlak beweegt er veel. Sinds 2025 is lecanemab toegelaten op de Europese markt, een medicijn dat het ziekteverloop kan vertragen in een vroeg stadium, al zijn verdere verfijningen nodig. Het Leuvense onderzoek leverde een belangrijke bijdrage aan de basiskennis die tot dat middel heeft geleid. “Intussen wordt gewerkt aan een verbeterde generatie antilichamen met minder bijwerkingen”, vervolgt De Strooper. Er lopen ook klinische studies die gamma-secretase afremmen. Dat enzymcomplex speelt een rol bij de vorming van de plaques in de hersenen die leiden tot alzheimer, een proces dat in Leuven werd ontdekt.
En er is nog meer goed nieuws voor alzheimerpatiënten. “Met steun van Opening the future ontwikkelen we een nieuwe genetische therapie voor de erfelijke vorm van alzheimer. Deze veelbelovende, maar risicovolle onderzoekslijn staat nog aan het begin. Om de stap te zetten
“Deze high-risk, high-gain aanpak heeft het onderzoekslandschap aan KU Leuven volledig hertekend.”
van het labo naar toepassingen bij patiënten, is verdere financiële steun cruciaal.”
Voor Bart De Strooper staat één zaak buiten kijf: zonder Opening the future zou deze vooruitgang niet mogelijk zijn geweest. “De visionaire durf van de schenkers maakt echt een verschil voor onderzoek dat traditioneel ondergefinancierd is. Deze high-risk, high-gain aanpak heeft het onderzoekslandschap rond neurodegeneratie aan KU Leuven fundamenteel veranderd en heeft ervoor gezorgd dat we meespelen op wereldniveau.” //
Bart De Strooper
Hersencellen laten groeien op een chip
Bij de ziekte van Parkinson sterven zenuwcellen in de hersenen langzaam af. De kans op de ziekte neemt toe met veroudering, maar bij tien procent van de patiënten begint de ziekte al voor hun vijftigste. Tot nu toe is parkinson ongeneeslijk. Professor Patrik Verstreken is neurowetenschapper en wetenschappelijk directeur bij VIB-KU Leuven Centrum voor Neurowetenschappen. Hij licht toe: “Parkinson heeft heel veel verschillende oorzaken en we hebben nog geen volledig zicht op alle factoren die een rol spelen bij het ontstaan ervan. Bij vijf procent van de patiënten is er een duidelijke familiale aanleg, maar bij de 95 procent anderen zit het erg complex in elkaar: er zijn verschillende soorten parkinson. Dat maakt het bijzonder moeilijk om medicatie te ontwikkelen.”
“Op een chip bestuderen we hersencellen van patiënten zonder invasieve ingreep.”
Het Leuvense onderzoek brengt die complexiteit in kaart om de patiëntenpopulatie onder te verdelen in ziektecategorieën. Pas daarna is het mogelijk om te definiëren welke medicatie kan werken voor welke patiënt. Dat doen ze via onderzoek op menselijke hersenbanen die ze van elke patiënt in het labo kunnen recreëren: het labo van Patrik Verstreken zet huidcellen van patiënten om in verschillende soorten zenuwcellen die hersenbanen vormen. Die laten ze groeien op een chip ontworpen door imec. “Zo kunnen we de elektrische activiteit die deze hersenbanen ontwikkelen uitmeten zonder invasieve ingrepen.” Nieuwe AI-gestuurde algoritmen vergelijken de activiteit van elke patiënt en delen daarmee de patiënten in ziektecategorieën in. Daarenboven gebruiken ze het systeem om experimentele categoriespecifieke medicatie te testen. Verstreken: “Dit is de state of the art. En de steun van Opening the future speelt daarin een grote rol.”
Voor dit onderzoek werkt Patrik Verstreken nauw samen met professor Wim Vandenberghe, die als neuroloog dagelijks in contact komt met parkinsonpatiënten. Hij doet zowel fundamenteel als klinisch onderzoek naar de ziekte. De wisselwerking tussen beide is cruciaal en zal in de toekomst nog intenser worden. Vandenberghe: “Ooit zullen we bij elke patiënt het onderliggend mechanisme van zijn of haar ziekte kunnen bepalen en de individuele therapie daarop afstemmen met gepersonaliseerde geneeskunde.” De ontdekkingen in het labo hebben intussen verschillende studies naar potentiële ziekteremmers in gang gezet. “Ik ben hoopvol: we gaan er geraken,” besluit Patrik Verstreken, “maar er is nog heel veel werk.” //
Internationale samenwerking om hersenziekten te bestrijden
Mission Lucidity, decoding brain disease werkt op internationaal niveau aan oplossingen voor hersenaandoeningen. Ontstaan onder impuls van Opening the future, bundelt Mission Lucidity de krachten van KU Leuven, UZ Leuven, VIB en imec. Mission Lucidity bouwt bruggen tussen clinici, basiswetenschappers en ingenieurs in de strijd tegen neurodegeneratie. Het initiatief is gestart in Leuven, maar heeft excellente internationale partners: zo zijn er sterke onderzoekssamenwerkingen met het UK Dementia Research Institute, het Paris Brain Institute, het Duitse Centrum voor Neurodegeneratieve Ziekten (DZNE) en de universiteit van Stanford in de VS.
Wim Vandenberghe en Patrik Verstreken
Doorbraken in het onderzoek naar ALS
Amyotrofische laterale sclerose (ALS) blijft een ingrijpende en dodelijke aandoening - patiënten overlijden gemiddeld twee tot vijf jaar na de diagnose - maar het onderzoek boekt vandaag tastbare vooruitgang. Neurobioloog professor Ludo Van Den Bosch en neuroloog professor Philip Van Damme combineren fundamenteel en klinisch onderzoek om de ziekte beter te begrijpen én gericht te behandelen.
Een belangrijke doorbraak is de komst van het medicijn Qalsody (tofersen). Dat is een nieuwe, gerichte behandeling voor mensen met een erfelijke vorm van ALS, veroorzaakt door een fout in het SOD1-gen. Het gaat om een zogenaamde ASO-therapie (antisense oligonucleotide): een geneesmiddel dat een foutief gen als het ware het zwijgen oplegt. Sinds 1 maart 2026 is deze behandeling in België beschikbaar én terugbetaald. “Dit bevestigt dat inzichten uit jarenlang fundamenteel onderzoek nu effectief doorstromen naar concrete behandelingen”, zegt Philip Van Damme.
De steun van Opening the future heeft een cruciale rol gespeeld in deze vooruitgang. Dankzij eerdere campagnes konden de onderzoekers investeren in spatial omics technologie: een geavanceerde techniek die toelaat om in ziek weefsel exact te zien welke cellen waar actief zijn. “Met die technologie werd recent voor het eerst aangetoond welke rol steuncellen in de hersenen, zoals microglia en astrocyten, spelen bij ALS”, zegt Ludo Van Den Bosch. “Deze wetenschappelijke doorbraak, inmiddels gepubliceerd, was alleen mogelijk dankzij filantropische steun. En dit is nog maar het begin: verschillende vervolgstudies zijn al gestart.”
De volgende stap is ambitieus maar noodzakelijk. “We willen biomerkers ontwikkelen die het ziekteverloop nauwkeuriger meten”, zegt Philip Van Damme. “Die moeten vervolgens getest en gevalideerd worden bij ALS-patiënten.” Parallel werken Van Den Bosch en Van Damme aan de validatie van nieuwe therapeutische doelwitten: eerst in ziektemodellen, en op langere termijn ook bij patiënten. //
Ludo Van Den Bosch en Philip Van Damme
Lees het verhaal over ALS-onderzoek
Op de campus van Gasthuisberg komen zorg, onderwijs en onderzoek samen.
Geven voor medische innovatie is geven om mensen
60 tot 70
procent van de mensen met dementie lijdt aan de ziekte van Alzheimer
In België leven naar schatting 150.000 alzheimerpatiënten.
Wereldwijd zijn dat er circa 35 miljoen.
Kanker is een van 's werelds belangrijkste doodsoorzaken.
Wereldwijd krijgen jaarlijks circa 20 miljoen
de diagnose en dat cijfer neemt schrikbarend toe.
Ongeveer
1 op de 3 mannen en 1 op de 4 vrouwen krijgen kanker voor hun 75ste
Parkinson is de snelst toenemende neurodegeneratieve aandoening.
In België lijden er ongeveer 50.000 mensen aan.
Tegen 2040 verwacht men wereldwijd 13 miljoen patiënten
In ons land zijn circa 1.000 mensen getroffen door ALS, met ieder jaar 100 tot 250 nieuwe diagnoses.
Wereldwijd zijn er 400.000 mensen met ALS.
Opening the future geeft medische innovatie vleugels
“Droompartners in zorg en medische innovatie, dat zijn UZ Leuven en KU Leuven. Samen waken we over de gezondheid van vele duizenden. Onze ambitie en engagement reiken daarbij verder dan handen aan het bed. We brengen de knapste koppen bij elkaar om onze gezondheidszorg blijvend te vernieuwen. Zorg, onderwijs, innovatie en onderzoek gaan hier hand in hand. Die synergie is een schot in de roos. Bloed- en weefselstalen uit het ziekenhuis zijn van goudwaarde voor onderzoekers. Ze vormen de basis voor nieuwe inzichten die resulteren in betere preventie én in innovatieve behandelingen waarmee artsen patiënten beter en gerichter kunnen behandelen. Tegelijk voeden die nieuwe inzichten de state-of-the-art opleidingen van onze studenten.
Met Opening the future geven we die dynamiek vleugels. Dankzij uw vrijgevigheid hebben we de voorbije jaren reuzenstappen gezet. In een eerste fase lag de focus op fundamenteel onderzoek naar neurodegeneratie. Daarna financierden we spitstechnologie om zowel neurodegeneratieve ziekten als kanker verder te doorgronden. In de derde fase lag de focus op het vertalen van onderzoeksdata naar meer geïndividualiseerde therapieën
Die vertaalslag krijgt vandaag een krachtige versnelling met de nieuwe ATMP-faciliteit (Advanced Therapy Medicinal Products) voor cel- en gentherapie op de campus in Gasthuisberg. Dankzij die infrastructuur kunnen artsen en onderzoekers baanbrekende therapieën voortaan zelf ontwikkelen en produceren, op maat van de individuele patiënt. Zo verkleinen we de afstand tussen ontdekking en behandeling, ook voor patiënten met zeldzame aandoeningen of bij wie klassieke therapieën tekortschieten. Zonder het startkapitaal van Opening the future was dit onmogelijk geweest.
Opening the future 4 richt zich op drie strategische pijlers, ontworpen om de tijd tussen een ontdekking in het labo en een effectieve behandeling voor patiënten aanzienlijk te verkorten. Om die volgende mijl te lopen hebben we een zetje nodig.
We winden er geen doekjes om: uw financiële hulp is broodnodig. Als schenker krijgt u een zitje in de cockpit. Onze topwetenschappers doen naar goede gewoonte hun vorderingen persoonlijk uit de doeken tijdens labobezoeken en samenkomsten. Hoopgevend nieuws hoort u als eerste. We houden de dialoog op een warme manier gaande.
Wij kijken er samen met u naar uit en danken u andermaal voor uw vertrouwen. //
Patrick Callaerts vicerector van de Groep Biomedische Wetenschappen
Leuven
“Samen brengen we medische doorbraken sneller bij de patiënt.”
Paul Herijgers CEO van UZ Leuven
Steven De Vleeschouwer
voorzitter Leuven Kankerinstituut, neurochirurg UZ Leuven
Onderzoek naar kanker: sneller weten wat werkt voor de patiënt
“De tijd van uniforme standaardoplossingen in de kankerzorg loopt stilaan op zijn einde. Steeds vaker zien we dat een behandeling bij de ene patiënt wel aanslaat en bij de andere niet, of dat nevenwerkingen sterk verschillen. Als onderzoekers en clinici willen we begrijpen waarom dat zo is. Die zoektocht is complex en vraagt diepgaand onderzoek, maar eenmaal we die inzichten verwerven, kunnen we therapieën gerichter afstemmen op elke patiënt. Zo vergroten we de kans op een echte respons en verbeteren we de individuele prognose. Als die vooruitgang zich vertaalt naar grotere patiëntengroepen, maken we ook op populatieniveau een wezenlijk verschil. Gepersonaliseerde geneeskunde mag daarbij geen voorrecht blijven voor enkelen. Net daar heeft de academische wereld een belangrijke verantwoordelijkheid.
”Gepersonaliseerde
geneeskunde mag geen voorrecht blijven voor enkelen.”
Om kanker echt te begrijpen, volstaat het niet langer om enkel naar de kankercel te kijken. Dankzij spatial multi omics zien we hoe kankercellen samenwerken met hun omgeving en met het immuunsysteem. Een tumor gedraagt zich als een complex orgaan dat gebruikmaakt van omliggende, ogenschijnlijk normale cellen. Door die interacties in kaart te brengen, ontdekken we waar we doelgericht kunnen ingrijpen. Dat leidt tot efficiëntere therapieën en tot verfijnde
opvolging: met eenvoudige bloedafnames kunnen we vaak sneller dan met klassieke beeldvorming vaststellen of een behandeling werkt. Zo vermijden we onnodige therapieën en bijwerkingen en kunnen we tijdig bijsturen.
Binnen het Leuven Kankerinstituut zijn onderzoek en zorg nauw met elkaar verweven. Ons onderzoek moet zoveel mogelijk patiënten ten goede komen, en tegelijk willen we van zoveel mogelijk patiënten leren. Hoogtechnologische innovatie is daarbij onmisbaar, maar even essentieel zijn nabijheid en vertrouwen. De korte afstand tussen kliniek en labo is een grote troef. Al jarenlang kunnen we voor die geïntegreerde aanpak rekenen op de steun van Opening the future. Daar zijn we bijzonder dankbaar voor.
Voor de toekomst ligt een belangrijke uitdaging in het herdenken van het vroegklinisch kankeronderzoek
We willen sneller, met minimale belasting voor de patiënt, begrijpen of een nieuwe therapie werkelijk kan werken — en bij wie. Zodra er duidelijk bewijs is van het werkingsmechanisme bij de patiënt, kan de verdere ontwikkeling samen met farmaceutische en biotechpartners gebeuren.
De contouren van een nieuw onderzoeksmodel worden steeds duidelijker. Een model dat ons toelaat meer kankers te genezen of langdurig onder controle te houden, en patiënten opnieuw perspectief te bieden op een kwaliteitsvol leven, na of met kanker. Opening the future geeft ons de middelen om die ambitie stap voor stap waar te maken. Uw steun en vertrouwen maken daarin een wezenlijk verschil.” //
Vetten als verrassend doelwit voor kankertherapie
“Kanker is geen eenvoudige ziekte,” zegt professor Johan Swinnen, kankeronderzoeker aan het Leuven Kankerinstituut en het KU Leuven Instituut voor Single Cell Omics - LISCO. “Een kankercel vertoont tientallen veranderingen die haar toelaten ongecontroleerd te groeien, zich te verspreiden en zelfs aan behandelingen te ontsnappen.” Voor Swinnen is dit geen louter academisch vraagstuk. Als vader van een zoon met kanker voelt hij dagelijks hoe groot en dringend de nood is aan nieuwe, betere therapieën.
Wat kanker volgens zijn onderzoek onderscheidt, gaat verder dan genetische fouten. Elke cel in ons lichaam is namelijk omgeven door een flinterdun beschermend ‘jasje’: het celmembraan. Dat membraan vormt de grens tussen de binnenkant van de cel en haar omgeving en speelt een cruciale rol in communicatie en overleving. En opmerkelijk genoeg bestaat dat jasje vooral uit … vetten. Dankzij een hoogstaand technologieplatform - mogelijk gemaakt met steun van Opening the future - kan het team van Swinnen die vetten vandaag tot in het kleinste detail in kaart brengen.
“Zelfs agressieve pancreastumoren bleken gevoeliger te worden voor immunotherapie.”
Het resultaat is verbluffend: de vetsamenstelling van kankercellen blijkt fundamenteel anders te zijn dan die van gezonde cellen. Net die afwijkingen maken kanker-
cellen weerbaar, agressief en moeilijk te bestrijden. In nauwe samenwerking met artsen in het ziekenhuis, een samenwerking die mogelijk is dankzij het unieke ecosysteem van Gasthuisberg, toonden de onderzoekers aan dat die vetveranderingen niet uitzonderlijk zijn. Ze komen voor in tal van tumortypes. En belangrijker nog: ze zijn behandelbaar. “Wanneer we gericht ingrijpen op die afwijkende vetten, zien we in onze experimentele modellen indrukwekkende resultaten,” vertelt Swinnen. Zo konden zijn team en collega’s prostaatkankers die ongevoelig waren geworden opnieuw vatbaar maken voor therapie. Melanomen reageerden beter op doelgerichte behandelingen en zelfs agressieve pancreastumoren bleken gevoeliger te worden voor immunotherapie.
Dat opent een compleet nieuw perspectief. De grote uitdaging ligt nu in de volgende stap: deze wetenschappelijke doorbraken omzetten in echte behandelingen voor patiënten Die vertaalslag is complex, risicovol en vraagt aanzienlijke investeringen. Daar wil Opening the future 4 het verschil maken. Door gericht te investeren in veelbelovend onderzoek groeit fundamentele wetenschap uit tot concrete therapieën en vooral: tot nieuwe hoop voor patiënten en hun families. //
Johan Swinnen
Mecenaat versnelt ontwikkeling van nieuwe CAR-T-therapie voor leukemie
Bloedkanker blijft voor veel patiënten een harde realiteit, zeker wanneer klassieke behandelingen onvoldoende werken. Bij UZ Leuven en KU Leuven zetten artsen en onderzoekers alles op alles om nieuwe, meer gerichte therapieën te ontwikkelen. Het onderzoek van hematoloog Koen Debackere naar een nieuwe generatie CAR-Ttherapie voor acute myeloïde leukemie (AML) illustreert hoe wetenschappelijke innovatie en mecenaat elkaar daarin versterken.
CAR-T-celtherapie is een baanbrekende vorm van kankerbehandeling waarbij het eigen afweersysteem van de patiënt wordt ingezet. “Kort gezegd halen we T-cellen, een type witte bloedcel, uit het bloed van de patiënt”, legt Debackere uit. “In het labo worden die cellen genetisch aangepast zodat ze kankercellen beter herkennen. Daarna dienen we ze opnieuw toe aan de patiënt. In het lichaam gaan ze actief op zoek naar kankercellen en vallen die heel gericht aan.”
Bij bepaalde vormen van lymfeklierkanker heeft CAR-Ttherapie al bewezen dat ze levens kan redden. Voor acute myeloïde leukemie, een van de moeilijkst te behandelen vormen van bloedkanker, ligt dat complexer. Bestaande CAR-T-therapieën richten zich daar vaak ook tegen gezond beenmerg, met ernstige bijwerkingen tot gevolg. Het onderzoeksteam van Debackere focust daarom op een uiterst precies doelwit dat uitsluitend voorkomt op kwaadaardige cellen.
Mecenaat speelt daarbij een cruciale rol. “Dankzij schenkingen kunnen we nieuwe CAR-constructen ontwikkelen en uitgebreid testen in preklinische modellen”, zegt Debackere. “Zo verzamelen we de noodzakelijke eerste data om op termijn een klinische studie te starten. Voor een kleine maar bijzonder kwetsbare groep AML-patiënten kan dit een broodnodige nieuwe behandelingsoptie betekenen.”
“Voor een kleine maar bijzonder kwetsbare groep patiënten kan dit een nieuwe behandelingsoptie betekenen.”
Die vertaalslag van fundamenteel onderzoek naar therapieën voor patiënten krijgt vandaag extra slagkracht dankzij de nieuwe ATMP-faciliteit op campus Gasthuisberg, gefinancierd door Opening the future en het Leuven Future Fund. ATMP staat voor Advanced Therapy Medicinal Products: geavanceerde cel- en gentherapieën die werken op het niveau van cellen en genen en vaak volledig op maat van de patiënt worden ontwikkeld. In die gespecialiseerde infrastructuur kunnen onderzoekers en artsen dergelijke therapieën voortaan zelf produceren, volgens de strengste kwaliteitsnormen. Voor onderzoek zoals dat van Koen Debackere is die nabijheid van ontwikkeling en productie essentieel. Ze verkleint de afstand tussen ontdekking in het labo en toepassing bij de patiënt. //
Koen Debackere
Severine Vermeire
rector KU Leuven
Mecenaat wérkt
Als zelfs doorgaans nuchtere wetenschappers hun scepsis laten varen, dan weet je dat er iets belangrijks op til is. De getuigenissen van notoire onderzoekers op de vorige bladzijden laten er geen twijfel over bestaan: doorbraken in de behandeling van neurodegeneratieve ziekten en kanker zijn een kwestie van tijd. Dat vooruitzicht zorgt voor enthousiasme en hoop. Bij patiënten. Bij hun familie en vrienden. Bij iedereen die begaan is met het lot van zijn medemens.
De verwezenlijkingen die Opening the future sinds 2013 geboekt heeft, zijn bepaald indrukwekkend te noemen. U kan het zelf lezen in deze brochure. Toch komt het succes niet uit de lucht vallen. Van meet af aan was de missie even helder als ambitieus: ziekten zoals ALS, parkinson, alzheimer en kanker beter begrijpen én beter behandelen. Maar een doel zonder plan is slechts een wens. En daarom stippelden de stichters van Opening the future een strategie uit waar ze rigoureus aan vast zijn blijven houden. Die projectmatige aanpak én een onvervalste yes-we-can-mentaliteit zijn cruciale factoren binnen dit verhaal.
Maar u, beste lezer, u speelt de glansrol in deze successtory. Laat mij heel duidelijk zijn: zonder uw giften stonden we niet waar we vandaag staan. Mijn immense dankbaarheid laat zich moeilijk vatten in woorden. Uw vrijgevigheid is pakkend, hartverwarmend, begeesterend. Uw gulheid verzet bergen, schenkt hoop en perspectief aan vele honderdduizenden. Als arts besef ik zelf maar al te goed hoeveel dat betekent voor mensen. Neem het van mij aan: uw steun, beste schenker, is letterlijk van levensbelang.
De inspanningen van de voorbije jaren werpen hun vruchten af. De vooruitgang is reëel, maar het werk is niet af, zo formuleert ouderenpsychiater Mathieu Vandenbulcke het treffend. Het ultieme streefdoel? Het onderzoek versnellen en de behandelingen effectiever maken om het lijden van patiënten en hun naasten te verzachten. De vierde campagne van Opening the future mikt in totaal op 25 miljoen euro. Eens te meer willen we daarvoor een beroep doen op uw generositeit. De marathon is bijna gelopen maar er staat onze onderzoekers en hun internationale collega’s nog een pittige eindspurt te wachten. Daarom durf ik u te vragen: loopt u die laatste kilometers met ons mee en trekt u ons over de streep? Alvast veel dank. //
OPENING THE FUTURE een
Opening the future ziet het levenslicht en kiest voor neurodegeneratie als focus voor de eerste campagne Een lunchontmoeting met Harvardprofessor Dennis Selkoe in het Iers College te Leuven geeft het startschot. In mei komen de schenkers van het eerste uur samen ten huize van Fiona en Jacques ThienpontMorrison in Hof te Cattebeke in Maarkedal. Het Arenbergkasteel vormt het decor van de eerste najaarsbijeenkomst.
De banden worden aangehaald tijdens samenkomsten in het Kreglinger-huis en Amuz in Antwerpen. In juni krijgen geïnteresseerde schenkers een rondleiding in de labo’s op de campus in Gasthuisberg, gevolgd door een walking dinner in de Universiteitsbibliotheek. In het najaar is er een ontmoeting met de Amerikaanse neurobioloog Don Cleveland in het Hollands College.
Schenkers, bestuurders en onderzoekers zien elkaar in het Arenbergkasteel bij het begin van 2015. In de zomer is de Opening the futurecommunity te gast bij Vic en Lea SwertsDe Ridder. Tijdens labobezoeken in Gasthuisberg brengen de onderzoekers iedereen op de hoogte van hun nieuwste inzichten.
van generositeit, excellent onderzoek en een hart voor mensen
Schenkers ontmoeten
professor John Hardy Voor zijn onderzoek naar alzheimer en parkinson ontving hij in 2015 de Breakthrough Prize in Life Sciences. Later in het jaar verzamelen schenkers in het Arenbergkasteel en ten huize Gaëtan en Benedicte Hannecart-Vande Vyvere Labobezoeken voor een update over ALS, parkinson, alzheimer en autisme ronden het jaar af.
Bestaande en nieuwe schenkers ontmoeten elkaar in het Arenbergkasteel. Ook Harvardprofessor Dennis Selkoe tekent present. Wouter en Karine De Ploey-Segers zijn gastheer en gastvrouw bij een bezoek aan het M HKA in Antwerpen. In het najaar geven alzheimer- en parkinsononderzoekers een rondleiding in hun labo’s.
KU Leuven, UZ Leuven, VIB en imec bundelen de krachten in Mission Lucidity, decoding brain disease Leuvense en internationale autoriteiten gaan in dialoog met elkaar en met de schenkers over de maatschappelijke aspecten van dementie Een colloquium over hetzelfde thema vindt plaats in Health House. Een samenkomst in het Thermotechnisch Instituut en het Arenbergkasteel vormt het slotevent van 2018.
OPENING THE FUTURE een verhaal
Opening the future is sinds de start kind aan huis in het prachtige Arenbergkasteel te Heverlee. Het kasteel vormt de gepaste locatie voor de lancering van de tweede campagne, waarbij de focus verbreedt naar oncologie, naast neurodegeneratie
In januari vindt een mini-seminarie plaats in de Faculty Club te Leuven. Daarna barst de covidpandemie los en zijn live samenkomsten een hele tijd niet meer mogelijk. In augustus en september worden twee webinars over covid druk bijgewoond.
Een webinar rond neurodegeneratie en een rond kanker brengen onderzoekers en schenkers met elkaar in contact. In het najaar komt de hele community voor het eerst sinds lang weer samen in het Arenbergkasteel voor een warm weerzien
van generositeit, excellent onderzoek en een hart voor mensen
Tijdens een samenkomst ten huize van Marie-Alix en Jacques Delen in Antwerpen halen schenkers en onderzoekers de banden aan. In het najaar kunnen labobezoeken op de campus in Gasthuisberg rekenen op een hoge opkomst van geïnteresseerde schenkers en contacten uit hun netwerk.
Onderzoekers en beleidsmakers bedanken de schenkers van de voorbije tien jaar op een verjaardagsevent in de Universiteitshal te Leuven. Het nieuwe bestuur van Opening the future zet de lijnen uit voor de derde campagne
In De Karmeliet in Brugge en bij Delen Private Bank in Antwerpen maken bestuurders en onderzoekers kennis met potentiële nieuwe schenkers.
In juni ontmoeten de schenkers en onderzoekers elkaar in het Arenbergkasteel. Een exclusief bezoek aan het kunstwerk Dwaaltuin leidt de avond in. Dwaaltuin is deel van de kunsten wetenschapsroute die voor de 600ste verjaardag van KU Leuven werd samengesteld.
Bestuur
Het bestuur van Opening the future is in de deskundige handen van geëngageerde ondernemers en de beleidstop van KU Leuven en UZ Leuven, onder het bevlogen voorzitterschap van Urbain Vandeurzen. Een woord van dank is hier op zijn plaats.
Dank aan de bestuurders van de voorbije campagnes:
Désiré Collen, Herman Daems, Bernadette de Bethune, Michel Delbaere, Antoon De Proft, Frank Donck, Hilde Laga, Martine Reynaers, Wim Robberecht, Luc Sels, Ajit Shetty, Duco Sickinghe, Rik Torfs, Eric Van Zele en Mark Waer.
Voorzitter
Urbain Vandeurzen
Leden:
Michel Buysschaert
Koenraad Debackere
Jacques Delen
Paul Herijgers
Patrick Maselis
Dominique Valcke
Frans van Daele
Titia Van Waeyenberge
Severine Vermeire
Frank Vlayen
Meer weten over mecenaat aan KU Leuven? Lees het dossier.
