Magazyn Lubię tu być 2026

mieszkańców regionu

oraz oferty turystycznej

w konstelacjach dobrych miejsc Kujaw i Pomorza

zaprasza

Piotr Całbecki

Marszałek Województwa

Kujawsko-Pomorskiego

JAKUB GIERSZAŁ

Aktor znaczną część życia spędził w Toruniu – to właśnie tutaj, w rodzinnym mieście swojej matki, dorastał i kształcił się w Gimnazjum nr 11 oraz V Liceum Ogólnokształcącym. Choć wielką popularność przyniosła mu Sala samobójców, Gierszał stał się ikoną mrocznych i psychologicznych produkcji. W 2025 roku wcielił się w postać seryjnego mordercy w serialu Langer, a wcześniej zagrał nietypowego śledczego w głośnym thrillerze Kolory zła: Czerwień. Za kreację bohatera w serialu Chyłka oraz nominowaną do Orłów rolę w filmie Jana Holoubka Doppelgänger. Sobowtór zyskał miano jednego z najlepszych współczesnych artystów filmowych.

Śladami zbrodni

Kujawy i Pomorze wyrastają dziś na główną scenę polskiego kryminału. Jednak zamiast mroku z kronik policyjnych, region stawia na literaturę i film, które intrygują turystów oraz pozwalają mieszkańcom spojrzeć na swoje okolice z zupełnie nowej perspektywy. To tutaj ślady literackich śledztw prowadzą przez autentyczne uliczki czy place, a plenery przestają być tylko tłem wydarzeń – stają się kluczem do rozwiązania zagadek w opowieściach trzymających w napięciu do ostatniej strony lub kadru.

Rodowita Bydgoszczanka, która pasję do miasta przekuła w profesjonalne przewodnictwo. Jest autorką tras tematycznych, takich jak „ścieżka kryminalna”, gdzie odkrywa przed publicznością nieoczywiste oblicze grodu nad Brdą – od średniowiecznych procesów o czary po brawurowe kradzieże z okresu międzywojennego. Jako miłośniczka sztuki, popkultury i cosplayerka, wnosi nową energię do popularyzacji regionalnej historii. W kwietniu tego roku odbyła się druga edycja prowadzonych przez nią spacerów w ramach wydarzenia Eskapada – „Pod lupą detektywa - szlakiem kryminałów w Bydgoszczy”.

Przez ostatnie lata region Kujaw i Pomorza w pełni zasłużył na miano „stolicy polskiej literatury gatunkowej i kultury kryminalnej”. Udowodniliśmy, że kryminalna fikcja potrafi być potężnym narzędziem promocji miejsc, których historię i klimat odkrywamy na nowo przez pryzmat fascynujących intryg. Od nastrojowych uliczek Chełmży, przez tętniącą życiem Bydgoszcz lat 70., aż po sielskie, a jednak pełne tajemnic Pojezierze Brodnickie – „ślady zbrodni” w naszym regionie to w rzeczywistości dowód na niezwykłą pasję tutejszych twórców.

ŚWIĘTO GATUNKU

Jednym z ważniejszych punktów na kryminalnej mapie województwa jest Toruń, a konkretnie Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska. To tutaj organizowane jest wyjątkowe na skalę

kraju wydarzenie – Ogólnopolski Festiwal Premier i Debiutów Gwiazdozbiór Kryminalny Kujawy i Pomorze – będące znakomitą okazją do promocji literatury. Impreza ta wykracza jednak poza ramy klasycznych spotkań autorskich, stając się przestrzenią, w której nauka przenika się z fikcją literacką. Odbywające się w tym czasie warsztaty i wykłady mają na celu pokazanie kryminału również jako pretekstu do głębokiej analizy ludzkich zachowań i otaczającego nas świata. Dzięki udziałowi wybitnych ekspertów (np. prof. dr. hab. Marcina Zdrenki, filozofa i etyka czy dr. Andrzeja Wolana z Wydziału Chemii UMK) uczestnicy mogą spojrzeć na literaturę z nowej perspektywy. Zaproszeni do udziału w panelach specjaliści analizują m.in. moralne dylematy bohaterów i techniczne aspekty śledztw, udowadniając, że współczesny kryminał to także okazja do zmierzenia się z trudnymi pytaniami, choćby

AUTORKA GABRIELA PAWLINA (druga od lewej)

W 2025 roku

zagraniczną gwiazdą festiwalu

Gwiazdozbiór

Kryminalny był

Johan Theorin, jeden z najważniejszych autorów

skandynawskich.

Pisarz jest laureatem

Szklanego Klucza –nagrody nazywanej

„skandynawskim

Oscarem” literatury

kryminalnej, którą wcześniej otrzymywali tacy

twórcy, jak

Jo Nesbø czy Stieg Larsson.

I REDAKTORKA KAROLINA BOROWIEC-PIENIAK (trzecia od lewej)

Laureatki nagród za kryminalny debiut roku 2025. Wyróżniona powieść Trzy to niepokojąca fabuła osadzona w Beskidzie Niskim, zainspirowana prawdziwymi wydarzeniami. Pawlina stworzyła przejmujące studium winy i egoizmu, w którym komisarz Robert Ceglarski próbuje rozwikłać sieć mrocznych sekretów. Autorka otrzymała pamiątkową statuetkę, nagrodę w wysokości 25 tys. zł i dołącza tym samym do prestiżowego grona dotychczasowych laureatów konkursu: Grzegorza Dziedzica, Julii Łapińskiej, Przemysława Kowalewskiego oraz Michała Zgajewskiego.

o naturę dobra i zła. Zwieńczeniem literackiego święta jest wręczenie prestiżowej Nagrody Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego za Kryminalny Debiut Roku – najważniejszego lauru dla rozpoczynających swoją drogę pisarską autorów tego gatunku. Do ostatniej edycji konkursu zgłoszono 26 książek. Od 2024 roku nagradzani są również redaktorzy zwycięskich książek. Dyrektorem programowym, czuwającym nad jakością

Co roku w Lipowie odbywa się spotkanie fanów twórczości Katarzyny Puzyńskiej. Wydarzenie to obejmuje gry terenowe, zwiedzanie miejsc związanych z sagą czy turnieje wiedzy. Każdorazowo impreza integruje setki osób, które odwiedzają Kujawy i Pomorze, by poznać innych pasjonatów swojego ulubionego gatunku literatury.

merytoryczną festiwalu, jest pochodzący z Torunia, znany i ceniony pisarz Robert Małecki. Na swoim koncie ma liczne literackie wyróżnienia, w tym Nagrodę Wielkiego Kalibru z 2019 roku –przyznawaną przez Stowarzyszenie Miłośników Kryminału i Sensacji „Trup w szafie”. Autor z chirurgiczną precyzją odtwarza w thrillerach topografię Torunia, Chełmży czy Grudziądza. W jego powieściach sugestywne opisy wody jeziora chełmżyńskiego czy chłodu

nadwiślańskiej mgły niemal fizycznie przenikają czytelnika. Małecki umiejętnie buduje wizerunek regionu jako miejsca o głębokiej, nieco melancholijnej tożsamości, co przyciąga do nas turystów szukających literackich śladów zbrodni. Pretekstem do tego był choćby zorganizowany w 2026 roku po raz pierwszy trzydniowy zlot fanów komisarza Grossa – fikcyjnego funkcjonariusza wydziału kryminalnego tutejszej policji, znanego czytelnikom z tzw. serii chełmżyńskiej (czyli książek Skaza, Wada, Zdrada, Zrost i Skrzep). Na podstawie jednej z jego powieści powstał też serial Zmora. Akcja thrillera dzieje się w Toruniu, który jako plan zdjęciowy stanowił autentyczne tło dla opowiadanej historii. Fabuła skupia się na dziennikarce (granej przez Magdalenę Cielecką) badającej zaginięcie swojego kolegi z dzieciństwa. Produkcję dla platformy Max wyreżyserował Łukasz Jaworski.

REGION W KSIĄŻKACH

Nową energię do toruńskiego uniwersum wnosi też Kamila Cudnik. Absolwentka I LO i Wydziału Prawa UMK wykorzystuje swoje doświadczenie zawodowe w strukturach policyjnych, by nadawać powieściom, takim jak Trylogia toruńska (obejmująca tomy

Inicjatorka spacerów „Mroczne sekrety Torunia”. Jej program, osadzony w kryminalnych realiach dawnego miasta, koncentruje się na historii toruńskich katów, egzekucjach przy dawnym szafocie (okolica dzisiejszego pomnika Kopernika) oraz mrożących krew w żyłach morderstwach. Skutecznie łączy czarny humor z rzetelną wiedzą historyczną, przyciągając setki osób na wieczorne zwiedzanie m.in. miejsc wpisanych na listę UNESCO.

ŁUKASZ ORBITOWSKI

Autor m.in. wydanej w 2015 roku powieści Inna dusza uhonorowanej Paszportem Polityki oraz nominacją do Nagrody Literackiej Nike. Fabuła tej historii osadzona jest w Bydgoszczy i opiera się na autentycznych wydarzeniach – serii wstrząsających morderstw dokonanych przez nastolatka w latach 90. Pisarz rekonstruuje topografię Fordonu, zamieniając tamtejsze blokowiska w klaustrofobiczną scenę tragedii i po mistrzowsku oddaje specyficzny klimat oraz realia polskiej transformacji po 1989 roku.

ANETA JADOWSKA

Toruńska autorka bestsellerów, znana z mistrzowskiego podejścia do gatunku, jakim jest komedia kryminalna. W swojej trylogii o „Gracjach” (m.in. Zagadka martwego wydawcy) z humorem opisuje perypetie trzech pokoleń kobiet. Pozostaje jedną z najaktywniejszych popularyzatorek rodzinnego miasta, który czyni tłem dla wielu swoich pozostałych literackich zagadek.

W cieniu twierdzy, Rytuał i Oczy małej dziewczynki) niespotykaną wiarygodność. Z kolei Marcel Woźniak w swojej serii o detektywie Leonie Brodzkim (np. w tomach Powtórka i Mgnienie) z wielką dbałością o detale opisuje mroczniejsze oblicze toruńskiego Starego Miasta, wprowadzając do fikcji prawdziwe historie kryminalne sprzed lat, m.in. sprawę „Młotkarza z Torunia”.

Bydgoszcz posiada równie silną reprezentację, na czele której stoi dr n. med. Maciej Klimarczyk. Ten ceniony psychiatra i biegły sądowy potrafi w mistrzowski sposób połączyć medyczną wiedzę o ludzkiej psychice z literacką fikcją. Jego powieści, takie jak Śpiewaczka czy Prokuratorka promują gród nad Brdą jako nowoczesne, intelektualne centrum regionu, w którym nauka i kultura idą w parze. Podobny klimat buduje Hanna Szczukowska-Białys w swoim cyklu o komisarzu

Bondysie, na który składają się tytuły Robaki w ścianie, Męczennicy na płótnie oraz Węże na ziemi, węże na niebie. Autorka z nostalgią i dbałością o historyczne szczegóły opisuje Bydgoszcz i Świecie lat 90. XX wieku. Dopełnieniem tej mozaiki jest twórczość Małgorzaty Grosman, która w kryminałach retro, takich jak Mord na Zimnych Wodach i Horoskop zbrodni, przywraca pamięć o architekturze i społeczeństwie międzywojennej Bydgoszczy. Niezwykłym przykładem wpływu literatury na lokalny rozwój jest fenomen sagi o Lipowie autorstwa Katarzyny Puzyńskiej. Pisarka, która Pojezierze Brodnickie wybrała na swój dom, tamtejsze wsie, przede wszystkim Pokrzydowo, uczyniła miejscem akcji pisanych przez siebie książek. Choć samo Lipowo jest nazwą fikcyjną, jezioro Bachotek czy gmina Zbiczno są jak najbardziej prawdziwe i stanowią cel wycieczek fanów jej twórczości z całego kraju. Współpraca autorki z lokalnym samorządem zaowocowała stworzeniem „Ścieżki Śladami Powieści Puzyńskiej” –dwudziestu tablic edukacyjnych

Konstelacja blogosfery to wyjątkowa inicjatywa dla influencerk i influencerów książkowych, towarzysząca Festiwalowi Gwiazdozbiór. Na czas wydarzenia do Torunia zjeżdżają blogerzy i instagramerzy książkowi, tworząc Social Mediowy Campus Kryminalny.

z cytatami z książek, które prowadzą turystów od legendarnego kiosku książkowej pani Honoraty po budynek opisywanego komisariatu. Wyrazem silnej więzi Katarzyny Puzyńskiej z regionem jest również powstały w 2024 roku w Pokrzydowie mural przedstawiający pisarkę, zrealizowany dzięki współpracy gminy Zbiczno z wydawnictwem Prószyński i S-ka oraz serwisem Legimi.

MIASTO NA FILMOWYM PLANIE Ważnym przedsięwzięciem realizowanym w województwie kujawsko-pomorskim był film Morderstwo w filharmonii, którego premiera miała miejsce w 2026 roku. Reżyser Maciej Hydr osadził akcję kryminału w 1978 roku i na plan zdjęciowy wybrał m.in. ikoniczne wnętrza bydgoskiej Filharmonii oraz okolice z charakterystyczną miejską architekturą, jak choćby budynek hotelu „Pod Orłem” czy kamienice na ulicy Cieszkowskiego. Produkcja stała się projektem integrującym lokalną społeczność. W scenach koncertowych wzięło udział około stu statystów z Bydgoszczy. W pracę zaangażowały się też regionalne firmy i artyści, np. przygotowująca kostiumy pracownia krawiecka „Derred” czy bydgoski muzyk Józef Eliasz, który skomponował ścieżkę dźwiękową. Projekt otrzymał wsparcie Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz dofinansowanie

KRZYSZTOF P. CZYŻEWSKI

Pochodzący z Torunia adwokat od lat specjalizuje się w prawie własności intelektualnej oraz filmowym, wspierając proces powstawania takich produkcji, jak 1670, Wielka Woda Chyłka Jestem Mordercą Filip czy Furioza. Swoją wiedzę prawniczą i wielką pasję do historii łączy w pracy literackiej, jako autor poczytnych powieści historycznych z intrygą kryminalną w tle: Izabela. Świat w płomieniach, Izabela i sześć zaginionych koron oraz Ostrakon – Da Vinci i Kopernik, spotkanie, o którym Watykan wolałby zapomnieć Chętnie tropi niewyjaśnione dotąd zagadki przeszłości, co znajduje odzwierciedlenie w jego pełnej tajemnic twórczości.

JAN B. BEŁKOWSKI

Pochodzący z Włocławka pisarz w swoim debiucie Krew pod kamieniem rzuca śledczym trop morderstwa dyrektora toruńskiego muzeum, gdzie kluczem do prawdy okazują się zdjęcia sprzed lat i średniowieczny skarb zakonu Braci Dobrzyńskich. Kolejna powieść, Mroczne wersety, to błyskotliwa satyra na branżę wydawniczą i świat współczesnych mediów. Bełkowski z przymrużeniem oka opisuje tu zmagania policjantów szukających zaginionej autorki, kpiąc przy tym z coachów, doradców wizerunkowych, a nawet samych twórców kryminałów. Jego książki są pełne ironii i sytuacji, w których zbrodnia przeplata się z absurdami codzienności.

KRYSTIAN PESTA

Pochodzący z Torunia aktor stał się ikoną współczesnego polskiego kryminału. Znany z przejmującej roli Horsta Zeigera w serialu Behawiorysta oraz występu w kultowym Belfrze. W 2026 roku zagrał główną rolę Andrzeja „Zygi” Grabowskiego w filmie fabularnym Pojedynek umacniając swoją pozycję jednego z najzdolniejszych aktorów młodego pokolenia związanych z regionem.

BOGUSŁAW LINDA

Aktor pochodzący z Torunia i ikona polskiego kina kryminalnego oraz sensacyjnego. Najbardziej kultową postacią w jego karierze pozostaje Franz Maurer z filmu Psy. Swój kunszt potwierdził również w nowszych produkcjach, wcielając się w bezwzględnego komisarza Marka Kaszowskiego w serialu Paradoks czy mrocznego „Babcię” w filmie Pitbull. Nowe porządki.

Bydgoszcz była też planem zdjęciowym dla nagradzanego dramatu szpiegowskiego Jana Holoubka Doppelgänger. Sobowtór (z Jakubem Gierszałem w głównej roli). Film ten wykorzystał m.in. malownicze nabrzeża Brdy i rzeźbę „Przechodzącego przez rzekę”. Miejska architektura z powodzeniem „zagrała” holenderskie Groningen, świetnie oddając zachodni klimat lat 70. XX wieku.

z Funduszu Filmowego Kujawy i Pomorze.

To jednak niejedyny przykład regionu w obiektywie twórców gatunku. Kultowy serial Belfer uczynił z Chełmży fikcyjne Dobrowice. Sceny kręcone na plaży, w wąskich uliczkach starówki czy w dzisiejszej restauracji Mistral, budowały duszny klimat małego miasteczka. Równie sugestywnie zapisała się Nieszawa, która w serialu Lipowo. Zmowa milczenia zagrała tytułową miejscowość z bestsellerowej sagi. Średniowieczny klasztor i jedyny w Polsce prom o napędzie boczno-kołowym stały się tłem dla intrygi, która pokazała krajowej publiczności urok nadwiślańskich terenów.

PRZYGODA DLA MŁODSZYCH

DETEKTYWÓW

Fikcyjne intrygi i związane z nimi atrakcje nie omijają też młodszych fanów kryminalnych zagadek. Seria Kocia Szajka Agaty Romaniuk, choć napisana przez autorkę spoza województwa, w tomie o „fałszerzach pierników” w całości skupia się na Toruniu. Dzięki tej książce dzieci z całej Polski poznają Muzeum Toruńskiego Piernika, Planetarium czy Dwór Artusa, rozwiązując łamigłówkę, która uczy szacunku do lokalnego rzemiosła i tradycji.

FILM MIASTO, REŻ. MARCIN SAUTER

Oniryczny kryminał noir, w którym Bydgoszcz staje się pełnoprawnym, mrocznym bohaterem, a nie jedynie statycznym tłem dla wydarzeń. Film, realizowany m.in. na bydgoskim Starym Mieście, wykorzystuje architekturę i nabrzeża Brdy, by zbudować atmosferę tajemnicy i egzystencjalnego niepokoju. Wśród gwiazdorskiej obsady znaleźli się: Karolina Gruszka, Robert Więckiewicz i Bartłomiej Topa. Produkcja dofinansowana została z Funduszu Filmowego Kujawy i Pomorze.

Dodatkiem do bogatej oferty, w której granica między fikcją a rzeczywistością ulega zatarciu, jest działalność Domu Legend Toruńskich. Ta wyjątkowa instytucja, łącząca w sobie cechy interaktywnego muzeum i teatru, oferuje autorski program „Zwiedzanie z zagadką kryminalną”, który wynosi kryminalną turystykę kulturową na zupełnie nowy poziom. Pod opieką doświadczonego animatora i przewodnika, dorośli oraz młodzież powyżej 12. roku życia przestają być tylko widzami – stają się pełnoprawnymi detektywami.

Podczas dwugodzinnego śledztwa toruńska starówka przeistacza się w gigantyczny escape room pod gołym niebem, gdzie uczestnicy rozwiązują mroczne zagadki osadzone w autentycznych, historycznych realiach miasta. Postać charyzmatycznego Strażnika Legend potęguje atmosferę tajemnicy i niebezpieczeństwa czającego się w cieniu gotyckich kamienic. W ten sposób historia przestaje być suchą relacją, a staje się żywym, pełnym emocji doświadczeniem, którego nie sposób zapomnieć.

Za reżyserią kryminalnego serialu

Archiwista stoi Robert Wichrowski – twórca pochodzący z Bydgoszczy. Produkcja śledzi losy Henryka Mikosa, pracownika archiwum o genialnej pamięci, który wraz z policjantką Zuzą rozwiązuje zapomniane zbrodnie sprzed lat.

KORNELIA BOROWSKA-BESZTA

Doktorantka UMK, artystka łącząca pasję do fizyki i astronomii z nowoczesnym warsztatem graficznym. Jej prace to abstrakcyjne interpretacje zjawisk zachodzących we wszechświecie, inspirowane m.in. falami grawitacyjnymi. Po sukcesie dyplomu „Cosmic Lights” za który dostała Medal im. Tymona Niesiołowskiego, w 2026 roku otrzymała Stypendium Miasta Torunia na projekt „Cosmic Movements”. Ta graficzna opowieść o ruchu planet nawiązuje do dziedzictwa Mikołaja Kopernika i pokazuje, jak młoda sztuka czerpie inspiracje z nauki.

Sztuka młodego pokolenia

Na Kujawach i Pomorzu młodzi ludzie coraz odważniej realizują swoje artystyczne pomysły – wyrastające z autentycznej pasji inicjatywy muzyczne, literackie czy plastyczne. Od dużych i małych scen, przez warsztaty, aż po projekty społeczne w małych miejscowościach –nowe pokolenie twórców, przy profesjonalnym wsparciu lokalnych instytucji wykorzystuje swój potencjał do kreatywnych i inspirujących działań.

ADRIANNA ROPELA

Wschodząca gwiazda jazzu, której talent poznała cała Polska w programie „The Voice of Poland”. Wokalistka z Kaszub swoją przyszłość związała z Bydgoszczą jako studentka tutejszej Akademii Muzycznej. Rok 2025 przyniósł jej prestiżowe Grand Prix Energa Ladies’ Jazz Festival, potwierdzając status jednej z najciekawszych artystek młodego pokolenia.

Wwojewództwie kujawsko-pomorskim muzyka odgrywa szczególną rolę, co doskonale widać m.in. w Bydgoszczy, która w październiku 2023 roku dołączyła do elitarnej Sieci Miast Kreatywnych UNESCO – jako szóste miasto w Polsce i drugie (po Katowicach) w tej dziedzinie sztuki. Prestiżowy tytuł i stojące za nim możliwości stały się szansą dla lokalnych talentów. To właśnie w ramach szerokiego programu „Bydgoszcz Miasto Muzyki UNESCO” zrealizowano młodzieżowy projekt „Piosenki o rzeczach ważnych”. Uczniowie Międzynarodowej Szkoły Podstawowej Sokrates, pod okiem pedagogów z Miejskiego Centrum Kultury

w Bydgoszczy, stworzyli jedenaście utworów, w których opowiedzieli o swoich lękach, radościach i innych obserwacjach. Zwieńczeniem trwających rok prac był koncert na scenie Opery Nova. W marcu 2026 roku młodzi twórcy zaprezentowali publiczności autorskie dzieła, poruszające takie kwestie, jak przyjaźń, miłość, tolerancja czy bolesne doświadczenia rówieśniczego hejtu. Sukces widowiska, dofinansowanego przez Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego, udowodnił, że muzyka może być znakomitą platformą do budowania wspólnoty i dialogu między pokoleniami.

Równolegle bydgoska Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w sezonie

BŁAŻEJ BESZCZYŃSKI

Uczeń bydgoskiego PZSM im. Artura Rubinsteina, wybitny, młody fagocista. Jego talent doceniono za oceanem – jest stypendystą Luzerne Music Center w USA. Laureat I nagrody w Śląskim Konkursie Instrumentów Dętych (2025) oraz stypendysta Ministra Kultury, regularnie koncertuje m.in. w Filharmonii Pomorskiej.

Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego w 2025 roku przekazał 70 mln zł z marszałkowskiego budżetu obywatelskiego na realizację projektów dla dzieci i młodzieży, obejmujących m.in. zajęcia taneczne, warsztaty artystyczne, wyjazdy do kin i teatrów.

2025/2026 otworzyła nowy rozdział swojej historii w nowoczesnym kampusie przy ul. prof. Jerzego Godziszewskiego. Ta architektoniczna perła regionu stała się m.in. idealnym miejscem na zorganizowanie festiwalu „New Start. New Star”, podczas którego studenci występują razem z takimi sławami, jak Rafał Blechacz czy Soyoung Yoon. Obiekt tętni życiem nie tylko podczas wielkich koncertów symfonicznych. Odbywają się tu cykliczne wieczory jazzowe „AkaDemo”, będące okazją do promocji talentów z Katedry Jazzu. Na początku 2026 roku swoje umiejętności prezentowali m.in. saksofonista Konrad Jagiełło, pianista Jan Szczurek oraz puzonista Jakub Skruszewicz.

TALENT W SŁOWACH

Równie silnie rezonuje w regionie literatura i sztuka przekładu, która dla młodego pokolenia staje się narzędziem interpretacji współczesnego świata. Dowodem na niezwykły kunszt językowy uczniów z Kujaw i Pomorza był finał siódmej edycji ogólnopolskiego konkursu „Translation Master”, który odbył się w marcu 2026 roku we Włocławku. Rywalizacja ta, wymagająca nie tylko biegłości językowej, ale przede wszystkim wysokich kompetencji literackich, potwierdziła świetne przygotowanie młodzieży. Na szczególną uwagę zasłużyły

FESTIWAL KSIĄŻKI OBRAZKOWEJ DLA DZIECI LITEROBRAZKI

Na kulturalnej mapie Kujaw i Pomorza wydarzenie jest obecne od 15 lat. W Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej im. dr. Witolda Bełzy w Bydgoszczy odbywają się warsztaty literackie, plastyczne komiksowe, prowadzone przez uznanych artystów. Program obejmuje także spotkania autorskie, spektakle teatralne oraz kiermasze książek, licznie odwiedzane przez najmłodszych fanów literatury.

uczennice z kujawsko-pomorskich szkół – Amelia Braun z IV LO we Włocławku i Helena Dobecka z IX LO w Bydgoszczy – zajmując miejsca w pierwszej trójce w kategorii języka niemieckiego. Młodzi twórcy coraz częściej sięgają też po pióro, by wyrazić swoje emocje, zaprezentować punkt widzenia czy zrozumieć własne korzenie. W organizowanym w Bydgoszczy konkursie „Radość pisania”, w 2025 roku triumf święcił m.in. Radosław Majda z Technikum Leśnego w Tucholi, zdobywając uznanie jurorów swoją dojrzałą poezją. Z kolei najnowsza odsłona włocławskiego konkursu „Słowo i tożsamość” pokazała, że literatura

potrafi łączyć pokolenia i narody – tegoroczna edycja, skupiona na twórczości związanej z emigracją, przyciągnęła nie tylko lokalnych autorów, ale i młodzież polonijną.

MISTRZOWIE OBRAZU

Za sprawą aktywności młodych artystów, na Kujawach i Pomorzu znakomicie rozwija się strefa nowoczesnych sztuk wizualnych –grafiki, ilustracji i komiksu. W gronie utalentowanych twórców ważne miejsce zajmuje m.in. pochodząca ze Świecia Julia Piechna, laureatka wielu nagród, w tym Grand Prix XIX Ogólnopolskiego Konkursu Plastycznego „Mój Świat”, oraz wielkokrotna stypendystka

Stypendystka Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, pochodząca z Bydgoszczy Katarzyna Chlebek, jest laureatką programu „Nowe Konstelacje”, który pomaga promować dzieła młodych kompozytorów. Wyróżniona została za utwór „Mercury”.

Student Sztuki Mediów i Edukacji Wizualnej na Wydziale Sztuk Pięknych UMK, laureat

Stypendium Miasta Torunia na rok 2026, realizuje projekt „Lokalnik – filmowa kronika Torunia”. Inicjatywa polega na nagraniu serii filmowych wywiadów z mieszkańcami grodu Kopernika. Przedsięwzięcie to w kreatywny sposób łączy sztuki wizualne z literackim dziedzictwem regionu, nawiązując do postaci wybitnych torunian, takich jak Samuel Bogumił Linde.

JULIA KASPRZYKOWSKA I NADIA CIESIELSKA

Reprezentantki Chełmińskiego Domu Kultury w 2025 roku zdominowały Mistrzostwa Świata Mażoretek WAMT w czeskich Teplicach. Rywalizowały z dziewczynami m.in. z Węgier, Rumunii, Chorwacji, Francji, Słowacji oraz zespołem gospodarzy. W kategorii open baton Nadia zdobyła tytuł mistrzyni, Julia wicemistrzyni, a w duecie wywalczyły złoto. Sukces uzupełniły medale all-around juniorek (srebro Julii, brąz Nadii). O sile całego zespołu świadczą też tytuły grandseniorek (mistrzostwo świata) i seniorek (drugie wicemistrzostwo).

Program Bardzo Młoda Kultura to projekt, który daje młodzieży okazję do realizowania własnych inicjatyw, m.in. artystycznych. Miejskie Centrum Kultury Bydgoszcz, jako operator „Terenowego Domu Kultury”, zapewnia mentorów i fundusze. Dzięki warsztatom talenty zmieniają się tu w konkretne działania, a młode osoby zyskują profesjonalne narzędzia do realizacji własnych projektów i promowania unikalnej twórczości.

Prezydenta Miasta Grudziądza. Jej styl wyróżnia niezwykła precyzja kreski i narracyjność – prace młodej artystki często przypominają kadry z powieści graficznych, w których komentuje lęki i marzenia swojego pokolenia.

Z kolei reprezentantem tradycyjnego malarstwa sztalugowego w świeżym wydaniu jest tegoroczny stypendysta Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Wojciech Lis. Pochodzący ze Żnina student Wydziału Sztuk Pięknych toruńskiego UMK traktuje obrazy jako specyficzny nośnik pamięci, uwieczniając na płótnach motywy młodości i klimat małomiasteczkowego środowiska, które swobodnie łączy z charakterystyczną, popkulturową estetyką. Jego warsztat został już doceniony m.in. podczas prestiżowego 13. Triennale Małych Form Malarskich w toruńskiej Galerii Sztuki "Wozownia", a część dzieł trafiła do oficjalnych zbiorów Muzeum Ziemi Pałuckiej.

RUCH I EKSPRESJA

Kultura młodych to także ruch i tytaniczna praca fizyczna,

STYLERS DANCE STUDIO

Podczas Mistrzostw Świata WADF 2025 w Płocku młodzi tancerze z bydgoskiego MDK nr 5 (zespół trenowany przez Agnieszkę Sikorską) zdobyli liczne złote medale. Tytuły mistrzowskie wywalczyły m.in. Antonina Gutowska (solo mini kids), trio dziecięce w składzie: Vanessa Szałkowska, Zuzanna Habecka i Pola Gutowska, a także juniorskie trio: Laura Borowicz, Martyna Dworzecka Zuzanna Obara.

która przeradza się w sztukę na najwyższym światowym poziomie. Województwo kujawsko-pomorskie może pochwalić się silną reprezentacją tancerzy z wybitnymi osiągnięciami. Prawdziwą chlubą Bydgoszczy są Tymoteusz Korczyk i Olga Stachowiak, na co dzień związani z Fabryką Tańca. Już jako 15-latkowie w 2023 roku zdobywali tytuły Mistrzów Polski, a światowy parkiet zawojowali dwa lata później, sięgając po złote medale podczas konkursu tańców latynoamerykańskich i standardowych w Bułgarii. Niesamowitą historię sukcesu pisze również 20-letni Filip Kosicki, absolwent bydgoskiej

„budowlanki”, szlifujący formę w szkole Dance Crew, obecny Mistrz Świata International Dance Organization w kategorii Solo Adults. Przygodę z tańcem zaczynał od hip-hopu i break dance’a, by z czasem wygrywać najwyższe laury w kategorii Disco Dance. Taneczny rytm nie omija również Torunia, gdzie na malowniczych uliczkach Starówki swoją energią dzieli się zespół Mix Toruń ze Szkoły Podstawowej nr 10. Grupa, prowadzona przez Annę Wasiłek, w maju 2026 roku pokazała, że taniec to siła, która potrafi jednoczyć całe pokolenia. Ich wykonanie viralowego wyzwania „Let Me Be” błyskawicznie podbiło internet, stając się nie

Od lat na Kujawach i Pomorzu realizowany jest program „Sztuka Wyboru”, który promuje kreatywne formy edukacji i profilaktyki. Akcja, organizowana przez Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Komendę Wojewódzką Policji i Fundację Tumult, w 2025 roku była okazją dla młodzieży do zaprezentowania autorskich plakatów, poruszających tematy zagrożeń związanych z uzależnieniami.

Młody bydgoski reżyser i operator, stypendysta Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Absolwent Szkoły Filmowej im. K. Kieślowskiego, laureat Srebrnej Kijanki na EnergaCAMERIMAGE oraz nagród w Gdyni Koszalinie. Członek Bydgoskiej Kroniki Filmowej. Dzięki stypendium realizuje film Podróże bez powrotu – inspirowany autentycznymi wydarzeniami dramat o moralnych dylematach młodego kierowcy karetki. Autor skupia się na psychologicznym wymiarze wyborów w sytuacjach granicznych.

IGOR RANISZEWSKI

Utalentowany młody rzeźbiarz, uczeń Liceum Sztuk Plastycznych we Włocławku. Swoją pasję do pracy w glinie rozwija z wielką konsekwencją, co owocuje sukcesami w prestiżowym Ogólnopolskim Konkursie Rzeźbiarskim im. Stanisława Zagajewskiego. W XVIII edycji tego wydarzenia (2026 r.) zdobył I nagrodę w kategorii szkół ponadpodstawowych, udowadniając dojrzałość artystyczną i doskonały warsztat. Jego talent został dostrzeżony już wcześniej, gdy jako uczeń klasy VIII wywalczył III miejsce w XVII edycji konkursu.

Ciekawą okazją do pokazania

m.in. pisarskich talentów organizowaną przez

Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Kuratorium Oświaty oraz Fundację Archiwum i Muzeum Pomorskie AK jest prestiżowy konkurs „Oni tworzyli naszą historię” adresowany do uczniów klas VI–VIII szkół podstawowych oraz młodzieży ze szkół ponadpodstawowych.

Inicjatywa ma na celu dokumentowanie lokalnych dziejów przez wspomnienia świadków i rodzinne archiwa.

tylko cyfrowym hitem, ale i żywym dowodem na to, że gród Kopernika jest miastem tętniącym autentyczną pasją.

Ogromne powody do dumy przyniósł regionowi sukces Zosi Łukaszewskiej – wychowanka klubu Akrobatyka ADA Świecie i uczennica tutejszej Szkoły Podstawowej nr 1 wywalczyła tytuł Mistrzyni Świata w akrobatyce podczas zawodów Pole & Aerial World Cup. Po złoty medal do włoskiej Bolonii pojechała w 2025 roku, mając zaledwie 8 lat.

SPOTKANIA DLA MŁODYCH Festiwal ARTE!, organizowany od 2024 roku przez Centrum Kultury Dwór Artusa, Gminę Miasta Toruń i Studio Rozwoju Szulc, przy wsparciu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, zapisał się już w historii jako jedno z pierwszych i nielicznych w Polsce wydarzeń w całości poświęconych twórczości dzieci i młodzieży. Podczas tego kilkudniowego spotkania młodzi artyści mogą wziąć udział w różnorodnych aktywnościach, takich jak warsztaty art coachingu, seanse filmowe czy gry miejskie.

STREFA MŁODEGO PROJEKTANTA

Wydarzenie organizowane w ramach Bydgoskich Dni Projektowych, odbywających się w Młynach Rothera. W ramach strefy, tworzonej we współpracy z Zespołem Szkół Handlowych, młodzi twórcy zobaczyć mogą pokazy mody, np. prezentujące kolekcje ubrań z drugiego obiegu. Program wzbogacają prelekcje z projektantami i warsztaty, gdzie młodzież pod okiem edukatorów rozwija umiejętności projektowania, szycia i modelowania.

W ostatniej edycji uczestnicy jednego z festiwalowych spotkań „Toruń na szkle” poznali sposoby posługiwania się farbami witrażowymi, co zaowocowało stworzeniem projektów wzorowanych na znanych zabytkach miasta. Z kolei uczniowie z warsztatów „Toruń futurystyczny” przedstawili swoje wizje znanych toruńskich budowli za 100 lat. Wybrane prace prezentowane były na finałowej wystawie „Toruń oczami dzieci i młodzieży”.

Wśród kierowych do młodzieży wydarzeń artystycznych nie brakuje również propozycji teatralnych. We wrześniu każdego roku Wojewódzki

Ośrodek Animacji Kultury organizuje w Toruniu Festiwal Młodego Teatru, imprezę adresowaną do osób powyżej

15. roku życia zainteresowanych sztuką performatywną. Program wykracza poza ramy tradycyjnych przeglądów, oferując intensywne warsztaty np. z technik aktorskich, teatru tańca, pracy z rytmem czy animacji lalek typu Muppet. Uczestnicy zajęć, pod okiem profesjonalistów takich, jak Błażej Piotrowski czy Magdalena Mickiewicz, uczą się uważności na scenicznego partnera, co znajduje później odzwierciedlenie w prezentowanych spektaklach. Wydarzenie, dofinansowane ze środków Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, łączy edukację artystyczną i rozwijanie młodych talentów z nauką budowania wartościowych relacji międzyludzkich.

Od 2003 roku nasz region jest gospodarzem Ogólnopolskiego Festiwalu Małych Form Teatralnych „Arlekinada”. Inowrocławskie wydarzenie promuje amatorskie teatry młodzieżowe i najróżniejsze spektakle – od dramatów przez poezję sceniczną, aż po przedstawienia eksperymentalne.

PROF. DR HAB. BARBARA BOJKO

Wybitna analityczka medyczna i farmaceutka z Collegium Medicum UMK w Bydgoszczy, jedna z czołowych kujawsko-pomorskich badaczek. Jej praca rewolucjonizuje współczesną diagnostykę onkologiczną poprzez wdrażanie unikatowych, małoinwazyjnych technik mikroekstrakcyjnych (SPME). Opracowała przełomowe rozwiązanie wykorzystujące mikrosondy, które pozwalają na błyskawiczną analizę biochemii tkanki bez konieczności pobierania jej fragmentów do badań. Ta innowacyjna metoda skraca czas diagnozy guzów mózgu do zaledwie kilku minut, umożliwiając chirurgom podjęcie kluczowych decyzji już w trakcie operacji. Jej osiągnięcia, nagrodzone przez Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w kategorii nauka i postęp techniczny, realnie wpływają na życie pacjentów.

Region wielkich pomysłów

Od pokoleń na Kujawach i Pomorzu powstawały rozwiązania, które wyprzedzały swoją epokę i zmieniały codzienność. Dawne sukcesy techniczne stanowią dziś fundament dla nowoczesnych projektów m.in. w medycynie, przemyśle i nauce.

Dzięki połączeniu bogatej tradycji z potencjałem talentów badawczych, region wyrasta na lidera nowych technologii. Ważna jest jednak również historia ludzi, których nieszablonowe myślenie pozwala nam dziś tworzyć innowacje.

JAN CZOCHRALSKI

Urodzony w Kcyni ojciec współczesnej elektroniki i najczęściej cytowany polski uczony. Jego kluczowy wynalazek – metoda Czochralskiego – pozwala wytwarzać monokryształy krzemu, bez których nie istniałyby procesory w smartfonach i komputerach. Położył tym fundament pod erę cyfrową. Opracował też przełomowy dla kolei „metal B” oraz produkty codziennego użytku, takie jak pastę do butów czy proszek na katar.

Historia wynalazczości na Kujawach i Pomorzu zaczyna się na długo przed erą krzemu i światłowodów. Już na przełomie XVIII i XIX wieku m.in. Toruń był miejscem realizacji pomysłów, które wyprzedzały swoją epokę o całe stulecia. To właśnie w tym mieście na świat przyszedł Samuel Thomas von Soemmerring, późniejszy wybitny lekarz i anatom, człowiek wielu talentów, znany światu choćby z odkrycia plamki żółtej w ludzkim oku. W 1809 roku zaprezentował w Monachium jeden z pierwszych operacyjnych telegrafów elektrycznych. Jego wynalazek był genialny w swojej prostocie i opierał się na zjawisku elektrolizy wody. Urządzenie składało się z 27 przewodów odpowiadających literom

alfabetu i cyfrom. Prąd płynący przez druty powodował wydzielanie się pęcherzyków gazu w naczyniu z kwasem po stronie odbiorczej, co pozwalało na bezbłędne odczytywanie komunikatów. Choć telegraf ten nie doczekał się masowego zastosowania ze względu na trudności z izolacją kabli, Soemmerring zapisał się w historii jako prekursor nowoczesnej komunikacji.

W kolejnym wieku Władysław Paciorkiewicz zrealizował w Bydgoszczy marzenie o stworzeniu pierwszej polskiej maszyny do pisania. W 1921 r. uruchomił zakład produkujący słynne modele „Pacior” i „Idea”, jakością dorównujące amerykańskim potentatom. Wprowadził nowatorski, wymienny segment czcionkowy, umożliwiający

MAREK RÓŻNIAK

Prezes Mzuri World ze Śmielina w powiecie nakielskim, twórca przełomowej technologii Mzuri Pro-Til, czyli systemu uprawy pasowej typu „one-pass”. Jego opatentowany wynalazek wpływa pozytywnie na pracę na roli, umożliwiając jednoczesną uprawę wąskich pasów ziemi, precyzyjne nawożenie i siew podczas zaledwie jednego przejazdu maszyny. Takie rozwiązanie chroni strukturę gleby, skutecznie zatrzymuje w niej cenną wodę i sprzyja naturalnemu magazynowaniu dwutlenku węgla, co czyni uprawę przyjazną dla klimatu.

Bydgoska firma

Darpol i Dariusz

Jasiński opracowali innowacyjną syrenę kolejową z systemem antyzamarzającym. Wynalazek, stworzony z Politechniką

Gdańską, zapobiega blokowaniu sygnałów przez mróz. Gwarantuje to niezawodne ostrzeganie na torach w każdą pogodę, co zwiększa bezpieczeństwo na kolei.

pisanie w różnych alfabetach. Choć wynalazca zmarł przedwcześnie w 1925 r., jego dzieła – wzór przedwojennej myśli technicznej –do dziś zdobią zbiory Narodowego Muzeum Techniki oraz bydgoskiego Muzeum Okręgowego. Przełomowy wkład w światową naukę wniósł w latach 30. XX wieku Marian Rejewski. Bydgoski uczony, stosując zaawansowaną matematykę, zdołał w 1932 roku złamać kod niemieckiej maszyny Enigma. Zamiast tradycyjnych metod lingwistycznych, postawił na analizę logiczną, co zmieniło oblicze ówczesnej kryptologii. Aby zautomatyzować i przyspieszyć pracę, już około 1934 roku stworzył cyklometr, a w 1938 roku zaprojektował słynną bombę kryptologiczną. To właśnie te urządzenia i odkrycia jego zespołu stały się fundamentem dla późniejszych prac alianckich

Bydgoszczanin Bonifacy Cyrus jako jeden z pierwszych wynalazców na świecie, w 1930 roku, skonstruował  turbinę wiatrową o unikalnej, aluminiowej budowie. Silnik ten był na tyle czuły, że pracował nawet przy słabym wietrze. Jego przeznaczeniem miało być wytwarzanie energii elektrycznej na potrzeby kamienicy konstruktora.

NAUKOWI NOBLIŚCI Z REGIONU

Urodzony w Strzelnie wynalazca i pierwszy amerykański noblista w dziedzinie fizyki (1907 r.). Jego kluczowym dziełem był interferometr –przyrząd rozdzielający wiązkę światła, by z ogromną precyzją mierzyć odległości. Dzięki niemu możliwe było obalenie przekonania o istnieniu eteru i otwarcie tym samym drogi do teorii względności Einsteina. Badania Michelsona pozwoliły dokładnie zmierzyć prędkość światła i średnice gwiazd, co dziś jest podstawą działania m.in. nawigacji GPS.

kryptologów, co realnie wpłynęło na skrócenie II wojny światowej. Pamięć o Rejewskim jest w Bydgoszczy wciąż żywa – jego imię nosi jedna z głównych ulic oraz szkoła, a spacerując po mieście, można natknąć się na efektowny mural przy ulicy Gdańskiej czy przysiąść obok kryptologa na jego pomniku-ławeczce.

NOWA MYŚL W ROLNICTWIE

Kujawy i Pomorze od lat słyną również z innowacyjnych rozwiązań rolniczych. W 1882 roku inżynier August Ventzki założył w Grudziądzu warsztat naprawczy, który dzięki trafnym diagnozom potrzeb rolnictwa szybko przeobraził się w prężną fabrykę. Po sukcesie pługa dwuskibowego, w 1898 roku Ventzki dokonał prawdziwego przełomu –opatentował kultywator o unikalnej konstrukcji sprężystych zębów. To

genialne rozwiązanie wykorzystywało elementy w kształcie litery „S”, wykonane ze specjalnie hartowanej, elastycznej stali. Dzięki naturalnym wibracjom narzędzie skuteczniej spulchniało ziemię, a jednocześnie odskakiwało od ukrytych w glebie kamieni, chroniąc maszynę przed uszkodzeniem. Wynalazek ten usprawnił uprawę roli w całej Europie. Fabryka Ventzkiego, znana później jako „Unia”, stała się potęgą eksportową, wysyłając maszyny do tak odległych krajów, jak Chiny czy USA. Dziedzictwo wynalazcy jest w Grudziądzu kontynuowane do dziś. Współczesna „Unia” w latach 2025–2026 wdraża inteligentne systemy precyzyjnego wysiewu oparte na standardach ISOBUS - międzynarodowym systemie komunikacji umożliwiającym współpracę różnych maszyn rolniczych. Dzięki tej technologii nowoczesne siewniki, korzystając z nawigacji satelitarnej i skanowania gleby w czasie rzeczywistym, potrafią dawkować ziarno z dokładnością do centymetra. Pozwala to na realne oszczędności surowców i skuteczną ochronę środowiska naturalnego.

DLA ZIELONEJ TRANSFORMACJI

Obecnie oczy całej polskiej branży transportowej skupione są na Bydgoszczy, która stała się

WALTHER NERNST

Urodzony w Wąbrzeźnie pionier chemii fizycznej, zdobywca Nagrody Nobla (1920 r.). Skonstruował tzw. lampę Nernsta, która oświetlała wieżę Eiffla i zrewolucjonizowała technikę świetlną. Sformułował III zasadę termodynamiki, opisując materię blisko zera bezwzględnego, co stało się fundamentem nowoczesnej fizyki. Jego prace stanowią podwaliny współczesnej technologii energetycznej oraz biofizyki.

TADEUSZ REICHSTEIN

Urodzony we Włocławku biochemik i noblista (1950 r.). Jako wynalazca opracował w 1933 roku metodę syntezy witaminy C, co uczyniło ją tanią i dostępną w walce ze szkorbutem. Wyizolował też hormony kory nadnerczy, w tym kortyzon, kluczowy w leczeniu stanów zapalnych i reumatyzmu. Jego odkrycia do dziś ratują zdrowie milionów ludzi, stanowiąc jedną z podstaw nowoczesnej medycyny i skutecznej hormonoterapii.

PROF. DR HAB. GRAŻYNA DĄBROWSKA

Wybitna biolożka molekularna z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, jedna z czołowych kujawsko-pomorskich wynalazczyń. W swojej pracy łączy genetykę roślin z nowoczesną biotechnologią, tworząc przełomowe rozwiązania dla środowiska. Jest współautorką innowacyjnych preparatów biologicznych, które wykorzystują grzyby do przyspieszania rozkładu plastiku o 20 procent, co pomaga oczyszczać wysypiska oceany. Opracowała również w pełni biodegradowalne folie rolnicze z dodatkiem dziegciu o działaniu antybakteryjnym, zastępujące szkodliwe tworzywa. Jej wynalazki, nagradzane od Doliny Krzemowej po Maroko, realnie wpływają na nasze życie poprzez ograniczanie chemii w rolnictwie i skuteczne usuwanie odpadów polimerowych z natury.

Prof. dr hab. inż.

Anna Wenda-Piesik, Dominika Wolna

oraz Bartosz

Retmański

z Politechniki

Bydgoskiej stworzyli innowacyjną doniczkę

SafePot, która dzięki unikatowemu dnu

z keramzytem chroni

korzenie roślin przed gniciem i brakiem tlenu. Za ten wynalazek w 2023 roku zespół otrzymał złoty medal na targach w Bangkoku.

europejskim centrum technologii wodorowych w kolejnictwie.

Lokalna PESA realizuje obecnie kluczowe kontrakty na dostawy seryjnych pociągów hybrydowych (HEMU). Te zeroemisyjne pojazdy, finansowane ze środków KPO, wykorzystują ogniwa wodorowe, baterie oraz pantograf. Dzięki inteligentnemu zarządzaniu energią stanowią skuteczną odpowiedź na wyzwania transportu na liniach niezelektryfikowanych, oferując najwyższy standard podróży bez obciążania środowiska.

W Toruniu prym wiedzie Apator, który w 2026 roku dostarcza kolejne setki tysięcy inteligentnych liczników dla grupy Energa-Operator. Przybliża to polską sieć do pełnej cyfryzacji, wymaganej ustawowo do 2030 roku. Kluczowym elementem oferty stały się zaawansowane

Macieja Harata z bydgoskiego Centrum Onkologii. Wybitny neuroonkolog otrzymał grant w wysokości blisko 74 milionów złotych na badanie kliniczne dotyczące leczenia wznowy glejaka wielopostaciowego. Projekt ten jest unikalny w skali światowej, ponieważ łączy trzy zaawansowane technologie: obrazowanie molekularne PET z użyciem specjalnego znacznika, precyzyjną radiochirurgię oraz terapię zmiennym polem elektrycznym (TTFields). Ta ostatnia metoda polega na noszeniu przez pacjenta elektrod przymocowanych do skóry głowy, które generują pole elektryczne zakłócające podział komórek nowotworowych. Co istotne, terapia pozwala na normalne funkcjonowanie – osoby biorące udział w badaniach mogą pracować, spacerować, a nawet uprawiać sport.

FRESH INSET

systemy zarządzania energią i magazyny energii, które pozwalają na stabilizację sieci oraz efektywną integrację odnawialnych źródeł energii w całym regionie. Dopełnieniem tych zmian jest inwestycja „Go4ECOPlanet” w Cementowni Kujawy (grupa Holcim). Warty blisko 2 miliardy złotych projekt to pionierska instalacja do przemysłowego wychwytywania CO2. Ma ona na celu całkowitą dekarbonizację produkcji cementu, co pozycjonuje województwo w ścisłej czołówce liderów zrównoważonego budownictwa i nowoczesnego przemysłu ciężkiego w Unii Europejskiej.

MEDYCZNE INNOWACJE

Najbardziej spektakularnym osiągnięciem regionalnej medycyny ostatnich lat jest działalność profesora

Równolegle na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego zespół pod kierownictwem dr hab. inż. Izabeli Rojek pracuje nad mechanicznym robotem rehabilitacyjnym, zwanym egzoręką. Dzięki dofinansowaniu z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju naukowcy tworzą urządzenie, które wykorzystuje algorytmy sztucznej inteligencji, by dopasować programy ćwiczeń do bieżącego stanu zdrowia pacjenta. Robot uczy się w ten sposób reakcji mięśni i potrafi wspomagać ruch tam, gdzie jest on najsłabszy, co umożliwia profesjonalną rehabilitację w warunkach domowych.

To przełom dla tysięcy osób po urazach i chorobach neurologicznych – pacjentów, dla których regularny dojazd do placówek medycznych jest często barierą nie do pokonania. Ważnym dopełnieniem regionalnej mapy innowacji medycznych jest pierwszy polski respirator, skonstruowany na Politechnice Bydgoskiej pod kierunkiem prof. Tomasza Topolińskiego. Prace nad tym urządzeniem ruszyły w 2020 roku jako szybka odpowiedź na potrzeby pandemii. Za wybitne osiągnięcie zespół konstruktorów i lekarzy anestezjologów został

Toruńska firma technologiczna, której sukces opiera się na synergii nauki i biznesu, tworzona przez zespół wybitnych badaczy pod kierownictwem dr. Andrzeja Wolana. Międzynarodowa grupa ekspertów z Polski, USA i Ameryki Południowej opracowała w toruńskim laboratorium przełomową technologię Vidre+™. Wynalazek ten, w postaci inteligentnych naklejek, uwalnia substancję blokującą sygnały dojrzewania i psucia się owoców, warzyw oraz kwiatów. Dzięki temu produkty zachowują świeżość znacznie dłużej bez utraty jakości. Działalność zespołu odpowiada tym samym na globalny problem marnowania żywności.

DR HAB. INŻ. JOANNA PACIOREK-SADOWSKA

Prof. UKW, czołowa bydgoska naukowczyni, rewolucjonizująca przemysł tworzyw sztucznych. Jako kierowniczka w Instytucie Inżynierii Materiałowej UKW skupia się na chemii poliuretanów – materiałów, z których powstają m.in. materace, fotele i izolacje budynków. Jej praca polega na wdrażaniu „zielonej chemii” i zastępowaniu toksycznych składników bezpiecznymi odpowiednikami. Opracowała innowacyjne metody tworzenia pianek z surowców z recyklingu oraz naturalnych dodatków, jak kora drzew czy olej z gorczycy. Dzięki jej odkryciom materiały te są przyjazne dla planety i bezpieczniejsze dla zdrowia. Za nowatorskie rozwiązania została wyróżniona prestiżową nagrodą „Kobieta Wynalazca” Światowej Organizacji Własności Intelektualnej oraz złotymi medalami na światowych targach wynalazczości w Paryżu, Norymberdze i Katowicach.

PROF. DR HAB. JACEK KUBICA

Kierownik Katedry Kardiologii i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum UMK w Bydgoszczy, wybitny kardiolog i wynalazca, którego praca usprawnia profilaktykę chorób serca. Jego przełomowym osiągnięciem jest opatentowanie urządzenia do nieinwazyjnego badania funkcji śródbłonka naczyniowego. Wynalazek ten wykorzystuje system mankietów, by w zaledwie 15 minut ocenić reakcję naczyń na kontrolowane niedokrwienie, dzięki czemu ryzyko zawału czy udaru można wykryć znacznie wcześniej i taniej. Za wkład w rozwój kardiologii interwencyjnej i innowacyjną diagnostykę, naukowiec został uhonorowany w październiku 2025 roku Medalem Prezydenta Bydgoszczy.

Prof. UMK, wybitny naukowiec z Katedry Histologii i Embriologii Collegium Medicum w Bydgoszczy oraz wiceprezes Polskiego Towarzystwa Histochemików i Cytochemików. Jako wynalazca zyskał światowe uznanie dzięki opracowaniu innowacyjnego stentu wewnątrznaczyniowego, który rewolucjonizuje kardiologię interwencyjną. Jego rozwiązanie nagradzane było złotymi medalami w Japonii i Paryżu oraz wyróżnione w Dolinie Krzemowej. Wynalazek precyzyjnie dopasowuje się do ściany naczynia, a jego unikalne powłoki funkcyjne hamują procesy ponownego zarastania tętnic przy jednoczesnym przyspieszeniu gojenia miejsca implantacji.

uhonorowany Nagrodą Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w kategorii „nauka, badania naukowe i postęp techniczny”. Bydgoski respirator wyróżnia się intuicyjnym interfejsem oraz innowacyjnym Trybem Ratunkowym, który – podobnie jak defibrylator AED – prowadzi obsługę za pomocą komend głosowych. Mimo że nie trafił do produkcji (z powodu ustabilizowania się sytuacji z COVID-19 i małego zapotrzebowania na tańsze, alternatywne rozwiązania na czas kryzysu) urządzenie to pozostaje kamieniem milowym dla Politechniki Bydgoskiej i dowodem na skuteczność działań lokalnego zespołu badaczy, co zaowocowało m.in. nowymi grantami dla uczelni.

MATERIAŁY PRZYSZŁOŚCI

Toruński Uniwersytet Mikołaja Kopernika, posiadający status uczelni badawczej, przoduje w rozwoju nanotechnologii. Prawdziwym hitem naukowym okazały się opatentowane przez zespół dr. Piotra Kamedulskiego i prof. Jerzego Łukaszewicza „trójwymiarowe róże grafenowe”. To nowatorska metoda otrzymywania struktur grafenu, który jest twardszy od stali, a jednocześnie niesamowicie lekki i doskonale przewodzący prąd. Znajduje to już zastosowanie w superkondensatorach i nowoczesnych ogniwach paliwowych, oferując wydajność znacznie przewyższającą tradycyjne materiały węglowe.

W sektorze prywatnym globalne sukcesy odnosi toruńska spółka Noctiluca S.A. Interdyscyplinarny zespół z Torunia, na którego czele stoi dr hab. inż. Mariusz Bosiak, prezes i dyrektor technologiczny spółki, rozwiązał problem krótkiej żywotności niebieskiego subpiksela w wyświetlaczach OLED. Ich autorski materiał, NCEIL-4, wydłuża życie ekranów o 100 procent. W latach 2025 i 2026 spółka potwierdziła te wyniki w testach przemysłowych u wiodących azjatyckich firm z Chin i Tajwanu. Dziś Noctiluca

MGR INŻ. ZBIGNIEW SZCZEPAŃSKI

Czołowy wynalazca z Wydziału Mechatroniki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, którego prace wyznaczają nowe standardy inżynierii. Specjalizuje się w technologiach przyrostowych i skanowaniu 3D, a jego osiągnięcia regularnie zdobywają najwyższe laury na światowych targach innowacji, m.in. w Japonii, Tajwanie oraz Francji. Jest współtwórcą przełomowej metody wytwarzania poliuretanowych protez piersi opartych na precyzyjnym cyfrowym odwzorowaniu ciała. Wynalazek ten zmienia życie pacjentek po mastektomii, umożliwiając stworzenie protezy idealnie dopasowanej do indywidualnej anatomii, co zapewnia niespotykany dotąd komfort fizyczny i psychiczny. Szczepański opracował także mobilne, zautomatyzowane systemy skanowania oraz nowatorskie techniki druku form przemysłowych. Jego badania skutecznie łączą świat wirtualny z medycyną i przemysłem.

współpracuje z ośmioma z dziesięciu największych producentów wyświetlaczy na świecie.

REGION MŁODYCH TALENTÓW

Innowacyjność to również cecha wielu uczniów z kujawsko-pomorskich szkół podstawowych i średnich. Kierowany do nich konkurs „Mój Innowacyjny Wynalazek 2025” wyłonił talenty na miarę XXI wieku. Pierwsze miejsce zdobyła Hanna Kalinowska z Torunia za projekt inteligentnej poduszki do monitorowania snu. Urządzenie to, wyposażone w sensory biomedyczne, analizuje fazy snu i optymalizuje warunki wypoczynku, co idealnie wpisuje się w nowoczesny nurt technologii wspierających zdrowie psychofizyczne. Drugie miejsce zajął Emil Borkowski z Grudziądza, który skonstruował automatyczny podlewacz do kwiatów sterowany

mikroprocesorem, promując tym samym oszczędność wody w gospodarstwach domowych. Wsparcie dla młodych pasjonatów techniki widać też na Politechnice Bydgoskiej. Projekt e-WIM przyciąga setki uczniów, którzy pod okiem naukowców budują własne pojazdy elektryczne i rywalizują na profesjonalnych torach przeszkód, zgłębiając przy tym tajniki ekoprojektowania i nowoczesnej mechatroniki. To także tutaj, w nowo otwartych laboratoriach dedykowanych technologii 6G oraz informatyce śledczej, powstają fundamenty bezpiecznego internetu przyszłości. Uczelnia kształci m.in. specjalistów od cyberbezpieczeństwa, którzy dzięki programowi stażowemu w bydgoskim klastrze IT, stają się ekspertami najbardziej poszukiwanymi na krajowym oraz europejskim rynku pracy.

Jan Wójcik, student automatyki i robotyki UMK w Toruniu, w 2024 roku stworzył robota, który dzięki autorskim algorytmom układa kostkę Rubika w minutę, przy wykorzystaniu jedynie 20 ruchów. Młody wynalazca w przyszłości chce skupiać się na projektowaniu programów usprawniających codzienne czynności, np. obsługę domowych urządzeń.

ŁUKASZ KARMOWSKI

Pochodzący z Radzicza (pow. nakielski) przedsiębiorca rolny, zdobywca tytułu Producenta Bydła Mięsnego Roku 2024 w kategorii Hodowca. Jego 500-hektarowe gospodarstwo łączy produkcję z innowacją, bazując na światowej klasy genetyce i pionierskim w skali kraju transferze amerykańskich zarodków. Posiada stado liczące 800 sztuk bydła, w tym cenione rasy Beefmaster i Black Angus. Dba o najwyższe standardy dobrostanu – zwierzęta utrzymywane są bezuwięziowo, na głębokiej ściółce z dostępem do wybiegów.

Solidarni z natury

Na kujawsko-pomorskiej wsi tradycja łączy się z innowacyjnym myśleniem. Rolnictwo wykracza dziś poza samą produkcję żywności –staje się też podstawą partnerstwa, które zbliża gospodarzy do miejskich konsumentów. Tutejsza społeczność udowadnia, że wspólne działanie i wzajemne zaufanie to najskuteczniejszy sposób na rozwój nowoczesnego regionu.

TARGI „LATO NA WSI – ŚWIĘTO SMAKU I TRADYCJI”

To coroczne wydarzenie organizowane w Minikowie, podczas którego promowane są: lokalna żywność, w tym również specjały przygotowywane przez Koła Gospodyń Wiejskich, produkty ekologiczne i rękodzieło. Częścią targów jest również kiermasz ogrodniczy z prezentacjami narzędzi, sprzętów czy małej architektury ogrodowej.

Wyjątkowym przykładem solidarności i skutecznego współdziałania jest ruch „Rolnictwo Wspierane przez Społeczność”. To idea, w której grupa konsumentów staje się niemal współgospodarzami, np. zapewniającymi rolnikom stabilność finansową przed rozpoczęciem sezonu, poprzez przedpłaty za udział w zbiorach. W zamian kupujący otrzymują regularne dostawy świeżych produktów. Sukces tej idei dobrze obrazuje działalność gospodarstwa „Dobrzyńskie warzywa” z Dobrzynia nad Wisłą. Prowadzone od 2014 roku przez Adriannę Augustyniak i Bartłomieja Kembłowskiego, stało się obecnie największą tego typu inicjatywą w Polsce pod względem liczby odbiorców. Na 5 hektarach ziemi właściciele uprawiają metodami zrównoważonego rolnictwa dziesiątki odmian warzyw, które co tydzień trafiają w formie świeżych paczek bezpośrednio do rąk rodzin z Torunia oraz

kilku dzielnic Warszawy. Inicjatywa ta nie tylko skraca drogę „z pola na stół”, ale także buduje więź, przybliżając tajniki rolniczego świata mieszkańcom miast.

WSPARCIE DLA INNYCH

Innym, ciekawym typem prospołecznych działań w regionie jest aktywność członków Stowarzyszenie Gospodarstw Opiekuńczych (SGO) z siedzibą w Tucholi. Realizowany przez nich model wsparcia seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami wykorzystuje terapeutyczny wpływ kontaktu z naturą i zwierzętami. Wzorem merytorycznego zaangażowania organizacji może być projekt „Jesień w SGO”, realizowany do czerwca 2026 roku, skierowany do mieszkańców gmin Cekcyn, Gostycyn, Lubiewo oraz Śliwice. Program oferuje kompleksowe wsparcie obejmujące warsztaty zdrowotne, kreatywne oraz zajęcia z zakresu kultury fizycznej. W takich miejscach jak agroturystyka „Augustynka” w Tucholi, uczestnicy korzystają

FRYMARK BYDGOSKI

Odbywający się od 12 lat jarmark produktów ekologicznych, regionalnych i rękodzieła, będący ikoną współpracy wiejsko-miejskiej w regionie. W każdą niedzielę przy ul. Gdańskiej w Bydgoszczy około 50 wystawców oferuje żywność bezpośrednio od producentów, m.in. tradycyjne pieczywo, nabiał kozi i krowi, wędliny, miody oraz sezonowe warzywa i owoce. Kontakt z wytwórcami eliminuje pośredników, umożliwiając budowanie relacji opartych na zaufaniu oraz wymianę wiedzy o pochodzeniu produktów. Wydarzenie promuje patriotyzm konsumencki oraz autentyczne smaki Kujaw i Pomorza.

„KOCIEWSKIE LATO Z FOLKLOREM” W ŚWIECIU

To coroczne wydarzenie organizowane w ramach Międzynarodowych Spotkań z Folklorem przez lokalne centra kultury i gminę. Stałym punktem programu są występy krajowych oraz zagranicznych zespołów pieśni i tańca (m.in. z Europy i Meksyku). Kluczową część wydarzenia współtworzą koła gospodyń wiejskich i lokalni wystawcy, prezentując regionalne potrawy, rękodzieło oraz biżuterię. Regularnie odbywa się tu także oficjalny konkurs KGW „Bitwa regionów PL” w ramach ogólnopolskiej kampanii #KupujŚwiadomie.

Kujawsko-Pomorski e-bazarek to bezpłatna platforma internetowa, która pozwala rolnikom i kołom gospodyń na samodzielną promocję swoich produktów. Dzięki niej konsumenci mogą bez wychodzenia z domu znaleźć dostawcę miodu, wędlin czy warzyw ekologicznych w swojej okolicy.

nie tylko z profesjonalnej rehabilitacji pod okiem fizjoterapeuty, ale przede wszystkim aktywnie uczestniczą w codziennym życiu gospodarstwa – od warsztatów zielarskich po wspólne przygotowywanie przetworów. Taka forma aktywizacji stanowi skuteczną i nieszablonową metodę walki z wykluczeniem. Społeczną odpowiedzialność rolnictwa dopełniają zagrody edukacyjne, których misją jest budowanie szacunku do ziemi oraz pracy rolnika wśród najmłodszych pokoleń. Są to ośrodki przekazujące w praktyczny sposób wiedzę w zakresu ekologii, tradycyjnych zawodów oraz dziedzictwa kulturowego wsi. Obiekty należące do sieci udostępniają uprawy i zwierzęta gospodarskie odwiedzającym, oferując lekcje przyrody oraz historii. W ten sposób działa m.in. Ekogościniec „Pachotówko” w gminie Dąbrowa Chełmińska. Gospodarstwo specjalizuje się w edukacji dotyczącej ekologii, uprawy warzyw i ziół oraz hodowli gęsi owsianej czy chowu ekologicznego tradycyjnych ras, takich jak kurki zielononóżki czy perliczki. Podczas warsztatów uczestnicy mają okazję bezpośredniego poznania naturalnych procesów powstawania żywności oraz korzyści płynących ze zrównoważonego rolnictwa. Dodatkową atrakcją są prezentacje regionalnych tradycji, np. przygotowywanie posiłków

AGRICOLA – SYN ZIEMI

Nagrody Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego dla liderów wyznaczających najwyższe standardy w rolnictwie. Wyróżnienia te promują nowoczesne technologie społeczne zaangażowanie, budując prestiż zawodu rolnika jako strażnika regionalnego dziedzictwa oraz najwyższej jakości produktów kujawsko-pomorskiej wsi. Podczas gali 2026 w toruńskim Teatrze Horzycy uhonorowano laureatów – pierwsze miejsca zdobyli: Romana Dworek z Chomiąży Szlacheckiej (kategoria kobieta przedsiębiorcza i aktywna społecznie), Juliusz Młodecki z Radzicza (kategoria rolnictwo tradycyjne) oraz Emil Białecki ze Świerkówca (kategoria innowacje w rolnictwie).

według starych, rodzinnych receptur przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

KOŁA GOSPODYŃ I GOSPODARZY Współczesna wieś na Kujawach i Pomorzu odważnie przełamuje również utrwalone stereotypy dotyczące ról społecznych. Pokazują to m.in. założyciele pierwszego w Polsce Koła Gospodarzy Wiejskich w Rozgartach (gm. Zławieś Wielka). Inicjatywa ta powstała z potrzeby aktywizacji mężczyzn w sołectwach, w których dotychczas

życie społeczne koncentrowało się głównie wokół organizacji kobiecych. Członkowie Koła zyskali ogólnopolską rozpoznawalność dzięki projektom łączącym zabawę z promocją lokalnego dziedzictwa. W lipcu 2025 roku stowarzyszenie zorganizowało drugą edycję „Wakacyjnego Kiszenia Ogórków”, podczas której ustanowiono rekord Polski – 380 osób jednocześnie przygotowywało kiszonki według tradycyjnych receptur. Aktywność grupy wykracza jednak daleko poza widowiskowe akcje. Panowie

KGW w Łubiance od 1929 roku   pielęgnuje tradycje powiatu toruńskiego. To jedna z największych organizacji tego typu w regionie, licząca ok. 100 osób. Ich znakiem rozpoznawczym jest działalność zespołu Alebabki. Przepisy gospodyń znalazły się także w publikacji Kuchnia z rodowodem Muzeum Etnograficznego w Toruniu.

KOŁO GOSPODYŃ WIEJSKICH „AKTYWNY

ZAKĄTEK”

Nowoczesna organizacja łącząca pasję do kulinariów i tradycji z aktywnością społeczną. Po zwycięstwie w konkursie „Bitwa Regionów” w 2024 roku zespół reprezentował region podczas dożynek w Spale. Ważnym filarem ich misji jest walka z osamotnieniem seniorów oraz projekty prospołeczne, jak „łańcuch miliona serc” przygotowany na finał WOŚP w 2026 roku.

Zespół Szkół

Rolniczych im. Władysława Grabskiego w Grudziądzu w 2025 roku obchodził jubileusz 100-lecia. Szkoła, która od 2026 roku przechodzi pod nadzór Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jest kuźnią talentów gotowych na wyzwania rolnictwa 4.0.

z niezwykłą starannością dbają o autentyzm produktów regionalnych, czego efektem jest wpisanie na Listę Produktów Tradycyjnych trunku z oskoły brzozowej, odtworzonego na podstawie źródeł z 1867 roku. Realizując projekty, takie jak budowa pierwszego Społecznego Ogrodu Ziołowego, Koło udowadnia, że nowoczesna solidarność wiejska to przede wszystkim dbałość o wspólną jakość życia i środowisko naturalne. Między innymi tego typu aktywność mieszkańców jest systematycznie doceniana przez Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Wyrazem uznania są choćby Nagrody Marszałka wręczane np. podczas Akademii Żniwnej – uroczystej gali, która 28 października 2025 roku odbyła się w Osadzie Karbówko w Elgiszewie. Uhonorowano tam

sołectwa oraz Koła Gospodyń Wiejskich zaangażowane w rozwój wspólnoty i ochronę tradycji. W konkursie „Świetlice wiejskie – co się tutaj dzieje?”, nakierowanym na wzmacnianie więzi międzypokoleniowych i popularyzację wiedzy o regionie, zwyciężyły m.in. KGW Fajne Babki z Józefowa, KGW Wronowy Kujawskie Maki oraz koła z Sokołowa, Stronna i Piotrkowa Kujawskiego. Z kolei za kreatywność w promowaniu dożynkowych obyczajów nagrodzono sołectwa Grzybno, Konojady i Mleczkowo w konkursie na „Pomysłowy witacz dożynkowy 2025”. To właśnie takie oddolne inicjatywy sprawiają, że wieś w naszym regionie jest przyjaznym miejscem do życia, a tradycja pozostaje naturalną oraz cenną częścią Kujaw i Pomorza.

BYDGOSKI MARZEC '81 – LEKCJA SOLIDARNOŚCI

Dzisiejsza nowoczesna wieś, pełna pasji i innowacji, nie istniałaby bez niezłomnej postawy tych, którzy przed laty walczyli o podmiotowość rolników. W 2026 roku przypada 45. rocznica Bydgoskiego Marca '81 - wydarzeń, które zapisały się w historii jako jeden z najważniejszych punktów na nowo definiujących relacje społeczne w kraju. To właśnie w sercu naszego regionu zrodziła się wówczas szczególna jedność robotników i rolników, a idea „Solidarności” przeszła swoją najcięższą próbę, kładąc fundamenty pod dzisiejszą podmiotowość środowisk wiejskich. Wszystko rozpoczęło się 16 marca 1981 roku w siedzibie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego przy ul. Dworcowej w Bydgoszczy, gdzie zainicjowano 33-dniowy strajk okupacyjny o rejestrację NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych. Punktem zwrotnym była brutalna interwencja milicji i jednostek specjalnych MSW, w wyniku której dotkliwie pobici zostali Jan Rulewski, Mariusz Łabentowicz oraz Michał Bartoszcze. Dramatyczne wieści o tym akcie przemocy rozeszły się po kraju w czasie trwania manewrów wojsk Układu Warszawskiego „Sojuz ‘81”, co niosło ze sobą ryzyko siłowej pacyfikacji protestów społecznych. Determinacja działaczy nie tylko zjednoczyła naród, ale według historyków wpłynęła na późniejszą sytuację polityczną, opóźniając wprowadzenie stanu wojennego. Strajk zakończył się 17 kwietnia 1981 roku podpisaniem tzw. porozumienia bydgoskiego, wynegocjowanego przy udziale kardynała Stefana Wyszyńskiego. Dzięki tym ustaleniom władze zobowiązały się do zalegalizowania rolniczej „Solidarności” co ostatecznie dokonało się 12 maja 1981 roku.

MICHAŁ GRABIANKA

Postać symboliczna dla kujawsko-pomorskiej „Solidarności” rolniczej. Już od 1980 roku z ogromnym zaangażowaniem budował niezależne struktury związkowe na wsi, redagując podziemną prasę i organizując kluczowe protesty, w tym strajk w „Cukrowniach Toruńskich”. Za swoją niezłomną postawę był internowany i przez lata inwigilowany przez organy bezpieczeństwa. W 1989 roku pełnił funkcję rzecznika reaktywowanego związku. Dziś, jako inicjator działającej przy Marszałku Województwa Kujawsko-Pomorskiego Rady ds. upamiętniania działalności NSZZ RI „Solidarność”, wciąż dba o to, by wkład środowisk wiejskich w odzyskanie przez Polskę suwerenności, został należycie udokumentowany i uhonorowany.

PAMIĘCI DAWNYCH GOSPODARZY

W Parku Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 znajduje się instalacja dedykowana rolnikom i ziemianom. Rzeźba autorstwa Zbigniewa Mikielewicza w surowy sposób nawiązuje do rolniczego trudu. Jej główna część z czarnego granitu przypomina nagle przerwaną orkę, co symbolizuje tragiczny los mieszkańców wsi w pierwszych miesiącach wojny. Ważnym elementem upamiętnienia jest także przylegające do monumentu pole, na którym co roku wysiewane jest zboże. Ten naturalny cykl siewu i zbiorów tworzy „żywą pamięć” o dawnych gospodarzach regionu, łącząc historię z tradycyjnym rytmem pracy na roli. Miejsce przypomina, że dzisiejsza tożsamość kujawsko-pomorskiej wsi wyrasta z głębokiego przywiązania do ziemi.

DR HAB. RENATA TOMASZEWSKA

Prof. UKW, laureatka prestiżowego tytułu Liderki Równości 2026 w województwie kujawsko-pomorskim, przyznawanego w ramach V edycji ogólnopolskiego konkursu „16 Liderek Równości”. Od lat łączy wybitną pracę naukową z aktywnym działaniem na rzecz wzmacniania pozycji kobiet, pełniąc od 2023 roku kluczową funkcję Pełnomocniczki Rektora ds. Równości Płci. Jej dorobek obejmuje 15 książek oraz ponad 130 artykułów naukowych publikowanych w kraju i za granicą, co czyni ją uznanym autorytetem w dziedzinie pedagogiki pracy i andragogiki – subdyscypliny zajmującej się kształceniem dorosłych. Jest także inicjatorką nowatorskich kierunków studiów łączących zarządzanie i rozwój osobisty z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

Siła jest kobietą

NIEZŁOMNE BOHATERKI

Historia Kujaw i Pomorza to w dużej mierze kronika niezwykłych kobiecych losów, które trwale zapisały się na kartach dziejów nie tylko województwa, ale i kraju czy świata. Dziedzictwo regionu tworzyły kobiety, które nie bały się wyznaczać nowych szlaków. Ich życiorysy do dziś stanowią punkt odniesienia i inspirację dla kolejnych pokoleń mieszkanek województwa. Nie sposób pominąć tu choćby Poli Negri – globalnej gwiazdy kina niemego, która z małego Lipna wyruszyła na podbój Hollywood, udowadniając, że wielka ambicja prowadzi daleko. Jej śladem podążała Helena Grossówna. Choć kojarzona z blaskiem przedwojennej Warszawy jako „najpiękniejszy uśmiech stolicy”, swoje pierwsze kroki stawiała w toruńskiej szkole baletowej i na deskach tutejszego Teatru Miejskiego. Co więcej, jej postawa jako poruczniczki „Bystrej” w Powstaniu Warszawskim stała się symbolem niezłomności, łączącym świat wysokiej kultury z ofiarną służbą ojczyźnie. W panteonie wybitnych torunianek szczególne miejsce zajmuje gen. Elżbieta Zawacka „Zo”. Jedyna kobieta w elitarnym gronie cichociemnych i legendarna kurierka Komendy Głównej AK, ponad sto razy nielegalnie przekraczała granice III Rzeszy. Równie silnym echem odbija się w świecie postać dr Wandy Błeńskiej, nazywanej „Matką Trędowatych”. Absolwentka toruńskiego gimnazjum żeńskiego przez dziesięciolecia niosła pomoc chorym w Ugandzie. Z Grudziądzem z kolei związana jest postać Karoli Skowrońskiej jedynej kobiety z tytułem honorowego rotmistrza i kustosza pamięci o tradycjach kawaleryjskich. To zaledwie kilka przykładów z długiej listy kobiet, których dokonania do dziś stanowią dla nas dowód, że ambicja i siła charakteru mieszkanek regionu nie mają granic.

Od wielkich ekranów kina, przez wojenne szlaki, po nowoczesne laboratoria, światowy biznes czy lokalny aktywizm – mieszkanki Kujaw i Pomorza od dekad nadają rytm swojemu województwu. To opowieść o kobietach, które dzięki wiedzy, determinacji i pasji nie tylko zmieniają naszą codzienność, ale też dbają o to, by regionalna tożsamość pozostała żywa.

Ta sama energia, która napędzała dawne pionierki, dziś pozwala współczesnym mieszkankom regionu kształtować rzeczywistość. Ciekawym forum współpracy liderek stała się Kujawsko-Pomorska Rada Kobiet, powołana jako ciało doradcze przy zarządzie województwa. Jej powstanie w 2024 roku było odpowiedzią na realną potrzebę zintegrowania działań na rzecz równości i aktywizacji zawodowej. Rada funkcjonuje jako zespół praktyczek, w którym zasiadają przedstawicielki nauki, biznesu i kultury. Przewodniczącą jest Anna Wołek – na co dzień dyrektorka Kujawsko-Pomorskiego Teatru Muzycznego w Toruniu. Wspierają ją m.in. wiceprzewodnicząca Barbara Ostrowska z Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy oraz sekretarz Karolina Welka ze środowiska medycznego. Zamiast ograniczać się do formalnego opiniowania uchwał, zespół złożony z 28 przedstawicielek podejmuje konkretne działania. Przykładem jest cykl Regionalnych Spotkań Kobiet

Właścicielka marki „Iga Sarzyńska Wzrusza Toruń", przedsiębiorczyni, która tradycyjnemu piernikarstwu nadała formę nowoczesnej sztuki. Jako laureatka prestiżowego tytułu Bizneswoman Roku (konkurs Sukces Pisany Szminką), łączy rzemieślniczą pasję z wizjonerskim designem i współpracą z artystami. Jej wyroby stały się nową, luksusową wizytówką regionu. Sukces w biznesie godzi z misją społeczną – jako współinicjatorka Toruńskiego Balu Charytatywnego aktywnie wspiera dzieci z lokalnych domów dziecka.

Aktywnych pod hasłem „Siła Liderek Kujaw i Pomorza”, który tylko w marcu 2026 roku zgromadził ponad 250 uczestniczek z blisko 50 miejscowości. To tam wprowadzono innowacyjną formułę „szybkich randek biznesowych” (speed dating), pozwalającą na błyskawiczne nawiązanie kontaktów między właścicielkami firm a działaczkami organizacji pozarządowych. Równolegle, na poziomie miejskim, modelowym przykładem skuteczności stała się Toruńska Rada Kobiet, która w marcu 2026 roku sfinalizowała swoją pierwszą, trzyletnią kadencję. Pod przewodnictwem Agaty Chyżewskiej-Pawlikowskiej, znanej społeczniczki i założycielki oddolnych ruchów feministycznych, rada ta stała się platformą realnego wpływu na życie miasta. Przez trzy lata działalności gremium odbyło 28 merytorycznych spotkań, wypracowując rekomendacje m.in. do programów przeciwdziałania bezdomności oraz postulaty dotyczące bezpieczeństwa kobiet w przestrzeni publicznej, w tym ograniczania nocnej sprzedaży alkoholu. Wyjątkowym osiągnięciem Rady było stworzenie profilu „Herstoria”, który przywraca pamięć o wybitnych toruniankach, budując tożsamość nowych pokoleń mieszkanek.

WIELKIE UMYSŁY

Również kujawsko-pomorskie uczelnie to dziś dynamiczne nowoczesne ośrodki, w których kobiety ze swoimi osiągnięciami zdecydowanie dotrzymują kroku światowym trendom i aktywnie włączają się w budowanie struktur wspierających równość. Niekwestionowaną ikoną wśród takich postaw jest prof. Katharina Bogusławski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jako wybitna chemiczka kwantowa i laureatka prestiżowego Medalu Diraca, wyznacza nowe kierunki w opracowywaniu metod opartych na sieciach tensorowych – precyzyjnym modelowaniu skomplikowanych

DR HAB. JOANNA KUCHARZEWSKA, DR HAB. MONIKA WAŁACHOWSKA

I DR HAB. MAGDALENA BARWIOŁEK

Władze UMK w Toruniu współtworzą trzy naukowczynie, które łączą prestiżowe funkcje prorektorek z sukcesami w swoich dyscyplinach badawczych. Prof. Joanna Kucharzewska jako prorektorka ds. promocji i współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym odpowiada za budowanie relacji uczelni z biznesem i regionem. Prof. Magdalena Barwiołek pełni funkcję prorektorki ds. kontaktów międzynarodowych, dbając o obecność toruńskiego uniwersytetu w światowych projektach i programach. Z kolei prof. Monika Wałachowska jako prorektorka ds. studenckich i kształcenia sprawuje pieczę nad jakością nauczania i sprawami młodej społeczności akademickiej.

struktur cząsteczkowych. Jej praca ma fundamentalne znaczenie dla przyszłości farmakologii, umożliwiając projektowanie leków nowej generacji. Przełomowe działania prowadzone są m.in. w Zakładzie Medycyny Regeneracyjnej Collegium Medicum UMK, gdzie prof. Marta Pokrywczyńska jako jedna z nielicznych w Polsce uzyskała zgodę na wytwarzanie produktów leczniczych terapii zaawansowanej (ATMP). Jej zespół pracuje nad inżynierią tkankową nakierowaną na regenerację pęcherza moczowego –to technologia, która daje nadzieję pacjentom onkologicznym na powrót do zdrowia i poprawę jakości

życia. Badacze za ten sukces zostali w 2025 roku uhonorowani Nagrodą Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

KOBIECY BIZNES

W sferze gospodarczej kobiety na Kujawach i Pomorzu nie tylko uczestniczą w rynku, ale czasem wręcz dominują w branżach wymagających połączenia dalekosiężnej wizji z żelazną, rzemieślniczą konsekwencją. To tutaj, na styku tradycyjnego przemysłu, nowoczesnych usług i wysokiej klasy designu, rodzą się projekty, które stają się wizytówką województwa w kraju i za granicą. Wzorem sukcesu w sektorze motoryzacyjnym

Aleksandra Łukomska-Smulska jest przewodniczącą toruńskiego oddziału Europejskiej Unii Kobiet i wiceprzewodniczącą sekcji polskiej tej organizacji. Dąży do zwiększenia wpływu kobiet na życie polityczne i obywatelskie oraz skuteczniejszej ochrony ich praw.

MARTA WALASIŃSKA

Twórczyni Beauty Business Academy z Inowrocławia, szkoląca przyszłe liderki branży kosmetycznej w zakresie strategii i rentowności. Laureatka prestiżowej nagrody BusinessWoman Awards 2025 posiada ponad 15-letnie doświadczenie w sektorze beauty i dóbr luksusowych, przechodząc drogę od brand managera przez dyrektora marketingu i e-commerce po prowadzenie własnej firmy. Jej BB Academy to unikalna przestrzeń, w której pomaga markom budować tożsamość i rynkową przewagę, przeszkoliła już ponad 5000 osób i wdrożyła ponad 1500 produktów na rynek. Współtworzyni pierwszego w Polsce kompleksowego rocznego programu mentorskiego dla branży kosmetycznej „Strategia beauty – od chaosu do stabilnego biznesu.”

Siła KobieTY to cykliczny projekt wspierany przez Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego, promujący profilaktykę nowotworową. Co roku 12 bohaterek – pacjentek onkologicznych –zaproszonych zostaje do udziału w wyjątkowej sesji zdjęciowej. Artystyczna wystawa ich portretów z różowym akcentem wędruje przez miasta Kujaw i Pomorza, przypominając mieszkankom o znaczeniu regularnych badań.

pozostaje Anna Frelik, właścicielka sieci salonów Auto Frelik. Jej firma istnieje od połowy lat 60. ubiegłego wieku. Obecnie prezeska udowadnia, że w zdominowanym przez mężczyzn świecie znawców koni mechanicznych, to kobieca intuicja i dbałość o detal decydują o rynkowej przewadze.

Prestiż regionalnej branży turystycznej i konferencyjnej od lat buduje Magdalena Hoffmann, prezeska Hotelu Copernicus Toruń. Pod jej wodzą obiekt stał się jednym z najważniejszych centrów biznesowych w tej części Polski, przyciągając międzynarodowe wydarzenia i budując wizerunek Torunia jako miasta nowoczesnego, a jednocześnie gościnnego. Jej skuteczność w zarządzaniu wyrasta z solidnego przygotowania merytorycznego – jest absolwentką zarządzania biznesem na Queen Mary University w Londynie oraz hotelarstwa i turystyki na poznańskim AWF. Ponad dwudziestoletnie doświadczenie zdobywane w renomowanych sieciach hotelowych w Polsce i Europie przekłada na rozwój lokalnego rynku. Jako wiceprezeska Lokalnej

KOBIECA TWARZ KUJAW I POMORZA

Konkurs organizowany w ramach Forum Kobiecości w Bydgoszczy to inicjatywa wyróżniająca regionalne liderki – kobiety z pasją, energią i siłą na każdym etapie życia. Laureatkami wojewódzkiego finału w 2025 roku zostały: w kategorii Kobiety Dojrzałe – Katarzyna Rodziewicz (powiat żniński), właścicielka zabytkowego Dworu w Sielcu, nagrodzona za jego renowację; w kategorii Matki – Aleksandra Radtke, naukowczyni z UMK opracowująca tytanowe implanty medyczne nowej generacji; w kategorii Córki - Marta Kramer (powiat brodnicki), znana z programu „Rolnik Szuka Żony”, rozwijająca pasje ogrodnicze i kulinarne w gospodarstwie.

Organizacji Turystycznej w Toruniu, aktywnie promuje region na arenie międzynarodowej. Współczesny krajobraz gospodarczy regionu dopełniają silne grupy networkingowe, takie jak „Biznes dla Kobiet”, których spotkania stanowią inkubator dla nowych, odważnych projektów. Przedsiębiorczynie regularnie spotykają się m.in. w bydgoskich Młynach Rothera. To tutaj swoją bazę ma jedna z najaktywniejszych grup, animowana przez Joannę Czerską-Thomas – właścicielkę agencji marketingowej M4Bizz– oraz Justynę Tessę, współwłaścicielkę firmy Tessa Dom. We Włocławku platformą dla kobiecego biznesu

często bywa Uzdrowisko Wieniec-Zdrój, z którym związana jest Hanna Cendrowska-Grządziel, aktywnie wspierająca inicjatywy gospodarcze i społeczne w tej części województwa. Z kolei w Grudziądzu za integrację środowiska odpowiada m.in. Wiesława Plucińska, wieloletnia prezes lokalnego Klubu Kobiet Biznesu, która od dekad promuje przedsiębiorczość wśród mieszkanek swojego miasta nad Wisłą.

SOLIDARNOŚĆ W DZIAŁANIU

Ważnym ogniwem kobiecej siły są w województwie liderki organizacji pozarządowych. Wzorcem sprawczego aktywizmu jest Stowarzyszenie na Rzecz

„Przedsiębiorczynie na wybiegu” to inicjatywa Kujawsko-Pomorskiej Izby Gospodarczej, w której w roli modelek wystąpiły lokalne liderki biznesu. W bydgoskim Hotelu City promowały w ten sposób regionalne marki, łącząc networking z celem charytatywnym.

KINGA MICKIEWICZ-SCHLÉSINGER I KINGA ŁUBIŃSKA

Założycielki Fundacji Nie tylko Matka Polka. Organizacja aktywnie przeciwdziała przemocy i dyskryminacji, wzmacniając sprawczość kobiet oraz dziewczynek. Oferuje profesjonalne wsparcie psychologiczne i prawne, budując bezpieczną przestrzeń do rozwoju bez ocen i presji. Przykładem jej działań jest projekt „Głos kobiet”, dedykowany osobom mierzącym się z przemocą i uzależnieniami, oraz cykl „Aspergirls 2” – nowatorskie warsztaty wzmacniające samoakceptację i kompetencje społeczne u dziewcząt w spektrum autyzmu.

BUDOWNICZKI KUJAW I POMORZA

Projekt społeczno-kulturalny, realizowany przez Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu, popularyzujący historie postaci, które z determinacją budowały lokalne społeczności Kujaw Pomorza. Inicjatywa przywraca pamięć o codziennej pracy kobiet. Poprzez spektakle, wystawy i warsztaty w 20 miejscowościach oraz cyfrowe archiwum budowniczki.pl, działania te czynią kobiece losy ważną częścią wspólnej tożsamości.

Rozwoju Kobiet „GINEKA” z Bydgoszczy, które pod wodzą Iwony Borkowskiej promuje ekonomię społeczną jako skuteczne narzędzie walki z wykluczeniem. GINEKA nie ogranicza się do doraźnej pomocy. Tworzy również stabilne mechanizmy, które pozwalają kobietom zagrożonym marginalizacją odzyskać godność i niezależność finansową. W praktyce organizacja ta skupia się np. na wspieraniu przedsiębiorstw społecznych oraz spółdzielni socjalnych, które tworzą miejsca pracy dla osób dotychczas wykluczonych zawodowo. Równie istotnym punktem na mapie regionu jest Fundacja GodNiej, mająca swoją siedzibę w podbydgoskim Niemczu. Za tą inicjatywą stoją Anna Burdziełowska-Kalbarczyk, Urszula Domańska oraz Daria Gralik – aktywistki, które na co dzień wykorzystują zawodową wiedzę z zakresu położnictwa, socjologii i wsparcia okołoporodowego. Fundacja promuje ideę, że każda kobieta zasługuje na to, by przechodzić przez kluczowe etapy życia – od dojrzewania, przez macierzyństwo, aż po wiek dojrzały –w sposób godny i świadomy. Oferuje profesjonalne wsparcie doulowe i położnicze, edukację w ramach autorskich szkół rodzenia oraz warsztaty integrujące matki i kobiety w różnym wieku.

Wyzwania humanitarne ostatnich lat pokazały niezwykłą siłę sprawczą Tatiany Dembskiej, stojącej na czele toruńskiej Fundacji „Dobra dla dobra”. Jej najważniejszą zrealizowaną inicjatywą jest Dom Polsko-Ukraiński. Miejsce to, otwarte oficjalnie w czerwcu 2023 roku przy wsparciu władz Torunia, wyewoluowało z punktu doraźnej pomocy w przestrzeń wsparcia i dialogu. Dziś Fundacja oferuje tam nie tylko konsultacje prawne i psychologiczne, ale przede wszystkim prowadzi bogaty program warsztatów artystycznych, szkoleń zawodowych oraz spotkań międzypokoleniowych, które pozwalają uchodźczyniom

DOROTA PŁOSKA-GRZYBOWSKA I KAFKA JAWORSKA

Doświadczone menedżerki kultury, które od lipca 2023 roku wspólnie zarządzają Centrum Kultury Dwór Artusa w Toruniu. Dorota Płoska-Grzybowska, absolwentka historii na UMK z wieloletnim stażem w branży medialnej, pełni funkcję dyrektorki instytucji. Kafka Jaworska, twórczyni i wieloletnia szefowa festiwalu BellaTofifest, odpowiada za ofertę artystyczną jako dyrektorka programowa. Od stycznia 2024 roku duet realizuje autorską wizję placówki, łącząc jej tradycję z nowymi festiwalami i interdyscyplinarnymi projektami.

odnaleźć bezpieczeństwo i w pełni usamodzielnić się w nowej rzeczywistości.

NASZA TOŻSAMOŚĆ Poczuciu regionalnej wspólnoty sprzyja praca kobiet przypominających o naszych korzeniach. Krystyna Lewicka-Ritter, znana dziennikarka i społeczniczka, od lat dokumentuje losy mieszkanek wsi, łącząc tradycję ze współczesnością. Jej misją jest przywracanie pamięci o kulturze regionu, co uwieczniła w nagrodzonej książce o podróży śladami Oskara Kolberga. Jako współorganizatorka Jarmarku w Myślęcinku, od lat

przybliża mieszkańcom rzemiosło i smaki „małych ojczyzn”.

Równie ważną strażniczką lokalnej pamięci jest Justyna Makarewicz, twórczyni Dźwiękowego Archiwum Kcyni. Od 2012 roku gromadzi cyfrowe wspomnienia, relacje audio i stare fotografie, chroniąc je przed zapomnieniem. Jako ambasadorka archiwistyki społecznej uczy mieszkańców dbałości o pamiątki i dokumentowania rodzinnych losów, m.in. za pomocą autorskiego „Przystanku rodzinnych wspomnień”. Organizowane przez nią spotkania „Ciekawość świata” i letnie spacery historyczne przybliżają dziedzictwo regionu szerokiemu gronu odbiorców.

„Kobieta na fasadach” to wyjątkowa inicjatywa Kujawsko-Pomorskiego Centrum Kształcenia w Bydgoszczy, które w 2025 roku zaprosiło mieszkańców do odkrywania kobiecych motywów w architekturze. Podczas spaceru prowadzonego przez historyczkę sztuki Annę Maj, uczestnicy poznawali symbolikę i historię rzeźb zdobiących XIX- i XX-wieczne kamienice miasta.

DAWID KILON

Bydgoski ornitolog, ilustrator i edukator przyrody związany z Politechniką Bydgoską. Jego charakterystyczne rysunki edukacyjne można zobaczyć na ścieżkach przyrodniczych i w parkach w całej Polsce. Jest autorem imponującego atlasu Ptaki Kilona, w którym uwiecznił blisko 4000 sylwetek ptaków spotykanych w naszym kraju oraz ilustracji do książki Supermoce naszych zwierząt. Jako doświadczony przewodnik podróżował od arktycznego Spitsbergenu aż po Antarktydę. Swoją pasją dzieli się na warsztatach rysunku oraz w mediach społecznościowych na profilu „Mówią, że potrafi rysować”.

Natura w obiektywie

Od Borów Tucholskich, przez nadwiślańskie łęgi, pojezierne krajobrazy i ukryty w mikroskali świat leśnego runa, aż po rozgwieżdżone niebo – lokalni fotografowie z niezwykłą wrażliwością uwieczniają różnorodność regionu. Ich prace nie tylko zachwycają mieszkańców regionu, ale też zdobywają nagrody w prestiżowych konkursach. Pasja dokumentowania przyrody pozwala na nowo odkrywać bogactwo Kujaw i Pomorza, stając się okazją do popularyzacji wiedzy o środowisku oraz uważnej obserwacji zachodzących w nim zmian.

DANIEL PACH

Ceniony fotoreporter, dla którego polska natura jest jednym z najważniejszych tematów. Z pasją uwiecznia dziką faunę, krajobrazy z lotu ptaka czy lokalne dziedzictwo. Laureat licznych wyróżnień, m.in. Grand Press Photo w kategorii przyroda. Album z jego zdjęciami Drzwi do krajobrazu. Parki krajobrazowe Województwa Kujawsko-Pomorskiego wydany przez samorząd województwa, otrzymał Nagrodę Magellana przyznawaną za najlepsze publikacje turystyczne. Fotograf w swoich pracach łączy reporterską wnikliwość z artystyczną wrażliwością. Tak powstałe zdjęcia, będące wynikiem wielogodzinnych zasiadek, pozwalają odkrywać niedostępne na co dzień skarby regionu.

Sztuka dokumentowania przyrody na Kujawach i Pomorzu rozkwita m.in. dzięki pracy pasjonatów, dla których odkrywanie tajemnic dzikiego świata stało się czymś znacznie więcej niż tylko hobby. Nie bez powodu właśnie tu narodziły się inicjatywy takie jak Międzynarodowy Festiwal Sztuk Wizualnych Inspirowanych Naturą „Sztuka Natury” w Toruniu, od lat goszczący mistrzów kadru z całego świata. Wydarzenie obejmuje zarówno wystawy, jak i panele tematyczne, podczas których uznani twórcy dzielą się wiedzą o tym, jak najlepiej uchwycić ducha flory i fauny. Dzięki takim spotkaniom mamy szansę lepiej poznać otaczający nas świat lasów, jezior czy dolin rzecznych i uważniej przyjrzeć się życiu ich mieszkańców.

ODDANI NATURZE

Ważnym ogniwem integrującym środowisko dokumentalistów natury jest Związek Polskich Fotografów Przyrody – z działającymi w regionie okręgami Kujawsko-Pomorskim i Toruńskim. Organizacja ta wyznacza wysokie standardy etyczne: tutaj dobro fotografowanego obiektu i nienaruszalność jego siedliska są zawsze ważniejsze niż efektowny kadr. Jedną z postaci najlepiej uosabiających takie podejście, jest Piotr Szumigaj. Jako technik-leśnik, zawodowo związany z Wdeckim Parkiem Krajobrazowym, łączy wiedzę ekspercką z artystyczną wrażliwością. Jego wystawa „Opowieści ze Stumilowego Lasu” oraz album O czym szumi gaj. Opowieści z Borów Tucholskich to zapisy tysięcy kilometrów przebytych w poszukiwaniu tego jednego ujęcia,

KAMIL BILECKI

Pracownik Centrum Edukacji Ekologicznej w Grudziądzu, autor popularnych artykułów edukacyjnych. Specjalizuje się w fotografii ptaków i dzikiej fauny miejskiej. Jest autorem fotografii użytych w takich publikacjach, jak np. Dokarmianie ptaków zimą Aktywnie promuje edukację przyrodniczą, organizując zajęcia terenowe i warsztaty.

WYSTAWA „NASZE FASCYNACJE”

Wydarzenie zorganizowane w 2025 roku w bydgoskim Domu Kultury „Orion” to wspólne dzieło pasjonatów ze Stowarzyszenia Polskich Fotografów Ptaków i Przyrody w Bydgoszczy i Związku Polskich Fotografów Przyrody. Ponad 40 fotografii ukazało bogactwo świata przyrody: od ptasich portretów po malownicze ujęcia żywiołów.

Artyści fotograficy Jadwiga

i Marek Czarneccy, przy finansowym wsparciu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, zrealizowali projekt „Kształt wody” przedstawiający wyjątkowe oblicze Wisły. Uwiecznili 202 km rzeki z perspektywy lotniczej przy użyciu dronów. Efekt 35 dni pracy ukazały zmienne koryto, piaszczyste łachy i dzikość nurtu królowej polskich rzek.

które odda prawdziwe i poruszające oblicze zmieniającego się krajobrazu. Prezes toruńskiego okręgu często podkreśla, że w fotografii przyrodniczej najważniejsza jest konsekwencja – wstawanie przed świtem, marznięcie w trzcinach i pokora wobec świata, którego nie da się kontrolować. Piotr Szumigaj jest również autorem słynnego zdjęcia kruków „Rodzinna sprzeczka”, które otrzymało prestiżowe wyróżnienie w konkursie National Geographic. Na czele pomorsko-kujawskiej sekcji stoi z kolei Marcin Woźniak – fotograf głęboko związany z rodzinnymi Osięcinami. Choć z wykształcenia jest technologiem chemicznym, to właśnie podglądanie dzikiego życia regionu stało się jego największą misją. W obiektywie z wyjątkową starannością zamyka głównie świat ptaków i ssaków, a jego wieloletnie obserwacje w terenie zaowocowały współautorstwem albumów, takich jak np. Parki Krajobrazowe i Obszary Chronionego Krajobrazu Województwa

Kujawsko-Pomorskiego. Wybitne wyczucie kadru i artystyczna wytrwałość przyniosły mu liczne nagrody, na czele z pierwszym miejscem w prestiżowym konkursie

„Przyroda Województwa Kujawsko-

PAWEŁ HORODYSKI

Na co dzień zawodowo związany z handlem, po godzinach pasjonat fotografii. Jako członek ZPFP dokumentuje dzikie zwierzęta bez nęcenia i wsparcia AI, kierując się zasadą „czystej natury”. Stawia na rygorystyczne przygotowanie: od analizy biotopów po kontrolę zapachów (specjalistyczny strój przechowuje w sianie). Samouk, dla którego fotografowanie w lasach regionu to forma odpoczynku od cywilizacji. Wierzy, że cierpliwość i etyka są ważniejsze niż najdroższy obiektyw.

-Pomorskiego”. Chętnie dzieli się swoim warsztatem podczas licznych prelekcji w szkołach, ucząc młodzież uważności i szacunku do siedlisk zwierząt. Efekty jego spotkań z dziką przyrodą dokumentuje m.in. na autorskiej stronie wildphoto.pl. Przykład podobnej pasji znaleźć można w Nadleśnictwie Miradz, gdzie pracuje Paweł Kaczorowski – leśnik, inżynier nadzoru i ceniony ornitolog. Jego droga do fotografii nie była oczywista; jako chłopak z blokowiska początkowo wybierał piłkę nożną, by później, dzięki przeprowadzce

na skraj miasta i lekturze atlasu Jana Sokołowskiego, odkryć świat ptaków. Dziś dokumentuje przede wszystkim Lasy Miradzkie oraz ich pierzastych mieszkańców. Jako leśnik i obserwator natury „z pierwszej linii frontu”, w swoich pracach przemyca refleksję nad postępującymi zmianami klimatycznymi – od dotkliwego braku wody na Kujawach, po skutki gwałtownych huraganów.

WAŻNE DETALE

Do grona oddanych naturze artystów należy też Magdalena Majewska,

W ogólnopolskim konkursie „Perły Polskiej Przyrody” znaczące sukcesy osiągają również artyści z naszego regionu. W ósmej edycji pierwsze miejsce w kategorii „Inne zwierzęta” zdobył Bydgoszczanin Andrzej Bizoń.

SZYMON CHOJNACKI

Bydgoski fotograf specjalizujący się w dokumentowaniu nocnego nieba. W swoich pracach uwiecznia gwiazdy, Księżyc oraz zorzę polarną, poszukując kadrów wolnych od zanieczyszczenia światłem – od lokalizacji w naszym regionie, przez Bieszczady po Norwegię. Artysta aktywnie promuje ochronę ciemnego nieba, zwracając uwagę na problem nadmiaru sztucznego światła, który odbiera nam możliwość podziwiania Drogi Mlecznej.

Wydział Nauk Biologicznych

UKW w 2025 roku wyłonił talenty fotografii przyrodniczej wśród młodych osób. W ramach projektu „Pokolenie

Z na tropie innowacji nauki” zorganizowano konkurs „W obiektywie Pokolenia Z” promujący przyrodniczą spostrzegawczość młodzieży.

Pierwsze miejsce zajęła Zofia Witkowska z VIII LO w Bydgoszczy.

biolożka i graficzka, która swoją uwagę skupiła przede wszystkim na śluzowcach – jednych z najbardziej tajemniczych form życia. Jej zdjęcia, publikowane m.in. w magazynie „Salamandra”, odkrywają przed nami świat organizmów, które w nowoczesnej systematyce nie są zaliczane do roślin, zwierząt ani grzybów, lecz stanowią część grupy Amoebozoa. Ich zarodnie często mają mniej niż 1 milimetr wysokości. Dokumentując ich skryty świat fotografka udowadnia, że fascynująca przyroda regionu kryje się także w mikroskali.

Jako mistrz fotografowania botanicznych detali zasłynął również Jakub Biewald, absolwent Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie z wyróżnieniem obronił dyplom z rzeźby. To właśnie akademickie wykształcenie i artystyczne zaplecze determinują jego unikalne podejście do uwieczniania na zdjęciach natury. W kadrach Biewalda znaleźć można rzadkie okazy roślin – takie jak obuwik pospolity rosnący w naszych parkach krajobrazowych – oraz ich niesamowite faktury i kształty pokazane poprzez grę świateł.

TO, CO NAD NAMI

Gdy słońce znika za horyzontem, pasja dokumentowania natury przenosi się w stronę zenitu.

PIOTR GÓRNY

Matematyk fotograf przyrody, który w swojej twórczości skupia się na popularyzowaniu wiedzy o pospolitych gatunkach ptaków śpiewających. Rok 2025 przyniósł mu spektakularne sukcesy międzynarodowe: zwycięstwo w prestiżowym konkursie Szwajcarskiego Instytutu Ornitologicznego (w kategorii „Emotion”) oraz drugie miejsce na francuskim Festival de l’Oiseau et de la Nature. Nagrodzony kadr, przedstawiający cień sikory bogatki na liściu klonu, powstał na bydgoskich Jachcicach. Autor licznych wystaw (m.in. w Bieszczadzkim Parku Narodowym) konsekwentnie łączy artystyczną wrażliwość z nauką, promując region na światowej arenie fotografii przyrodniczej.

Wyjątkową postacią w tej dziedzinie jest torunianin Michał Rakowski –choć zawodowo od niemal dwóch dekad związany jest z handlem zagranicznym, w wolnych chwilach staje się cierpliwym kronikarzem nocnego nieba. Jego przygoda zaczęła się od radiowej audycji o spadających gwiazdach, słuchanej podczas powrotu z rodzinnego wypadu nad jezioro. Ten jeden impuls wystarczył, by dawne, szkolne zainteresowania kosmologią zamieniły się w życiową pasję, która dziś pozwala mu odsłaniać tajemnice wszechświata ukryte przed ludzkim okiem. Artysta szybko odkrył, że choć obserwacje przez teleskop mają swój urok, dopiero matryca aparatu

potrafi zarejestrować słabe światło odległych galaktyk, ukazując detale, których nie dostrzeże nawet najdoskonalszy ludzki wzrok.

To właśnie ta „magia” sprawia, że fotograf przemierza okoliczne miejscowości w poszukiwaniu idealnego kadru, łącząc lokalny krajobraz z głębią kosmosu. Tym, co jednak zdecydowanie go wyróżnia, jest autentyczna chęć budowania społeczności pasjonatów fotografii. Na swoim blogu oraz kanale YouTube nie tylko publikuje zdjęcia, ale przede wszystkim dzieli się doświadczeniem i poradami. Wierzy, że każdy dzień daje szansę, by spojrzeć w nowy sposób na otaczajacą nas rzeczywistość.

Konkurs fotograficzno-filmowy „W Kadrze Natury” to inicjatywa skierowana do uczniów szkół z województwa kujawsko-pomorskiego. Przedsięwzięcie realizowane przez toruńskie Europejskie Centrum Współpracy Młodzieży w ramach projektu „Kujawsko-Pomorskie Jestem Eko” zachęca do dokumentowania lokalnych ciekawostek przyrody.

MATEUSZ KOŁODZIEJSKI

Skoczek wzwyż na co dzień reprezentujący Zawiszę Bydgoszcz. Już jako junior odnosił sukcesy międzynarodowe, zdobywając brąz mistrzostw świata oraz srebro mistrzostw Europy. Do toruńskiej rywalizacji przystępował jako rekordzista z wynikiem 2,30 m, który w lutym 2026 roku wywindował go do światowej czołówki. Podczas debiutu na Halowych Mistrzostwach Świata Kujawy Pomorze 26 zajął 7. lokatę, będąc jednym z pięciu reprezentantów województwa w biało-czerwonej kadrze. Ten trzykrotny mistrz Polski seniorów swoim wynikiem potwierdził stałą przynależność do światowej elity sportu.

Tu bije serce Królowej Sportu

Kujawy i Pomorze to region, w którym lekkoatletyka łączy pokolenia. Dzięki strategicznej współpracy największych ośrodków, nowoczesnej infrastrukturze oraz systemowemu wsparciu samorządu, województwo wyrasta na europejskie centrum tej dyscypliny. To tu rodzą się wielkie talenty sportowe, szlifowana jest mistrzowska forma i odbywają się wydarzenia, na które skierowane są spojrzenia całego świata.

UROCZYSTA PARADA

20 marca 2026 roku oficjalnie rozpoczęły się w Toruniu halowe mistrzostwa świata w lekkiej atletyce. O 15:30 zabrzmiał miejski hejnał, po którym z Rynku Nowomiejskiego w stronę Ratusza ruszyła barwna parada. Sportowe reprezentacje z różnych krajów przeszły ulicami miasta w towarzystwie kibiców i mieszkańców, otwierając w ten sposób trzy dni zawodów.

Halowe Mistrzostwa Świata Kujawy Pomorze 26 to zwieńczenie wieloletniej, zintegrowanej pracy całego regionu. W dniach 20–22 marca 2026 roku Kujawsko-Pomorska Arena Toruń gościła ok. 700 sportowców z 111 krajów, a trybuny wypełniły się kibicami czekającymi na wielkie emocje. Uroczysta ceremonia otwarcia z koncertami gwiazd, takich jak Ray Wilson, Oskar Cyms czy Gromee oraz barwną paradą, godna była królowej sportu.

SUKCESY POLSKI

Zawodnicy krajowej reprezentacji – w której nie brakowało przedstawicieli kujawsko-pomorskich klubów – zdobyli łącznie cztery medale. Choć sportowcy z najwyższymi laurami

trenują na co dzień poza naszym regionem, to właśnie tu szlifowali wcześniej swoją formę. Najmocniejszym polskim akcentem był występ Jakuba Szymańskiego z SKLA Sopot – w finale biegu na 60 metrów przez płotki nie dał szans rywalom, wygrywając z czasem 7,40 s. Lekkoatleta od lat traktuje toruńską halę jak własne podwórko, na którym w zgrupowaniach kadry narodowej trenował by uzyskać najwyższą formę.

Srebrny medal na 400 metrów wywalczyła Natalia Bukowiecka (wczesniej startująca pod panieńskim nazwiskiem Kaczmarek), obecnie z klubu Podlasie Białystok. Wynikiem 50,83 s wyrównała swój fenomenalny rekord Polski i po raz kolejny udowodniła, że błękitna bieżnia w Toruniu jest dla niej niezwykle szczęśliwa. To właśnie w tej hali przed laty osiagała w swojej

ŚREDNIOWIECZNY DZWON NA STO DNI PRZED STARTEM

Sukces Halowych

Mistrzostw Świata

Kujawy i Pomorze 26 to dopiero początek wielkich lekkoatletycznych emocji w regionie.

Bydgoszcz już teraz przygotowuje się do organizacji podwójnych

Mistrzostw Europy w 2027 roku – dla kategorii U20 oraz

U23. Będzie to kolejne gigantyczne wyzwanie, które przyciągnie do województwa tysiące młodych sportowców i kibiców, potwierdzając status

Kujaw i Pomorza jako europejskiej stolicy lekkiej atletyki.

Dźwięk siedmiotonowego dzwonu Tuba Dei z 1500 roku był oficjalnym sygnałem, że do Halowych Mistrzostw Świata zostało równe 100 dni. Polscy lekkoatleci (na zdjęciu od lewej)

– Paweł Wojciechowski, Marika Popowicz-Drapała, Mateusz Kołodziejski, Piotr Lisek, Anna Matuszewicz, Adriana Sułek-Schubert Mikołaj Szczęsny – wspólnie wprawili w ruch ten wiekowy zabytek.

konkurencji bardzo dobre wyniki. Emocji dostarczyła również Pia Skrzyszowska – na co dzień z KS AZS AWF Warszawa – zdobywając brąz i bijąc rekord Polski w biegu płotkarskim. Z kolei sztafeta mieszana 4x400 metrów uplasowała się na trzecim miejscu. W jej składzie o medal walczyli zawodnicy, dla których kujawsko-pomorskie obiekty sportowe są znaną przesztrzenią: Kajetan Duszyński (AZS Łódź) – stały i gorąco dopingowany uczestnik bydgoskiego Memoriału Ireny Szewińskiej oraz toruńskich mityngów, Anna Gryc (AZS AWF Warszawa) – regularnie i z sukcesami rywalizująca na toruńskim tartanie podczas halowych mistrzostw kraju, Marcin Karolewski (OŚ AZS Poznań), częsty gość kujawsko-pomorskich

HISTORYCZNY TRIUMF I WIELKIE EMOCJE MISTRZA

Jakub Szymański został halowym mistrzem świata w biegu na 60 metrów przez płotki. Po finale, w którym osiągnął rewelacyjny czas 7,40 s, zawodnik nie krył wzruszenia. Zwycięstwo było dla niego szczególnie ważne, zwłaszcza po ubiegłorocznym starcie w Nankinie, gdzie pechowe potknięcie na ostatnim płotku odebrało mu szansę na podium.

imprez lekkoatletycznych oraz Justyna Święty-Ersetic (AZS AWF Katowice), wielokrotna medalistka ważnych imprez, także rozgrywanych na Kujawach i Pomorzu.

SIŁA W REGIONIE

Bydgoskie kluby sportowe odegrały ważną rolę w przygotowaniu kadry. Adrianna Sułek-Schubert, reprezentująca Brdę Bydgoszcz, stanęła na starcie pięcioboju jako jedna z faworytek publiczności. W swoim dorobku posiada srebrne medale Halowych Mistrzostw Świata w Belgradzie oraz Mistrzostw Europy w Monachium, co stawia ją w panteonie światowej lekkoatletyki. Jej powrót do wielkiego sportu po przerwie macierzyńskiej i występ na Igrzyskach Olimpijskich w

Paryżu stały się inspiracją dla wielu osób, pokazując, że rodzicielstwo nie stanowi bariery w realizacji najbardziej ambitnych celów zawodowych. W Toruniu walczyła zaciekle w każdej konkurencji, kończąc rywalizację w ścisłej czołówce.

Z kolei w sztafecie kobiecej 4x400 metrów swoje umiejętności po raz kolejny pokazała Marika Popowicz-Drapała, ikona bydgoskiego Zawiszy. Do toruńskiego czempionatu przystępowała jako multimedalistka mistrzostw Europy i jedna z najbardziej utytułowanych polskich biegaczek, która w ostatnich sezonach bardzo dobrze odnalazła się na krótszym dystansie. Jako doświadczona liderka od lat jest mentorką, wprowadzając do

wielkiego sportu takie gwiazdy, jak

Anastazja Kuś czy Klaudia Osipiuk. W biegach na średnich dystansach nasz region reprezentowała Klaudia Kazimierska, zawodniczka Vectry Włocławek, również uczestniczka Igrzysk Olimpijskich w Paryżu na dystansie 1500 metrów. Jej start w toruńskiej hali był pokazem dojrzałości taktycznej i niesamowitej wytrzymałości, co pozwoliło na zaciekłą walkę z najszybszymi biegaczkami globu. Sukcesy Klaudii to efekt wieloletniej, systematycznej pracy oraz doświadczenia zdobytego podczas startów w prestiżowej lidze NCAA na Uniwersytecie Oregon.

Ważnym punktem był też występ reprezentantki gospodarzy – Anny Matuszewicz z MKL Toruń. Studentka

Polska reprezentacja liczyła 32 znakomitych sportowców, w tym pięcioro z województwa kujawsko-pomorskiego:

· Klaudia Kazimierska (Vectra Włocławek) – bieg na 1500 m,

· Anna Matuszewicz (MKL Toruń) – skok w dal,

· Adrianna

Sułek-Schubert (Brda Bydgoszcz)

– pięciobój,

· Marika

Popowicz-Drapała (Zawisza Bydgoszcz)

– sztafeta 4 x 400 m, sztafeta mieszana,

· Mateusz Kołodziejski  (Zawisza Bydgoszcz) – skok wzwyż.

PAWEŁ WOJCIECHOWSKI

Tyczkarz przez całą karierę związany z Zawiszą Bydgoszcz, sięgnął po najważniejsze laury: złoto mistrzostw świata w Daegu oraz halowe mistrzostwo Europy w Glasgow. Jego rekord życiowy, imponujące 5,93 m, przez lata windował go na szczyty światowych tabel. Choć w 2024 roku oddał swój ostatni skok i przeszedł na sportową emeryturę, nie rezygnuje z innych towarzyszących sportowym wydarzeniom aktywności. Podczas mistrzostw w Toruniu odgrywał ważną rolę ambasadora zawodów.

UNIKATOWE PAMIĄTKI

Towarzysząca mistrzostwom wystawa Museum of World Athletics (MOWA) w Toruniu była wyjątkową okazją do spotkania z historią sportu na żywo. W Centrum Handlowym Toruń Plaza podziwialiśmy pamiątki, takie jak np. kolce Marcusa O’Sullivana, mistrza świata w biegu na 1500 m z 1987 roku czy strój Devynne Charlton, w którym w 2024 roku sięgnęła po mistrzostwo świata i rekord globu na 60 m przez płotki w Glasgow. Jedną z gwiazd otwarcia był Robert Korzeniowski, czterokrotny mistrz olimpijski w chodzie na 50 km.

Podczas HMŚ padły: 2 rekordy świata  (Szwajcar Simon Ehammer w siedmioboju, Devynne Charlton z Bahamów w biegu na 60 metrów przez płotki), 6 rekordów halowych mistrzostw świata, 12 najlepszych wyników na świecie, 46 rekordów kraju i 174 rekordy życiowe.

UMK do mistrzostw przed własną publicznością przystępowała jako świeżo upieczona rekordzistka Polski. Zaledwie na początku lutego poprawiła aż 46-letni halowy rekord kraju w skoku w dal fenomenalnym wynikiem 6,77 m. W samej Arenie Toruń podczas marcowych mistrzostw ostatecznie zajęła 9. miejsce, kończąc rywalizację z rezultatem 6,50 m. Choć na rodzimym taranie nie zbliżyła się do swoich najlepszych wyników, zdobyte tu doświaczenie w starciu z najlepszymi sportowcami na świecie uznała za bezcenne doświadczenie przed letnią częścią sezonu. Równie wielkie emocje towarzyszyły konkursowi skoku wzwyż, w którym oczy kibiców były zwrócone na Mateusza Kołodziejskiego z bydgoskiego Zawiszy. Młody zawodnik w sezonie 2026 dokonał spektakularnego przeskoku do światowej czołówki, czego symbolem stał się rekord życiowy – 2,30 metra – ustanowiony na początku lutego podczas mityngu w czeskich Hustopečach. Awans do finału mistrzostw świata i rywalizacja z najlepszymi skoczkami globu potwierdziły jego gotowość do walki o czołowe miejsca w kolejnych sezonach.

TRENERZY NASZYCH GWIAZD

Prawdziwą legendą skoku wzwyż jest Włodzimierz Michalski z bydgoskiego Zawiszy, który poprowadził

PREZENTACJA MEDALI HALOWYCH MISTRZOSTW ŚWIATA KUJAWY I POMORZE 26

Krążki, o które w Toruniu walczyli lekkoatleci, kształtem nawiązywały do gwiazd, co podkreślało silny związek regionu z astronomią. Przedstawiały też kombinacje elementów graficznych związanych z mistrzostwami i rozproszonych punktów, tworzących znane w województwie „konstelacje dobrych miejsc”. Ten wyjątkowy projekt powstał we współpracy z Kujawsko-Pomorską Organizacją Turystyczną. Medale zaprezentowane zostały po raz pierwszy w lutym, podczas konferencji prasowej z udziałem Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Piotra Całbeckiego, dyrektora mistrzostw Krzysztofa Wolsztyńskiego, dyrektora biura sponsoringu sportu Orlen Pawła Patkowskiego oraz sportowców: Mariki Popowicz-Drapały i Maksymiliana Szweda.

Mateusza Kołodziejskiego do rekordu życiowego. Trener w swoim dorobku ma również przygotowanie tak utytułowanych skoczków, jak Sylwester Bednarek i od lat jest uznawany za jednego z najlepszych specjalistów tej dyscypliny sportu w Europie. Jego warsztat cechuje niezwykła dbałość o techniczne detale, co przekłada się na powtarzalność wyników jego wychowanków na największych światowych imprezach. Imponująco wygląda także praca Jacka Butkiewicza z Miejskiego Klubu Lekkoatletycznego w Toruniu. Znakomity niegdyś zawodnik, specjalizujący się w trójskoku,

do mistrzostw przygotowywał Annę Matuszewicz. Szkoleniowiec doskonale wie, jak rywalizować na najwyższym poziomie – sam w przeszłości wielokrotnie zdobywał tytuły mistrza kraju, a jego rekord życiowy (17,05 m) do dziś pozostaje szóstym wynikiem w historii polskiej lekkoatletyki. Od momentu powstania toruńskiego klubu Butkiewicz z ogromnym sukcesem przekłada bezcenne doświadczenie z bieżni na warsztat trenerski.

Rolę ważnego ośrodka sportowego na mapie regionu odgrywa Włocławek, gdzie Agnieszka Nowakowska w klubie

World Athletics ogłosiło toruńskie zawody najlepszymi halowymi mistrzostwami świata w historii. W Kujawsko-Pomorskiej Arenie Toruń pojawiło się ponad 20 tysięcy widzów. Około 70 nadawców w 130 krajach transmitowało te sportowe potyczki.

SPORTOWE MIASTECZKO

KIBICA

Przez trzy dni fani sportu mogli śledzić transmisje na wielkich ekranach i spotkać zawodników startujących w mistrzstwach, np. Adama Kszczota czy Jakuba Szymańskiego. Dla chętnych na Rynku Nowomiejskim dostępna była także profesjonalna bieżnia Mondo i przyrządy do skoków. Młodsi kibice oblegali strefę VR i fotobudki AI, a smakosze zajadali się regionalnym bigosem i pączkami przygotowanymi przez koła gospodyń wiejskich z całego regionu.

KRÓLOWA SPORTU NA SCENIE

Toruń podczas Halowych Mistrzostw Świata świętował nie tylko na arenie, ale i w przestrzeni kultury. 14 marca w Teatrze Horzycy odbyła się wyjątkowa premiera spektaklu Królowa sportu w reżyserii Jędrzeja Wieleckiego. Na Scenie na Zapleczu aktorzy wcielili się w największe ikony polskiego sportu: Irenę Szewińską, Władysława Komara czy Janusza Kusocińskiego. Twórcy przedstawili ich losy jako polifoniczną opowieść o ambicji, przyjaźni i potrzebie przekraczania własnych granic.

Amerykanin Cooper Lutkenhaus został najmłodszym w historii zdobywcą indywidualnego złotego medalu halowych mistrzostw świata. Mając zaledwie 17 lat i 93 dni podczas toruńskich zawodów wygrał bieg na 800 metrów, co na tę chwilę jest osiągnięciem bez precedensu. Triumf nastolatka pomógł reprezentacji USA zająć pierwsze miejsce w tabeli medalowej.

Vectra stworzyła skuteczny system szkolenia biegaczy średniodystansowych. Słynie z doskonałego przygotowania taktycznego swoich podopiecznych, co czyni z nich zawodników gotowych na najbardziej nieprzewidywalne scenariusze podczas startów.

SYSTEMOWE WSPARCIE

Fundamentem wszystkich tych sukcesów jest baza sportowa, która dzięki wsparciu finansowemu samorządów przeszła kolejny etap dynamicznego rozwoju, czyniąc z regionu jedno z najważniejszych centrów lekkoatletycznych. Kujawsko-Pomorska Arena Toruń, dzięki inwestycjom wartym ponad 16 milionów złotych, stała się jednym z najnowocześniejszych obiektów halowych w Europie, gdzie wymiana nawierzchni na rekordowo szybką oraz instalacja gigantycznych ekranów LED czy nowoczesnego nagłośnienia przygotowały obiekt na organizację największych mityngów, takich jak coroczny Copernicus Cup. Co istotne, hala stała się również bardziej ekologiczna dzięki montażowi paneli fotowoltaicznych i systemów odzysku energii. Równolegle w Bydgoszczy, na terenie kompleksu

NIEZASTĄPIENI PASJONACI SPORTU

Halowe mistrzostwa w Toruniu nie mogłyby się odbyć, gdyby nie zaangażowanie blisko pół tysiąca wolontariuszy. Od 17-latków po seniorów w wieku 70 lat – ci pasjonaci sportu z ogromnym entuzjazmem dbali o każdy detal największej lekkoatletycznej imprezy w historii regionu. Pracowali m.in. w biurach zawodów, przy wsparciu mediów, fizjoterapii czy kontroli antydopingowej. To właśnie ta niezwykła grupa stworzyła znakomitą atmosferę wydarzenia.

Zawiszy, dobiegła końca budowa nowej hali lekkoatletycznej i strzeleckiej o wartości ponad 84 milionów złotych, która oferuje zawodnikom 6500 metrów kwadratowych powierzchni treningowej, pozwalając na profesjonalne szkolenie przez cały rok, bez względu na pogodę. Nowoczesna sieć infrastrukturalna wykracza jednak poza granice największych aglomeracji, obejmując kluczowe ośrodki w całym województwie. We Włocławku modernizacja zaplecza wokół Hali Mistrzów oraz stadionu lekkoatletycznego stworzyła doskonałe warunki dla biegaczy Vectry, podczas gdy Inowrocław, dzięki specjalistycznej infrastrukturze na stadionie im. Inowrocławskich Olimpijczyków, wyrósł na ważne w regionie centrum dla dyskoboli i oszczepników. Z kolei w Grudziądzu

inwestycje w ośrodki wioślarskie oraz bazę dla sportowców z niepełnosprawnościami w barwach klubu Start zapewniły światowy standard przygotowań. Tak rozbudowane zaplecze przyciąga do regionu nie tylko lokalne gwiazdy, ale i reprezentacje narodowe z innych krajów, chętnie wybierające Kujawy i Pomorze jako miejsce przygotowań do najważniejszych startów. Sukcesy te wspiera Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego, który konsekwentnie realizuje m.in. programy stypendialne, zapewniając stabilność finansową 139 najbardziej utalentowanym lekkoatletom, wioślarzom czy kolarzom, na co w 2026 roku przeznaczono ponad 1,3 miliona złotych. Największą liczbę stypendystów odnotowano w takich klubach, jak RTW Bydgostia, AZS UMK Toruń oraz Zawisza Bydgoszcz.

„50 sztafet Kujaw i Pomorza” to cykl wydarzeń organizowanych w ostatnich pięćdziesięciu dniach poprzedzających

Halowe Mistrzostwa Świata Kujawy Pomorze 26. W ramach akcji odbyły się treningi, turnieje oraz zajęcia sportowe w 24 dyscyplinach, np. sportach lekkiej atletyki, siatkówce, piłce nożnej, koszykówce, kajakarstwie, boksie czy hokeju na trawie.

BYDGOSKI FESTIWAL „PODRÓŻNICY”

Organizowane od 2011 roku największe w mieście święto globtroterów. Misją wydarzenia jest dzielenie się wiedzą i inspiracjami, bez względu na wiek, budżet czy doświadczenia uczestników. Program imprezy obfituje w pokazy filmów, wystawy fotografii, warsztaty oraz spotkania z wybitnymi autorami książek i podróżnikami. Ważnym punktem każdej edycji jest wręczenie nagród im. Tony’ego Halika za najbardziej inspirujące projekty podróżnicze.

Dookoła świata na Kujawach i Pomorzu

Aby odbyć ciekawą podróż, nie trzeba przekraczać granic regionu. Województwo kujawsko-pomorskie to konstelacja dobrych miejsc, a do tego nieoczywistych: od pałuckiej Wenecji i Paryża, przez lazurowe klify Piechcina przypominające adriatyckie wybrzeża, aż po tętniące amerykańską energią miasteczka westernowe. Te atrakcje skrywają w sobie opowieść, m.in. o pasji ludzi, którzy potrafią przenieść kawałek świata do serca Kujaw i Pomorza.

FESTIWAL PODRÓŻNIKÓW „PIĄTY OCEAN” W ŚWIECIU

Impreza organizowana przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Świeckiej skupiona jest na tematyce okołopodróżniczej. Pierwsza edycja odbyła się w 2017 roku. Misją wydarzenia pozostaje rozwijanie w mieszkańcach pasji oraz inspirowanie do przełamywania barier i uprzedzeń poprzez poznawanie różnych kultur czy miejsc.

Podróż przez „świat w granicach województwa” najlepiej zacząć na Pałukach, gdzie zagęszczenie międzynarodowych toponimów jest największe w Polsce. Najbardziej rozpoznawalny punkt na tej mapie to Wenecja w powiecie żnińskim. Nazwa miejscowości, malowniczo położonej na przesmyku między jeziorami Biskupińskim i Weneckim, nie jest dziełem przypadku – w XIV wieku nadał ją Mikołaj Nałęcz, ówczesny właściciel tych terenów, po powrocie ze studiów we włoskiej Wenecji. Możnowładca, kasztelan nakielski i sędzia ziemski kaliski, zapisał się w historii polskiego prawa jako pierwszy urzędnik wprowadzający rozróżnienie między datą wystawienia dokumentu a wykonaniem

czynności prawnej, co stało się milowym krokiem w profesjonalizacji średniowiecznej biurokracji. Wśród lokalnej ludności znany był jednak przede wszystkim jako Krwawy Diabeł lub Diabeł Wenecki. Legenda głosi, że za bezwzględność wobec poddanych i skąpstwo został ukarany – do dziś jego duch ma strzec skarbów w ruinach zamku, który sam zbudował. Współczesna Wenecja to jednak nie tylko mroczne legendy, ale przede wszystkim jeden z największych w Europie skansenów kolei wąskotorowej, gdzie parowozy, z których najstarszy pochodzi z 1899 roku, tworzą krajobraz rodem z planu filmów historycznych. Zaledwie kilkanaście kilometrów dalej mieści się lokalny Paryż. To wieś, której nazwa jest świadectwem wielkiego uczucia

MUZEUM PODRÓŻNIKÓW IM. TONY'EGO HALIKA W TORUNIU

FESTIWAL FADO W GRUDZIĄDZU

Część kujawsko-pomorskiej wsi

Łagiewniki od lat

50. XX wieku była potocznie nazywana

Nowym Jorkiem. Określenie to po raz pierwszy zostało żartobliwie użyte przez miejscowego proboszcza, który uzasadniał je „nowoczesnością” osady i nowojorskim stylem życia mieszkańców.

Nazwa została nawet formalnie zarejestrowana, jednak w 2010 roku

MSWiA uchyliło tę decyzję, uznając ją za bezcelową.

Powstało dzięki Elżbiecie Dzikowskiej, która przekazała miastu ponad 800 eksponatów zgromadzonych podczas wspólnych wypraw z Tony’m Halikiem. Stała ekspozycja „Pasja podróżowania” prezentuje bogactwo kultur pozaeuropejskich, w tym unikatowe tkaniny z Gwatemali, figurki prekolumbijskie z Meksyku oraz biżuterię etniczną z Namibii i Etiopii. Muzeum mieści się w zaadaptowanych zabytkowych kamienicach przy ul. Franciszkańskiej i obejmuje sale poświęcone wielkim odkrywcom oraz polskiemu wkładowi w opisywanie świata.

Wyjątkowe wydarzenie co roku zamienia Grudziądz w polskie centrum kultury portugalskiej.

To dwa dni wypełnione dźwiękami tradycyjnej gitary i saudade – pieśniami pełnymi tęsknoty i melancholii – oraz niezwykłymi spotkaniami artystycznymi. Na imprezie gościły już takie gwiazdy, jak Ana Moura czy Marta Pereira da Costa. Festiwal od lat prowadzi znany ceniony dziennikarz oraz podróżnik Marcin Kydryński.

XIX-wiecznego właściciela ziemskiego, Aleksandra Guttrego, do żony Prowidencji Radzimskiej, którą zauroczyła francuska stolica. Mąż, by choć w części zaspokoić tęsknotę ukochanej, nazwał swój majątek Paryżem. Dziś mieszkańcy z humorem traktują swoją „światowość”, a tablica miejscowości stała się obowiązkowym punktem na mapie turystów-kolekcjonerów ciekawych nazw.

Zbiór ten dopełnia m.in. Ameryczka, kolonia położona w gminie Szubin, która wraz z rypińskim Egiptem czy pałuckim Rzymem tworzy sieć miejsc-zagadek, od lat pobudzających wyobraźnię podróżników. Co ciekawe,

nasz Rzym zapisał się w nowoczesnej historii sportu jako miejsce organizacji I Igrzysk Olimpijskich Sportowców Wiejskich w 1960 roku. Impreza, będąca unikalnym w skali kraju nawiązaniem do antycznych zmagań, odbywa się w regionie do dziś. Na dodatek wiele edycji zorganizowanych zostało w kujawsko-pomorskich miejscowościach o „światowych” nazwach.

NIEZWYKŁE WODY I PUSTYNIE

Szukając lazurowej wody i jasnych, wapiennych klifów, nie musimy lecieć nad Adriatyk. Jezioro Piechcińskie, nazywane przez turystów „małą

Chorwacją”, to jedna z najbardziej

spektakularnych metamorfoz krajobrazowych w regionie. Akwen nie powstał w sposób naturalny –jest wynikiem zalania nieczynnego od lat 60. XX wieku kamieniołomu wapienia. To właśnie bogate w wapń podłoże sprawia, że woda przybiera tu niespotykany, turkusowy odcień, który w pełnym słońcu do złudzenia przypomina wybrzeża Dalmacji. Dla nurków Piechcin to prawdziwy raj. Przejrzystość wody sięgająca 12-15 metrów pozwala na odkrywanie podwodnych tajemnic, do których należą zatopione jaskinie, wraki jachtów (m.in. 13-metrowa „Magda M.”), a nawet toruński tramwaj typu Konstal 805. To miejsce

żyje także na srebrnym ekranie – unikalne klify stanowiły tło dla produkcji, takich jak film Karbala czy serial Misja Afganistan Również kujawska Sahara, stanowiąca część Broniewic pod Janikowem, jest miejscem o niezwykłym, industrialnym rodowodzie. Jej nazwa nierozerwalnie wiąże się z działalnością janikowskich zakładów sodowych i systemem tzw. „białych mórz”. Są to rozległe osadniki odpadów poprodukcyjnych, które wraz z historycznymi awariami wałów w ubiegłym wieku doprowadziły do zasolenia i pokrycia okolicznych

W Bydgoszczy

znajduje się miejsce, które przenosi nas prosto do Kraju Kwitnącej Wiśni. Ogrody Hellerówka to największy w regionie ogród japoński, liczący 3 hektary powierzchni. Twórcy tego miejsca z niezwykłą precyzją odtworzyli estetykę japońskich założeń ogrodowych, łącząc stawy, altany i rzadkie okazy botaniczne w spójną, medytacyjną całość.

Odbywający

się w Toruniu

Międzynarodowy

Festiwal Filmowy

Tofifest co roku

zaprasza widzów w rejony, których na co dzień nie mamy okazji odwiedzać.

Stałym punktem programu są

„Retrospektywy

Narodowe” – to właśnie tu polska publiczność często po raz pierwszy odkrywa dzieła kinematografii

z takich krajów, jak Chiny, Armenia, Turcja czy Kosowo.

Działająca od 1998 roku interaktywna atrakcja przybliża kulturę mieszkańców Wielkich Równin poprzez wiernie odtworzoną scenografię. Wioska składa się z tradycyjnych namiotów tipi –obozowiska rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej. Bogaty program artystyczno-edukacyjny wypełniają widowiskowe pokazy tańców Powwow, możliwość skorzystania ze strzelnicy oraz wystawy rękodzieła. Całość opiera się na idei żywych lekcji historii, dzięki czemu każdy może tu poczuć się jak na amerykańskiej prerii.

terenów grubą warstwą wapiennego osadu. Dziś te połacie jałowej ziemi, przypominające pustynny krajobraz i poddawane stopniowej rekultywacji, stanowią ciekawy przykład, jak przemysł trwale zmienia geografię regionu.

DZIKI ZACHÓD NA

WYCIĄGNIĘCIE RĘKI

Na Kujawach i Pomorzu można także poczuć autentycznego ducha amerykańskiej prerii. Silverado City w Bożejewiczkach koło Żnina to miasteczko westernowe, które powstało z ogromnej pasji do historii Dzikiego Zachodu. Pomysłodawca,

Kujawy i Pomorze skrywają również skarby na miarę Stonehenge – prastare grobowce sprzed 5500 lat. Ich historię możemy poznać m.in. w filmie Megality w reż. Krzysztofa Paluszyńskiego, który dokumentuje te osiągające 150 metrów długości budowle, znajdujące się m.in. w Wietrzychowicach, oraz przybliża świat dawnych mieszkańców tych ziem. Produkcja dofinansowana została z Kujawsko-Pomorskiego Funduszu Filmowego.

więzienie, domek legendarnej dr Quinn oraz największy w Polsce saloon. Klimat budują detale: drewniane fasady budynków, latarnie gazowe i dbałość o każdy szczegół. Programy artystyczne, obejmujące napady na bank, pojedynki rewolwerowców czy mrożące krew w żyłach pokazy kaskaderskie na koniach, sprawiają, że granica między Bożejewiczkami a amerykańską prerią niemal się zaciera.

Sebastian Bugno – na co dzień radca prawny – stworzył to miejsce na terenie rodzinnego gospodarstwa, realizując marzenie pielęgnowane od najmłodszych lat. Budowa kompleksu trwała dekadę, a cała przygoda zaczęła się od miłości do koni i widowiskowych napadów na żnińską kolejkę wąskotorową, przeprowadzanych w kowbojskim stylu nieopodal Biskupina. Dziś to miejsce, którego nazwa nawiązuje do kultowego filmu Lawrence'a Kasdana, potrafi tętnić życiem niczym XIX-wieczny Teksas. Odwiedzający mogą tu zobaczyć fort z wojny secesyjnej, biuro szeryfa,

Podobną atmosferę, w której przygoda spotyka się z nieszablonową edukacją, oferuje Mega-Park w Grudziądzu-Rudzie, malowniczo położony w sąsiedztwie Wielkiego Jeziora Rudnickiego. Obiekt zaczął działać w 1997 roku jako skromne „Rancho” serwujące potrawy z ryb. Z czasem przekształcił się jednak w imponujący kompleks podzielony na sześć tematycznych światów. Obok Western City, oferującego kaskaderskie popisy i wizyty w Kopalni Złota, rodziny z całego regionu wyruszają tu w podróż przez miliardy lat historii planety. W Krainie Dinozaurów na zwiedzających czekają realistyczne

Cykliczne wydarzenie od 2013 roku promuje dziedzictwo Węgier, angażując szerokie grono odbiorców – od uczniów lokalnych liceów szkół międzynarodowych, po kadrę JFTC NATO oraz przedstawicieli świata biznesu. Program festiwalu obejmuje wiele aktywności, w tym poszukiwanie węgierskich śladów w architekturze miejskiej, gry edukacyjne oraz tematyczne spacery z przewodnikiem.

JACEK BESZYŃSKI NA TORUŃSKICH SPOTKANIACH Z PIOSENKĄ FRANCUSKĄ

Od 2010 roku lipcowy Toruń wypełniają dźwięki szansonów, przenosząc atmosferę znad Sekwany między mury średniowiecznego miasta. Ogrodowe Spotkania z Piosenką Francuską, organizowane przez Towarzystwo Miast Partnerskich Torunia, są nawiązaniem do narodowego święta Francji i rocznicy zburzenia Bastylii. Sceną wydarzenia staje się malownicze Międzymurze Dworu Mieszczańskiego przy ulicy Podmurnej. To tutaj liczni wykonawcy prezentują interpretacje klasycznych utworów Edith Piaf, Charlesa Treneta czy Yves’a Montanda, a także współczesne francuskie kompozycje.

Twórcy Lovendy Kujawskiej – miejsca, które przenosi urok prowansalskich pól prosto na Kujawy, do wsi Leszcze w powiecie inowrocławskim. Ta jedna z największych plantacji w Polsce (zajmuje niemal hektar), otoczona jest malowniczym krajobrazem trzech jezior, pól i lasów. Od maja do października zagroda zaprasza zorganizowane grupy na warsztaty, w tym autorski pakiet „Zmysłowym szlakiem lawendy”, pozwalający w pełni doświadczyć magii tego miejsca.

MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL MUZYKI TRADYCYJNEJ I LUDOWEJ ETHNIESY

Wydarzenie organizowane jest od 2013 roku przez Miejskie Centrum Kultury w Bydgoszczy. Impreza stała się świętem wielokulturowości, przybliżającym bogactwo dźwięków z najdalszych zakątków świata. Artyści goszczący na festiwalu sięgają do swoich korzeni, łącząc je ze współczesną wrażliwością, co pozwala uczestnikom odkrywać różnorodne style i międzypokoleniowy dorobek narodów. Ethniesy to tętniący życiem punkt spotkań, gdzie moment przejścia zimy w wiosnę świętuje się w rytmie ludowych pieśni i tańców.

Mianem „polskich

Pompejów” określa się

Biskupin, gdzie wilgotna, beztlenowa gleba na tysiąclecia zatrzymała bieg czasu. Przypadkowe odkrycie z 1933 roku pozwoliło na pełną rekonstrukcję grodu z około 740 r. p.n.e. Dzięki prowadzonym tu badaniom świat poznał unikatową architekturę drewnianych ulic i domów, stanowiącą do dziś archeologiczną sensację na skalę europejską.

modele prehistorycznych stworzeń w naturalnych rozmiarach – niektóre z nich ryczą i poruszają się, co w połączeniu z miniwykopaliskami paleontologicznymi pozwala najmłodszym wcielić się w rolę prawdziwych odkrywców. Edukacyjną mozaikę dopełnia Świat Morskich Stworzeń z modelem wieloryba w skali 1:1 oraz lekcje przyrody na żywo w minizoo i krainie gigantycznych owadów, co czyni Mega-Park jednym z najbardziej różnorodnych punktów na mapie regionalnych wypraw weekendowych.

MENNONICI I MAŁY BERLIN

Międzynarodowy charakter regionu to nie tylko nazwy i parki rozrywki, ale przede wszystkim realne ślady dawnego osadnictwa. Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce, będący oddziałem Muzeum Etnograficznego w Toruniu, jest pierwszym w Polsce skansenem dedykowanym kulturze osadników z Niderlandów i Fryzji. To tu, m.in. dzięki funduszom unijnym oraz wizji i determinacji muzealników, udało się ocalić najcenniejsze przykłady XVIII-wiecznej architektury mennonickiej, odtwarzając

WINNICA PRZY TALERZYKU W TOPOLNIE

Położona w pradolinie Wisły, oferuje zjawiskowy widok na meandry rzeki, który w połączeniu z nasłonecznionym stokiem tworzy scenerię przywodzącą na myśl pejzaże znane z Toskanii czy innych włoskich regionów winiarskich. Rośnie tu 2 tysiące winorośli – szczepów, takich jak Solaris, Bianca, Regent Rondo. Produkcja wina odbywa się z ręcznie zebranych owoców przy użyciu nowoczesnych tanków ze stali nierdzewnej.

krajobraz kulturowy nadwiślańskiej wsi z jej systemami melioracyjnymi i charakterystycznymi zagrodami pod jednym dachem. Na zwiedzających czekają autentyczne domy podcieniowe, w których każda belka i okucie opowiadają o trudach życia na terenach zalewowych Wisły. Skansen w Wielkiej Nieszawce to żywy pomnik tolerancji dawnego Królestwa Polskiego, które dawało schronienie ludziom różnych wyznań i kultur.

Z kolei Bydgoszcz, dzięki swojej secesyjno-modernistycznej zabudowie, historycznie zyskała przydomek „małego Berlina”. Pruskie wpływy architektoniczne i eleganckie kamienice ulokowane wzdłuż nabrzeży Brdy tworzą

urokliwy, wielkomiejski klimat, którego dopełnieniem jest Wenecja Bydgoska – zespół budynków wzniesionych bezpośrednio nad rzeką Młynówką.

Kujawsko-pomorską paletę europejskich nawiązań domyka Chełmno, nie bez powodu nazywane „polskim Carcassonne”. Ten przydomek miasto zawdzięcza niemal w całości zachowanemu, średniowiecznemu układowi urbanistycznemu oraz unikatowemu w skali kontynentu pierścieniowi murów obronnych. Licząca ponad dwa kilometry linia fortyfikacji z licznymi basztami i bramami przywodzi na myśl słynną francuską twierdzę, czyniąc z Chełmna jeden z najcenniejszych pomników historii w Polsce.

W Ciechocinku organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Piosenki i Kultury Romów. Wydarzenie to promuje tradycje i kulturę romską w nowoczesnym wydaniu i przyciąga tłumy. Twórcą oraz gospodarzem imprezy jest Don Vasyl, piosenkarz, kompozytor, poeta i animator ruchu polskich Romów.

Publikacja powstała na zlecenie Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego

wydawca

Polska Press Sp. z o.o.

prezes oddziału prezes makroregionu wielkopolska kujawsko-pomorskie

Marek Ciesielski

dyrektorka biura reklamy Agnieszka Perlińska

redaktorka prowadząca

Lucyna Tataruch

projekt i skład

Ilona Koszańska-Ignasiak

zdjęcia

Łukasz Bąk/materiały prasowe Canal+ (str. 9), Tomasz Bąkowski (str. 52), Dariusz Bloch (str. 24, 31, 55), Patryk Chenc (str. 51), Agata Chojnacka (str. 54), Tomasz Czachorowski (str. 56, 61), Tomasz Czachorowski/eventphoto.com.pl dla UMWKP (str. 6, 22, 48), Jarosław Dembiński (str. 21), Tomasz Dorawa (str. 53), Federacja Boksu w Czarnogórze (str. 62), Dariusz Gackowski/archiwum MCK (str. 49), Adam Golec/materiały prasowe Monolith Film (str. 10), Kinga Gołębiewska (str. 17), Nina Jabłońska (str. 19), Tomasz Kasjaniuk/PZLA (str. 60), Piotr Kin (str. 65), Barbara Klein/materiały prasowe Dystrybucja Mówi Serwis (str. 7), Dawid Kopaniszyn (str. 20), Mikołaj Kuras dla UMWKP (str. 59), Roman Laudański/Miasto Bydgoszcz (str. 57), Monika Łaczkowska (str. 15), Bartosz Mrozowski/Studio Munka SFP (str. 13), Grzegorz Olkowski (str. 8, 46), Jarosław Pabijan (str. 64), Manthe Radosław/archiwum PPG (str. 28), Andrzej Romański (str. 32, 33, 34, 35, 37), Sanober Farheen Memon (str. 37), Radosław Sass (str. 27), Szymon Sikora (str. 65), Michał Siromski (str. 39) Paweł Skraba dla UMWKP (str. 63), Witek Szydłowski (str. 18), Teatr Miejsca-Robert Poryziński (str. 47), TSE „Ewolucja” (str. 35), Błażej Witkowski/Miasto Bydgoszcz (str. 23), Szymon Zdzieblo/tarantoga.pl dla UMWKP (str. 13, 24) )

archiwum Nadii Affelt (str. 58), archiwum Iwony Chmielewskiej (str. 50), archiwum Michała Barańskiego (str. 25), archiwum Dziennika Bałtyckiego (str. 26), archiwum Norberta Łysiaka (str. 40), archiwum prywatne Aleksandry Orlikowskiej (str. 14), archiwum Magdaleny Pawełoszek (str. 49), archiwum PPG (str. 16, 21, 29), archiwum Magdaleny Talkowskiej (str. 45), archiwum Toruńskiej Agendy Kulturalnej (str. 51), archiwum Sandry Zabel (str. 63)

Fb/piernikowe serce (str. 12), materiały prasowe (str. 11, 36)

© UMT 2025, autor: Agnieszka Bielecka, licencja: CC BY-NC 4.0 (str. 57)

Krystyna Kozioł, Hornsund, Spitsbergen, 2019 (str. 30)

Wszelkie prawa zastrzeżone rok wydania 2026

KONTAKT:

Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu

plac Teatralny 2, 87-100 Toruń, tel. 56 62-18-600, 56 62-18-610

e-mail: punkt.informacyjny@kujawsko-pomorskie.pl

fb.com/FunduszeUEdlaKujawiPomorza

fb.com/FilmoweKujawyiPomorze fb.com/WojewodztwoKujawskoPomorskie

x.com/lubietubyc

instagram.com/kujawskopomorskie

youtube.com/user/umwkp

issuu.com/kujawsko-pomorskie

flickr.com/photos/kujawskopomorskie

www.kujawsko-pomorskie.pl