Issuu

Леся Біленька-Свистович Микола Ярмолюк

ПОЛЬСЬКА МОВА (1-й рік навчання)

Підручник для 5 класу закладів загальної середньої освіти

Łesia Biłeńka-Swystowycz Мikołaj Jarmoluk

JĘZYK POLSKI (1. rok nauczania)

Podręcznik do klasy 5 szkół średnich ogólnokształcących

Чернівці „Букрек” 2022

УДК Б 61

Б 61

Біленька-Свистович Л. В., Ярмолюк М. О. Польська мова (1-й рік навчання): підручник для 5 класу закладів загальної середньої освіти. Чернівці: Букрек, 2022. 208 с. : іл. ISBN УДК

Biłeńka-Swystowycz Ł., Jarmoluk М. Б 61 Język polski (1. rok nauczania): podręcznik do klasy 5 szkół średnich ogólnokształcących. Czerniowce: Bukrek, 2022. 208 s. : il. ISBN УДК

ISBN

Дорогий друже! / Дорога подруго! Тобі цьогоріч випала чудова нагода помандрувати у новий цікавий світ, у незвідану країну. Знайомство з польською мовою, літературою та культурою допоможуть тобі осягнути нові простори. І сподіваємося, що путівником і вірним другом у цій подорожі для тебе стане підручник, який ти тримаєш у руках. Польська мова – це мова великої культури. За кількістю носіїв вона займає друге місце серед слов'янських мов! Кількість носіїв польської мови у світі становить від 40 до 48 млн. Нею розмовляють у Польщі, а також поза її межа ми: в Україні, Литві, Росії, Білорусі, Казахстані, Франції, Канаді, Німеччині, Сполучених Штатах Америки та інших країнах. Вивчаючи мову ти матимеш змогу познайомитися з відомими діячами та діячками польської культури: письменниками – Адамом Міцкевичем, Юліушем Словацьким, Генриком Сенкевичем, Ярославом Івашкевичем, письменницями – Марією Конопницькою, Марією Домбровською, Елізою Ожешко, Ольгою Токарчук, Віславою Шимборською; художниками – Яном Матейком, Яцеком Мальчевським, Артуром Гроттгером; композиторами – Станіславом Монюшком, Фридериком Шопеном, Ігнаци Падеревським. Тож, дорога подруго / дорогий друже, бажаємо тобі не тільки вивчити польську мову, а й отримати насолоду від пізнання польської літератури та культури загалом. Успіхів! Авторський колектив

Щоб тобі було зручніше і легше працювати з підручником, ознайомся, будь ласка, з умовними позначками: прочитай; завдання усне; завдання письмове у зошиті; завдання підвищеної складності; знайди в інтернеті; послухай.

Як дізнатися, що ховається за „квадратиками”? Для сканування QR-коду твій мобільний пристрій повинен мати камеру. Також на ньому треба встановити спеціальний додаток, що дозволяє зчитувати і розпізнавати QR-код. Тоді ти зможеш миттєво завантажувати в телефон інформацію, переходити за посиланнями. Щоб прослухати аудіоматеріали до підручника, перейди за посиланням, зашифрованим у QR-коді. 4

To jest flaga Polski.

To jest godło Polski.

To jest mapa Polski.

– Dzień dobry!

– Dobry wieczór!

– Cześć!

– Dobranoc!

– Witaj!

– Dobranoc!

– Do zobaczenia!

– Do widzenia!

– Do widzenia! – Cześć!

– Proszę!

– Dziękuję!

– Przepraszam!

– Proszę!

Alfabet

Польський алфавіт складається з 32 букв. Наголос – постійний. Як правило, наголошуємо передостанній склад.

Litery

Nazwa

Litery

Nazwa

Ąą

o (носове)

бе

це

Ćć

цє

де

Ęę

е (носове)

еф

ґє

ха

йот

ка

ель

Łł

ел

ем

ен

Mm Mm Ńń

Ńń

ень

Óó

о (кресковане)

пе

ер

ес

Litery

Nazwa

Litery

Nazwa

Śś

есь

те

ву

зет

Źź

зєт

Żż

жет

Ці буквосполучення означають окремі звуки, але не входять до абетки:

Ch ch Cz cz Dz dz Dź dź Dż dż Rz rz Sz sz Qq ку

Ch ch Cz cz Dz dz Dź dź Dż dż Rz rz Sz sz Літери

ха че дзе дзє дже ерзет еш

фау

ікс

використовуються тільки в іншомовних словах. 9

Говоримо і пишемо

Говоримо і пишемо !

Такі польські звуки вимовляємо подібно до українських:

a b c d e f і kmn o p r s t w z a б ц д еф і к м н о п р с т в з

Звук g вимовляємо як український звук [ґ] – у словах аґрус, ґанок. Послухай і повтори. Прочитай слова.

Gazeta, gad, gaz, garb, gra, guma, gitara, gabinet, ganek, garnek. Agrafka, agrest, egzamin pingwin, papuga, noga, waga, droga, pogoda, figura, figa, zegar, wagon, ogon. Co to jest?

To jest zamek i to jest zamek. 10

To jest zegar, a to jest zegarek.

Говоримо і пишемо Co to jest?

To jest kreda, a to jest kredka. Послухай і повтори.

Dzień dobry!

Do widzenia!

Dzień dobry!

Do widzenia!

Cześć!

ривітайся, користуючись зразками, які ти щойно проП слухала / прослухав. Привітайся зі своїм учителем / учителькою. Пивітайся зі своєю приятелькою / приятелем.

Говоримо і пишемо Прочитай питання. Чи розумієш їх?

Co?

Co to?

Kto?

Kto to?

Букви ó та u в польській мові передають один і той же звук [у] і мають однакову вимову. став пропущені літери ó або u. Запам’ятай написання В польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Krak w, Kij w, Tarn Berdycz w, Gr jec. D kla, stka, K tno,

w, Dyn

w, Lw

jazdów, T

w, Opat

rek.

Постав питання.

To jest ósemka.

To jest trójka.

To jest sójka.

To jest brat.

To jest mama.

To jest tata.

Говоримо і пишемо Прочитай. Порівняй значення слів. Назви зображене на малюнках українською мовою.

To jest wóz.

I to jest Wóz.

Послухай і дай відповідь на запитання.

Co to jest? To jest kura.

Co to jest? To jest kogut.

Co to jest? To jest buda psa.

Говоримо і пишемо

Co to jest? To jest bóbr.

Co to jest? To jest mapa.

Co to jest? To jest jest tablica. Co to jest? To jest góra.

Co to jest? To jest sowa. Co to jest? To jest jest baran. 14

Говоримо і пишемо

Kto to jest? To jest Taras. A to kto jest? To jest Oksana.

Kto to jest? To jest Agata.

Kto to jest? To jest Edek.

Kto to jest? To jest pani.

Kto to jest? To jest pan.

Говоримо і пишемо Прочитай уголос.

Co to jest? To jest muzeum. Co to jest? To jest obraz.

Co jest w muzeum? W muzeum jest obraz.

Co to jest? To jest Kraków.

Co to jest? To jest Lwów.

Kraków i Lwów to miasta.

Говоримо і пишемо Встав пропущене слово. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Co to jest? bóbr. To

Co to jest? jest kot.

to jest? To jest buda.

? Co to To jest mapa.

Kto to jest? Adam. To

to jest? To jest Agata.

jest? Kto To jest pani.

? Kto to jest pan. 17

Говоримо і пишемо ослухай і повтори за учителем / учителькою питання. П Дай на них відповідь.

Kto to jest?

Kto to jest? To jest pani.

Kto to jest? To jest Taras.

Kto to jest? 18

Kto to jest? To jest Aga.

Kto to jest? To jest pan.

Kto to jest?

Говоримо і пишемо

Kto to jest?

Kto to jest? Co to jest?

To jest mapa.

To jest apteka.

To jest sad. 19

Говоримо і пишемо Постав питання: Kto to jest? Co to jest?

To jest Adam.

To jest Oksana.

To jest tygrys.

To jest krowa.

To jest obraz.

To jest okno.

Говоримо і пишемо

Послухай і повтори.

Jak masz na imię?

Wasyl!

Mam na imię Taras.

Tak, słucham?

Jak się nazywasz? Nazywam się Tomek Okrasa.

Cześć! Jak masz na imię?

Cześć!

Wasyl – a ty?

Kuba.

Говоримо і пишемо Прочитай і запам’ятай.

Jak masz na imię? Mam na imię Taras.

Taras

Jak się nazywasz? Nazywam się Anna Nowak.

Anna Nowak

Jak masz na imię? Mam na imię Oksana.

Adam Kozak

Jak się nazywasz? Nazywam się Adam Kozak.

Oksana

Дай відповідь на питання. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Jak masz na imię?

. Mam na imię Jak on ma na imię? . On ma na imię Jak ona ma na imię? . Ona ma na imię Jak się nazywasz? . Nazywam się Jak on się nazywa? . On się nazywa Jak ona się nazywa? . Ona się nazywa 22

Говоримо і пишемо

Cześć! Jak się nazywasz?

Cześć!

Marta, a nazywam się Nowak. Marta Nowak. Oksana Kogut. A ty jak masz na imię?

Do zobaczenia!

Do widzenia!

Назви своє ім’я та прізвище. Дай відповідь на слова привітання і прощання. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Cześć! – . Dzień dobry! – Do widzenia! –

. . 23

Говоримо і пишемо Послухай і повтори за учителем / учителькою.

Czy to jest Edek?

Czy to jest Adam?

Tak, to jest Edek.

Tak, to jest Adam.

Czy to jest Edek?

Czy to jest Adam?

Nie, to nie jest Edek. To jest Adam.

Nie, to nie jest Adam. To jest Edek.

Говоримо і пишемо Czy to jest Aga?

Czy to jest Anna?

Tak, to jest Aga.

Tak, to jest Anna.

Czy to jest Aga?

Czy to jest Anna?

Nie, to nie jest Aga. To jest Anna.

Nie, to nie jest Anna. To jest Aga. 25

Говоримо і пишемо

Czy to jest Kijów?

Czy to jest Warszawa?

Tak, to jest Kijów.

Tak, to jest Warszawa.

Czy to jest Lwów?

Czy to jest Kraków?

Tak, to jest Lwów.

Tak, to jest Kraków.

Czy to jest Kijów?

Czy to jest Warszawa?

Nie, to nie jest Kijów. To jest Kraków.

Nie, to nie jest Warszawa. To jest Lwów.

Czy to jest Lwów?

Czy to jest Kraków?

Nie, to nie jest Lwów. To jest Warszawa.

Nie, to nie jest Kraków. To jest Kijów.

Говоримо і пишемо Послухай і повтори за учителем / учителькою.

Co to jest? To jest sala szkolna. Na sali są nauczycielka i uczniowie.

Adam Nowak!

Wanda Kowalska! Agata Nowacka!

Nie ma jej.

Jestem!

Говоримо і пишемо ослухай вимову i. Прочитай. Повтори за учителем / П учителькою.

Irena, Irek, Monika, Igor, Iza. Internet, firanka, miska, wina, winda. Drugi, taki, minuta, kupi. Kraina, Ukraina, Kair, Aida, ruina.

Букву і після приголосних b, p, w, m, n, f, k, g перед наступним голосним не вимовляємо, вона позначає м’якість попереднього приголосного: bieg, pies, pióro, wiatr, wiewiórka, miasto, niania, Tania, fiołek, bukiet, ogień.

Послухай і повтори за учителем / учителькою слова.

Bieg, biec, biedronka, biurko, biodro. Pies, piec, piasek, pióro, papier, piosenka, piorun. Wiara, wieniec, wierny, wiem, wiosna, wiewiórka.

Miara, miasto, umiem, miecz, miód, mienie, miotać. Niebieski, mgnienie, niania, niebo.

Букву j вимовляємо подібно до українського звука [й].

Говоримо і пишемо ослухай і повтори за учителем / учителькою слова П зі звуком j. Прочитай самостійно.

Ja, jak, jaki, jestem, jeden, jest, jagoda, jamnik. Maj, raj, mój, kraj, graj, pracuj, kupuj. Majowy, krajowy, Kijów, kijowski, bije, pracuje, kupuje. Wajda, bajka, miejski, wiejski. Azja, akcja, sesja, Francja, stacja, misja. Kto to jest?

Monika. A

To jest jest Igor.

. jest Tania. 29

Говоримо і пишемо Co to jest?

biurko.

jest pies, a to

jest bukiet.

wiewiórka.

Kijów.

To jest

A to jest

Дай відповідь на питання.

1. 2. 3. 4. 5. 30

pióro.

Jak masz na imię? Jak ma na imię Twój kolega? Jak ma na imię Twoja koleżanka? Jak się nazywa wasz nauczyciel? Jak się nazywa wasza nauczycielka?

Говоримо і пишемо

Літера y передає в польській мові звук [и]. Послухай і повтори за учителем / учителькою. Прочитай самостійно.

Wy, my, ty, gdy, gdyby. Pyzy, ryby, myty, syty. Trudny, bogaty, cytryny.

У польській мові звук [х] передаємо літерою h або двознаком ch.

Послухай і повтори за учителем / учителькою. Прочитай самостійно.

Chata, chemia, chór, choroba, mech, puchatek, gmach. Chiny, Chinka, Chorwacja, Chorwat, Charków. Hak, huk, historia, haker, herbata, herb, kurhan, hetman. Helena, Hindus, Hel, Hawana, Hamburg. став пропущене h або ch. Запам’ятай написання польВ ських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Bo nia, arków, Obu ów, Ka owka, O tyrka. Pro owice, Tu ów, mielnicki, Pi owice, Ty y. Zawi ost, odorów, ust. U niów, rebenne, enryków, ajnówka. 31

Говоримо і пишемо

Двознак cz вимовляємо як [ч]. Двознак sz вимовляємо як [ш]. У польській мові приголосні cz і sz завжди тверді.

Прочитай самостійно. Послухай, як читає учитель / учителька. Чи правильно ти вимовляєш ці слова?

Czas, czat, czar, czapka, czajka, czajnik, tarcza, znaczek. Czemu, cztery, warkocz, paczka, teczka, wnuczka, uczta. Czwartek, czternastka, kaczka, wieczór, kicz, mecz, miecz. Czech, Czeczenia, Czerkasy, Czernihów, Czerniowce.

став пропущене. Запам’ятай написання польських та В українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Opo no, erniowce, ersk, erkasy, ernihów, Par ew, Piase no, Rop yce, Ty yn, Tul yn, O aków, Kor owa, Bu acz, arnobyl. 32

Говоримо і пишемо Послухай і повтори за учителем / учителькою слова зі звуком sz. Прочитай самостійно.

Szafa, szyk, szacunek, szkic, sznur, szept, szóstka, sztanga, szmer, szuflada. Warszawa, kasza, nasz, wasze, paszport, poduszka, tusza, koszyk, maszyna. став пропущені літери. Запам’ятай написання польВ ських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

amotuły, War Hrubie

ów, Toma

awa,

epetówka,

ów, Ko

alin, Rze

aky, Kali

ów, Ba

tanka.

Сполучення приголосних szcz вимовляємо як два тверді звуки [ш] і [ч]. За вимовою szcz близьке до українського [щ]. ослухай і повтори П за учителем / учителькою. Прочитай самостійно.

Deszcz, szczyt, paszcza, szczypce, szczaw, szczery. Wieszcz, szczera, szczerbaty, barszcz, szczupak. став пропущене. Запам’ятай написання польських та В українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

ecin, Zale yrk,

yki,

ytno, Bor

ebrzeszyn, Bydgo

ów,

uczyn, P

ecinek, Pru

yna. 33

Говоримо і пишемо

Послухай і дай відповідь на запитання.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Dzień dobry! Dobry wieczór! Jak masz na imię? Jak ma na imię Twój kolega? Jak ma na imię Twoja koleżanka? Jak ma na imię Twoja mama? Jak ma na imię Twój tata? Jak się nazywa wasz nauczyciel? Jak się nazywa Twój przyjaciel? Jak się nazywa Twoja przyjaciółka? Літера ż і двознак rz однаково означають звук [ж]. Їх вимовляють як український звук [ж]. ослухай і повтори за учителем / учителькою. Прочитай П самостійно.

Żaba, żart, żuk, żmija, róża, żurek, żuraw, żubr. Próżnia, wieża, jeż, bażant, żelazko, żagle, żarówka.

Brzozy, orzechy, grzyby, wierzby, rzeczy, rzodkiewkі. Rzeka, rzepa, morze, rzut, burza, brzuch, grzbiet, grzmot. Rz після k, p, t, f, ch вимовляємо як [ш]. 34

Говоримо і пишемо Прочитай самостійно. Послухай і повтори за учителем / учителькою.

Przepiórka, krzyk, trzeba, przystanek, chrzan, trzoda. Krzywda, przygoda, pokrzywa, krzak, przed, naprzód. Chrzest, przejazd, uprzejmie, przedstawienie, cyfrze. Порівняй написання та вимову поданих слів.

Morze – море; może – може; brzoza – береза; żaba – жаба;

krzyk – крик; żyrafa – жирафа; przed – перед; wieża – вежа.

У польських словах пишемо rz переважно там, де в українських відповідниках є літера р, напр.: rzeka – ріка. На місці польського ż в українських відповідниках пишемо ж, напр.: jeż – їжак. Встав пропущене rz або ż. Прочитай. Запам’ятай написання польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

eszów, epin, Racibó , B eg, B eziny, Cho ów, Kazimie Dolny, Ust yki Dolne, Żytomie , K ywy Róg. agań, aszków, Storo yniec, urawno, ywiec, yrardów, Ko uchów, ary, ytomierz. 35

Говоримо і пишемо ипиши подані слова у дві колонки: у першу – слова, в В яких rz читаємо як [ж], у другу – як [ш].

Brzuch, przerwa, tchórz, krzew, przyroda, przygoda, przed, przód, brzoza, drzazga, marzenie, morze, przystojny, gorzki, drzemka, rzucać, strzelec, zrzeszenie, rzut, chrzan, uprzejmy, marzec. став пропущене ż або rz. Увага! В Завдання виконай у зошиті!

Tale , aba, epa, art, g yb, ycie, zo a, ba ant, yrafa, wie ba, w wie e, na wie

elazo, y.

Двознаки dz i dż вимовляємо так само, як українські дз і дж. став пропущене слово. Увага! Завдання виконай у В зошиті!

Dżem

Co to jest? . To jest 36

Co to jest? To jest .

Говоримо і пишемо ослухай пісеньку, яка допоможе дуже П легко навчитися лічити. Заспівайте разом! sł. Monika Oliszewska muz. Joanna Jasińska

Rapujące cyfry

Raz, dwa, trzy – liczysz ty; trzy i dwa – liczę ja. A teraz wszyscy razem liczymy, w wesołe cyfry się zabawimy! Cztery i siedem, sześć oraz dziewięć nie mogą dziś ustać w jednym rzędzie! Dwa oraz zero i jeszcze osiem drapią się dzisiaj ciągle po nosie. Ref.: Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Co będzie? Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Uciekła jeszcze jedynka chuda – chce podróżować, jeśli się uda. Trójka i piątka chciały być grzeczne, ale od jutra – dziś nie koniecznie. Ref.: Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Co będzie? Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Jak tu pozbierać wszystkie cyferki i poustawiać w szereg niewielki? Cyferki moje, ustawcie się teraz i liczmy razem od dziewięciu do zera! 37

Говоримо і пишемо Ref.: Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Co będzie? Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Dziewięć, osiem, siedem, sześć, pięć, cztery, trzy, dwa, jeden, zero! Zero, jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć. Dziewięć, osiem, siedem, sześć, pięć, cztery, trzy, dwa, jeden, zero! Zero, jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć. Ref.: Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Co będzie? Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Co będzie? Oj, co to będzie? Co to będzie? Co z nimi będzie? Dobrze będzie!

Прочитай і запам'ятай польські назви цифр.

jeden

dwa

trzy

cztery

pięć

sześć

siedem

osiem

dziewięć

dziesięć

Говоримо і пишемо Послухай і повтори. Прочитай самостійно.

Szkoła nr [numer] 10.

Tramwaj nr 5.

Sala nr 4.

Zadanie nr 8.

7 + [plus] 3 = [równa się] 10

8 – [minus] 5 = 3

8+1=9 4+4=8 5+2=7 3+3=6 1+4=5 2+2=4 1+2=3 1+0=1

ПРАВИЛЬНО: Chodzę do szkoły nr 5. Jadę tramwajem nr 18.

6–3=3 10 – 4 = 6 9–7=2 4–2=2 1–1=0 7–2=5 5–1=4 2–1=1

НЕПРАВИЛЬНО: Chodzę do piątej szkoły. Jadę tramwajem osiemnastym.

Говоримо і пишемо Назви польською мовою подані номери телефонів.

+48 606 754 945 +48 12 654 23 80 +48 22 622 47 97

+48 791 050 210 +38 067 423 45 19 +38 044 545 12 63

азви по-польськи свій номер телефону, номер телефону Н мами, тата, сестри або брата. Послухай і повтори. Do której szkoły chodzisz?

Chodzę do szkoły nr 5.

Który to tramwaj?

To jest tramwaj nr 8.

Говоримо і пишемо

Приголосний l вимовляємо твердіше, ніж український звук [ль].

Послухай і повтори. Прочитай самостійно.

Lala, lalka, fala, laptop, lato, las, lampa. Lody, los, samolot, kolorowy, salon, balon. Lew, chleb, lekcja, letni, len, lekarz, Bolek, Lolek. Lustro, luka, lud, ludowy, luty, lód. Bal, ból, gil, sól, ul, styl, hotel, motyl.

Приголосний l перед i вимовляємо так само, як в українській мові.

Послухай і повтори. Прочитай самостійно.

Litera, lipa, lipiec, lis, lista, linijka, litr, listopad. Bliski, blizna, tablica, ulica, stolica, malina, blisko. Alicja, Kalina, Lublin, Gliwice, Paulina. Встав пропущені літери. Прочитай. Запам’ятай написання польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

ublin, ubaczów, ubartów, Kosza in, Ma bork, Mie ec, Tarnopo , Pi ica, wów, Me itopo , Za eubom , Soka , szczyki, He , Kowe , Kobe aki, Sko e, G iwice. 41

Говоримо і пишемо Повтори за учителем / учителькою і запам'ятай.

Król Karol kupił królowej Karolinie korale koloru koralowego. Ознайомся з назвами місяців. Запам'ятай.

Rok Zima

Wiosna

Lato

Jesień

Grudzień

Marzec

Czerwiec

Wrzesień

Styczeń

Kwiecień

Lipiec

Październik

Luty

Maj

Sierpień

Listopad

Польщі календарний рік триває від січня до грудня. У А в Україні? ok kalendarzowy w Polsce trwa od stycznia do grudnia. R A na Ukrainie?

Говоримо і пишемо Доповни речення. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Wiosna trwa od do . do . Zima trwa od do . Lato trwa od do . Jesień trwa od stycznia, lutego, marca, kwietnia, maja, czerwca, lipca, sierpnia, września, października, listopada, grudnia. став пропущене слово. Увага! Завдання виконай у В зошиті!

W grudniu, i lutym jest zima. , lipcu i sierpniu jest lato. W jest jesień. We wrześniu, październiku i i maju jest wiosna. W marcu, w styczniu, w lutym, w marcu, w kwietniu, w maju, w czerwcu, w lipcu, w sierpniu, we wrześniu, w październiku, w listopadzie, w grudniu. оділіться на групи і повторіть діалоги. Намалюй П табличку у зошиті та запиши назви місяців.

jesień

zima

wiosna

lato

wrzesień

Говоримо і пишемо Запиши назви місяців. Скільки днів у кожному них? Увага! Завдання виконай у зошиті!

– październik

X XII

–

VIII

–

III

–

VII

–

(30) (30/31) (30/31) (28/29/30/31) (30/31) (30/31) (30/31) (30/31) (30/31) (30/31) (30/31) (30/31)

Намалюй табличку та запиши найважливіші для тебе події. Увага! Завдання виконай у зошиті! styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

listopad

grudzień

01.01– Nowy Rok lipiec

sierpień

wrzesień październik

Дати записуємо так: 21.03.2022 r., 21 III 2022 r., 21 marca 2022 r. 44

Говоримо і пишемо Послухай, як учитель / учителька читає і повтори. Kiedy są twoje urodziny? Kiedy są wakacje w Polsce?

Moje urodziny są w listopadzie.

Wakacje są w lipcu i sierpniu. Jaki jest teraz miesiąc?

Rok szkolny jest od września do maja.

Rok szkolny jest od września do czerwca.

Teraz jest wrzesień.

Kiedy jest rok szkolny na Ukrainie?

Wakacje są w czerwcu, lipcu i sierpniu.

Kiedy są wakacje na Ukrainie?

Kiedy jest rok szkolny w Polsce?

Говоримо і пишемо

Приголосний ł вимовляємо подібно до українського [ў] – [ў] нескладового – як наприклад, у слові [кийіў]. При вимові ł середню й задню частину язика піднімаємо до піднебіння. Послухай, як учитель / учителька читає Повтори, дотримуючись правил вимови.

склади.

ła – ał, ło – oł, łó – ół, łu – uł, łe – eł, ły – ył, łę, łą. Послухай і повтори.

Łapa, łaska, łakomy, łan, myła, miał, giełda, Bałtyk, pudełko. Łopata, mydło, masło, koło, żarłok, chłop, płot, Płock. Łeb, łepetyna, Łemko, łemkowski. Łuk, długopis, długi, tłum, tłusty, słuch, kółko, łódka, dół, wół. Łyżka, łyk, mały, łysy, były, cały, wył, łyżwy, pływa. Звуки ł і w вимовляємо по-різному! ослухай і повтори за учителем / учителькою. Прочитай П самостійно пари слів зі звуками ł і w. Стеж за вимовою цих звуків.

Bywa – była, wata – łata, brawo – brało, czuła – czuwa. Odkryła – odkrywa, pewny – pełny, żyły – żywy, woły – łowy. Sława – słała, łyżwa – wyszła, tarła – trawa, kryły – krzywy. 46

Говоримо і пишемо Послухай слова. Повтори їхню вимову.

Wisła, Wisłok, Włodzimierz Wo łyński, Wisława, Włodek, Włoch, Włochy, Władywostok, Wałbrzych, Władysława. Włos, własny, władza, ołówek, wywoływał, wykłada, słowo. Послухай, а потім прочитай пари слів зі звуками l і ł.

Wola – woła, luki – łuki, lala – lała, lany – łany. Kółka – kulka, łódzki – ludzki, łup – lub, łan – plan. Szal – szał, wal – wał, pól – pół, dal – dał, żyli – żyły.

To są kółka

Встав пропущені літери. Прочитай. Запам’ятай написання польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Bia ystok, ańcut, G ogów, S upsk, Suwa ki, uck, T umacz, Ja ta, W oc awek, Ko obrzeg, ubnie, owicz, adyżyn, Ka usz, Z oczów, E k, Ko omyja, G uchów, Nowowo yńsk, Che m. 47

Говоримо і пишемо

М’який приголосний ź вимовляємо м’якше, ніж [зь] в українській мові. Перед приголосним або в кінці слова пишемо ź, а перед голосним м’якість позначаємо буквою i, яку не вимовляємо. У складі zі – і вимовляємо. Прочитай і запам'ятай скоромовку.

Siedziała małpa na płocie i żarła łakocie.

Послухай і повтори.

Źródło, źrebak, źle, źrenica. Mroźny, wyraźny, rzeźba, groźny, późno, paź, weź, rzeź. Zima, zimno, zimny, zintegrować, zinterpretować. Ziarno, ziarnko, Rózia, buzia, Zuzia. Ziemia, ziemniaki, ziele, zielony, kozie. Ziomek, jezioro, zioła, poziomki, Kazio, Józio, kozioł. ослухай, а потім прочитай пари слів. Зверни увагу на П вимову ź і z.

Ziarno – zaraz; ziemia – zebra; zioła – zoo; Józiu – zupa; kozi – koza; wozi – wozy; Rózia – róża; ziarna – żarna.

Говоримо і пишемо Польські звуки z і ż вимовляють так само, як українські з і ж. Звук ź в польській мові дуже м’який. Встав пропущені літери z або ź. Прочитай слова. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Ła ienka, ba ie, rze ba, je ioro, pó no, iarno, pa dziernik, r ódło.

le,

iemia,

Встав пропущені літери z або ź. Прочитай. Запам’ятай написання польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Ku nica, Ku nia Raciborska, Ko min Wielkopolski. Ko ienice, Ka imierza Wielka, Ko iatyn, inków, I ium.

М’який приголосний ś вимовляємо м’якше, ніж [сь] в українській мові. Перед приголосним або в кінці слова пишемо ś, а перед голосним м’якість позначаємо буквою i, яку не вимовляємо. У складі sі – і вимовляємо.

Послухай і повтори.

Śnieg, śmietana, ślad, świerk, miś, struś, coś, jesteś. Taśma, uśmiech, roślina, śliski, ślimak, środa, myśl, wiśnie. Sito, siwy, silny, siła, sikora, silnik, mysi, Basi. Siano, siatka, Basia, Marysia, siarka. 49

Говоримо і пишемо Siostra, osioł, siodło, misio. Siedem, siebie, wrzesień, sierp, sierpień, sierść. Siódmy, siódemka, siedmioklasista. ослухай, а потім прочитай пари слів. Зверни увагу на П вимову звуків s і ś.

Sobota – siostra, nos – noś, włosy – Włosi, sanek – siano. Serce – siedem, sójka – siódmy, sukienka – siup, sanie – siane. Встав пропущені літери s або ś. Прочитай. Запам’ятай написання польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

iedlce,

ieradz,

iewierodonieck, Wa Supra Ole

nica,

l, Ko

winouj

cie, Zo

ilków, Nowogród

cieżyna, Kra

roda Wielkopolska,

iemiatycze,

iewierski.

nik, Przemy widnik,

To jest Polak.

l, Mo

ciska,

widnica.

To jest Polka.

Oni są Polakami. 50

in,

Говоримо і пишемо Дієслово być (бути) у теперішньому часі liczba pojedyncza

liczba mnoga

1. [ja] jestem

1. [my] jesteśmy

2. [ty] jesteś

2. [wy] jesteście

3. on / pan ona / pani ono

3. oni / panowie one / panie oni / państwo

jest

są

Особливу увагу зверни на третю особу однини і множини. Знайди відмінності з українською мовою. ослухай і повтори за учителем / учителькою. Прочитай П самостійно.

Jestem Romek, a ty? Jesteście Polakami. Jesteśmy Ukraińcami. Ten pan jest nauczycielem. Ta pani jest naszą nauczycielką. Ci państwo są z Polski.

став пропущені слова. В Увага! Завдання виконай у зошиті!

– Jestem Edek. Jestem Polakiem. Ukraińcem. – Jesteś Taras. (Ty) z Mościsk. – To nasz kolega Adam. On z Przemyśla. – To nasza koleżanka Marta. Ona z Berdyczowa. – My ze Świnoujścia. – Wy z Polski. – Oni z Ukrainy. – One 51

Говоримо і пишемо

М’який приголосний ć вимовляємо м’якше, ніж [ць] в українській мові. Перед приголосним або в кінці слова пишемо ć, а перед голосним м’якість позначаємо буквою i, яку не вимовляємо. У складі сі – і вимовляємо.

Послухай і повтори.

Ćma, ćwiczenie, ćwiczyć, ćwiartka, ćwir-ćwir, ćwierć. Gość, iść, kość, wieść, powieść, miłość, jeść, kapeć. Cis, odcinać, cisza, cicho, ciskać, złocisty, ciśnienie.

Ciało, ciastko, ciasto, bocian, babcia, ciarka. Ciocia, cios, ciotka, cioteczny. Ciebie, ciemno, ciepło, picie, mycie, szycie. Ciuciubabka, kciuk, ciuchcia, ciuchy, cir, ciur, ciur!

Послухай, а потім прочитай пари слів. Зверни увагу на вимову звуків ć і с.

Ciasto – całość, ciocia – co, babciu – kocur, braciszek – cytryna. W palcie – palce, ciała – cała, o kocie – koce. 52

Говоримо і пишемо Встав пропущені літери с або ć. Прочитай. Запам’ятай написання польських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

iechanów, iecho inek, ieszyn, Zawier ie, Cho ianów, Bar in, Jaro in, Tyko in, Uś iług, Ujś ie. Zamoś , Brześ Kujawski, mielów, Pakoś . ослухай, а потім прочитай пари слів. Зверни увагу на П вимову звуків сz і ć.

Звук cz у польській мові вимовляємо твердо.

Звук ć у польській мові дуже м’який.

leczy

leci

lecz

leć

Lubicz

lubić

сzy

znicz

nić

miecz

mieć

zapłacz

zapłać

gracz

grać

badacz

badać

słuchacz

słuchać

числівниках встав пропущені літери cz, ć, ś. Увага! У Завдання виконай у зошиті!

4 – tery; 5 – pię ; 6 – sze ;

14 – terna cie; 400 – terysta; 40 – czerdzie ci. 53

Говоримо і пишемо Повтори за учителем / учителькою польські числа від 11 до 20. Запам'ятай.

jedenaście dwanaście trzynaście czternaście piętnaście

szesnaście

siedemnaście

osiemnaście

dziewiętnaście

dwadzieścia

Послухай, а потім прочитай.

Ja mam 10 lat.

My mamy razem 20 lat.

Ty masz 11 lat.

Wy macie po 14 lat.

Говоримо і пишемо

Ona

On On ma 12 lat.

Ona ma 9 lat.

Pani = Ona

Pan = On

Ono Ono ma rok.

Panowie = Oni

Pan ma 19 lat. Pani ma 20 lat.

Panowie mają po 19 lat.

Oni

One

Oni mają po 20 lat.

One mają po 11 lat. 55

Говоримо і пишемо

Panie = One

Państwo = Oni

Panie mają po 20 lat.

Państwo mają po 18 lat.

Уважно розглянь малюнки, які ілюструють займенники

ONI i ONE. Поясни, коли вони вживаються.

ONI

ONE

Говоримо і пишемо Поділіться на пари. Поставте запитання і дайте на них відповідь.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Ile masz lat? Ile państwo mają lat? Ile wy macie lat? Ile lat ma twoja koleżanka? Ile lat ma twój kolega? Ile lat ma twój młodszy braciszek lub siostrzyczka? Ile lat ma ten pan? Ile lat ma ta pani? Po ile lat mają twoje koleżanki? Po ile lat mają twoi koledzy?

Двознак dź – дзвінкий відповідник приголосного ć. Він схожий на дуже м’який звук [дзь] в українській мові. Перед приголосним або в кінці слова пишемо dź, а перед голосним м’якість позначаємо буквою i, яку не вимовляємо. У складі dzі – і вимовляємо.

Послухай і повтори.

Dzik, dziki, dzicz, dzidziuś, budzik, goździki, urodziny, podziw. Dziarski, dziadek, działka, dziadzio, działo, podział, rozdział. Dziecko, dzielenie, dziewczyna, dzieciaczek, dziedziniec. Dziób, dzióbek, dziura, dziupla, dziurawiec. Miedź, źdźbło, śledź, niedźwiedź, niedźwiedzica. 57

Говоримо і пишемо Впиши пропущені двознаки dz або dź. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Pienią dwa

e, mie

ieścia,

iesięć, śle

won, wie

więk, .

став пропущенi двознаки dz або dź. Прочитай. В Запам’ятай написання польських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

ierżoniów, iałdowo, Gro isk Mazowiecki, Łó Cho ież, Ni ica, Nowogro iec, Ogro ieniec, Czela Ra iejów.

, ,

Приголосний ń вимовляємо як м’який український звук [нь]. Перед приголосним або в кінці слова пишемо ń, а перед голосним м’якість позначаємо буквою i, яку не вимовляємо. У складі nі – і вимовляємо. Послухай і повтори.

Słoń, koń, dłoń, okoń, broń, dzień, słońce, przyjaźń, pieśń, baśń. Nic, nikt, niby, nić, niski, pomnik, Nisko, Niderlandczyk. Niania, niańka, gniazdo, dynia, pralnia, poczekalnia. Nie, niebo, niech, niezapominajki, niemiły. Niuch, leniuch, niunia. Прочитай пари слів з твердими і м’якими відповідниками.

Gen – niebo, cena – cień, pan – pań, len – leń, Newa – Niemcy, silne – silnie, modny – modni, sanki – sanie, nosi – niosła. 58

Говоримо і пишемо Встав пропущені літери n або ń. Прочитай. Запам’ятай написання польських та українських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Boch ia, Gdy ia, Ko in, Kry ica, ieżyn, Re i, Wil ianśk, Ge iczesk, iemodlin, isko. Pozna , Żaga , Berdia sk, Gda sk, Wielu , Hniwa , Włodzimierz Woły ski, Wi kowce. Д ні тижня допоможе тобі вивчити пісенька. Послухай її, а потім заспівайте разом.

Tydzień

sł. Jan Brzechwa muz. Joanna Jasińska

Tydzień dzieci miał siedmioro: „Niech się tutaj wszystkie zbiorą!” Ale przecież nie tak łatwo Radzić sobie z liczną dziatwą. Poniedziałek już od wtorku Poszukuje kota w worku, Wtorek środę wziął pod brodę: „Chodźmy sitkiem czerpać wodę.” Czwartek w górze igłą grzebie I zaszywa dziury w niebie. Chcieli pracę skończyć w piątek, A to ledwie był początek. Zamyśliła się sobota: „Toż dopiero jest robota!” Poszli razem do niedzieli, Tam porządnie odpoczęli. Tydzień drapie się w przedziałek: „No a gdzie jest poniedziałek?.. 59

Говоримо і пишемо рочитай запитання і дай на них відповідь. Увага! Зав П дання виконай у зошиті!

Jak się nazywa pierwszy dzień tygodnia? . Pierwszy dzień tygodnia nazywa się Jak się nazywa drugi dzień tygodnia? . Drugi dzień tygodnia nazywa się Jak się nazywa trzeci dzień tygodnia? . Trzecim dniem tygodnia jest Jak się nazywa czwarty dzień tygodnia? . Czwatry dzień tygodnia to Jak się nazywa piąty dzień tygodnia? . Piąty dzień tygodnia nazywa się Jak się nazywa szósty dzień tygodnia? . Szóstym dniem tygodnia jest Jak się nazywa siódmy dzień tygodnia? . Siódmy dzień tygodnia to

Запиши у зошит в алфавітному порядку дні тижня.

Poniedziałek, niedziela, czwartek, środa, piątek, wtorek, sobota. Послухай і повтори за учителем / учителькою.

W poniedziałek, we wtorek, w środę, w czwartek, w piątek, w sobotę, w niedzielę. W tym tygodniu. Od poniedziałku do wtorku, od wtorku do środy, od środy do czwartku, od czwartku do piątku, od piątku do soboty, od soboty do niedzieli. W poniedziałki i czwartki, w soboty i niedziele, we wtorki i piątki. Poniedziałki, wtorki, środy, czwartki, piątki, soboty, niedziele. 60

Говоримо і пишемо Послухай і повтори.

Cześć!

Jestem Oksana.

Chodzę do piątej klasy. A Ty do której?

Nazywam się Michał Nowak. A Ty jak masz na imię?

Do której klasy chodzisz?

Ja też chodzę do piątej klasy. Jakich języków obcych uczysz się?

Uczę się języka polskiego. Język polski mamy w poniedziałki i w czwartki.

Ja się uczę hiszpańskiego. Lekcje tego języka mamy we wtorki i w piątki.

Говоримо і пишемо П овтори за учителем / учителькою. Запам’ятай порядкові числівники від 1 до 20.

pierwszy

drugi

trzeci

czwarty

piąty

szósty

siódmy

ósmy

dziewiąty

dziesiąty

jedenasty

szesnasty

dwunasty

trzynasty

czternasty

siedemnasty

osiemnasty

dziewiętnasty

piętnasty

dwudziesty

Поділіться на пари. Задайте запитання і дайте на них відповідь.

Lekcja 16

14.09.2022

Temat: Liczebniki

Nauczyciel: Która lekcja jest dzisiaj? Uczeń: Dziś jest lekcja szesnasta. Nauczyciel: Tarasie, zapraszam do tablicy. Zapisz lekcję, dzień i temat. Taras: Dziś jest lekcja szesnasta. Dzień jest wtorek. Temat to liczebniki w języku polskim.

Говоримо і пишемо Повтори за учителем / учителькою. Прочитай самостійно.

Pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego, piątego, szóstego, siódmego, ósmego, dziewiątego, dziesiątego, jedenastego, dwunastego, trzynastego, czternastego, piętnastego, szesnastego, siedemnastego, osiemnastego, dziewiętnastego, dwudziestego pierwszego, trzydziestego, trzydziestego pierwszego. Pierwszej, drugiej, trzeciej, czwartej, piątej, szóstej, siódmej, ósmej, dziewiątej, dziesiątej, jedenastej, dwunastej. Полічи каченят за порядком. Скільки їх?

Drugi

Pierwszy Trzeci

Говоримо і пишемо обери до відповідних порядкових числівників назви Д днів тижня і місяців. Увага! Завдання виконай у зошиті!

1. pierwszy

dzień tygodnia

miesiąc

poniedziałek

styczeń

2. drugi 3. trzeci 4. czwarty 5. piąty 6. szósty 7. siódmy 8. ósmy 9. dziewiąty 10. dziesiąty 11. jedenasty 12. dwunasty

При артикуляції ę – голосного е носового – вимовляємо чистий звук [е], повітря випускаємо через ніс. При цьому кінчик язика не торкається до верхніх зубів. У середині слова носовий призвук при вимові [ен] або [ем] зберігається. У кінці слова носовий резонанс втрачається.

Говоримо і пишемо

Послухай і повтори.

Często, gęsto, gęś, potężny, mężny, tęsknota. Ręka, bęben, mięta, kręgle, dęby, zęby, postęp. Język, więzy, jęzor. Imię, plemię, cielę, się, uczę się. ридивись уважно до таблички, у якій подано дієвідміП нювання дієслів iść, jechać. Вимову цих форм повтори за учителем / учителькою. Як ці слова перекладаються українською мовою?

liczba pojedyncza

liczba mnoga

1. [ja] idę

1. [my] idziemy

2. [ty] idziesz

2. [wy] idziecie

3. on / pan ona / pani ono

3. oni / państwo / panowie i panie/ one panie i dzieci

idzie

liczba pojedyncza

liczba mnoga

1. [ja] jadę

1. [my] jedziemy

2. [ty] jedziesz

2. [wy] jedziecie

3. on / pan ona / pani ono

3. oni / państwo / panowie i panie/ one panie i dzieci

jedzie

idą

jadą

Говоримо і пишемо

ą (о носове) теж, як і ę, має носовий резонанс: спочатку вимовляємо чистий звук [о], але повітря виходить через ніс. При вимові звуків [он] або [ом] кінчик язика не торкається до верхніх зубів. При вимові ą носовий резонанс зберігається і в середині, і в кінці слова. Добери потрібну форму дієслова.

Ja (idę, idą). Auta (jadę, jadą). Ptaki (lecę, lecą). Oleg i Ola (jest, są) kolegami. On (jest, są) uczniem. Ona (jest, są) uczennicą. On i ona (jest, są) uczniami.

Послухай і повтори.

Pąk, mąka, zając. Wąs, mąż, gąska, gałązka, związek. Chrząszcz, gąszcz, wąwóz, ukąsić.

Mamą, siostrą, uczennicą, koleżanką, wodą. Idą, jadą, piją, proszą, piszą, odpowiadają.

Говоримо і пишемо

Послухай вимову. Прочитай самостійно.

Gałąź, gałęzie, rozwiąźle, siąść, gęścina, szczęście, gęś, mięsień, wąsik. Zęby, gęba, jarzębina, głęboki, wstęp, kępa, dostęp, postęp. Gąbka, gołąbek, ząb, dąb, gołąb, skąpy, stąpać, kąpiel.

Перед приголосними d, t, c, cz, dz носові ę та ą вимовляємо як [ен], [он] без носового резонансу.

Послухай вимову і повтори.

Stąd, prąd, prędko, porządek, ląd, wędlina, mądry. Kąt, piątek, początek, pięta, piętro, mięta, wątpić, sprzęt. Trącać, więcej, zwierzęcy, chłopięcy, drżący, wierzący. Ręcznik, tęcza, rączka, męczyć, gorączka, podręcznik. Rządzić, mosiądz, pieniędzy, urządzenie, pędzel.

Перед приголосними k і g носові ę та ą вимовляємо як [еŋ], [оŋ]. 67

Говоримо і пишемо

Послухай вимову і повтори.

Łąka, mąka, szczęka, większość, dźwięk, dzięki, dziękować. Tęgi, Węgry, Węgier, Węgierka, Elbląg, węgierka, księga, kęs.

To jest węgierka.

To jest Węgierka.

Перед приголосними l і ł носові ę та ą втрачають носовий резонанс і вимовляються як [е], [о]. Послухай вимову і повтори.

Dotknął, dotknęła, dotknęli, dotknęły. Pragnął, pragnęła, pragnęli, pragnęły. Stanął, stanęła, stanęli, stanęły. Szarpnął, szarpnęła, szarpnęli, szarpnęły. Uciął, ucięła, ucięli, ucięły. Wziął, wzięła, wzięli, wzięły. Zdjął, zdjęła, zdjęli, zdjęły. 68

Говоримо і пишемо

Носовий голосний ę в кінці слова вимовляємо як звичайне [е]. Носовий голосний ą і в середині, і в кінці слова зберігає носовий резонанс і вимовляється як [on] або [om].

Послухай вимову і повтори.

Drgnęłam ręką, machnął ręką, jedzą kolację, noszę wodę. Kopnąłem piłkę, wzięli książkę, nadął oponę, widzę ciocię. Wzięła mamę za rękę, ze swoją koleżanką, z naszą babcią. Послухай, а потім прочитай.

Ząb – zęby, dąb – dęby, trąbka – trębacz, gąska – gęś, mąż – męski, ręka – rączka, książka – księga, pająk – pajęczyna.

В окремих словах у польській мові відбувається чергування голосних ą – ę. В став пропущені літери ą або ę. Прочитай. Запам’ятай написання польських міст. Увага! Завдання виконай у зошиті!

Cz stochowa, D blin, K trzyn, B dzin, K pno, K edzieżyn Koźle, Jastrz bie Zdrój, L bork, L dziny, Ł czyca, Mi dzyrzecz, Oświ cim, Podd bice. D browa Górnicza, Elbl g, Mr gowo, Z bki, Zb szyń, Wi zów. 69

Говоримо і пишемо Послухайте пісеньку, яка допоможе дуже легко вивчити польську абетку. Заспівайте разом! sł. Monika Oliszewska, muz. Joanna Jasińska

Alfabet Na początku jest literka A, Potem są literki dwie: B i C, A następnie cały rządek: D, E, F, G oraz H, Co dwie proste nóżki ma. Ref.: Alfabet, alfabet, alfabet, Alfabet, alfabet, alfabet, Alfabet, alfabet, alfabet, Alfabet, alfabet, alfabet. Potem I, J, K, L, M – Jeszcze w parze idzie N, O, P, R, S, T, U, W – Także w rządku stoi tu. X, Y, Z, Ź i Żet – I alfabet cały jest. Ref.: Alfabet, alfabet, alfabet, Alfabet, alfabet, alfabet, Alfabet, alfabet, alfabet, Alfabet, alfabet, alfabet.

Говоримо і пишемо Послухай, а потім прочитай.

To jest Adam. A to jest Edek. A to są Marta i Oksana. Chłopcy i dziewczyny mieszkają w Berdyczowie. Oni są kolegami i koleżankami z klasy. Chodzą do piątej klasy szkoły nr 5 i mają po dwanaście lat. Oni są Polakami i Polkami z Berdyczowa. Dopiero zaczynają uczyć się czytać i pisać po polsku. Chłopcy do szkoły jeżdżą autobusem nr 6, a dziewczyny autobusem nr 11.

To jest Berdyczów

Дай відповідь на запитання.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Gdzie mieszkają dziewczynki i chłopcy? Do której klasy chodzą? Ile mają lat? Kim oni są: Polakami czy Ukraińcami? Kto jedzie do szkoły autobusem nr 6, a kto nr 11? Do której klasy chodzisz? Czy jeździsz do szkoły autobusem? 71

Говоримо і пишемо Розглянь уважно карту Польщі. Визнач, з якими державами вона межує. Скажи це польською.

Зразок: Sąsiadem Polski jest Litwa.

Говоримо і пишемо Прочитай діалоги.

A: Czy jesteś Polakiem? B: Tak, jestem Polakiem. A: Czy jesteś Polką? B: Tak, jestem Polką. A: Skąd jesteś? B: Jestem z Ukrainy. A: Skąd jesteś? B: Jestem z Berdyczowa. A: Kim jesteś? B: J estem uczennicą klasy 5 b. / Jestem uczniem klasy 5 b. A: Czy znasz język angielski? B: Tak, znam. A: Czy znasz język niemiecki? B: Nie, nie znam. A: Czy znasz jakiegoś Polaka? B: T ak, znam. Andrzej Duda – on jest prezydentem Polski.

Jestem Polakiem, Ukraińcem. Jestem Polką, Ukrainką а зразком діалогів з попередньої вправи постав польЗ ською мовою кілька запитань своїм однокласницям і однокласникам.

Говоримо і пишемо Прочитай назви воєводств і міст на карті Польщі.

Говоримо і пишемо П рочитай назви областей і міст на карті України. Визнач, з якими державами вона межує. Скажи це польською.

Зразок: Sąsiadem Ukrainy jest Polska.

Як скажеш українською?

Cześć! Dobranoc! Witaj! Na razie!

Dobry wieczór! Dzień dobry! Do zobaczenia! Pozdrawiam!

Proszę! Przepraszam! Do widzenia! Kolorowych snów! 75

Говоримо і пишемо

Akcent W języku polskim akcent jest stały i prawie zawsze pada na drugą sylabę od końca. Taka sylaba nazywa się akcentowaną. Wyraz ma tyle sylab, ile w nim jest samogłosek. Na przykład: Warszawa – Warszawy, Częstochowa – Częstochowy, Kraków – Krakowa, Berdyczów – Berdyczowa, Kijów – Kijowa, Adam – Adama, Mickiewicz – Mickiewicza, Taras – Tarasa. П орівняй наголошення слів у польській та українській мовах.

mama

мáма

szkoła

шкóла

tata

тáтo

okno

вікнó

babcia

бáбця

tramwaj

трамвáй

brat

брат

telefon

телефóн

Szkoła

LEKCJA 1

Lekcja 1

Szkoła

Szkoła: aula, świetlica, klasa, gabinet, basen, dzwonek, przerwa, podział godzin. Klasa szkolna: ławka, tablica, kreda, krzesło, biurko nauczyciela, godło państwowe, szafki, półki, mapy, rzutnik multimedialny. Lekcja: języka polskiego, wf-u [wuefu] – wychowania fizycznego, historii, matematyki, plastyki; spraw dzian, dziennik; ocena – szóstka, piątka, czwórka, czwórka plus (z plusem), trójka, dwójka (dopuszczalna), jedynka. Odpowiadać przy tablicy; zgłaszać się; usprawiedliwić się; usprawiedliwić nieobecność; zgłosić brak zadania; prosić o powtórzenie pytania; dostać ocenę; wyjść do łazienki. Wyprawka szkolna: zeszyty, podręczniki, piórnik, długopis, pióro, flamastry (mazaki), gumka do ścierania, ołówek, temperówka, kredki, farby, pędzelek, linijka, ekierka, kątomierz, cyrkiel, nożyczki, tablet, laptop, plecak. 77

Lekcja 1

Szkoła

Moja szkoła

Szkoła, do której chodzę, została zbudowana w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku. Przed głównym wejściem do szkoły jest duże podwórko i nowe boisko szkolne.

Na parterze są dwie szatnie, jasne sale lekcyjne, kolorowa stołówka, nowoczesna sala gimnastyczna i duża biblioteka. Tutaj także znajduje się tablica z planami lekcji każdej klasy. Na pierwszym piętrze znajdują się klasy do nauki języków obcych, sekretariat, gabinet dyrektora oraz pokój nauczycielski. Nasza klasa też jest na tym piętrze. Na drugim piętrze są same klasy, a także mieszczą się pracownie: biologiczna, chemiczna, informatyczna i fizyki. Na każdym piętrze są łazienki – damska i męska. Lubię moją szkołę. Ona jest przyjazna dla uczniów, czuję się w niej bezpiecznie. 78

Szkoła

Lekcja 1

третій поверх

drugie piętro

другий поверх

pierwsze piętro

перший поверх

parter

ĆWICZENIE 1 Odpowiedz na pytania.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Co jest przed szkołą? Gdzie znajduje się nowe boisko szkolne? Jakie pomieszczenia są na parterze? Gdzie umieszczono tablicę z planami lekcji każdej klasy? Co jest na pierwszym piętrze? Na którym piętrze mieszczą się pracownie: biologiczna, chemiczna, informatyczna i fizyki? Co znajduje się na każdym piętrze w szkole? Czy ta szkoła jest przyjazna dla uczniów? Na którym piętrze znajdują się sale lekcyjne? Jakie pomieszczenia są na pierwszym piętrze?

ĆWICZENIE 2 Na wzór tekstu „Moja szkoła” opowiedz o swojej szkole, używając słownictwa przed tekstem. ĆWICZENIE 3 Zadaj koleżance lub koledze trzy pytania na temat szkoły.

Lekcja 1

Szkoła

ĆWICZENIE 4 Przeczytaj fragment wiersza. Czy rozumiesz wszystkie wyrazy w wierszu?

Mieczysława Buczkówna

W szkole Pierwsza w zeszycie litera, Pierwsze napisane słowo. Przez okno wrzesień spoziera, W sadzie dojrzewa owoc. Na ławkach zeszyty otwarte, Na stole otwarty dziennik. Skrzyp kredy, szelest kartek… I tak codziennie, codziennie. Pani nad ławką się schyla, Poprawia błędy w zeszytach. I wreszcie nadchodzi chwila, Gdy książki umiecie czytać. I o sierotce Marysi, Dziewczynce z zapałkami I o Puchatku-misiu Już teraz czytacie sami. Więc się przydała nauka.

ĆWICZENIE 5 Dowiedz się o utworach wspomnianych w wierszu. Informacjami podziel się w grupie.

Szkoła

Lekcja 1

ĆWICZENIE 6 Jak to powiesz?

Przywitaj koleżankę z klasy.

Przywitaj się z kolegami z klasy.

Przywitaj się z panią nauczycielką.

Przywitaj się z panem nauczycielem. 81

Lekcja 1

Szkoła

Pożegnaj się z koleżanką z klasy.

Pożegnaj się z kolegami z klasy.

Pożegnaj się z panią nauczycielką.

Pożegnaj się z panem nauczycielem.

Szkoła

Lekcja 1

ĆWICZENIE 7 Z koleżanką / kolegą odegrajcie scenki według wzoru.

WZÓR: – Proszę, podaj mi ołówek ... – Proszę! – Dziękuję!

ĆWICZENIE 8 Z koleżanką / kolegą ułóżcie dialogi według wzoru.

WZÓR: – Czy możesz pożyczyć mi mapę? – Tak, proszę! – Czy możesz pożyczyć mi gumkę? – Nie, nie mogę! Nie mam.

Lekcja 1

Szkoła

Części mowy W języku polskim podobnie jak w ukraińskim jest dziesięć części mowy.

Rzeczownik Іменник

Przymiotnik Прикметник

stół, szafa, lustro, pan, kobieta, orzeł

nowy, nowa, nowe; lisi, lisia, lisie; wysoki, wysoka, wysokie; złoty, złota, złote; lwowski, lwowska, lwowskie

Zaimek Займенник

Liczebnik Числівник

ja, ty, on, mój, twój, jej, siebie, ten, tamten, to, co, jaki, taki, każdy, sam, nic, niczyj, ktoś

jeden, dwa, trzy; pierwszy, drugi, trzeci; półtora, pół; dwoje, troje

Czasownik Дієслово

Przysłówek Прислівник

czytać, pisać, leżeć

wesoło, prosto, dobrze, wczoraj, dzisiaj, rano

Przyimek Прийменник

Spójnik Сполучник

do, na, przy, w, koło, obok

i, a, że, albo

Partykuła Частка

Wykrzyknik Вигук

nie, by

aha, hej, oj

Szkoła

Lekcja 1

ĆWICZENIE 9 Z tekstu „Moja szkoła” wypisz wyrazy według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: rzeczowniki: czasowniki: przyimki: przymiotniki: zaimki: liczebniki:

szkoła, rosła, do, duże, moja, dwie,

ĆWICZENIE 10 Z wiersza „W szkole” (ćw. 4) wypisz 5 rzeczowników i 5 czasowników. Ułóż z nimi zdania. ĆWICZENIE 11 W wolne miejsca wstaw czasownik być w odpowiedniej formie. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

[Ja] Ona [Ty] Oni Ona [My] [Wy] One Dziecko On Pan Pani Państwo

w klasie. na drugim piętrze. w sekretariacie. w auli. na basenie. na szkolnym podwórku. na boisku. w łazience. w świetlicy. w sali gimnastycznej. w gabinecie dyrektora. w pokoju nauczycielskim. w stołówce. 85

Lekcja 1

Szkoła Zapamiętaj: one + 1 on = oni!!! Nawet – 1 on + one = oni!!!

W języku polskim w zdaniach często opuszczamy zaimki osobowe oprócz 3. osoby. W języku ukraińskim zaś zaimki osobowe zachowujemy, natomiast możemy opuszczać czasownik бути. estem uczniem. Я (є) учень. Porównaj: J Jesteście w szkole. Ви (є) в школі. On ma zeszyt. Він має зошит; У нього є зошит.

Czas teraźniejszy czasowni mieć liczba pojedyncza

liczba mnoga

1. [ja] mam

1. [my] mamy

2. [ty] masz

2. [wy] macie

3. on / pan ona / pani ono

3. oni / państwo / panowie i panie / one panie i dzieci

mają

ĆWICZENIE 12 W wolne miejsca wstaw czasownik mieć w odpowiedniej formie. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

My Ona [Ja] My 86

zeszyty, a wy podręczniki. lekcję języka polskiego, a ty flamaster, a oni kredki. przerwę.

lekcję wf-u.

Lekcja 1

Szkoła Jakie [ty] lekcje? plecak. On tablet. Ona ołówek. Dziecko kredę. Pan dziennik. Pani farby, a one Oni

pędzelki.

ĆWICZENIE 13 Uzupełnij zdania brakującymi formami czasowników być i mieć. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

To parter. uczniem. [Ty] uczennicą. Ona Pokój nauczycielski na pierwszym pięcztery okna. trze i laptop, a Taras tablet. Oleg w bibliotece. Uczennice w szkole. [Ja] na boisku. [Wy] przerwę. Dziewczyny ĆWICZENIE 14 Uzupełnij według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Ja jestem w klasie, a ciebie nie ma. . Ty jesteś na podwórku, a jej . On jest na korytarzu, a nas Ona jest przed wejściem, a jego

. 87

Lekcja 1

Szkoła

My jesteśmy w szkole, a was . . Oni są w pracowni, a mnie . One są w sali gimnastycznej, a ciebie Panie są w pokoju nauczycielskim, a panów Panowie są w gabinecie dyrektora, a pań

ĆWICZENIE 15 Uzupełnij według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: T u jest ławka szkolna, a tam nie ma ławki szkolnej. tablicy. Tu jest tablica, a tam mapy. Tu jest mapa, a tam piórnika. Tu jest piórnik, a tam szkoły. Tu jest szkoła, a tam łazienki. Tu jest łazienka, a tam basenu. Tu jest basen, a tam komputera. Tu jest komputer, a tam ĆWICZENIE 16 Zaznaczone wyrazy zastąp zaimkami osobowymi.

Adam i Agata są w szkole. Ja i Ludmiła jesteśmy na boisku. Ty i Jola macie lekcję języka polskiego. Dziewczyny są w stołówce. Waldek i Piotrek nie mają dużo czasu wolnego. Chłopcy są na podwórku. Ty i Michał jesteście w klasie. Panie i panowie mają przerwę.

Szkoła

Lekcja 1

ĆWICZENIE 17 Podpisz obrazki według wzoru.

WZÓR: Ja mam piłkę, a on nie ma piłki.

Lekcja 1

Szkoła

Lekcja 1

ĆWICZENIE 18 Wysłuchaj tekstu.

System oceniania w szkole

Przed 1991 rokiem w Polsce szkolna skala ocen składała się z czterech stopni. Najlepszą oceną była 5 – stopień bardzo dobry, natomiast „dwójka” była stopniem niedostatecznym. Teraz obowiązuje sześciostopniowa skala ocen. Najwyższa ocena to 6 – celujący, 5 – bardzo dobry, 4 – dobry, 3 – dostateczny, 2 – dopuszczający, 1 – niedostateczny czyli najgorsza ocena. Ocenia się zachowanie uczniów według skali: wzorowe, bardzo dobre, dobre, poprawne, nieodpowiedne i naganne. (wg www.eacea.ec.europa.eu)

ĆWICZENIE 19 Jak wygląda skala ocen w Twojej szkole? Porozmawiajcie o tym w grupie. ĆWICZENIE 20 Wymawiaj szybko i dokładnie.

W czasie suszy szosa sucha.

Lekcja 2

LEKCJA 2

Rodzina

Rodzina: mama, tata (ojciec), rodzice; mąż, żona, małżeństwo; ciocia, wujek, wujostwo; babcia, dziadek, dziadkowie; wnuk, wnuczka, wnuki; brat, siostra, rodzeństwo; syn, córka, dzieci; kuzyn, kuzynka; bratanek, bratanica, siostrzeniec, siostrzenica.

Rodzina

Lekcja 2

Moja rodzina

Mam dużą rodzinę. Moja najbliższa rodzina to mama Olga, tata Michał, młodszy brat Romek i starsza siostra Anna. Moja siostra, mój brat i ja jesteśmy rodzeństwem. Razem z nami mieszkają rodzice mojego taty – nasi dziadkowie. Niedaleko mieszka ciocia z wujkiem i kuzynami. Dziadkowie po stronie mamy mieszkają w innym mieście. Często odwiedzamy ich całą rodziną. Staramy się jak najczęściej spotykać i spędzać razem czas w rodzinnym gronie. Korzystamy z każdej okazji, żeby zobaczyć się z najbliższymi. Rodzinne spotkania łączą nas wszystkich: naukowców, muzyków, robotników, nauczycieli i inżynierów. Moja rodzina trzyma się razem i zawsze sobie pomaga. Wszyscy jesteśmy przekonani, że nie ma większej siły niż rodzina.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

ĆWICZENIE 1 Odpowiedz na pytania.

Jak duża jest rodzina? Jak mają na imię mama i tata? Jak mają na imię brat i siostra? Kto mieszka razem z rodziną? Kto mieszka w innym mieście? Kogo łączą rodzinne spotkania? Czy często spędzają czas razem? Jakie przekonanie panuje w rodzinie?

ĆWICZENIE 2 Wysłuchaj dialogu. Nowe wyrazy zapisz do słowniczka.

Oleg. Babciu, proszę pokazać stare rodzinne zdjęcia. Babcia. Tak, proszę bardzo. Oto jest album rodzinny. Oleg. Na tym zdjęciu to jest ten mój wujek, który jest dziennikarzem? Babcia. To jest twój wujek Grzegorz. 93

Lekcja 2

Rodzina

Taras. A ta ładna pani to kto? Babcia. To twoja ciocia Danuta, kiedy jeszcze była studentką. Taras. Kim ona jest teraz? Oleg. Bibliotekarką. Taras. A kto to? Ten starszy pan. Babcia. To twój pradziadek, a mój ojciec czyli dziadek twojej mamy. Oleg. Kim on był? Babcia. On był inżynierem. Oleg. Dziękuję, droga babciu! Taras. Również dziękuję!

www.wysokiniski.com

ĆWICZENIE 3 Przynieś rodzinne zdjęcia. Opowiedz koleżankom i kolegom z klasy o swojej rodzinie.

1. 2. 3. 4. 94

ĆWICZENIE 4 Odpowiedz na pytania.

Jak masz na imię? Jak ma na imię Twoja siostra / Twój brat? Jak sie nazywa Twój dziadek? Jak ma na imię Twoja kuzynka / Twój kuzyn?

Rodzina 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Lekcja 2

Jak się nazywa Twoja ciocia? Jak się nazywa Twój wujek? Jak ma na imię Twój kolega? Jak się nazywa Twoja koleżanka? Jak się nazywa Pani? Jak się nazywa Pan?

Zapamiętaj:

Prosić / poprosić kogo o co? – Prosić brata o książkę. Dziękować / podziękować komu za co? – Dziękuję mamie za pomoc. ĆWICZENIE 5 Poproś według wzoru.

WZÓR: Proszę o podpis. (album, zeszyt, słownik, długopis). Proszę o książkę. (fotografia, kreda, kredka, mapa). Proszę o zdjęcie. (pioro, biurko, mydło, krzesło). ĆWICZENIE 6 Dopasuj wypowiedzi z lewej kolumny do wypowiedzi w prawej, zwracając się do:

nauczycielki w szkole –

mamo

nauczyciela w szkole –

babciu

babci –

Adamie

dziadka –

tato

mamy –

Aniu

taty –

proszę pana

koleżanki Ani –

dziadku

kolegi Adama –

proszę pani 95

Lekcja 2 !

Rodzina Rodzaj rzeczowników

W języku polskim, podobnie jak w ukraińskim, rzeczowniki występują w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim

na spółgłoskę

Rodzaj męski

zakończenie na samogłoskę -a na samogłoskę -o

na samogłoskę -a

Rodzaj żeński

zakończenie na samogłoskę -i na spółgłoskę

na samogłoskę -o lub -e

Rodzaj nijaki

zakończenie na samogłoskę -ę na -um

brat, kot, chłopiec, zeszyt, sen

kolega, poeta, artysta, Bakula dziadzio, Moniuszko, Szewczenko

żona, kobieta, matka, babcia, ziemia pani, gospodyni, wychowawczyni krew, cerkiew, sól, miłość pole, okno, morze, zdanie, dziecko cięle, zwierzę, imię muzeum, centrum, gimnazjum, liceum

Rodzina

Lekcja 2

ĆWICZENIE 7 Zgrupuj wyrazy według rodzajów.

Lektor, dentysta, gimnazjum, córka, dziecko, okno, ojciec, fotografia, zadanie, telefon, lotnik, sprzątaczka, babcia, malarz, syn, pytanie, elektronik, poeta, pani, mieszkanie, lustro, krzesło, tata, inżynier, środa, południe, wieczór, lampa, noc, sekretarka, nauczyciel, nauczycielka, kuzyn, matka, tata, sekretarz, dziadek, miasto, zdanie, doba, zdjęcie, osiedle, muzeum, centrum, pianistka.

Narzędnik liczby pojedynczej Rodzaj żeński -ą Ona jest pianistką. Ona jest gospodynią.

Rodzaj męski -(i)em, -ą On jest lekarzem. Ona jest muzykiem. On jest pedagogiem. On jest poetą.

Rodzaj nijaki -(i)em

Ono jest dzieckiem

Lekcja 2

Rodzina

ĆWICZENIE 8 Przekształć zdania według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: T o jest rolnik. Pan Żuk jest rolnikiem. To jest pianistka. Pani Kotyk jest pianistką. . To jest krawiec. Pan Jasiński . To jest bibliotekarka. Pani Fedyk . To jest kierowca. Pan Kowal . To jest fryzjer. Pan Gugel . To jest nauczycielka. Pani Nowak . To jest prawnik. Pan Kowalski . To jest pielęgniarka. Pani Kowal . To jest celnik. Pan Rodyk . To jest studentka. Anna Leśniak ĆWICZENIE 9 Uzupełnij zdania brakującymi wyrazami: nauczyciel, kierowca, policjant, fotograf, aktorka, fryzjerka, lekarka, dentysta. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Matka Olega jest 98

Brat Mikołaja jest

Rodzina

Lekcja 2

Kuzynka Anielka jest

Ojciec Tarasa jest

Ciocia Bogumiła jest

Kuzyn Włodzimierz jest

Sąsiadka Maria jest

Brat Jana jest

. 99

Lekcja 2

Rodzina

ĆWICZENIE 10 Uzupełnij tabelę nazwami zawodów z ramki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

aktor piosenkarka sprzedawca fryzjerka lekarz księgowa dziennikarz policjantka kelner dentystka nauczyciel kierowniczka aktor – aktorka, dentysta – dentystka, dziennikarz – dziennikarka, fryzjer – fryzjerka, kelner – kelnerka, księgowy – księgowa, lekarz – lekarka, nauczyciel – nauczycielka, piosenkarz – piosenkarka, policjant – policjantka, sprzedawca – sprzedawczyni, kierownik – kierowniczka. ĆWICZENIE 11 Przepisz zdania według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Taras to uczeń. Taras jest uczniem. Irena to studentka. Irena jest studentką. . Oleg to śpiewak. Oleg Roman to górnik. Roman 100

Lekcja 2

Rodzina Maria to pianistka. Maria . . Igor to poeta. Igor . Tomek to aktor. Tomek . Olga to sprzątaczka. Olga Stanisław to nauczyciel. Stanisław . Monika to sekretarka. Monika Pan Nowak to kolejarz. Pan Nowak

. .

ĆWICZENIE 12 Wysłuchaj wiersza Juliana Tuwima. Nazwy zawodów wypisz do słowniczka. Porozmawiajcie w grupie, czy dzisiaj są aktualne takie zawody.

Wszyscy dla wszystkich

Murarz domy buduje, krawiec szyje ubrania, Ale gdzieżby co uszył, Gdyby nie miał mieszkania? A i murarz by przecie Na robotę nie ruszył, Gdyby krawiec mu spodni I fartucha nie uszył. Piekarz musi mieć buty Więc do szewca iść trzeba. No, a gdyby nie piekarz, Toby szewc nie miał chleba.

101

Lekcja 2 !

Rodzina Piszemy wielką literą

Imiona własne ludzi i zwierząt

Oleg, Irena, Mickiewicz, Franko, Azor, Reksio

Nazwy państw, miejscowści

Ukraina, Polska, Kijów, Warszawa, Sopot, Kórnik

Nazwy rzek, gór, mórz i krain geograficznych

Dniepr, Wisła, Karpaty, Tatry, Morze Bałtyckie, Morze Czarne, Galicja, Śląsk

Nazwy narodowości piszemy wielką literą: Polak – Polka, Ukrainieс – Ukrainka. ĆWICZENIE 13 Na czym polega różnica pisowni nazw narodowości w języku ukraińskim i polskim? ĆWICZENIE 14 Do podanych narodowości dopasuj nazwę kraju. Poproś o pomoc członka rodziny.

WZÓR: Polak – Polka – Polska Białorusin – Białorusinka Czech – Czeszka Francuz – Francuzka Mołdawianin – Mołdawianka Amerykanin – Amerykanka Bułgar – Bułgarka 102

Rosjanin – Rosjanka Niemiec – Niemka Węgier – Węgierka Żyd – Żydówka Słowak – Słowaczka Łotysz – Łotyszka

Rodzina Litwin – Litwinka Hiszpan – Hiszpanka Europejczyk – Europejka Ukrainiec – Ukrainka

Lekcja 2

Chińczyk – Chinka Estończyk – Estonka Arab – Arabka Ormianin – Ormianka

ĆWICZENIE 15 Przekształć zdania według wzoru.

A. WZÓR: T en Niemiec jest inżynierem. Ten inżynier jest Niemcem. Ten Ormianin jest malarzem. Ten Polak jest elektronikiem. Ten Amerykanin jest lekarzem. Ten Węgier jest nauczycielem. Ten Rumun jest wykładowcą. Ten Ukrainiec jest profesorem. a nauczycielka jest Polką. B. WZÓR: T Ta Polka jest nauczycielką. Ta aktorka jest Ukrainką. Ta dentystka jest Francuzką. Ta mistrzyni jest Rumunką. Ta bibliotekarka jest Litwinką. Ta studentka jest Mołdawianką. Ta tancerka jest Hiszpanką.

103

Lekcja 2

Rodzina

ĆWICZENIE 16 Zapoznaj się z informacjami o Polsce i Ukrainie. Wypisz do jednej kolumny nazwy miast, a do drugiej – rzek. Czy jest różnica w pisowni tych nazw geograficznych w języku polskim i w jezyku ukraińskim.

Polska

Liczba mieszkańców: 38 (trzydzieści osiem) milionów. Powierzchnia: 312 685 (trzysta dwanaście tysięcy sześćset osiemdziesiąt pięć) km2 (kilometrów kwadratowych). Stolica: Warszawa (stolice historyczne: Gniezno, Kraków). Największe miasta: Warszawa, Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań. Największe rzeki: Wisła, Odra, Warta. W Polsce mieszka liczna mniejszość ukraińska.

104

Rodzina

Lekcja 2

Ukraina

Liczba mieszkańców: 42 (czterdzieści dwa) miliony. Powierzchnia: 603 628 (sześćset trzy tysiące sześćset dwadzieścia osiem) km2 (kilometrów kwadratowych). Stolica: Kijów. Największe miasta: Kijów, Charków, Dnipro, Odessa, Lwów. Największe rzeki: Dniepr, Desna, Boh (Південний Буг), Bug (Західний Буг), Dniestr. Na Ukrainie mieszka liczna mniejszość polska.

ĆWICZENIE 17 Zadaj koleżance / koledze trzy pytania o Polsce. ĆWICZENIE 18 Zadaj koleżance / koledze trzy pytania o Ukrainie.

105

Lekcja 2

1. 2. 3. 4. 5.

Rodzina

ĆWICZENIE 19 Odpowiedz na pytania.

Jak się nazywa Twoja miejscowość? Czy Twoje miasto jest rejonowe lub obwodowe? Przy jakiej ulicy znajduje się wasza szkoła? Przy jakiej ulicy mieszka Twoja rodzina? Nad jaką rzeką lub jeziorem jest położona Twoja miejscowość?

ĆWICZENIE 20 Napisz według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: J ak się nazywa ten uczeń? Ten uczeń nazywa się Andrzej Nowak. . Jak się nazywa Twój nauczyciel? . Jak się nazywa Twój wujek? . Jak się nazywa Twój kuzyn? . Jak się nazywasz? Jak się nazywa Twoja nauczycielka? . Jak sie nazywa Twoja kuzynka? . Jak się nazywa Twój brat? Jak sie nazywa Twoja siostra?

106

Mieszkanie

LEKCJA 3

Lekcja 3

Mieszkanie

Mieszkanie: przedpokój, garderoba, wieszak, pokój, sypialnia, salon = duży pokój, kuchnia, korytarz, łazienka, toaleta, balkon, centralne ogrzewanie, kaloryfer. Dom: dach, strych, piwnica, weranda, taras, trawnik, ogródek, garaż. Blok: wejście, klatka schodowa, schody, winda, domofon, dzwonek, piętro, parter. Pomieszczenie: okno, parapet, sufit, podłoga, ściana, drzwi. Salon: zestaw mebli = regał = meblościanka, komoda, witryna, regał, fotel, sofa, telewizor, kanapa, kino domowe, dywan. Sypialnia: szafa, łóżko, stolik, pufa, szafka nocna, lampka nocna, lustro. Pokój: biurko, komputer, laptop, lampa, półka, krzesło. Kuchnia: kuchenka, piekarnik, kuchenka mikro falowa, toster, szafki, półki, lodówka, zmywarka, zamrażarka, zlew, okap. Łazienka i toaleta: umywalka, wanna, kabina prysznicowa, pralka, suszarka, woda gorąca, woda zimna, sedes, deska sedesowa, bateria łazienkowa.

Moje mieszkanie

Dom jednorodzinny jest wygodny i przytulny. To dom piętrowy. Na parterze znajduje się łazienka, korzytarz, salon połączony z aneksem kuchennym. Drzwi wejściowe prowadzą do przedpokoju. Drzwi z salonu wychodzą na taras z 107

Lekcja 3

Mieszkanie

widokiem na ogródek. Z klatki schodowej schodami wychodzi się na piętro. Tutaj są trzy sypialnie i gabinet. Z gabinetu, położonego nad tarasem, można wyjść na balkon. Jest jeszcze poddasze, które służy jako przechowalnia sprzętu sportowego. Salon jest prostokątny i wielki. Ma trzy okna i szklane drzwi prowadzące na taras. W pokoju gościnnym jest kominek, zestaw mebli i skórzana kanapa. W aneksie kuchennym są wszystkie potrzebne rzeczy do gotowania, stoją tam nowoczesne meble kuchenne. Na piętrze mieści się pokój dziecięcy ze współczesnymi meblami, wygodnym łóżkiem i biurkiem z komputerem do odrabiania lekcji. Na prawo od pokoju dziecięcego jest sypialnia rodziców z dużym łóżkiem, toaletką z lustrem i pufą. Przy łóżku leży nowoczesny miękki dywan.

108

Mieszkanie

Lekcja 3

ĆWICZENIE 1 Odpowiedz na pytania.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Co znajduje się na parterze domu? Dokąd prowadzą drzwi wejściowe? Skąd można podziwiać widok na ogród? Gdzie są położone sypialnie? Jak można wyjść na balkon? Jaki jest salon? Co znajduje się w pokoju gościnnym? Gdzie są umieszczone nowoczesne meble kuchenne? Jak wygląda pokój dziecięcy? Jakie meble są w sypialni rodziców?

Zapamiętaj: To jest dywan.

To jest kanapa.

109

Lekcja 3

Mieszkanie

ĆWICZENIE 2 Opowiedz grupie o Twoim mieszkaniu. ĆWICZENIE 3 Skończ dialogi, korzystając ze słownictwa z ramki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Dzwonisz domofonem do domu kolegi, odbiera mama: Słucham.

Ty: Mama: Ty:

. . .

Dzwonisz domofonem do domu kolegi, on odbiera: Słucham. Ty: Kolega:

. .

Dzwonisz do drzwi koleżanki, słyszysz jej głos: Kto tam? Ty: Koleżanka: Ty:

. . .

Dzień dobry. To ja, Taras, kolega Adama. Cześć, to ja, Kasia. To ja, Ołesia. Już otwieram. Dziękuję. 110

Mieszkanie

Lekcja 3

Liczebniki Liczebniki w języku polskim dzielimy na dwie liczne grupy. Podobny podział istnieje w języku ukraińskim: Liczebniki główne

Liczebniki porządkowe

zero

zerowy, zerowa, zerowe

jeden, jedna, jedno

pierwszy, pierwsza, pierwsze

dwa, dwie

drugi, druga, drugie

trzy

trzeci, trzecia, trzecie

cztery

czwarty, czwarta, czwarte

pięć

piąty, piąta, piąte

sześć

szósty, szósta, szóste

siedem

siódmy, siódma, siódme

osiem

ósmy, ósma, ósme

dziewięć

dziewiąty, dziewiąta, dziewiąte

dziesięć

dziesiąty, dziesiąta, dziesiąte

jedenaście

jedenasty, jedenasta, jedenaste

dwanaście

dwunasty, dwunasta, dwunaste

trzynaście

trzynasty, trzynasta, trzynaste

czternaście

czternasty, czternasta, czternaste

piętnaście

piętnasty, piętnasta, piętnaste

111

Lekcja 3 !

Liczebniki główne

Liczebniki porządkowe

szesnaście

szesnasty, szesnasta, szesnaste

siedemnaście

siedemnasty, siedemnasta, siedemnaste

osiemnaście

osiemnasty, osiemnasta, osiemnaste

dziewiętnaście

dziewiętnasty, dziewiętnasta, dziewiętnaste

dwadzieścia

dwudziesty, dwudziesta, dwudzieste

dwadzieścia jeden

dwudziesty pierwszy, dwudziesta pierwsza, dwudzieste pierwsze

trzydzieści

trzydziesty, trzydziesta, trzydzieste

trzydzieści cztery

trzydziesty czwarty, trzydziesta czwarta, trzydzieste czwarte

czterdzieści

czterdziesty, czterdziesta, czterdzieste

pięćdziesiąt

pięćdziesiąty, pięćdziesiąta, pięćdziesiąte

sześćdziesiąt

sześćdziesiąty, sześćdziesiąta, sześćdziesiąte

siedemdziesiąt

siedemdziesiąty, siedemdziesiąta, siedemdziesiąte

osiemdziesiąt

osiemdziesiąty, osiemdziesiąta, osiemdziesiąte

dziewięćdziesiąt

100 sto

112

Mieszkanie

dziewięćdziesiąty, dziewięćdziesiąta, dziewięćdziesiąte

setny, setna, setne

Lekcja 3

Mieszkanie Która godzina?

Dwunasta

Trzecia Piętnasta

Piętnaście (kwadrans) po drugiej Druga (czternasta) piętnaście

Wpół do ósmej Za dziesięć siódma Siódma Szósta (dziewiętnasta) (osiemnasta) trzydzieści pięćdziesiąt

O której godzinie?

O jedenastej.

O wpół do dziesiątej. O dziewiątej (dwudziestej pierwszej) trzydzieści.

Za piętnaście (za kwadrans) szósta. O piątej (siedemnastej) czterdzieści pięć.

113

Lekcja 3

Mieszkanie

Dwadzieścia pięć po pierwszej. O pierwszej (trzynastej) dwadzieścia pięć.

Dziesięć po dziewiątej. O dziewiątej (dwudziestej pierwszej) dziesięć.

ĆWICZENIE 4 Która godzina? Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

ĆWICZENIE 5 O której godzinie? Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

114

Mieszkanie

Lekcja 3

ĆWICZENIE 6 Odpowiedz na pytania, używając podanych godzin.

O której wstajesz?

7.45; 8.15; 6.00; 6.30 O której wychodzisz do szkoły?

8.30; 8.25; 14.05; 14.35 O której wracasz do domu?

12.45; 13.00; 15.40; 17.55 O której jest kolacja?

18.00; 18.50; 18.15; 19.10 O której kładziesz się spać?

21.00; 21.30; 22.15; 23.00 ĆWICZENIE 7 W grupie przypomnijcie nazwy dni tygodnia. Na osobnych kartkach narysujcie cyfry od 1 do 7. Ustawcie się w kółko. Prowadzący, pokazując dowolną kartkę z cyfrą, wskazuje na osobę, która powinna szybko nazwać dzień, odpowiadający tej cyfrze. Kto się pomylił, skacze na jednej nodze odpowiednią ilość razy.

115

Lekcja 3

Mieszkanie

ĆWICZENIE 8 Wzorując się na regulaminie na poniedziałek, napisz swój regulamin na tydzień. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Poniedziałek: 7.30 – pobudka; 7.45 – śniadanie; 8.00 – wychodzę do szkoły; 8.30 – pierwsza lekcja; – druga lekcja; – trzecia lekcja;

– czwarta lekcja; – powrót do domu; 13.15 – obiad; – odrabianie lekcji; – basen; – idę spać.

ĆWICZENIE 9 Zadaj trzy pytania koleżance / koledze z klasy o plan dnia na piątek. ĆWICZENIE 10 Porozmawiajcie w grupie o planie na weekend?

wczoraj był wtorek

przedwczoraj był poniedziałek

dzisiaj jest środa jutro będzie czwartek pojutrze będzie piątek

116

Mieszkanie

Lekcja 3

Południe

Ranek

Popołudnie Dzień Noc

Świt

Wieczór

Północ

ĆWICZENIE 11 Uzupełnij zdania wyrazami podanymi w ramce. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Przyjdę do ciebie . . Spotykamy się ? Czy masz czas idziemy do teatru. wyjeżdżamy na wakacje. ? Gdzie byłeś idziemy na zakupy. pójdziemy do muzeum. w/we wtorek, jutro, sobotę, przedwczoraj, poniedziałek, pojutrze, niedzielę, dzisiaj, czwartek, wczoraj, środę, przedwczoraj, piątek, dzisiaj 117

Lekcja 3 !

Mieszkanie

Czas przeszły czasowników liczba pojedyncza

być

rodzaj męski

rodzaj żeński

1. [ja] byłem

byłam

2. [ty] byłeś

byłaś

3. on / pan był

ona / pani była

rodzaj nijaki

ono było

liczba mnoga forma męskoosobowa

forma niemęskoosobowa

1. [my] byliśmy

byłyśmy

2. [wy] byliście

byłyście

3. oni / panowie, państwo byli

one / panie były

liczba pojedyncza rodzaj męski

mieć

rodzaj żeński

1. [ja] miałem

miałam

2. [ty] miałeś

miałaś

3. on / pan miał ona / pani miała

rodzaj nijaki

ono miało

liczba mnoga forma męskoosobowa

118

forma niemęskoosobowa

1. [my] mieliśmy

miałyśmy

2. [wy] mieliście

miałyście

3. oni / panowie, państwo mieli

one / panie miały

Mieszkanie

Lekcja 3

Czas przeszły czasowników w liczbie pojedynczej ma trzy rodzaje – męski, żeński i nijaki – podobnie jak w języku ukraińskim, a w liczbie mnogiej dwie formy: męskoosobową i niemęskoosobową, których nie ma w języku ukraińskim. Czasowniki w języku polskim w liczbie pojedynczej i liczbie mnogiej w czasie przeszłym odmieniamy przez osoby, dodając odpowiednie końcówki, których brak w języku ukraińskim! ĆWICZENIE 12 Przepisz zdania, zmieniając czas na teraźniejszy. Podkreśl czasowniki.

Po południu byliśmy w muzeum. Dzisiaj rano uczniowie byli w bibliotece. Wczoraj był wtorek, a przedwczoraj poniedziałek. Ten cały tydzień byłem na wsi. Gdzie byłaś wczoraj?

Wczoraj byłam u babci. Dzisiaj rano była ładna pogoda. Oni byli w sekretariacie, a one były w pokoju nauczycielskim. W styczniu byłam w górach. Przedwczoraj one były w cyrku. 119

Lekcja 3

Mieszkanie

ĆWICZENIE 13 Ułóż według wzoru pytania do zdań.

WZÓR:

Wczoraj byłem zajęty. – Kiedy byłeś zajęty? Pan Andrzej: W piątek byłem we Lwowie. – Kiedy pan był we Lwowie? Przedwczoraj byłam na spektaklu. Wczoraj byłam na poczcie. Dzisiaj rano Taras był w szkole. Przed południem pani Maria była w sklepie. Wczoraj wieczorem byliśmy u kolegów. Przedwczoraj była niedziela. W czwartek rano byliśmy na boisku. Pani Maria: W piątek byłam w parku. Mama: W sobotę cały dzień byłam w domu. Babcia: W piątek byłam u was.

ĆWICZENIE 14 Uzupełnij zdania brakującymi formami czasownika mieć w czasie przeszłym. Cyfry zapisz słownie. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Dzisiaj (ja, Romek) śniadanie o 8.30. spotkanie o 12.00. We wtorek (ty, Oksana) kółko informatyczne o 14.15. Przedwczoraj Oleg zajęcia z angielskiego o 15.45. W sobotę Anna wolny dzień. Wczoraj my (chłopcy i dziewczęta) lekcję tańca. W poniedziałek (wy, Stasia i Kasia) wycieczkę do parku. W niedzielę turystki trudne zadanie. Na dzisiaj dziewczyny lekcję wf-u. Dzieci przerwę. Panie i panowe 120

Mieszkanie

Lekcja 3

ĆWICZENIE 15 Uzupełnij według wzoru formami czasowników mieć i być. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: (Ty) Byłeś chory i miałeś gorączkę. w szkole i lekcję historii. (Ja, Oleg) w sklepie i dużą zieloną torbę na (Ty, Tania) zakupy. na boisku i piłkę. Edek w wózku i zabawkę. Dziecko na poczcie i 4 listy do wysłania. Regina na koncercie, bo tanie bilety. My (dziewczyny) na wsi i ciekawe wakacje. Igor i Jula z koleżankami na wycieczce i Grażyna i Bożena ciekawą przygodę. ĆWICZENIE 16 Uzupełnij zdania brakującymi liczebnikami. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR A: 3 – Na stole leżą trzy słowniki. książki. 2 – Pani miała słonie. 3 – W cyrku były ołówki. 4 – Ja mam zeszyty. 2 – Oleg ma słowniki. 3 – Uczniowie mają WZÓR B: 5 – W mieście jest pięć parków. ławek. 5 – Tu jest zeszytów. 6 – Dziewczynki miały piłeczek do tenisa. 11 – Chłopcy mieli kucharek. 21 – W kuchni było drzew. 97 – W ogrodzie jest krzaków. 8 – Na podwórku było okien. 100 – Ten blok ma 121

Lekcja 3

Mieszkanie

ĆWICZENIE 17 Przepisz, liczebniki główne zapisz słownie.

Dzisiaj miałem 3 lekcje, a w poniedziałek miałem 7 lekcji. W klasie Olega jest 20 nowych map, a wcześniej było 10 nowych komputerów. W sali kina było 12 rzędów i 18 miejsc w każdym rzędzie. Ania miała 14 gier komputerowych, a Olga tylko 8. Chłopcy mieli 22 rowery, a dziewczyny miały 11 deskorolek. Nauczycielka miała na lekcji 5 słowników, 9 zeszytów i 6 podręczników.

Pisownia wyrazów z u i ó W języku polskim dźwięk [u] jest oznaczany przez litery u i ó. Literę u piszemy w większości polskich wyrazów, którym w wyrazach ukraińskich odpowiada ukraińskie y

bułka – булка ulica – вулиця muzyka – музика

Literę ó piszemy

122

w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna

ogórków, żarówka, Nowakówna

kiedy w innych formach tego samego wyrazy występuje ó lub e

naród – narody

kiedy w języku ukraińskim (lub innych słowiańskich) w wyrazach o tym samym rdzeniu występuje o, е, і

góra – гора sól – сіль pióro – перо

na początku słowa tylko w wyrazach

ósmy, ósemka, ów, ówczesny

Mieszkanie

Lekcja 3

ó nigdy nie piszemy na końcu wyrazu! ĆWICZENIE 18 Przepisz, podkreślając wyrazy z ó.

Ułóż książki na półce. Mam skórzaną torbę. Z lnu robi się płótno. Nasz szkolny chór zawsze dobrze śpiewa. Po raz szósty nasza drużyna wygrała zawody. Pomóż koledze w nauce! Staram się nigdy nie spóźniać. Wspólna praca i wspólna zabawa jest zawsze przyjemna. W piórniku są ołówki i pióra. Na działce rosną ogórki. W ogródku są ładne róże.

ĆWICZENIE 19 Zapisz wyrazy z ó i u w dwie kolumny według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR:

Rów

Bruk

Półka, bułka, krótki, późno, Bułgarka, duży, mróz, kura, żółty, róża, chmura, nuta, jaskółka, chór, ludzie, lód, zupa, gruszka, mucha, żółtko, żubr, żuraw, mrówka, lud, pióro, żarówka, rów, łódka, duma, kubek, bóbr, kółko, krówka, bruk. 123

Lekcja 3

Mieszkanie

ĆWICZENIE 20 W miejsce kropek wpisz odpowiednio ó lub u. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Za g rami, za lasami żyła sobie kr lewna, kt ra nigdy się nie śmiała. Za przywr cenie c rce h mor kr l obiecał d żą nagrodę. Z g r i r wnin, z las w i wsi szli wesołkowie. Udało się rozśmieszyć kr lewnę kr lewskiem sł dze. Z jego figlarstw kr lewna omal nie pękła ze śmiech (wg polskiej bajki ludowej)

ĆWICZENIE 21 Zapisz ukraińskie odpowiedniki polskich wyrazów. Zwróć uwagę na pisownię.

Wieczór, północ, burza, muzeum, góra, chłód, bukiet, różowy, żółty, żuraw, chór, Lwów, Kraków, Kijów, ogórek, cudowny, mur, jaskółka, ołówek, król, kożuch, ulica, róg, muzyka, mróz, wróbel, ból, mucha, lód, lud, ruch. ĆWICZENIE 22 Ułóż krótkie dialogi w takich sytuacjach:

1. W torek, 16.30, winda, Adam i Teresa jadą na zajęcia języka polskiego. 2. Niedziela, babcia, Edek, rodzice, spacer, park, lody. 3. Sobota, popołudnie, pomagam mamie.

124

Pory roku

LEKCJA 4

Lekcja 4

Pory roku

Miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień. Pogoda: świeci słońce, pada deszcz / śnieg, wieje wiatr, jest mróz, temperatura wynosi 10 stopni / minus 10 stopni; temperatura powietrza, ciśnienie atmosferyczne; wilgotność; siła i kierunek wiatru; zachmurzenie i rodzaj chmur; opady i osady atmosferyczne – mróz, przymrozek, śnieg, zamieć, zawieja, grad, gołoledź; zjawiska atmosferyczne – burza, piorun, susza, szkwał, chłód, upał, tajfun, tornado, trąba powietrzna. Pory roku: wiosna, lato, jesień, zima. Czas wolny: w domu – czytać książki, oglądać telewizję, grać na komputerze; na świeżym powietrzu – jeździć na rowerze / nartach / sankach / łyżwach / desce (deskorolce, desce snowboardowej) / rolkach / wrotkach / kuligiem; zapalić ognisko; upiec kiełbaski; zrobić grilla, iść na spacer / na lodowisko / na basen / nad rzekę / na plażę / do lasu / na grzyby / na jagody; opalać się; grać w piłkę; jechać na wycieczkę do..., chodzić po górach, wspinać się na skałki, spędzać czas. 125

Lekcja 4

Pory roku

Cztery pory roku

W Polsce, jak i wszędzie na świecie, są cztery pory roku. Wiosna zaczyna się 21 marca i trwa do 21 czerwca. Początkiem lata jest 22 czerwca. Ono trwa do 22 września. Jesień przychodzi 23 września i trwa do 21 grudnia. Natomiast zima zaczyna się 22 grudnia, a kończy się 20 marca. Daty te ulegają przesunięciu, na przykład w roku przestępnym. 21 marca jest równonoc wiosenna, 23 września jest równonoc jesienna. Wtedy na całej kuli ziemskiej noc i dzień trwają po 12 godzin. Natomiast 22 czerwca następuje przesilenie letnie, kiedy noc jest najkrótsza i najdłuższy dzień w roku. 22 grudnia jest przesilenie zimowe. Wtedy dzień jest najkrótszy, a noc najdłuższa w roku. Każda pora roku w Polsce ma swoje święta i tradycje. W zimie obchodzi się Boże Narodzenie, Nowy Rok. Wiosna to Wielkanoc, Dzień Konstytucji Trzeciego Maja, koniec roku szkolnego. Lato to czas na wakacje i kolonie. Na jesieni obchodzi się Dzień Nauczyciela i Narodowe Święto Niepodległości. Kalendarz świąt i tradycji z nimi związanych jest o wiele dłuższy. 126

Pory roku

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Lekcja 4

ĆWICZENIE 1 Odpowiedz na pytania.

Jak długo trawa wiosna? Kiedy zaczyna się lato i do kiedy trwa? Jak długo jest jesień? Od kiedy i do kiedy mamy zimę? Czy w roku przestępnym te daty są takie same? Co jest 21 marca? Co jest 21 września? Kiedy noc i dzień trwają po 12 godzin? Jakie znasz święta wiosenne? Jakie znasz święta jesienne?

ĆWICZENIE 2 Opowiedz w grupie, jakie święta i tradycje polskie zachowały się w Twojej rodzinie. ĆWICZENIE 3 Porozmawiajcie w grupie o ukraińskich świętach państwowych. Z czym są związane i kiedy są obchodzone? Ć WICZENIE 4 Przeczytaj tekst. Nowe wyrazy zapisz do słowniczka. Koleżance / koledze z klasy zadaj cztery pytania dotyczące tekstu.

Lubię zimę. Często pada biały śnieg, bywa mroźno. Czasem wieje silny wiatr. Drzewa są pokryte szronem. Rzeki i jeziora są skute lodem. Na drogach są zaspy. Dzieci zjeżdżają z górki na sankach i nartach. Na lodowiskach jeżdżą na łyżwach. Wtedy dzieci lepią bałwana, rzucają się śnieżkami. W zimie są święta Bożego Narodzenia i ferie zimowe. Za to wszystko lubię zimę. 127

Lekcja 4

Pory roku

ĆWICZENIE 5 Wysłuchaj wiersza. Nowe wyrazy zapisz do słowniczka. Streść grupie ten wiersz. Czy zgadzasz się z autorem, że „lato jagód lipcowych ma smak”? Krzysztof Dzikowski

Cztery pory roku

Lato jagód lipcowych ma smak. Żółte liście gna jesienią wiatr. Wiosną śniegi spływają już z gór, A na szybach zimą kwitnie mróz. A ja lubię mroźną zimę I puszysty śnieg. Kocham narty; Dla mnie zima najpiękniejsza jest.

Ktoś tam lubi zimowy zły wiatr, Kiedy rzeki już pokrywa kra. Drugi woli przed siebie wciąż iść, Gdy jesienią czerwienieje liść. A ja lubię tylko lato Wśród słonecznych plaż. Lubię pływać; Dla mnie lato najpiękniejsze jest. Jeden lubi gdy wiosną ze snu Znów się budzi rzek wezbranych nurt. Inny woli lipcowych dni blask, Kiedy miodem pachnie cały las. A ja lubię Wszystkie cztery pory roku ... 128

Lekcja 4

Pory roku

ĆWICZENIE 6 Ułóż opowiadanie o swojej ulubionej porze roku. Uzasadnij koleżankom i kolegom swój wybór.

Przypadki i liczby rzeczowników Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki

przez liczby

mianownik

kto?

со?

Н.

dopełniacz

kogo?

czego?

Р.

celownik

komu?

czemu?

Д.

biernik

kogo?

co?

З.

narzędnik

kim?

czym?

О.

Msc. miejscownik (o) kim? (o) czym? M. W.

wiłacz

К.

liczba pojedyncza uczeń, pani, książka, dom, muzeum liczba mnoga uczniowie, panie, książki, domy, muzea

Rozróżniamy rzeczowniki żywotne i nieżywotne Rzeczowniki żywotne

nieżywotne oznaczają

ludzi i zwierzęta uczeń, pan, koń, kobieta, kaczka, dziecko

rzeczy zeszyt, cukier, las, mapa, biurko, tablica

129

Lekcja 4

Pory roku

ĆWICZENIE 7 Wypisz do jednej kolumny rzeczowniki żywotne, do drugiej – nieżywotne.

Dziewczynka, szron, niezapominajka, pies, woda, chłopczyk, ziemia, święto, koń, nauczycielka, książka, ojciec, chleb, matka, dom, krowa, osoba, nauczyciel, zwierzę, roślina, żyto, mróz, jaskółka, rzecz, zeszyt, pani, tęcza, górnik, las, krzesło, dąb, dynia, pora, uczennica, kot, miód, pszczoła, cukier, grusza, wróbel, pogoda, lato, miesiąc, rok, pan.

Odmiana rzeczowników rodzaju nijakiego typu: niebo, życie, pole, muzeum w liczbie pojedynczej M.

niebo

życie

pole

słonko

muzeum

Н.

nieba

życia

pola

słonka

muzeum

Р.

niebu

życiu

polu

słonku

muzeum

Д.

niebo

życie

pole

słonko

muzeum

З.

niebem życiem polem słonkiem muzeum

О.

Msc.(o) niebie

życiu

polu

słonku

muzeum

niebo

życie

pole

słonko

muzeum

К.

130

Pory roku

Lekcja 4

Rzeczowniki zakończone na -o, -e w DOPEŁNIACZU mają końcówkę -a, w CELOWNIKU -u. BIERNIK i WOŁACZ są równe MIANOWNIKOWI. NARZĘDNIK ma końcówkę -em (w języku ukraińskim -ом i -ем (сел-ом, пол-ем)). W MIEJSCOWNIKU rzeczowniki na -e oraz na -ko, -go, -cho mają końcówkę -u, а rzeczowniki kończące się na -o końcówkę -e, tutaj zachodzi wymiana tematowej spółgłoski: t→ć (lato – lecie), r→rz (pióro – piórze), d→dź (rondo – rondzie), st→ść (miasto – mieście) i in. W liczbie pojedynczej rzeczowniki zakończone na -um, np. muzeum, centrum, konserwatorium, liceum, gimnazjum, stypendium, we wszystkich przypadkach mają taką samą formę. Wyrazy zakończone na -ko, -go mają w NARZĘDNIKU -i- przed -em: oko – okiem, tango – tangiem. ĆWICZENIE 8 Rzeczowniki w nawiasach zapisz w odpowiednim przypadku.

Książka leży na (biurko). Na (morze) była burza. Byłem w (kino). Poprawiam (zdanie) w (ćwiczenie). Powtarzamy każde nowe (słowo) w (zadanie). Kwiatek stoi na (okno). Czy byłeś w (miasto)? Kto mieszka w tym (mieszkanie)? Uczniowie piszą (dyktando). Na dzisiaj nie mamy żadnego (ćwiczenie). Mama kupiła świąteczne (ciasto). Od dzisiaj w (muzeum) jest nowa wystawa.

131

Lekcja 4

Pory roku

ĆWICZENIE 9 Ułóż zdania z wyrazami: centrum, zdanie, słońce, niebo, jezioro, ćwiczenie. ĆWICZENIE 10 Uzupełnij według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR:

To jest kino.

Byłem w kinie.

To jest muzeum.

Byłem w

To jest mieszkanie.

Byłam w

To jest liceum.

Byliście w

To jest auto.

Byłem w

To jest miasto.

Byliśmy w

To jest piętro.

On był na

To jest pole.

Oni byli w

To jest metro.

Pan był w

To jest przedszkole.

Dziecko było w

To jest ćwiczenie.

Błędy były w

. . .

. .

ĆWICZENIE 11 Uzupełnij według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: To jest pokój i okno. Mamy pokój z oknem. To jest piórnik i pióro. To jest las i jezioro. To jest bułka i masło. To jest podwórko i drzewo. To jest park i boisko. To jest mama i dziecko. To jest kawa i mleko. 132

Mam piórnik z .

Widzimy las z Masz bułkę z

Widzimy podwórko z

W mieście jest park z

Widzisz tę mamę z

Na śniadanie była kawa z

Pory roku

Lekcja 4

Czas przyszły czasownika być liczba pojedyncza

liczba mnoga

1. [ja] będę

1. [my] będziemy

2. [ty] będziesz

2. [wy] będziecie

3. on / pan ona / pani ono

3. oni / panowie oni / państwo one / panie

będzie

będą

ĆWICZENIE 12 Zapisz czasownik być w odpowiedniej formie w czasie przyszłym. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Jutro (ty) w kinie. Latem mało chmur i dużo słońca. dużo owoców. Na śniadanie bułki z masłem. Jesienią nad morzem. W sierpniu (my) Na wakacjach (wy) mieć czas wolny. nad jeziorem. Po zajęciach (ja) ĆWICZENIE 13 Zapisz czasownik być w odpowiedniej formie. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Dzisiaj niedziela, jutro poniedziałek. kwiecień, za miesiąc maj. Teraz marzec. Miesiąc temu w górach. W styczniu (my) w muzeum, a ja jutro. Ty dzisiaj nad morzem. W zeszłym roku (wy) w filharmonii na W niedzielę państwo Kowalscy koncercie. miała z nami zastępstwo na Jutro pani Nowak angielskim. 133

Lekcja 4

Pory roku

ĆWICZENIE 14 Wysłuchaj komunikatów o pogodzie. Nowe słownictwo zapisz do słowniczka.

Nadal zimno

Dziś w kraju będzie zachmurzenie duże i umiarkowane. Miejscami wystąpią przelotne opady śniegu lub śniegu z deszczem. Temperatura maksymalna w dzień od czterech stopni Celsjusza na południowym wschodzie do dziewięciu stopni Celsjusza na południowym zachodzie. Wiatr będzie słaby i umiarkowany, północny i zachodni. W Warszawie i Łodzi będzie zachmurzenie umiarkowane i duże z przelotnymi opadami śniegu lub deszczu ze śniegiem. Temperatura minimalna w nocy – dwa stopnie, temperatura maksymalna w dzień plus siedem stopni.

134

Pory roku

Lekcja 4

Możliwe burze

Dziś w kraju będzie zachmurzenie duże, z większymi przejaśnieniami we wschodniej połowie kraju. Miejscami, głównie na zachodzie i południu Polski, będą opady deszczu i lokalne mgły. W Warszawie i Łodzi będzie zachmurzenie duże z większymi przejaśnieniami. Okresami będzie deszcz, a także możliwa burza. Temperatura minimalna w nocy około +8 °C, temperatura maksymalna w dzień około +14 °C. Wiatr słaby i umiarkowany, zmienny.

ĆWICZENIE 15 Porozmawiajcie w grupie o dzisiejszej pogodzie. ĆWICZENIE 16 Ułóż komunikat o pogodzie na dzisiaj i na jutro dla Twojej miejscowości.

135

Lekcja 4 !

Pory roku Oznaczanie miękkości. Zapisywanie głoski [j]

Miękkość spółgłosek oznaczamy kreską nad literamy ś, ź, ć, dź, ń na końcu wyrazu koń, gość, Łódź

na początku i w środku wyrazu przed spółgłoską śnieg dźwięk, słońce

literą i przed samogłoską

niebo, ziemia, ciasto, dzień

Słyszany dźwięk [j] zapisuemy jako literę „j” na początku wyrazów

jabłko, jesień, jutro

na końcu wyrazów

mój, pokój, czytaj

w środku wyrazów po samogłoskach

moje, Kijów, zając, bajka

w wyrazach zapożyczonych tylko po spółgłoskąch c, z, s

misja, lekcja, Azja

po przedrostkach

objechać, nadjechać, podjechać, zjeść, wjechać, zjechać

W pozostałych przypadkach zapisujemy dźwięk [j] literą i, np.: miasto, biały, Maria, radio. 136

Pory roku

Lekcja 4

ĆWICZENIE 17 Przepisz wyrazy, uzupełniając je literą i lub j. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

P es, lekc a, k osk, wakac e, fer e, Gruz a, part a, Słowac a, rad o, przy echać, akwar um, askółka, piwon a, elewac a, b egać, ob aśniać, b ały, arm a, histor a, delegac a, s ostra, akc a, z eść, lin a, eż, p ana, Zof a, komis a. ĆWICZENIE 18 Zapisz ukraińskie odpowiedniki polskich wyrazów. Zwróć uwagę na pisownię.

Dania, Norwegia, Szwecja, Bułgaria, jaskółka, radość, złość, ślad, słoń, lalka, kolacja, akcja, jutro, jesień, wjazd, ziarno, ziemia, miotła, Kijów, fioletowy, niania, lato, armia, siostra, babcia, zajazd, linia, delegacja, historia, Alicja, ciało. ĆWICZENIE 19 Przepisz zdania i podkreśl w wyrazach spółgłoski miękkie: ś, ź, ć, ń, dź.

Wiosną las zielenieje. Roztopił się śnieg. Jest dużo wody w rzekach. Słonko świeci długo i mocno. Dzieci bawią się na placach zabaw. W niedzielę rodziny chodzą na spacery. Wieje świeży wiatr. Wszystko kwitnie. Ziemia pachnie... ĆWICZENIE 20 Wymawiaj dokładnie i szybko.

Wiatr poświstuje wśród liści osiki.

137

Lekcja 5

LEKCJA 5

138

Urodziny

Urodzinowe rzeczowniki: urodziny, życzenie, życzenia urodzinowe, życzenia z okazji urodzin, piosenka urodzinowa, przyjęcie urodzinowe, kartka z życzeniami, zaproszenie na urodziny; gość, pre zent, balon, niespodzianka, kwiat, bukiet kwiatów; słodycze, tort, świeczka, placek, sok, deser, krem; naczynia, talerz, kubek, butelka, szklanka, filiżanka, sztućce, widelec, łyżka, nóż, łyżeczka do herbaty, obrus, serwetka. Urodzinowe zwroty i czasowniki: składać / złożyć życzenia z okazji urodzin. Składam panu / pani serdeczne / najlepsze życzenia urodzinowe! Życzę Ci wszystkiego najlepszego! Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin! Wszystkiego dobrego z okazji urodzin! Dużo szczęścia z okazji urodzin! Zapraszać gości, świętować urodziny, obchodzić urodziny, urządzać / urządzić przyjęcie, zdmuchiwać / zdmuchnąć świeczki, dobrze się bawić, śpiewać „Sto lat”, dostać dużo prezentów. Życzyć, świętować, obchodzić, tańczyć, śpiewać, bawić się, jeść, pić.

Urodziny

Lekcja 5

Moje urodziny

Urodziny obchodzę na wiosnę. Rodzice zaplanowali wyprawić wielką imprezę w tym dniu. Na urodziny przyjdzie prawie cała klasa, zaproszenie rozesłano gościom. Wszystko dokładnie omówiono – najpierw, o 17.00, mama poda tort własnego wyrobu i rozpocznie się świetne przyjęcie. Ten wieczór ma być pełen niespodzianek dla zaproszonych. Na gości czeka tort, ciastka, paluszki, czekoladki, szarlotka, zabawa i dobra muzyka. O ustalonej godzinie mama wnosi pierwszą niespodziankę – tort. To nie zwyczajny tort, jest on wielki i w kształcie serca. W smaku również znakomity – malinowośmietankowy. Na torcie są ustawione kolorowe świece. Potem nadchodzi najmilsza dla mnie chwila, otwieranie prezentów. Wszystkie, a było ich w tym roku naprawdę dużo, zawinięte były w kolorowy, szeleszczący papier, a na dodatek przyozdobione lśniącymi wstążkami. Tam były książki, drobiazgi do szkoły, ozdoby do włosów... Potem była muzyka, wspólne śpiewanie „Sto lat” i dużo dobrej zabawy aż do późnego wieczoru. ĆWICZENIE 1 Posłuchajcie piosenki urodzinowej i ją zaśpiewajcie. Czy znasz inną piosenkę na taką okazję?

Sto lat! Sto lat, sto lat, niech żyje, żyje nam! Sto lat, sto lat, niech żyje, żyje nam! Jeszcze raz, jeszcze raz, niech żyje, żyje nam! Niech żyje nam! 139

Lekcja 5

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

1. 2. 3. 4.

Urodziny

ĆWICZENIE 2 Odpowiedz na pytania.

Kiedy są obchodzone urodziny bohaterki? Kto jest zaproszony na przyjęcie? O której godzinie rozpocznie się przyjęcie? Jaką niespodziankę przygotowała mama? Co czeka na gości w trakcie przyjęcia? Jak wygląda tort niespodzianka? Jaka chwila jest najmilsza? Jaką piosenką kończy się zabawa urodzinowa?

ĆWICZENIE 3 Poproś koleżankę / kolegę o odpowiedzi na pytania.

Kiedy obchodzisz urodziny? Jak przygotowujesz się do imprezy urodzinowej? O jakim prezencie marzysz na urodziny? Jaki był twój najlepszy prezent urodzinowy?

ĆWICZENIE 4 Złóż życzenia urodzinowe dla koleżanki / kolegi, mamy, brata lub siostrzyczki. Niech kartka urodzinowa posłuży Ci za wzór! Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Droga / drogi ! Życzę Ci fajnych niespodzianek, spotkań z miłymi przyjaciółkami i przyjaciółmi, uśmiechów i wesołego nastroju. Wszystkiego najlepszego!

140

Lekcja 5

Urodziny

Odmiana rzeczowników deklinacji żeńskiej (twardotematowych) zakończońych na -a w liczbie pojedynczej M.

szkoła

siostra

kobieta

pogoda

Н.

szkoły

siostry

kobiety

pogody

Р.

szkole

siostrze

kobiecie

pogodzie

Д.

szkołę

siostrę

kobietę

pogodę

З.

szkołą

siostrą

kobietą

pogodą

О.

Msc.(o)

szkole

siostrze

kobiecie

pogodzie

szkoło!

siostro!

kobieto!

pogodo!

К.

książka

uwaga

mucha

Н.

książki

uwagi

muchy

Р.

książce

uwadze

musze

Д.

książkę

uwagę

muchę

З.

książką

uwagą

muchą

О.

Msc.(o)

książce

uwadze

musze

książko!

uwago!

mucho!

К.

Rzeczowniki deklinacji żeńskiej (twardotematowe) zakończone na -a w DOPEŁNIACZU mają końcówkę -y, po k i g -i; w CELOWNIKU i MIEJSCOWNIKU występuje wymiana spółgłosek: k→c, g→dz, r→rz, t→ć, d→dź, ł→l, ch→sz, s→ś i in. W BIERNIKU zawsze jest końcówka -ę, w NARZĘDNKU -ą, WOŁACZ ma końcówkę -o. 141

Lekcja 5

Urodziny

ĆWICZENIE 5 Wypisz z tekstu „Moje urodziny” rzeczowniki rodzaju żeńskiego twardotematowe oraz określ ich przypadek i podaj formę mianownika według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Rzeczownik w tekście

wiosnę

Przypadek

Forma mianownika

wiosna

ĆWICZENIE 6 Wyrazy w nawiasach zapisz w odpowiedniej formie.

Dostałem (jedynka), jak ja to powiem (mama)? Tata nie dał mi do (szkoła) (kanapka). (Irena) i Natalia wracają z (biblioteka). O (godzina) dziesiątej przyjdzie koleżanka. Jedziemy na (wycieczka) szkolną do (Warszawa). Mieliśmy gości z (Połtawa). Zdania przepisujemy z (książka). Proszę popatrzeć na tę (mapa). Kupuję kwiaty (mama). Turyści jadą z (Warszawa) do (Połtawa). Przyjechali goście z (Odessa). ĆWICZENIE 7 Uzupełnij końcówki rzeczowników rodzaju żeńskiego. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Z naszą nauczycielk jedziemy na wycieczk . Piotr lubi gr w piłk i na rowerze ze swoją klas . jazd Na szkolnym korytarzu spotkaliśmy Iren z mam . Zawsze mam potrzebną książk pod ręk . Atlas geograficzny wpadł mi za szaf . Ola jest córk nauczyciela. Na przerwie pijemy mleko albo herbat z cytryn . Mamy nową szkoł z bardzo ładną bibliotek . 142

Urodziny

Lekcja 5

ĆWICZENIE 8 Zmień zdania według wzoru.

WZÓR: T o jest siostra. Daję prezent siostrze. Mówimy o siostrze. W klasowym akwarium jest ryba. . Znajdźcie informaDajesz karmę w Internecie. cje o tej To jest nowa gazeta. reklamę. Przeczytaj w . Dziadek przygląda się To jest zebra. W zoo pracownik daje karmę. Rozmawiamy o . prowadzi ścieżka. Po To stara wiejska chata. Ku nikt nie chodzi. tej . O tej To ciekawa książka. Brat przgląda się tej wszyscy mówią. podoba się Moja koleżanka to wysoka dziewczyna. . głośna muzyka. Rozmawiamy z mamą o

Podział czasowników na koniugacje Сzasowniki w czasie teraźniejszym odmieniaja się przez osoby

przez liczby

Podstawowa forma (tylko nazywająca czynność) nazywa się bezokolicznikiem, na przykład: pisać, ćwiczyć, biegać, jeść. W tej formie czasownik znajdziemy w słowniku. Odmiana czasowników przez osoby i liczby nazywa się koniugacją. 143

Lekcja 5 !

Urodziny

W języku polskim rozróżniamy IV koniugacje określane według 1. i 2. osoby liczby pojedynczej -am, -asz

-ę, -esz

-ę, -isz / ysz

-em, -esz

[ja] myślę, liczę [ty] myślisz, liczysz

[ja] kocham [ty] kochasz [ja] chcę, gotuję [ty] chcesz, gotujesz

[ja] jem, wiem, rozumiem, umiem [ty] jesz, wiesz, rozumiesz, umiesz

W języku ukraińskim istnieją zaś dwie koniugacje rozróżniane według 3. osoby liczby mnogiej (-уть, -ють – готують, -ать, -ять – роблять).

Odmiana czasowników koniugacji -am, -asz i -em, -esz w czasie teraźniejszym liczba pojedyncza znać

jeść wiedzieć umieć

rozumieć

1. [ja]

znam

jem

wiem

umiem

rozumiem

2. [ty]

znasz

jesz

wiesz

umiesz

rozumiesz

zna

wie

umie

rozumie

3. on / pan ona / pani ono

liczba mnoga

144

1. [my]

znamy

jemy

wiemy umiemy rozumiemy

2. [wy]

znacie

jecie

wiecie umiecie rozumiecie

3. oni / panowie oni / państwo one / panie

znają

jedzą wiedzą umieją rozumieją

Urodziny

Lekcja 5

Czasowniki wiedzieć i znać w języku ukraińskim mają znaczenie – знати. Czasownika wiedzieć używamy z pytaniem o kim? o czym? Na przykład: Wiem o zadaniu na dzisiaj. Wiemy, że jutro pójdziemy do muzeum. Czy wiecie, gdzie jest ten uczeń? Czasownika znać używamy z pytaniem kogo? co? Na przykład: Znam twojego brata. Czy znasz język polski?

UWAGA!

Wiem wszystko. Nic nie wiem. ĆWICZENIE 9 Odmień w czasie teraźniejszym czasowniki: słuchać, oglądać, powtarzać, korzystać, rozmawiać, powiedzieć, czekać. ĆWICZENIE 10 Ułóż zdania, używając czasownika znać w odpowiedniej formie.

[Ja]

ten wiersz.

[Ty]

język angielski.

Zbyszek

tego pana.

Teresa

tę szkołę.

Dziecko

drogę na szkolne boisko.

[My] [Wy]

znać

swój kraj. naszą panią woźną.

Uczniowie

regulaminy szkoły i klasy.

Studentki

nowy podział godzin.

Panowie

dużo żartów.

Pani

współczesną poezję.

Państwo

swoich sąsiadów. 145

Lekcja 5

Urodziny

ĆWICZENIE 11 Uzupełnij zdania wyrażeniami z ramki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Wiem o . Czy wiesz, że w poniedziałek będzie ? Kto wie, co na jutro trzeba dużo pracować. Wiemy, że ? Wiecie, gdzie jest

sprawdzian z matematyki; jutrzejszym zadaniu z polskiego; sala gimnastyczna, było zadane; przed egzaminami ĆWICZENIE 12 Dobierz odpowiednie formy czasowników wiedzieć i znać. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Czy [wy] , kto otworzył okno? [My] nic nie o tych tę reklamę, jak przychodzi uczeń do słownikach. [Wy] , gdzie jest Warszawa. Tadek o szkolszkoły? On ten wiersz na pamięć. nym przedstawieniu. Uczniowie na ten temat? [Wy] nic nie o nowej uczenniCo [ty] swoją przyszłość. cy? Każdy chciałby ĆWICZENIE 13 Czasowniki w nawiasach wypowiedz w odpowiedniej formie.

Dzieci (pożyczać) książki w bibliotece. Czy każdy (kochać) swoją ojczyznę? Czy Oleg (wiedzieć), że jego siostra już przyjechała? [My] (Wołać) go, żeby poczekał. W szkole [wy] (zbierać) punkty z zachowania. [Ja] (Znać) ten wiersz na pamięć. [My] (Nie umieć) tańczyć poloneza! Czy pani (wiedzieć), która jest godzina? 146

Urodziny

Lekcja 5

ĆWICZENIE 14 Uzupełnij zdania formami czasownika czytać według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: [Ja] czytam gazetę. SMS od kolegi. [Ty] lekturę z polskiego. [My] wiersz Mickiewicza. [Wy] lekcję z podręcznika. On ogłoszenie. Oni e-mail od koleżanki. Ona czytankę z elementarza. One powieść. [Ty] książkę. [My] gazetę. Pan po hiszpańsku. Pani o modzie. Panie stare dokumenty. Panowie napisy. Państwo na ekranie. Pani ĆWICZENIE 15 Uzupełnij zdania formami czasownika rozmawiać według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Ja rozmawiam po polsku. [My] [Ty] On Ona One [Wy] Ono

biegle po angielsku. źle po francusku. słabo po ukraińsku. po bułgarsku. dobrze po hiszpańsku. po czesku. trochę po słowacku. 147

Lekcja 5

Urodziny

Oni bardzo dobrze po niemiecku. po litewsku. Pan po rosyjsku. Pani po japońsku. Państwo po grecku. Panowie po portugalsku. Panie po węgiersku. Pan

Pisownia wyrazów z ą, ę, om, on, em, en W wyrazach rdzennie polskich piszemy ą lub ę. W niektórych wyrazach ą i ę wzajemnie się wymieniają: dąb – dębu; ząb – zęby; ręka – rączka. W pokrewnych wyrazach ukraińskich na ich miejscu najczęściej występuje: а (я), у (ю): święto – святo; dąb – дуб; gołąb – голуб. W wyrazach obcych z pochodzenia piszemy połączenia om, on, em, en. Podobnie jest w języku ukraińskim: koncert – концерт; kompas – компас; cement – цемент; temperatura – температура.

Zapamiętaj:

Kłopot z pisownią prędko znika, kiedy zajrzysz do słownika! (Roman Pisarski) ĆWICZENIE 16 Przepisz zdania. W miejsce luk wstaw brakujące litery: e – ę, ą – om, ą – on, ę – en. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Klem tyna z mam i koleżank wybrały si na k cert do filharmonii. Usłyszały k pozycje różnych k pozytorów wykonywane na takich instrumentach jak: tr bka, b ben, skrzypce, flet itp. 148

Urodziny

Lekcja 5

Na koniec dziewczynki wr czyły dyryg towi k walie, a mama zrobiła im zdj cia, by mogły pochwalić si innym koleżankom. Wracając do domu, przyglądały si wystawom sklepowym, szukając prez tu dla wujka. ĆWICZENIE 17 Z ćw. 16. wypisz wyrazy, w których zostały uzupełnione luki. Zapasz je po ukraińsku. Ć WICZENIE 18 Przeczytajcie wyraźnie rymowankę Romana Pisarskiego. W grupie wybierzcie narratora, Jasia, Felka i Stasia. Szczególną uwagę zwróćcie na wymowę nosówek.

Zabawiano się raz grą, kto odnajdzie słówko z „ą”; Jaś napisał słówek rząd, a więc: mąka, łąka, prąd. kąt, sąsiadka, bąk, bąbelek. Nie dał się zawstydzić Felek. Tak napisał: Mądry zając przed pogonią uciekając, krążył, krążył pod Dąbrową, w głąb jej umknął

z całą głową... Staś powiedział: – A ja chcę znaleźć słówka z samym „ę”. Więc w zeszycie pisać będę: Bęc, bęc, bęc, bęc bębni bęben. Co to będzie, co to będzie, gdy się zlęknie gęś na grzędzie? Gęś przysiędzie grzędę tę będzie gęgać gę, gę, gę. Udały się rymy gęsie, Klasa się ze śmiechu trzęsie.

ĆWICZENIE 19 Przepisz wyrazy, uzupełniając je odpowiednimi literami ą, ę lub połączeniami liter om, on, em, en. Przy wykonaniu ćwiczenia warto skorzystać z Praktycznego Polsko-Ukraińskiego Słownika Ortograficznego! Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

1. Ksi żka. 2. Dzi cioł. 3. M ka. 4. W ż. 5. B zyna. 6. Pi tro. 7. Prez t. 8. P k. 9. Elem t. 10. P pa. 149

Lekcja 5 11. 15. 19. 23. 27.

Urodziny

K pas. 12. Z by. 13. K cert. 14. D tysta. Pami ć. 16. Łab dź. 17. Ł ka. 18. Rem t. Świ to. 20. Cem t. 21. Goł b. 22. G sienica. T peratura. 24. G ska. 25. Pi ć. 26. Pi tka. T cza.

ĆWICZENIE 20 Zapisz ukraińskie odpowiedniki polskich wyrazów. Zwróć uwagę na pisownię.

Żołądź, dąb, pamięć, sens, remont, gałązka, pięć, dzięcioł, koncert, ręka, męka, cement, książka, kontynent, benzyna, mąka, kąt, bomba, pompa, mądrość, kompot, gąska, cętka.

ĆWICZENIE 21 Uzupełnij wyrazy brakującymi literami. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

W prez cie dostałem ciekaw ksi żk . Zaj czki jedz zielon trawk . Paj k snuje paj czyn . Kie. Sprzedawczyni odmierowca tankuje auto b zyn rza pi ćdziesi t c tymetrów wst żki. W sklepie są k serwy z pstr ga. ĆWICZENIE 22 Wymawiaj szybko i dokładnie.

Bywa w każdym pamiętniku, na księżycu w gołębniku. W lesie puka z dzięciołami spada z dębu z żołędziami. I w kolędach pięknie brzmi. Co to jest odpowiedz mi! 150

Zdrowo jem, więcej wiem!

LEKCJA 6

Lekcja 6

Zdrowo jem, więcej wiem!

Rodzaje posiłków: obiad, śniadanie, kolacja, przekąska, piknik, bufet, posiłek czterodaniowy, pierwsze danie, drugie danie, deser, napój. Naczynia: garnek, patelnia, rondel, szklanka, kubek, filiżanka, spodek, talerz, miska, łyżka, nóż, widelec, łyżeczka, sztućce, serwetka. Czasowniki spożywcze: gotować, smażyć, grillować, dusić, gotować na parze, obierać, kroić, serwować, nakładać. Ilości: porcja, litr, bochenek, kostka, tabliczka, kawałek, plasterek, łyżka, skrawek, karton, pudełko, słoik, baton. Smak: gorzki, mdły, kremowy, chrupiący, gorący, łagodny, słony, pikantny, słodki, bez smaku, zimny. Stan żywności: świeży, surowy, dojrzały, zgniły, twardy, delikatny, niedojrzały, rozgotowany, tłus zty, owocowy, jarzynowy, zdrowy, ostry, twardy.

Odżywiamy się zdrowo

W każdej szkole podstawowej w Polsce jest stołówka, która proponuje ciepłe posiłki dla chętnych uczniów. Posiłki są zdrowe, pełnowartościowe i lekkie. Szkolne stołówki proponują świeże potrawy na pierwsze i drugie danie. Zazwyczaj są to różne zupy, gulasz, gołąbki. Na deser jakieś ciastko, herbatka czy soczek do picia, rozmaite owoce. W piątek zaś podaje się potrawę bezmięsną, najczęściej rybę lub jajko. W jadłospisie nie znajdziemy nutelli i słodkich bułek, czekoladek, czipsów, napojow gazowanych. 151

Lekcja 6

Zdrowo jem, więcej wiem!

A jak wyglądają obiady uczniów w innych krajach europejskich? W stołówkach szkolnych Hiszpanii, Grecji i Włoch obowiązuje dieta śródziemnomorska, która uznawana jest za najzdrowszą na świecie. Jest ona bogata w warzywa i owoce, jogurty i różnego rodzaju produkty mleczne, ryby i owoce morza. We Francji duży nacisk kładzie się na żywność ekologiczną. Na talerzach pojawiają się więc duże ilości warzyw i owoców, najczęściej sezonowych. Młodzież szkolna ma też dużo czasu na zjedzenie obiadu często czterodaniowego i ciepłego. Bez pośpiechu, bez poganiania, z należytym szacunkiem, jakim Francuzi obdarzają swoją kuchnię. W Wielkiej Brytanii przez wiele lat w szkołach królowały potrawy typu fast food. Ostatnio je zastąpiły warzywa, owoce, dobrej jakości mięsa. W ramach przekąski podaje się uczniom jogurt lub owoce, a do picia – wodę. By zachęcić młodzież do sięgania po zdrowe jedzenie, organizuje się różnego rodzaju warsztaty kulinarne. (wg Internetu)

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 152

ĆWICZENIE 1 Odpowiedz na pytania.

Jakie posiłki proponują stołówki szkolne w Polsce? Co można dostać na deser w szkolnej stołówce? Ja wygląda jadłospis w piątek? Czego się nie podaje w stołówce szkolnej? Jaka dieta jest najzdrowsza na świecie? Na czym polega dieta śródziemnomorska? Na jaką żywność kładzie się nacisk we Francji? Jak ostatnio zmieniły się jadłospisy w Wielkiej Brytanii? Dlaczego w Wielkiej Brytanii często urządzane są warsztaty kulinarne?

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

ĆWICZENIE 2 Zapoznaj się z jadłospisem stołówki w jednej z warszawskich szkół. Nowe słownictwo zapisz do słowniczka. Znaczenia wyrazów poszukaj w słowniku.

Poniedziałek

Wtorek

Zupa grzybowa, pieczywo mieszane, makaron z truskawkami, białym serem i śmietaną, woda, baton zbożowy

Barszcz ukraiński, pieczywo mieszane, gulasz mięsny, kluski śląskie, surówka z ogórka kiszonego z cebulką, kompot z wiśni, owoce

Środa

Krupnik, pieczywo mieszane, spagetti z mięsem i warzywami, soki owocowe

Czwartek

Piątek

Żurek z jajkiem, pieczywo mieszane, schab pieczony, ziemniaki, marchewka z groszkiem, kompot z czerwonej porzeczki, owoce

Zupa pomidoorowa z brązowym ryżem, pieczywo mieszane, kotlet z ryby, ziemniaki, surówka z pora z jabłkiem, herbata z cytryną i miodem

ĆWICZENIE 3 Jakie dania proponuje wasza stołówka szkolna? Porozmawiajcie o tym w grupie. Co Ci najbardziej smakuje?

153

Lekcja 6

Zdrowo jem, więcej wiem!

ĆWICZENIE 4 Podpisz obrazki wyrazami z ramki i ustal ich rodzaj. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

miód

biały ser, kotlet, ziemniaki, herbata, kanapka, kiełbasa, masło, ryż, zupa, mleko, kawa, chleb, sok, ser żółty, mięso, jajko, dżem, makaron, miód, płatki, szynka, pączki, cukier, frytki, czipsy, czekolada, owoce, warzywa 154

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

ĆWICZENIE 5 Przypomnij odmianę czasownika jeść. W miejsce luk wpisz brakujęce formy. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

(ja) jem

(my)

(ty) on, ona, ono pan, pani

(wy) oni, one państwo

jedzą

Czasownik pić odmieniamy tak (ja)

piję

(my)

pijemy

(ty)

pijesz

(wy)

pijecie

on, ona, ono pan, pani

pije

oni, one państwo

piją

ĆWICZENIE 6 Uzupełnij zdania wyrazami z ćw.4. Zadaj 3 pytania koleżance / koledze co je i pije na śniadanie, obiad i kolację. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Na śniadanie jem i piję . i piję . Na obiad jem i piję . Na kolację jem

ĆWICZENIE 7 Ułóż najlepszy według Ciebie jadłospis na cały dzień.

Herbata, kawa, mleko, kompot, sok, woda mineralna niegazowana, cytryna, cukier. Chleb / bułka / kanapka z szynką, kiełbasą, masłem, rybą, dżemem, jajkiem, musztardą, ogórkiem, pomidorem, jajecznica. Zupa ogórkowa, pomidorowa, grzybowa, jarzynowa, barszcz, rosół. Ziemniaki, ryż, kasza, makaron. 155

Lekcja 6

Zdrowo jem, więcej wiem!

Sałata, sałatka z ..., ogórki, kapusta, marchew. Gulasz, kotlet, ryba smażona, kurczak, ciastko. Śniadanie

Obiad

Kolacja

ĆWICZENIE 8 Przyjrzyj się obrazkowi i w grupie wyjaśnijcie, jakie jedzenie jest zdrowe, a jakie nie.

ĆWICZENIE 9 Wysłuchaj Piosenki o niezdrowym jedzeniu w wykonaniu Orkiestry Dni Naszych. Zaśpiewajce razem w klasie.

Piosenka o niezdrowym jedzeniu Trzęsą mi się rączki, kiedy widzę pączki . Pączek niech się dowie, że wybieram zdrowie. Trzęsą mi się łydki, kiedy widzę frytki . Frytka niech się dowie, że wybieram zdrowie. Refren: Hej! Hej! Raz i dwa! Witaminy wolę ja! Hej! Hej! Raz, dwa, trzy! Wolisz je i ty! 2 razy Mleczna czekolada , sadło się odkłada. Czipsy znów mnie kuszą, ale odejść muszą. Rozum podpowiada: „Jesteś tym, co zjadasz”. A więc mądre dzieci, niech nie jedzą śmieci! Refren: Cukru całe mrowie niszczy moje zdrowie. Tłuszcz jak ludożerca co dzień mnie uśmierca. Mówię więc otwarcie: „Porzuć takie żarcie! Nie ma przebaczenia dla złego jedzenia” Refren.

156

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

ĆWICZENIE 10 Wypisz z wiersza wyrazy określające zdrowe i niezdrowe jedzenie. Ułóż z nimi swoje zdania.

Odmiana rzeczowników miękkotematowych deklinacji żeńskiej w liczbie pojedynczej M.

ciocia

ulica

kolacja

cebula

Н.

cioci

ulicy

kolacji

cebuli

Р.

cioci

ulicy

kolacji

cebuli

Д.

ciocię

ulicę

kolację

cebulę

З.

ciocią

ulicą

kolacją

cebulą

О.

Msc.(o)

cioci

ulicy

kolacji

cebuli

ciociu!

ulico!

kolacjo!

cebulo!

К.

pani

gospodyni

powieść

rzecz

Н.

pani

gospodyni

powieści

rzeczy

Р.

pani

gospodyni

powieści

rzeczy

Д.

panią

gospodynię

powieść

rzecz

З.

panią

gospodynią powieścią

rzeczą

О.

Msc.(o)

pani

gospodyni

powieści

rzeczy

pani!

gospodyni!

powieści!

rzeczy!

К.

DOPEŁNIACZ, CELOWNIK i MIEJSCOWNIK mają jednakową końcówkę -i lub -y po ż (róży), rz (burzy), sz (myszy), cz (rzeczy), c (nocy), dz (władzy). BIERNIK ma końcówkę -ę, a w rzeczownikach zakończonych na spółgłoskę BIERNIK jest taki sam jak MIANOWNIK. W NARZĘDNIKU wszystkie rzeczowniki tej grupy przybierają jednakową końcówkę -ą. 157

Lekcja 6 !

Zdrowo jem, więcej wiem!

WOŁACZ ma końcówkę -o. Końcówka -u występuje po spółgłoskach miękkich w osobowych rzeczownikach zdrobniałych: babciu, Kasiu, Zuziu, Haniu. W rzeczownikach zakończonych na spółgłoskę występują końcówki: -i, -y (O ty moja młodości! O nocy ciemna!). Tylko rzeczownik pani w BIERNIKU ma końcówkę -ą, czym się różni od reszty rzeczowników rodzaju żeńskiego. ĆWICZENIE 11 Rzeczowniki w nawiasach użyj w odpowiednim przypadku w liczbie pojedynczej.

Słuchamy (pieśń) ludowej. W tej (część) (powieść) czytamy o (młodość) bohatera. Babcia w (kuchnia) robi (kolacja). Delegacja z (Francja) odbywa (podróż) po (Ukraina). Na (lekcja) języka polskiego słuchaliśmy ciekawej (baśń). Kuzynka (Łucja) jak zawsze ma (racja). Z (pani Felicja) odwiedziliśmy wystawę kwiatów. Już od dawna nie widzieliśmy (pani Maria). Na śniadanie do (kasza) dodajemy masło. Zazwyczaj podczas (burza) pada deszcz. O (róża) śpiewamy w piosence. Nauczycielka pisze na (tablica). ĆWICZENIE 12 Uzupełnij brakujące końcówki rzeczowników rodzaju żeńskiego. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Wczoraj na kolacj Taras miał herbat z cytryn i kanapk z szynk . Herbat była bardzo dobra i Taras poprosił o jeszcze jedną filiżank herbat . A na śniadanie miał jajecznic z kiełbas . Na kanapc do szkoły jest szynk z cebulk . Nie lubi cebulk , ale zjadł z grzecz. Lubię pizz z papryk , cebul i przypraw nośc korzenną. 158

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

ĆWICZENIE 13 Zmień zdania według wzoru, uzupełniając je wyrazami z ramki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Spotykam panią Olgę. Pani Olgo, co pani niesie? . , dokąd pani idzie? Widzę . , czy pani już ma urlop? Spotykamy . , przepraszamy za spóźnienie. Widzimy . , co siostra robi jutro o 12.00, bo Spotykam chcieliśmy zaprosić siostrę na jasełka. . , dokąd pani wyjeżdża? Widzę , co pani gotuje? Spotykamy panią kucharkę w szkole. . , jak się pani czuje? Widzę pani Anna, pani Zofia, pani Maria, pani Natalia, pani profesor, pani dyrektor, siostra Honorata, proszę pani W wyrażeniach pani dyrektor, pani kierownik, pani premier, pani doktor, pani profesor i podobnych formy dyrektor, kierownik itd. się nie odmieniają! Np.: Spo- tykam panią premier. Pani dyrektor, czy mogę zrobić sobie z panią zdjęcie? Pani profesor – mówimy do wszystkich nauczycielek w szkołach średnich (m.in. liceach). Pani + imię (też do mężczyzn panie + imię, np. Pani Marto, Panie Jerzy) mówimy do osób dobrze nam znanych, jeśli chcą, byśmy tak mówili, np. do sąsiadów. Do nauczycieli w szkole podstawowej mówimy proszę pani / proszę pana. Do osób duchownych mówimy proszę księdza, proszę siostry lub, gdy są mniej oficjalne relacje: księże Andrzeju / siostro Małgorzato.

159

Lekcja 6 !

Zdrowo jem, więcej wiem!

Odmiana przymiotników przez rodzaje Przymiotniki odmieniaja się

przez rodzaje

przez pzypadki

przez liczby

Przymiotnik przybiera przypadek, rodzaj i liczbę określanego rzeczownika. Końcówki mianownika przymiotników

rodzaj męski

rodzaj żeński

rodzaj nijaki

-y po spółgłoskach twardych

-a

-e

nowy, młody

nowa, młoda, wysoka, długa, lisia, tania

-i po spółgłoskach miękkich wysoki, długi, lisi, tani

160

nowe, młode, wysokie, długie, lisie, tanie

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

Ć WICZENIE 14 Przeczytaj wiersz. Jak myślisz: co kucharki gotowały? Co można przygotować (usmażyć, upiec, ugotować) z podanych w wierszu produktów?

Sześć kucharek

Wanda Chotomska

Było sobie sześć kucharek, Jedna chuda jak sucharek, Jak bułeczka pulchna druga, Trzecia jak makaron długa, czwarta miała mleczną cerę i lubiła kluski z serem, piąta niby pączek tłusta i jak ocet kwaśna szósta. Pięć kucharek w mlecznym barze miało przez nią kwaśne twarze, bo nic nigdy nie robiła, tylko ciągle się kłóciła: z tą najpierwszą o kakao, co na blachę wykipiało, a z tą drugą – o talerze i o każdą dziurkę w serze, o ryż – z trzecią, o sól – z czwartą, z piątą zaś – o bułkę tartą.

161

Lekcja 6

Zdrowo jem, więcej wiem!

ĆWICZENIE 15 Wypisz z wiersza 5 przymiotników i ułóż z nimi zdania. ĆWICZENIE 16 Dobierz z ramki odpowiednie przymiotniki do podanych rzeczowników, używając odpowiedniego rodzaju.

pomarańcza śliwka niebo mleko sól

ziemniak cukier pieprz jabłko śledź

zupa sałatka cytryna ogród trawa

słodki, czerwony, kwaśny, kamienny, zgniły, gorzki, soczysty, słony, pomarańczowy, zielony, ogórkowy, warzywny, zsiadły ĆWICZENIE 17 Połącz przymiotniki z właściwymi rzeczownikami i ułóż z nimi zdania.

miód chleb ser herbata zupa kasza żółtko mleko masło

tłusty lipowy pszenny pomidorowa gryczana chińska wiejskie kurze zsiadłe

ĆWICZENIE 18 Do podanych określeń dobierz odpowiednie rzeczowniki. Czy są ich odpowiedniki w języku ukraińskim?

Kwaśne jak ocet; biały jak mleko; słodki jak miód; zły jak pies; zimna jak lód; chytry jak lis; uparty jak osioł. 162

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

ĆWICZENIE 19 Przepisz, otwierając nawiasy odpowiedną formą rzeczownika z przymiotnikiem.

Dzisiaj ja i moja siostra kupujemy warzywa i owoce. Mamy kupić (czerwona cebula, młoda kapusta i kiszony ogórek). Moja siostra nie lubi (cebula), a ja nie lubię (kapusta). Mama rozumie, że każdy lubi coś innego. Ojciec do pracy bierze (kanapka z kiełbasa), mój brat i ja jemy w szkole (chleb z szynka), a moja siostra nie lubi jeść w szkole (śniadanie). Na obiad mama bardzo lubi jeść (zupa jarzynowa), ojciec zawsze prosi o (kasza gryczana), a nie lubi (zupa pomidorowa). Siostra często pyta o (pomidor i szczypiorek), a nie chce jeść (ryż), brat chce na deser (pieczone jabłko), ale nie lubi (miód lipowy). I tak moja mama musi o wszystkim pamiętać. (wg Internetu)

ĆWICZENIE 20 Naucz się nazw kolorów. Porównaj z językiem ukrainskim.

biały czarny czerwony fioletowy

Kolory

pomarańczowy zielony granatowy różowy

seledynowy szary żółty złoty

beżowy popielaty niebieski

Zapamiętaj:

Kolorowe kredki, nie ołówki 163

Lekcja 6 !

Zdrowo jem, więcej wiem!

Odmiana czasowników koniugacji -ę, -isz / -ysz w czasie teraźniejszym liczba pojedyncza robić

stać

leżeć

1. [ja]

robię

stoję

leżę

2. [ty] 3. on / pan ona / pani ono

robisz

stoisz

leżysz

robi

stoi

leży

liczba mnoga 1. [my]

robimy

stoimy

leżymy

2. [wy]

robicie

stoicie

leżycie

robią

stoją

leżą

3. oni / panowie oni / państwo one / panie

Samogłoska y występuje w końcówkach 2. i 3. osoby liczby pojedynczej i 1. i 2. osoby liczby mnogiej po sz, ż, rz, cz (np. tłu-macz-ysz, prósz-y, wierz-ymy, waż-ycie). ĆWICZENIE 21 Odmień w czasie teraźniejszym czasowniki: mówić, prosić, uczyć, wnosić, myśleć. ĆWICZENIE 22 Czasowników w nawiasach użyj w odpowiedniej formie.

W tej kawiarni lampy bardzo ładnie (świecić). Po kamyczkach (szumieć) strumyki. Po świętach niektórzy (leczyć się) z przejedzenia. [Ty] (dzwonić) do Tarasa, żeby (złożyć) życzenia. Mama (wnosić) wazę z zupą. [My] (wchodzić) do restauracji. Kelnerzy (roznosić) drugie danie: schabowego z kapustą i ziemniakami. Kompot i inne desery już (stać) na stole. 164

Zdrowo jem, więcej wiem!

Lekcja 6

ĆWICZENIE 23 Uzupełnij zdania czasownikami uczyć się i robić według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Uczę się geografii. Robię ćwiczenie.

[ty] [ty] On Ona Ono Ono Pan Pani

fizyki. gimnastykę. wiersza. kanapkę. piosenki. hałas. historii. matematyki.

[my] pieśni. [my] porządek. [wy] bajki. [wy] wycinankę. Oni języków obcych. One sałatkę jarzynową. Państwo kolację. Panie zakupy.

Pisownia wyrazów z rz i ż

W języku polskim dźwięk, który najczęściej wymawia się jak ukraiński [ж], zapisuje się jako ż lub rz. piszemy, gdy w odpowiednikach ukraińskich jest p piszemy, gdy rz w wyrazach polskich rz wymienia się na r

burza – буря, orzech – горіх, brzoza – береза, lekarz – лікар, morze – море morze – morski, wierzę – wiara

piszemy po spółgłoskach przykład, przy, przyjaciel, przyjechać, trzy, trzeba, p, t, k, f, ch, natomiast patrzeć, Krzysztof, krzyk, wymawiamy [sz]. krzak, chrząszcz, chrzan ż

piszemy, gdy w odpowiednikach ukraińskich jest ж albo з

żubr – зубр, życie – життя, żelazo – залізо, łyżka – ложка, nóż – ніж, może – може

165

Lekcja 6

Zdrowo jem, więcej wiem!

W wyrazach pszenica, pszczoła, kształt (i wyrazach od nich pochodzących) oraz niektórych innych po p, k, t piszemy sz. Gdy masz wątpliwości, sprawdź w słowniku! ĆWICZENIE 24 Z tekstu Odżywiamy się zdrowo wypisz wyrazy z rz lub ż. Uzasadnij pisownię. ĆWICZENIE 25 Przepisz, uzupełnij wyrazy brakującymi literami rz lub ż. Przy wykonaniu ćwiczenia warto skorzystać z Praktycznego Polsko-Ukraińskiego Słownika Ortograficznego!

Koryta , zo a, ера, ko uch, tale , yto, po eczka, ycie, uraw, kalenda , elazo, w esień, o ech, g yb, stra , aba, ksią ka, uk, b eg, p ygoda, elatyna, ko eń, b oza, ma ec, k yk, ebrak, ółtko, urek, mija, akiet, p ód, po ądek, wie ba, ch est, mala , ołnie , t ewiki, yrandol. ĆWICZENIE 26 Zapisz ukraińskie odpowiedniki polskich wyrazów. Zwróć uwagę na pisownię. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Brzeg, morze, przygrzewać, leżeć, plaża, korzyść, leżak, wygrzebać, przynosić, ważne, pożar, krzywy, uważnie, przyglądać się, dostrzegać, żuk, rzecz, podróż, żaba, życzenie. ĆWICZENIE 27 Wymawiaj szybko i dokładnie.

Jerzy nie wierzy, że na wieży jest dużo jeży. 166

Sport to zdrowie

LEKCJA 7

Lekcja 7

Sport to zdrowie

Dyscypliny sportowe: piłka nożna, siatkówka, koszykówka, skoki narciarskie, hokej, tenis, lekka atletyka. Grać w tenisa. Trenować judo. Uprawiać gimnastykę artystyczną lub sportową. Mecz: wygrać, przegrać, zremisować. Kibic, kibicować. Drużyna, remis, wynik 3:0 (trzy – zero / trzy do zera). Boisko. Sala gimnastyczna. Hala sportowa. Trybuny. Piłka nożna: grać w piłkę nożną, stać na bramce, sędzia, gwizdek, atak, obrona, gol, strzelić gola, strzelić bramkę / zdobyć bramkę, stracić bramkę. Siatkówka: mecz piłki siatkowej, boisko do siatkówki, blokować, obrona, rozgrywać, przyjmować (zagrywkę), rozgrywający / rozgrywająca, atakujący, atakujaca, zawodnik / zawodniczka, linia ataku, kapitan drużyny, zdobyć punkt, wygrać seta. 167

Lekcja 7

Sport to zdrowie

Mój ulubiony sport

Sport odgrywa ważną rolę w moim życiu. Sprawia, że życie jest ciekawe i nie nudne. Moim ulubionym sportem jest siatkówka. W szkole na wf-ie [wuefie] gramy w siatkówkę. Na lekcjach wf-u odbywają się turnieje między klasami. Albo najsłabsi grają z najsilniejszymi, to nic, że wynik 20 do 0 (zera). Ale jaka satysfakcja! W naszej szkole także są rozmaite kółka sportowe. Można chodzić na karate czy judo. Większość chłopaków odwiedza szkółkę piłkarską. Także są zajęcia z koszykówki. Ktoś w weekendy jeździ na rowerze czyli uprawia kolarstwo. Moje koleżanki z klasy uwielbiają gimnastykę artystyczną i siatkówkę. Ja też gram w siatkówkę, kiedy mam wolny czas. Ten sport podoba mi się od dziecka. W nim mogę wyrazić siebie. Myślę że ćwiczenia są bardzo dobrym sposobem na spędzanie wolnego czasu z rodziną. Kiedy ćwiczę, mam lepszy apetyt, czuję się zdrowa i mam dobrą kondycję. Mój tata gra w siatkówkę. Natomiast mama lubi pływanie w basenie.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 168

ĆWICZENIE 1 Odpowiedz na pytania.

Jaką rolę odgrywa sport w życiu? W jakie gry zespołowe gra się na wf-ie? Kto uczestniczy w turniejach szkolnych? Co daje satysfakcję? Jakie sporty do wyboru proponują kółka sportowe? Jakie sporty uwielbiają koleżanki z klasy? Jakie sporty podobają się kolegom z klasy? Czemu pomagają ćwiczenia sportowe?

Sport to zdrowie

Lekcja 7

ĆWICZENIE 2 Odegrajcie dialog w rolach.

Warszawa. Stadion Narodowy. Kasa. Olek kupuje bilety na mecz piłki nożnej. Olek: Dzień dobry. Chcę kupić bilet na mecz piłki nożnej. Kasjer: Dzień dobry. Na mecz Polska – Ukraina? O: Tak, właśnie na ten mecz. K: Ile biletów? O: Proszę trzy bilety. K: Czym pan płaci, gotówką czy kartą? O: Płacę kartą, proszę bardzo. K: Dziękuję. Proszę bilety. O: Dziękuję. Do widzenia. K: Do widzenia. Polska gola! ĆWICZENIE 3 Wraz z koleżanką / kolegą ułóż dialog przed kasą stadionu. ĆWICZENIE 4 O jakich dyscyplinach sportowych jest mowa w wierszu? Nowe słownictwo wypisz do słowniczka. Znaczenie wyjśnij za pomocą słownika. Danuta Gellnerowa

Zawody lekkoatletyczne (fragment)

Tu sportowców nikt nie zliczy. Dyski błyszczą jak księżyce. Siatki, kosze i oszczepy. – Kto z nas rzuci dalej? Lepiej? Szklana tyczka drży i śpiewa. Chłopiec frunie ponad drzewa. 169

Lekcja 7

Sport to zdrowie

ĆWICZENIE 5 Przyjrzyj się piktogramom. Jakie sporty są w nich ukryte?

ĆWICZENIE 6 Nazwy części ciała pogrupuj według rodzajów w liczbie pojedynczej. Które spośród nich występują raczej lub tylko w liczbie mnogiej? Porównaj z językiem ukraińskim.

1 8

GŁOWA:

5 6

włosy, warkocz, czoło, oko, twarz, ucho, brew (brwi), wargi, rzęsa, nos, policzek, usta, ząb (zęby), wąsy, broda, szyja.

TUŁÓW:

plecy, pierś, brzuch.

RĘKA:

11 12 13 14

170

łokieć, ramię, dłoń, palec, paznokieć.

NOGA:

udo, kolano, łydka, stopa, pięta.

Sport to zdrowie

Lekcja 7

ĆWICZENIE 7 Dopasuj cyfry do nazw części głowy według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: 1 – czoło

8 1 3

2 9 10 12

4 5 6 7 11

Szyja, czoło, twarz, oko-oczy, brew-brwi, policzek, usta, nos, ząb-zęby, broda, rzęsa-rzęsy, ucho-uszy ĆWICZENIE 8 Z ćw. 6. dopasuj cyfry do nazw części ciała. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku! ĆWICZENIE 9 Porozmawiajcie w grupie, jakie części ciała są ukryte w tych zagadkach.

Ciało ludzkie bez głowy i kończyn nazywa się . Dwie małe pomocnice służą Ci przez całe życie. Pracowite . są, a przy tym, bardzo lubią częste mycie. Nazywają się Piłkarzowi służą do kopania piłki. Dzięki nim możesz bie. gać, chodzić. Nazywają się Najbardziej ku górze wysunięta część ciała, rosną na niej . włosy. Nazywa się 171

Lekcja 7 !

Sport to zdrowie

Odmiana rzeczowników nieżywotnych deklinacji męskiej W języku polskim – tak jak w języku ukraińskim – rozróżniamy rzeczowniki żywotne i nieżywotne. Wśród rzeczowników żywotnych rodzaju męskiego wyróżnia się rzeczowniki męskoosobowe, które są nazwami mężczyzn lub mężczyzn i kobiet razem, np.: chłopcy, lekarze, profesorzy. rzeczowniki męskie żywotne nieżywotne męskoosobowe uczeń, chłopiec, nauczyciel, dyrektor, pan, lekarz, poeta, ojciec, król

niemęskoosobowe koń, kot, pies, chomik, kogut, wąż, chrząszcz, orzeł, królik

zeszyt, długopis, ołówek, rower, obiad, tort, miesiąc, wagon, dzień

policzek

pokój

zeszyt

cukier

świat

policzka

pokoju

zeszytu

cukru

świata

C. B. N.

policzkowi pokojowi zeszytowi cukrowi policzek

pokój

zeszyt

cukier

światu świat

policzkiem pokojem zeszytem cukrem światem

Msc.(o)

policzku

pokoju

zeszycie

cukrze

świecie

policzku!

pokoju!

zeszycie!

cukrze!

świecie!

RZECZOWNIKI nieżywotne tej deklinacji w MIANOWNIKU i BIERNIKU mają taką samą formę, w DOPEŁNIACZU zwykle mają końcówkę -u, czasami -a, na przykład: talerza, miesiąca, grama, grosza; prawie zawsze są to nazwy miast: Krakowa, Lwowa, Kijowa. 172

Sport to zdrowie

Lekcja 7

ABY SPRAWDZI, JAKIEJ KOŃCÓWKI UŻYĆ W DOPEŁNIACZU, SIĘGNIJ DO SŁOWNIKA! W CELOWNIKU rzeczowniki te mają prawie zawsze końcówkę -owi, NARZĘDNIK zawsze ma końcówkę -em, w MIEJSCOWNIKU i WOŁACZU występują dwie końcówki: -u (po spółgłosce miękkiej, w tym po c, dz, cz, dż, sz, ż, rz, a także po twardych k, g, ch) lub -e (po spółgłosce twardej, przy czym wystąpi wymiana – zmiękczenie w temacie, np.: s→ś, z→ź, d→dź, t→ć, ł→l, r→rz i in). ĆWICZENIE 10 Zapisz podane wyrazy do tabelki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Sędzia, koń, rowerzysta, doping, gwizdek, pływak, numer, mecz, kosz, trener, nauczyciel wf-u, orzeł, piesek, korytarz, plecak, nurek, schemat, turysta, wynik, uczeń, kibic. rzeczowniki męskie żywotne nieżywotne męskoosobowe niemęskoosobowe

Sportowiec

kot

wynik

ĆWICZENIE 11 Uzupełnij zdania rzeczownikami bilet, boks, dres, rower, mecz, śnieg w dopełniaczu. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: Kibic ma bilet na mecz. Kibic nie ma biletu. Taras trenuje Mam nowy

już dwa lata. Taras nie trenuje do ćwiczeń. Nie mam nowego .

. 173

Lekcja 7

Sport to zdrowie Mamy dobry na te zawody. . Nie mamy dobrego . Dawno Dzisiaj idziemy na . nie było takiego Z rana padał , pójdziemy . na narty! Już nie ma

ĆWICZENIE 12 Przepisz, uzupełniając według wzoru formami dopełniacza. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: To jest słownik. Korzystaj ze słownika. 1. Bokser ma złamany nos. Szkoda . 2. Sportowiec je zdrowy czarny chleb i biały ser. Dziś nie i . kupił 3. Kwiatek dla zwycięzcy stoi w wazonie. Brakuje jeszcze . jednego 4. To jest jego gwizdek sędziego. Nie słychać sędziego. 5. Tenis to znakomity sport. Nie gram w . ĆWICZENIE 13 Odmień 5 rzeczowników nieżywotnych z ćw. 9. i ułóż z nimi zdania. ĆWICZENIE 14 Słowa w nawiasach użyj w miejscowniku. Z podanymi połączeniami wyrazów ułóż zdania.

Chodzić po (park); wędrować po (Kijów); mecz we (Lwów); wyścig po (kraj); pływać po (staw); wygrać we (sen); szukać w (słownik); rosnąć w (ogród); mieszkać w (blok); czekać na (dworzec); znaleźć w (leksykon); szukać w (tekst); jesteśmy w (las). 174

Sport to zdrowie

Lekcja 7

Odmiana przymiotników w liczbie pojedynczej rodzaj męski (nieżywotny) M. D. C. B.

nowy wysoki tani

rodzaj nijaki

nowe wysokie tanie

nowego wysokiego taniego

rodzaj żeński nowa wysoka tania

nowej wysokiej taniej

nowemu wysokiemu taniemu nowe nowy wysoki wysokie tani tanie

nowej wysokiej taniej nową wysoką tanią

nowym wysokim tanim

nową wysoką tanią

Msc. (o)

nowym wysokim tanim

nowej wysokiej taniej

nowy wysoki tani

nowe wysokie tanie

nowa wysoka tania

W MIANOWNIKU liczby pojedynczej przymiotniki rodzaju męskiego łączone z rzeczownikami nieżywotnymi mają końcówki -y, -i; rodzaju żeńskiego – końcówkę -a; rodzaju nijakiego – końcówkę -e. Przymiotniki rodzaju męskiego i nijakiego odmieniają się podobnie, oprócz MIANOWNIKA, BIERNIKA i WOŁACZA. Przymiotniki rodzaju męskiego i nijakiego w NARZĘDNIKU i MIEJSCOWNIKU mają jednakową końcówkę -ym lub -im. 175

Lekcja 7

Sport to zdrowie

ĆWICZENIE 15 Porównaj odmianę przymiotników z tabeli z odpowiednią odmianą przymiotników w języku ukraińskim. Co je łączy, a co różni? ĆWICZENIE 16 Określ przymiotnikami następujące rzeczowniki: słońce, szkoła, zeszyt, kwiatek, drzewo, kanapka. Ułóż z każdym zdanie. ĆWICZENIE 17 Odmień przez przypadki wyrażenia:

Wysokie drzewo, ładna pogoda, stary dąb, soczyste jabłko, czerwona wstążka, czysty zeszyt. ĆWICZENIE 18 Zapisz po ukraińsku poniższe sporty. Które z nich chciałabyś / chciałbyś uprawiać?

Gimnastyka

tenis

kajakarstwo

koszykówka

rzut oszczepem

pchnięcie kulą

siatkówka

kolarstwo

skoki narciarskie

piłka ręczna

skok w dal

sporty wodne

narciarstwo

łyżwiarstwo

skok wzwyż

akrobatyka

piłka nożna

hokej

pływanie

szermierka

szachy zapasy boks jeździectwo

176

Lekcja 7

Sport to zdrowie

Odmiana czasowników koniugacji -e, -esz w czasie teraźniejszym liczba pojedyncza pisać

chcieć

móc

gotować

1. [ja]

piszę

chcę

mogę

gotuję

2. [ty] 3. on / pan ona / pani ono

piszesz

chcesz

możesz

gotujesz

pisze

chce

może

gotuje

liczba mnoga 1. [my]

piszemy

chcemy

możemy

gotujemy

2. [wy] 3. oni / panowie oni / państwo one / panie

piszecie

chcecie

możecie

gotujecie

piszą

chcą

mogą

gotują

Czasowniki koniugacji -ę, -esz w 1. osobie liczby pojedynczej zawsze mają końcówkę -ę, w 2. osobie l.p. końcówkę -esz, w 2. osobie l.mn. -ecie, w 3. osobie l.mn. -ą (jak czasowniki pozostałych koniugacji). Wiele czasowników tej koniugacji ma inny temat w 1. os. l.p. i 3. os. l.mn., a inny w pozostałych osobach, np. móc (w tabeli), ale też np. iść (idę, idziesz...), wieźć (wiozę, wieziesz...), nieść (niosę, niesiesz...), brać (biorę, bierzesz ...) itd. Pamiętaj o zmianie części tematu w czasownikach typu gotować. Tu zawsze cząstka -owa- w odmianie zmienia się na -uj-! Tak samo w czasownikach typu przygotowywać: cząstka -ywa- w odmianie zmienia się na -uj- (przygotowuję, przygotowujesz...). Osobliwą zmianę ma czasownik wstawać (-awa- na -aj-): wstaję, wstajesz. ĆWICZENIE 19 Odmień czasowniki pracować, brać, rysować, myć, wstawać, chcieć, kibicować w czasie teraźniejszym.

177

Lekcja 7

Sport to zdrowie

ĆWICZENIE 20 Przepisz, uzupełniając zdania formami czasowników pisać, iść według wzoru. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

WZÓR: [Ja] Piszę list. Idę do szkoły.

[Ty] On

na kartce. zadanie domowe.

[Ty] On

na mecz. ulicą.

Ona

ćwiczenie.

Ona

Onо

kredą.

Dziecko

Teraz [my] [Wy]

dyktando.

teraz streszczenie.

do teatru.

powoli.

[My]

do muzeum.

[Wy]

na spacer.

Oni w notesach wyniki meczów.

Od razu po lekcjach do domu. oni

One

szybko.

One

do parku.

Pan

ładnie.

Pan

na grę w koszykówkę.

Pani Panie

mejla do koleżanki. do redakcji.

Pani

na zakupy.

Panie

na basen.

Państwo

pozdrowienia.

Państwo

na wystawę.

Panowie

nieczytelnie.

Panowie

szybko.

178

Sport to zdrowie

Lekcja 7

ĆWICZENIE 21 Przepisz. Czasowniki w nawiasach zapisz w odpowiedniej formie.

Dyplomy z zawodów sportowych (leżeć) na biurku. Puchary ze szkolnych konkursów sportowych (stać) na szafie. Taras (pisać) e-maila do kolegi z informacją, że jutro odbędą się we Lwowie eliminacje do Pucharu Świata w lekkiej atletyce. Na stadionie (kosić) trawę przed meczem. Pierwszy raz dzieci (widzieć) tego sportowca, absolwenta naszej szkoły. Mama (szyć) specjalne ubranie dla swojego syna na jutrzejszy mecz. Komu jeszcze [ty] (dawać) zaproszenie na nasz mecz? Ja z Tarasem bardzo (lubić) chodzić po górach. [My] („Wygrywać”) – powiedzieliście, dlaczego [wy] (żartować)? Dzisiaj telewizja (transmitować) mecz piłki nożnej z nowego stadionu we Lwowie.

ĆWICZENIE 22 Przepisz, dodając czasowniki móc, lubić, kochać, pisać, krzyczeć, osiągać, brać, projektować, pływać, wnosić w odpowiedniej formie. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

Olga wazon z kwiatami dla zwycięzców. Grafik komplakat na szkolne zawody sportowe. Wasza puterowy udział w meczu. Sportowcy dobre wyniki. drużyna wszystkie ćwiczenia. Taras Jesteś pracowita, zawsze zawody tenisowe. My naszą drużynę. Po lekcjach iść do domu. Na meczu : „My nie, my nie, uczniowie my nie, my nie, my nigdy nie poddamy się!”. Otylia Jędrzejna tych zawodach! czak doskonale 179

Lekcja 7 !

Sport to zdrowie Pisownia wyrazów z ch i h

W języku polskim ch i h oznaczają jeden dźwięk, który się wymawia jak ukraiński [x]. ch

piszemy, gdy w odpowiednikach ukraińskich jest x.

chata – хата; chór – хор; chemia – хімія; kochać – кохати.

piszemy, gdy w odpowiednikach ukraińskich jest г albo brak spółgłoski

hamak – гамак; humor – гумор; hetman – гетьман; historia – історія; Hanna – Ганна; Hiszpania – Іспанія

W wyrazach Podhale, halny, harcerz, herbata, hełm i niektórych innych piszemy h. Gdy masz wątpliwości, sięgnij do słownika! ĆWICZENIE 23 Przepisz wyrazy, uzupełniając je odpowiednio literami ch lub h. Przy wykonaniu ćwiczenia warto skorzystać z Praktycznego Polsko-Ukraińskiego Słownika Ortograficznego! Ułóż 5 zdań z wybranymi wyrazami. Zapisz ukraińskie odpowiedniki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

uta, uśtawka, wi er, przy odzić, u o, ęć, śmie , erbata, Nowa uta, amulec, łopiec, mura, leb, pu ar, mu a, ku nia, ałwa, bo ater, mu a, wa adło, ałas, oroba, rząszcz, istoria, me anizm, zapa , oryzont, ulajnoga, aczyk, Pod ale, amak, uśmie , ko ać, pu ar, s emat, ropu a, łańcu , kieli , art, onor. 180

Sport to zdrowie

Lekcja 7

ĆWICZENIE 24 Wpisz podane wyrazy do tabelki, odszukaj ukraińskie odpowiedniki. Uwaga! Nie rozwiązuj ćwiczenia w podręczniku!

wyrazy z h wyraz ukr.

bohater

богатир

wyrazy z ch

wyraz ukr.

chomik

хом’як

Hamak, haczyk, tchórz, hotel, hymn, chart, choroba, chochla, chodzić, huśtawka, chrupać, chrząszcz, dach, śmiech, hałas, mucha, orzech, hipopotam, historia, hektar, hełm, kochać, harcerz, hetman, chałwa, chan, Chełm, huta, humor.

Hełm

Miasto Chełm

ĆWICZENIE 25 Wymawiaj szybko i dokładnie.

Pchła pchłę pchała, pchła płakała.

181

Święta narodowe i tradycje ludowe

Święta narodowe i tradycje ludowe ROK SZKOLNY w Polsce zaczyna się 1 WRZEŚNIA i trwa do 30 CZERWCA.

Tadeusz Kubiak

Wiersz na powitanie szkoły Żegnajcie lasy zielone, Żegnajcie rzeki błękitne. Już wrzesień idzie przez łąki I wrzosem liliowo kwitnie.

Już się zwołują jaskółki, Już bocian rozkłada skrzydła, Żurawie lecą po niebie, Jak na dawnych malowidłach. Żegnajcie, letnie przygody, Czas już powracać do domu. Złocą, czerwienią się liście dębów, jesionów i klonów. Witaj nam, szkoło radosna, grająca dzwonkiem co rano! Dzień dobry, szkoło wesoła. Lesie i łąko, dobranoc. 182

Święta narodowe i tradycje ludowe

14 PAŹDZIERNIKA przypada DZIEŃ NAUCZYCIELA, oficjalnie zwany Świętem Komisji Edukacji Narodowej. Wszyscy uczniowie lubią to święto – wiadomo, w tym dniu nie ma tradycyjnych lekcji, nauczyciele są pogodni i uśmiechnięci. Na Ukrainie DZIEŃ NAUCZYCIELA obchodzimy w pierwszą niedzielę października.

Czesław Janczarski

Słowa dla Naszej Pani Wiele pięknych kwiatów znamy tulipanów, róż i bzów. My dla naszej Pani mamy najpiękniejsze kwiaty słów.

Słowo – miłość za Jej troski, słowo – wdzięczność za Jej trud. Dar to skromny, dar uczniowski wyśpiewany z serc jak z nut. Wiele gwiazd na niebie błyszczy i srebrzysty płonie nów. Dziś dla Pani mamy wszyscy najpiękniejsze gwiazdki słów.

183

Święta narodowe i tradycje ludowe

DZIEŃ WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH I ZADUSZKI w Polsce są obchodzone 1 i 2 LISTOPADA. W tych dniach odwiedza się groby bliskich.

Hanna Łochocka

Płoną świeczki

Dzień jesienny tak cicho Jak liść zżółkły opada; Złoto ma z października Smutek ma z listopada.

I w ten smutek złotawy, I w ten płomyk zamglony Przybrały się Zaduszki Jak w przejrzyste welony. Płoną świeczek szeregi, Płoną świeczek tysiące, Powiewają płomyki Zamyślone i drżące. Więc płomykiem jak dłonią, Dłonią ciepłą i jasną, Pozdrawiamy tych wszystkich, Których życie już zgasło.

184

Święta narodowe i tradycje ludowe

ŚWIĘTO NIEPODLEGŁOŚCI obchodzone jest w Polsce 11 LISTOPADA. Upamiętnia ono odzyskanie przez Polskę niepodległości po 123 latach niewoli (1795–1918). Dla uczczenia święta tego dnia odbywają się uroczystości z najwyższymi przedstawicielami władz państwowych. Obchodom często towarzyszy śpiewanie pieśni patriotycznych.

Michał Jankowiak

Jedenasty Listopada Jest w kalendarzu data, Wspominał o niej tata, Biała, czysta jak miłość, Jak miłość do Ojczyzny... Czerwona niczym krew, Polskiego mężczyzny.

Jest taki dzień na Świecie, I pewnie już to wiecie, W tym dniu Orzełek Biały, Uwolnił nasz Kraj cały, Na koniu z szablą w dłoni, Zaborcę z Polski zgonił.

Jest takie święto, Mówił mi tata. Że Polska znów; Na mapach Świata, A święto to wypada, Jedenastego listopada. Dzień Niepodległości Ukrainy obchodzimy 24 sierpnia.

185

Święta narodowe i tradycje ludowe

MIKOŁAJKI to jedno z najprzyjemniejszych dni w grudniu. Tego dnia ludzie obdarowują się drobnymi upominkami, zwykle w postaci słodyczy lub skromnych zabawek. Święto ma swój zwyczaj. Prezenty otrzymują tylko te osoby, które były grzeczne. Mikołajki obchodzi się w Polsce 6 GRUDNIA. Do ukraińskich dzieci ŚW.MIKOŁAJ przynosi prezenty 19 GRUDNIA.

Dorota Gellner

Gdzie jest Mikołaj?

... A daleko, daleko, gdzie się kończy podwórko, za tajemniczą bramą, za oszronioną furtką czekają białe sanie z brodatym Mikołajem, i już zimową gwiazdę na niebie ktoś zapalił.

186

Święta narodowe i tradycje ludowe

Kiedy na zimowym niebie zabłyszczy pierwsza gwiazda, 24 GRUDNIA w każdym polskim domu przy wigilijnym stole zbiera się rodzina, dzieli się opłatkiem, obdarowuje się prezentami. Wszyscy radośni i uśmiechnięci śpiewają kolędy. Na Ukrainie zaś obchodzi się 24 GRUDNIA i 6 STYCZNIA.

Leopold Staff

Gwiazda

Świeciła gwiazda na niebie, Srebrna i staroświecka, Świeciła wigilijnie, Każdy zna ją od dziecka.

I przyszli – nie magowie, Już trochę postarzali – Lecz wiejscy kolędnicy, Zwyczajni chłopcy mali.

Zwisały z niej z wysoka Długie, błyszczące promienie, A każdy promień to było Jedno świąteczne życzenie.

Chwycili za promienie, Jak w dzwonnicy za sznury, Ażeby śliczna gwiazda Nie uciekła do góry.

Chwycili w garść promienie, Trzymają z całej siły. I teraz w tym rzecz cała, By się życzenia spełniły.

187

Święta narodowe i tradycje ludowe

Lulajże Jezuniu Lulajże Jezuniu, moja Perełko, Lulaj ulubione me Pieścidełko. Lulajże Jezuniu, lulaj, że lulaj A ty go matulu w płaczu utulaj. Zamknijże znużone płaczem powieczki, Utulże zemdlone łkaniem usteczki. Lulajże, Jezuniu... Lulajże, piękniuchny nasz Aniołeczku. Lulajże wdzięczniuchny świata Kwiateczku. Lulajże, Jezuniu... Lulajże, Różyczko najozdobniejsza, Lulajże, Lilijko najprzyjemniejsza. Lulajże, Jezuniu... Dam ja Jezusowi słodkich jagódek pójdę z nim w Matuli serca ogródek. Lulajże, Jezuniu... Dam ja Jezusowi z chlebem masełeka, włożę ja kukiełkę w jego jasełka. Lulajże, Jezuniu... Dam ja Ci słodkiego, Jezu, cukierka rodzynków, migdałów z mego pudełka. Lulajże, Jezuniu... Cyt, cyt, cyt niech zaśnie małe Dzieciątko oto już zasnęlo niby kurczątko. Lulajże, Jezuniu... Cyt, cyt, cyt wszyscy się spać zabierajcie, mojego Dzieciątka nie przebudzajcie. Lulajże, Jezuniu... 188

Święta narodowe i tradycje ludowe

31 GRUDNIA – 1 STYCZNIA – NOC SYLWESTROWA. To jest wesołe święto powitania Nowego Roku.

O co prosimy Nowy Rok?

Podaruj nam, Nowy Roku blask promieni znad obłoków. Wszystkim bliskim zdrowie, spokój podaruj nam Nowy Roku. Podaruj nam dni wesołe, dobrą klasę, miłą szkołę. Podaruj nam blask na twarzy i to, o czym każdy marzy.

W tym okresie uczniowie i studenci mają wakacje zimowe zwane feriami.

189

Święta narodowe i tradycje ludowe

Na wiosnę obchodzimy święto nad świętami – WIELKANOC, ZMARTWYCHWSTANIE PAŃSKIE.

Maria Konopnicka

Zadzwoniły już dzwony Zadzwoniły już dzwony, dzień nastał wesoły. Pod święconym pieczywem uginają się stoły. Leży jajko święcone malowane farbami – kto też dzisiaj tym jajkiem będzie dzielił się z nami? A więc ojciec i matka – oni pierwsi najpewniej, potem bracia i siostry, i sąsiedzi i krewni, Potem ... nie wiem kto dalej, a odgadnąć to sztuka może jakiś gość z drogi do drzwi chaty zapuka. Może dziadziuś zgrzybiały, co się modli w kościele? To się także tym jajkiem z biednym dziadkiem podzielę.

190

Święta narodowe i tradycje ludowe 3 MAJA 1791 roku w Polsce została uchwalona Konstytucja. To była druga na świecie po USA spisana konstytucja. KONSTYTUCJA TRZECIEGO MAJA weszła do tradycji patriotycznej.

Stanisław Aleksandrzak

Rocznica

Trzeci Maja radością wiosenną wszystkich ludzi dziś w Polsce powitał, Sztandarami biało-czerwonymi umaiła się Rzeczpospolita. Umaiły się też pierwszym kwieciem łąki, pola i w ogrodach drzewa, Maj się pieśnią zwycięskiej wiosny zgodnym chórem z ludzi rozśpiewał. Rozpłynęła się już pieśń radosna głośnym echem po ojczystym kraju – Witaj, witaj, Majowa Rocznico, pamiętny Trzeci Maju.

191

Święta narodowe i tradycje ludowe

26 MAJA w Polsce to DZIEŃ MATKI. Witamy swoje mamy serdecznymi słowami, darzymy je swoją ogromna miłością, wdzięcznością i niskim do samej ziemi ukłonem. W tym dniu darujemy matkom bukiety kwiatów. DZIEŃ MATKI na Ukrainie jest obchodzony w drugą niedzielę maja.

Palo Kaniżaj

Miłość Mamy

Miłość Mamy nie waży się na gramy! Mama – dotknięciem dłoni największy smutek przegoni! Miłość Mamy nie waży się na kilogramy! Gdy Mamusia usiądzie przy tobie, Lżej – nawet w ciężkiej chorobie! Chociaż się waży na tony hipopotamy i dzwony, to takiej wagi nie mamy, żeby zważyła miłość Mamy. Wszystko, co Mama nam daje, co będzie, co jest, co już było, i Mama, i my obok mamy – to miłość. 192

Święta narodowe i tradycje ludowe Maria Terlikowska

Kalendarz pełen radości Nowy Rok. Dwa krótkie słowa – Potem nad sadem rozbłyśnie i wszystko będzie od nowa: sierpień rumiany jak wiśnie, styczeń, luty i marzec: sierpień okryty błękitem. Bałwanki, sanki, sasanki, ciepły wiatr wydmie firanki – i już się wiosna pokaże.

Srebrny od nitek pajęczych wrzesień dzwonkami zadźwięczy: – Dzieci, już pora do szkoły!

Powrócą ptaki z południa las się rozśpiewa jak lutnia: kwiecień, maj – dwa pachnące miesiące. A potem stanie przed domem czerwiec z koszykiem poziomek, czerwiec promieni jak słońce.

Ech, pora kolorowa, błyszcząca, kasztanowa, październik, październik wesoły!

A lipiec przysiądzie na lipie, miodowym kwiatem posypie, zapachnie żniwem i żytem.

Grudzień z choinką i w szubie. Lubię choinkę i grudzień, lubię cały rok – wszystkie miesiące!

Listopad – wiatr jak latawiec i biały szron na murawie i chmury śniegiem pachnące.

193

Słownik

A abecadło – алфáвіт, абéтка

adres – адрéса afisz – афíша agrest – áґpyc akcent – нáголос; акцéнт aksamit – оксами́т aktor – актóр, арти́ст aktywny – акти́вний album – альбóм aleja – алéя alfabet – алфáвіт; абéтка analiza – анáліз arbuz – кавýн architekt – архітéктор archiwum – архíв artysta – арти́ст; худóжник atrament – чорни́ло auto – автомобíль

B babcia – бабýся

bacznie – увáжно; пи́льно bać się – боя́тися bajeczny – казкóвий; неймовíрний bajka – кáзка; бáйка balon – кулька bałwan – сніговик bardzo – дýже, вéльми barszcz – борщ barwny – барви́стий, кольорóвий basen – басéйн baśń – кáзка bawić się – грáтися bażant – фазáн beczeć – бéкати, мéкати bezo kolicznik – інфініти́в, неознáчена фóрма дієслóва bezpieczny – безпéчний bęben – барабáн bębnić – барабáнити; тарабáнити białko – білóк biec – бíгти bieg – біг biedronka – сóнечко (комаха) biegać – бíгати

194

biodro – бедрó biurko – письмóвий стіл blask – блиск blisko – бли́зько blizna – шрам błąd – пóми́лка błędnie – помилкóво błękitny – блаки́тний, си́ній błona – оболóнка błyskawica – бли́скавка błyszczący – блискýчий bocian – лелéка bogaty – багáтий bogini – боги́ня bohater – герóй boisko – спорти́вний майдáнчик borowik – борови́к borówka – чорни́ця bób – біб bóbr – бобéр ból – біль brać – брáти; приймáти brać się – брáтися bratanek – племíнник brązowy – кори́чневий brew – бровá brudnopis – чернéтка bruk – брукíвка brzeg – бéрег brzmieć – лунáти; звучáти brzoskwinia – пéрсик brzoza – берéза brzuch – живíт brzydki – негáрний, бридки́й buda – бýдка budować – будувáти budynek – буди́нок budzić się – прокидáтися budzik – буди́льник bukiet – букéт bułka – бýлка burza – бýря; грозá burzliwy – бурхли́вий byt – буття

Słownik

C całkiem – зóвсім; цілкóм

cały – цíлий, весь cecha – ознáка, прикмéта celnik – митник celować – цíлити(ся) celownik – давáльний відмíнок cena – цінá centrum – центр cera – шкíра (обли́ччя) cętka – ця́тка chciwy – жáдібний chemia – хíмія chleb – хліб chłopiec – хлóпець chłód – хóлод chmura – хмáра chodnik – тротуáр chodzić – ходи́ти choinka – яли́нка chomik – хом’я́к chory – хвóрий chować – ховáти chór – хор chrzan – хрін chrzest – хрéщення chudy – худи́й chwalić – хвали́ти chyba – хібá ciało – тíло ciastko – тíстечко ciągle – постíйно ciągnik – трáктор, тягáч cicho – ти́хо ciemność – тéмрява cienki – тонки́й ciepło – тéплó cieszyć (się) – тíшити(ся) ciężar – вантáж, тягáр ciocia – тíтка cisza – ти́ша cnota – чеснóта codzienny – щодéнний córka – дочкá cudny – чудóвий cudzoziemiec – інозéмець cukier – цýкор cytryna – лимóн

czapka – шáпка czarny – чóрний czasopismo – журнáл czasownik – дієслóво czar – чáри czekać – чекáти czekolada – шоколáд czerwiec – чéрвень czerwony – червóний czesać (się) – розчісувати (ся) częstować – пригощáти, частувáти część – части́на człowiek – люди́на czoło – чолó czwartek – четвéр czysty – чи́стий czyścić – чи́cтити czytać – читáти czytelnik – читáч

Ć ćma – нічни́й метéлик ćwiczenie – впрáва

D dać – дáти

daleko – далéко danie – стрáва dawać – давáти dąb – дуб dąć – дýти, дмýхати decyzja – рíшення deklinacja – відмíна dentysta – зубни́й лíкар deser – десéрт deska – дóшка deszcz – дощ dłoń – долóня długi – дóвгий długopis – кýлькова рýчка długość – довжинá dobranoc – (на) добрáніч dojrzały – зрíлий; спíлий dolny – ни́жній dołączać się – приє́днуватися dom – дім doniczka – вазóн dopełniacz – родови́й відмíнок dorodny – вели́кий, огрядни́й dorosły – дорóслий

195

Słownik doskonały – досконáлий dotrzeć – дійти́ dotyczyć – стосувáтися dowcip – жарт dowiedzieć się – дізнатися dowolny – будь-яки́й; довíльний dozorca – двірни́к droga – дорóга drogi – дороги́й drób – свíйська (домáшня) пти́ця drukarz – друкáр drużyna – комáнда drzemać – дрімáти drzwi – двéрі dużo – багáто duży – вели́кий dyktando – диктáнт dynia – гарбýз dyplomata – дипломáт dywan – килим dyżur – чергувáння dzban – глéчик dziadek – дідýсь dziecko – дити́на dzielnica – квартáл dzielnie – енергíйно dziennik – щодéнник, клáсний журнáл dzień – день dziewczyna – дíвчина dzięcioł – дя́тел dziękować – дя́кувати dzik – ди́кий кабáн dziś, dzisiaj – сьогóдні dzwonek – дзвінóк, дзвóник dźwięk – звук dźwig – кран dżdżownica – дощови́й хробáк dżdży – дощи́ть dżinsy – джи́нси

E egzamin – íспит, екзáмен elementarz – буквáр elipsa – éліпс emeryt – пенсіонéр epoka – епóха

F fala – хви́ля 196

fasola – квасóля ferie – канíкули filiżanka – чáшка, філіжáнка fioletowy – фіолéтовий fiołek – фіáлка flaga – прáпор flet – флéйта foka – тюлéнь fotel – крíсло fryzjer – перукáр fujarka – сопíлка, дýдка futro – хýтро; шýба

G gabinet – кабінéт

gablota – вітри́на gad – репти́лія gadać – балáкати, говори́ти gałązka – гíлка garncarz – гончáр garnitur – костю́м garść – жмéня gasić – гаси́ти gawęda – бéсіда gąsienica – гýсениця gąska – гýска geniusz – гéній gil – снігýр głęboki – глибóкий głos – гóлос głowa – головá głód – гóлод głuchy – глухи́й gmach – буди́нок; будíвля gniazdo – гніздó godło – герб gołąb – гóлуб gorący – гаря́чий gorzki – гíрки́й gość – гість gotować – вари́ти góra – гopá górnik – гірни́к grać – грáти granatowy – тéмно-си́ній granica – кордóн gratulować – вітáти groźny – грíзний grudzień – грýдень

Słownik grzbiet – хребéт grzeczny – ввíчливий, чéмний grzyb – гриб gwar – гóмін gwiazda – зíрка

H haczyk – гачóк

haftować – вишивáти haker – хáкер hałaśliwy – галасли́вий, гучни́й hamulec – гальмó hasło – парóль herb – герб herbata – чай higiena – гігіє́на historia – істóрія honor – честь hulajdusza – гультіпáка hultaj – гультя́й huśtawka – гóйдалка hymn – гімн

igła – гóлка ilość – кíлькість imieniny – імени́ни imię – ім’я́ inżynier – інженéр iść – іти

J jabłko – я́блуко

jadłospis – меню́ jagoda – я́года jajecznica – яє́чня jakoś – якóсь jarzynowy – овочéвий jaskółka – лáстівка jastrząb – я́струб jaszczurka – я́щірка jechać – ї́хати jedwab – шовк jedzenie – ї́жа jesień – óсінь jeszcze – ще jeść – ї́сти jezioro – óзеро jeż – їжáк język – язи́к; мóва jutro – зáвтра

K kajak – байдáрка

kalafior – цвітнá капýста kalendarz – календáр kałuża – калю́жа kamień – кáмінь kamizelka – безрукáвка kanapa – дива́н kanapka – бутербрóд kangur – кенгурý kapelusz – капелю́х kark – поти́лиця karuzela – карусéль kasza – кáша, крупá kaszel – кáшель katar – нéжить kąpać (się) – купáти(ся) kąt – кут kciuk – вели́кий пáлець kelner – офіціáнт kęs – кусóк kibic – уболівáльник kibicować – уболівáти kiedy – коли́ kiełbasa – ковбасá kierowca – водíй kierownik – керівни́к kierunek – нáпрям klasa – клас kluski – галýшки́ kłamać – говори́ти непрáвду, обмáнювати kłamstwo – обмáн; непрáвда kłócić się – свари́тися kłujący – колю́чий kobieta – жíнка kochać – кохáти kogut – пíвень kolacja – вечéря kolano – колíно kolarstwo – велоспóрт kolarz – велосипеди́ст kolega – одноклáсник kolej – залізни́ця kolejarz – залізни́чник kolor – кóлір kołnierz – кóмір koło – круг; кóлесо

197

Słownik kołysanka – колискóва komputer – комп’ю́тер komórka – мобíльний телефóн kondygnacja – рíвень, пóверх koniec – кінéць konieczność – необхíдність koniugacja – дієвідмíна konto – рахýнок, облікóвий зáпис koń – кінь końcówka – закíнчення kosz – кóшик kreda – крéйда kredka – кольорóвий олівéць król – корóль książka – кни́жка księga – кни́га księżyc – мíсяць (на нéбі) kwiecień – квíтень krzak – кущ krzyk – крик krzywda – кри́вда kukurydza – кукурýдза

L laboratorium – лаборатóрія lampa – світи́льник laptop – ноутбýк las – ліс latarnia – ліхтáр lato – лíто ląd – сýша lecieć – летíти lekarz – лíкар lekcja – урóк lekki – легки́й lektura – читáння len – льон leżeć – лежáти liczebnik – числíвник liczny – чисéльний lipiec – ли́пень lis – лиси́ця lista – спи́сок listonosz – листонóша listopad – листопáд lodówka – холоди́льник lody – морóзиво los – дóля lotnik – льóтчик

198

lód – лід lud – лю́ди lustro – дзéркало luty – лю́тий luźny – вíльний, простóрий

Ł łabędź – лéбідь

ładny – гáрний ładować – вантáжити; заряджáти ładunеk – вантáж łagodny – лáгідний łakomy – жáдібний łapać – лови́ти łaskawy – ми́лостивий łatwy – достýпний; легки́й ławka – лáвка; пáрта łazić – лáзити łazienka – вáнна кімнáта łącznie – рáзом łączyć (się) – з’є́днувати(ся), єднáти(ся) łąka – лýка, луг łodyga – стеблó łokieć – лíкоть łowić – лови́ти łódka – чóвен łóżko – лíжко łuk – дугá; áрка łyk – ковтóк łyżka – лóжка łyżwy – ковзани́ łza – сльозá

M machać – махáти

magazyn – склад maj – трáвень makaron – макарóни makówka – мáківка malarstwo – живóпис malarz – худóжник malować – фарбувáти małpa – мáвпа mały – мали́й manowce – манівцí mapa – кáрта marchew – мóрква marmolada – мармелáд marynarka – піджáк

Słownik marynarz – моря́к marzec – бéрезень marzenie – мрíя masło – мáсло maszynista – машинíст mądrość – мýдрість mądry – мýдрий; розýмний mąka – бóрошно, мукá mąż – чоловíк mecz – матч melodyjny – мелодíйний melon – ди́ня menadżer – мéнеджер metoda – мéтод męka – мýка, страждáння męski – чоловíчий męstwo – мýжність mężczyzna – чоловíк; мужчи́на mgnienie – мить mianownik – називни́й відмíнок miasto – мíсто miecz – мeч mieć – мáти miedza – межá miejsce – мíсце miejscownik – місцéвий відмíнок miejski – міськи́й mierzyć – мíряти miesiąc – мíсяць mieszany – змíшаний mieszkać – жи́ти, проживáти mieścić – місти́ти mięso – м’я́со mięta – м’я́та migotać – мерехтíти mijać – минáти milczeć – мовчáти milczenie – мовчáння miły – ми́лий; приє́мний miniony – минýлий minuta – хвили́на miotać – метáти miód – мед misja – мíсія mit – міф mleko – молокó młodość – мóлодість, ю́ність młody – молоди́й, ю́ний

młodzież – мóлодь mnich – монáх, чернéць moc – си́ла mocny – мíцни́й mokry – мóкрий morela – абрикóс mors – морж morski – морськи́й morze – мóре most – міст motyl – метéлик może – можли́во móc – могти́ mówić – говори́ти mózg – мóзок mrówka – мурáшка mróz – морóз mundur – мунди́р musieć – мýсити muzeum – музéй myć (się) – ми́ти(ся) mysz – ми́ша myśl – дýмка myśleć – дýмати

N nachylać (się) – нахиля́ти(ся),

нагинáти(ся) naczynie – пóсуд nadużycie – зловживáння nagle – рáптом nagrać – записáти najpierw – передусíм najwięcej – найбíльше nalepka – наклéйка, налíпка, етикéтка naleśnik – нали́сник nalewać (się) – наливáти(ся) namiot – намéт napisać – написáти napój – напíй naprawa – ремóнт naprawdę – спрáвді naprzeciw – на(в)прóти naprzód – вперéд na przykład – напри́клад naród – нарóд, нáція narty – ли́жі narzędnik – орýдний відмíнок

199

Słownik następnie – пóтім nastrój – нáстрій natarczywy – насти́рливий natura – прирóда natychmiast – негáйно nauczyciel – вчи́тель nauczycielka – вчи́телька nauczyć – навчи́ти nawet – нáвіть nazwać – назвáти nazwisko – прíзвище nazywać (się) – звáти(ся), називáти(ся) nić – ни́тка niebawem – незабáром, скóро niebieski – голуби́й, блаки́тний niebo – нéбо niechęć – небажáння nieco – дéщо, трóхи niedziela – недíля niedźwiedź – ведмíдь niełatwy – нелéгки́й nieobecność – відсýтність nieobecny – відсýтній nieprawidłowo – непрáвильно nieść – нести́ nietoperz – кажáн niezapominajka – незабýдка niezawodny – надíйний niezbędny – необхíдний niski – низьки́й niszczyć – ни́щити noc – ніч notować – запи́сувати nowoczesny – сучáсний nożyce – нóжиці nóż – ніж numer – нóмер nuta – нóта

O obawa – побóювання

obcy – чужи́й obecnie – тепéр, ни́ні obecność – присýтність obfity – щéдрий obiad – обíд obojętny – байдýжий obowiązkowy – обов’язкóвий

200

obóz – тáбір obraz – карти́на obrus – скатерти́на obserwować – спостерігáти obszar – прóстір, теритóрія obuwie – взуття́ obwarzanek – бýблик obywatelstwo – громадя́нство ocean – океáн ocena – оцíнка oczywiście – зрозумíло odcinek – відрíзок oddać – віддáти od dawna – здáвна oddychać – ди́хати odpoczynek – відпочи́нок odpowiadać – відповідáти odpowiedź – вíдповідь opowiadać – розповідáти odwiedzać – відвíдувати ogłoszenie – оголóшення ognisko – багáття, вóгнище ogon – хвіст ogórek – огірóк ogromny – величéзний ogród – сад; горóд ojciec – бáтько ojczysty – рíдний ojczyzna – батьківщи́на okazja – нагóда okno – вікнó okolica – окóлиця; місцéвість określić – ви́значити okropnie – жахли́во ołówek – олівéць opanować – оволодíти opowiadać – розповідáти orzech – горíх orzeł – орéл orzeszek – горíшок osiągnięcie – дося́гнення osiedle – мікрорайóн osioł – осéл osobno – окрéмо ostry – гóстрий ostrzegać – остерігáти oszukać – обманýти ośrodek – центр

Słownik owad – комáха owca – вівця́ owczarek – вівчáрка owoce – фрýкти

Ó ósemka – вíсімка

ów – той ówczesny – тогочáсний ówcześnie – в той час; тодí

P paczka – корóбка

padać – пáдати pagórek – пáгорб pająk – павýк pajęczyna – павути́ння pamięć – пáм’ять pamiętać – пам’ятáти państwo – держáва papier – папíр parapet – підвікóння parasol – парасóля parter – пéрший пóверх partykuła – чáстка pas – пóяс patrzeć (się) – диви́тися paw – пави́ч, пáва paznokieć – нíготь pazur – кíготь paź królowej – махаóн (метéлик) październik – жóвтень pąk – брýнька pełny – пóвний pensja – зарплáта pędzel – пéнзель pędzić – гнáти piana – пíна piasek – пісóк piątek – п’я́тниця piątka – п’ятíрка pić – пи́ти pieczywo – хлíбобýлочні ви́роби pielęgniarka – медсестрá pies – собáка, пес pieśń – пíсня pietruszka – петрýшка pięknie – гáрно pięściarstwo – бокс pięść – кулáк

pięta – п’ятá piętro – пóверх piła – пилá piłka – м’яч piłkarz – футболíст piorun – грім pióro – перó; чорни́льна рýчка piórnik – пенáл pisać – писáти pisarz – письмéнник pisownia – правóпис, орфогрáфія plac – плóща plecak – наплíчник plecy – спи́на pływać – плáвати ponury – похмýрий pobyt – перебувáння pochodzenie – похóдження pociąg – пóїзд pociecha – втíха początek – почáток poczta – пóшта podarować – подарувáти podkoszulek – мáйка podlotek – пíдліток podłoga – підлóга podróż – пóдорож podstawa – оснóва podwórko – двóрик podziękować – подя́кувати poemat – поéма poeta – поéт pokój – мир; кімнáта pokrewieństwo – спорíдненість policzek – щокá połowa – полови́на południe – пíвдень pomarańcza – апельси́н pomnik – пáм’ятник pomysł – ідéя pomyśleć – подýмати poniedziałek – понедíлок popielaty – сíрий poprzedni – поперéдній poranek – рáнок porównanie – порівня́ння porządek – поря́док porzeczka – сморóдина, порíчка

201

Słownik posiłek – ї́жа posłuszny – слухня́ний pospolity – звичáйний powierzchnia – повéрхня powietrze – повíтря powinszowanie – поздорóвлення powrót – повéрнення poziomka – суни́ця pożegnanie – прощáння pożyteczny – кори́сний pójść – піти́ północ – пíвніч półrocze – піврíччя półwysep – півóстрів późno – пíзно praca – робóта pracownik – робітник prawnik – юри́ст prezentować – представля́ти prędko – шви́дко problem – проблéма program – прогрáма promień – прóмінь prosić – проси́ти prosty – прями́й prośba – прохáння prysznic – душ przebiśnieg – підснíжник przecinek – кóма przeciwny – протилéжний przeczytać – прочитáти przed – пéред przedmieście – передмíстя przedstawienie – предстáвлення przedszkole – дитя́чий садóк przejazd – переї́зд przenieść – перенéсти przepaść – прíрва przepiękny – прекрáсний przepiórka – перепíлка przepis – прáвило; рецéпт przerwa – перéрва przesada – перебíльшення przeszłość – минýле prześliczny – прекрáсний przychodnia – поліклíніка przyczyna – причи́на przygoda – пригóда

202

przyimek – приймéнник przyjaciel – друг przyjazd – приї́зд przyjaźń – дрýжба przyjmować – приймáти przykład – при́клад przymiotnik – прикмéтник przypadek – відмíнок przyroda – прирóда przysłówek – прислíвник przystanek – зупи́нка przystojny – вродли́вий przyszłość – майбýтнє pstry – строкáтий pszczoła – бджолá pszenica – пшени́ця ptak – птах pudełko – корóбка pukać – стýкати punkt – тóчка puszysty – пухнáстий pytanie – питáння

R rachować – рахувáти, лічи́ти

radosny – рáдісний radość – рáдість rajstopy – колгóтки randka – побáчення rano – рáнок ratusz – рáтуша recytować – декламувáти reguła – прáвило rekin – акýла remis – нічия́ renifer – півнíчний олéнь rezygnować – відмовля́тися ręcznik – рушни́к ręczny – ручни́й ręka – рукá rękaw – рукáв rękawiczka – рукави́чка robak – хробáк robić – роби́ти rocznica – річни́ця rodzaj – рід; гáтунок rodzeństwo – рíдні брати́ і сéстри rodzice – батьки́ rodzina – роди́на, сім’я́

Słownik rodzony – рíдний rodzynki – родзи́нки rok – рік roślina – росли́на rower – велосипéд rozdzielać – розділя́ти rozkaz – накáз rozległy – розлóгий rozłożyć – розклáсти rozmaicie – різноманíтно rozmawiać – розмовля́ти rozmiar – рóзмір rozmiażdżyć – розтрощи́ти rozmówca – співрозмóвник rozporządzić (się) – розпоряди́тися rozrywka – розвáга rozstawiać – розставля́ти rozwój – рóзвиток ród – рід róg – ріг rój – рій rów – рів, канáва rówieśnik – ровéсник również – такóж równik – еквáтор równowaga – рівновáга równy – рíвний róża – троя́нда różny – рíзний; відмíнний różowy – рожéвий ruina – руї́на rura – трубá rynek – ри́нок rysunek – рисýнок ryzyko – ри́зик ryzykować – ризикувáти rzadki – рідки́й rzadko – рíдко rząd – ряд rządzić – управля́ти, прáвити rzecz – річ rzeczownik – іменник rzeka – рікá rzepa – рíпа rzeźba – скульптýра rzodkiewka – реди́ска rzut – кидóк rzutnik – про ктор

S sadzić – сади́ти

sala – зал sałata – зелéний салáт sałatka – салáт samochód – автомобíль samogłoska – голосни́й (звук) samolot – літáк samotny – самíтний, одинóкий sanie – сáни sanki – санчáта sąsiad – сусíд schemat – схéма schować (się) – сховáти(ся) seler – селéра sen – сон ser – сир sesja – сéсія sędzia – суддя́ siadać – сідáти siano – сíно siedzieć – сидíти sierota – сиротá sierpień – сéрпень sikorka – сини́ця silnik – двигýн silny – си́льний siła – си́ла siostra – сестрá siostrzenica – племíнниця siostrzeniec – племíнник skalisty – скеля́стий sklep – крамни́ця składać – складáти skok – стрибóк skorupa – шкарлýпа skowronek – жáйворонок skóra – шкíра skroń – скрóня skrywać (się) – ховáти(ся) skrzydło – крилó skuteczny – ефекти́вний skutek – нáслідок słodki – солóдкий słodycze – сóлодощі słoń – слон słońce – сóнце słowik – соловéйко

203

Słownik słownik – словни́к słuchać – слýхати słusznie – прáвильно słynny – славéтний smaczny – смачни́й smok – дракóн smukły – струнки́й sobota – субóта soczysty – сокови́тий sopel – бурýлька sójka – сóйка spacer – прогýлянка spacerować – гуля́ти spać – спáти spieszyć się – поспішáти spiżarnia – комóра spodek – блю́дце spodnie – штани́ spojrzeć – гля́нути spojrzenie – пóгляд spokojnie – спокíйно społeczeństwo – суспíльство sportowiec – спортсмéн spotkać – зустрíти spotkanie – зýстріч spotykać – зустрічáти spódnica – спідни́ця spójnik – сполýчник spółgłoska – при́голосний звук sprawdzać – перевіря́ти stacja – стáнція stać – стоя́ти stały – постíйний stary – стари́й stolarz – стóляр stolica – столи́ця stolik – стóлик stół – стіл strażak – пожéжник struś – стрáус strych – гори́ще styczeń – сíчень swawolіć – пустувáти sylaba – склад syty – си́тий szalik – шали́к szary – сíрий szczaw – щавéль

204

szczeniak – щеня́ szczerbaty – щербáтий szczery – щи́рий szczęka – щелéпа szczęście – щáстя szczotka – щíтка szczupak – щýка szczur – щур szczypce – щи́пці szczypiorek – зелéна цибýля szeptać – шептáти

Ś ściana – стінá

ścieżka – стéжка ślad – слід śledź – оселéдець śliczny – прекрáсний śmiać się – смія́тися śmiały – сміли́вий śmiech – сміх śmieszny – смішни́й śniadanie – снідáнок śnić się – сни́тися śnieg – сніг środa – середá środowisko – середóвище świat – світ światło – свíтло świeca – свíчка świerszcz – цвіркýн świetnie – прекрáсно, чудóво świetny – прекрáсний, чудóвий świeży – свíжий święto – свя́то świt – світáнок

T tablica – дóшка

taboret – табурéт taksówka – таксí tańczyć – танцювáти tarcza – щит taśma – стрíчка teczka – пáпка telewizja – телебáчення temat – тéма teraz – тепéр tęcza – весéлка tępy – тупи́й

Słownik tęsknić – тужи́ти tęsknota – тýга tłum – нáтовп toaleta – туалéт tor – кóлія tornister – рáнець trafić – потрáпити; влучи́ти trampki – кéди trawnik – газóн trąba – трубá; смерч trąbić – труби́ти trąbka – трýбка treść – зміст trębacz – трубáч troska – турбóта tropić – вистéжувати troskliwy – дбайли́вий truskawka – полуни́ця tryb – поря́док trzeba – трéба trzoda – стáдо tulipan – тюльпáн turysta – тури́ст turystyka – тури́зм twarz – обли́ччя twórczy – твóрчий twierdza – фортéця tydzień – ти́ждень tygrys – тигр tysiąc – ти́сяча tytuł – зáголóвок

U ubiegły – минýлий

ubrać (się) – одягти́(ся) ucho – вýхо uciekać – втікáти uczciwy – чéсний uczeń – ýчень uczony – вчéний uczta – бенкéт udział – ýчасть ufać – вíрити ul – вýлик ulewa – зли́ва ulga – полéгшення ulgowy – пíльговий ulica – вýлиця ulubiony – улю́блений

umieć – умíти umysł – рóзум unikać – уникáти upadek – занéпад upał – спéка uparty – впéртий uporządkować – упорядкувáти uprzejmie – люб’я́зно uprzejmy – ввíчливий uroczy – чарíвний uroda – красá urodzaj – врожáй urodziny – день нарóдження urok – чарíвність urzędnik – службóвець ustny – ýсний utalentowany – таланови́тий uważny – увaжний uzasadnienie – обгрунтувáння użycie – вживáння użyteczny – кори́сний

W wakacje – канíкули

walczyć – борóтися walka – боротьбá warga – губá warkocz – косá wartość – цíнність warunek – умóва waza – сýпниця wazon – вáза ważny – важли́вий wąski – вузьки́й wątpić – сумнівáтися wąż – вуж wbrew – всýпереч wcale – зóвсім wczesny – рáнній wczoraj – вчóра wdrapać się – ви́дертися według – згíдно з wejście – вхід wersalka – лíжко-дивáн wesoły – весéлий wewnętrzny – внýтрішній węch – нюх wędliny – копчéності wędrować – мандрувáти

205

Słownik wędrówka – мандрíвка węgiel – вугíлля węgierka – угóрка (сли́вка) wiać – вíяти; втікáти wiadomość – (з)вíстка wiadro – відрó wianek – вінóк wiatr – вíтер widelec – видéлка widok – вид widokówka – листíвка widz – глядáч widzenie – бáчення wieczór – вéчір wiedza – знання́ wiedzieć – знáти wielbłąd – верблю́д wiele – багáто wieloryb – кит wieprz – кабáн wierny – вíрний wierzba – вербá wieszcz – прорóк wieś – селó wiewiórka – бíлка wieża – вéжа większość – бíльшість wilk – вовк winda – ліфт wiosna – веснá wiśnia – ви́шня witamina – вітамíн wizerunek – зобрáження władza – влáда wnosić – внóсити w ogóle – взагалí wołacz – кли́чний відмíнок worek – мішóк wóz – віз wracać – (по)вертáтися wrotki – рóлики wrzesień – вéресень wschodni – схíдний wspaniały – пи́шний wspominać – згáдувати wspólny – спíльний współczesny сучáсний

206

współczucie – співчуття́ wszechświat – всéсвіт wszystko – все wtorek – вівтóрок wybaczyć – ви́бачити wydarzenie – подíя wygląd – ви́гляд wyjątek – ви́няток wyjście – ви́хід wykrzyknik – вигук wymiana – óбмін wymysł – ви́гадка wynik – результáт wyobraźnia – уя́ва wyraz – слóво wysoki – висóкий wyspa – óстрів wzorowy – зразкóвий wzór – зразок wzrok – зір wzrost – ріст

Z zabytеk – пáм’ятка (старовини) zamek – зáмок; замóк zaimek – займéнник zapoznać się – познайóмитися zawsze – завжди́ zegar – годи́нник (вели́кий) zegarek – нарýчний годи́нник złocisty – золоти́стий znaczek – мáрка znać – знáти zwiedzаć – відвíдувати

Ź źle – погáно

źrebię – лошá źrenica – зіни́ця źródłо – джерелó

Ż żagle – вітри́ла

żarłok – ненажéра żarówka – лáмпочка (електри́чна) żelazko – прáска żmija – змія́ żubr – зубр żuraw – журавéль żurek – жýрек (бíлий борщ)

Spis Treści

Spis Treści Дорогий друже! / Дорога подруго!.....................3 Говоримо і пишемо...............................................10 Lekcja 1. SZKOŁA.....................................................77 Lekcja 2. RODZINA...................................................92 Lekcja 3. MIESZKANIE..........................................107 Lekcja 4. PORY ROKU............................................125 Lekcja 5. URODZINY..............................................138 Lekcja 6. ZDROWO JEM, WIĘCEJ WIEM!..........151 Lekcja 7. SPORT TO ZDROWIE............................167 Święta narodowe i tradycje ludowe................182 Słownik.....................................................................194

207

Навчальне видання

БІЛЕНЬКА-СВИСТОВИЧ Леся Володимирівна ЯРМОЛЮК Микола Олександрович

ПОЛЬСЬКА МОВА (1-й рік навчання)

Підручник для 5 класу закладів загальної середньої освіти

У підручнику використано матеріали з вільних інтернет-джерел

Редактор Коректор Художник Дизайн і верстка

Формат 70х100/16. Ум.-друк. арк. . Обл.-вид. арк. Наклад прим. Зам. №.

Видавничий дім „Букрек”, вул. Радищева, 10, м. Чернівці, 58000. Тел./факс: (0372) 55-29-43. E-mail: info@bukrek.net www.bukrek.net Свідоцтво про внесення до Державного реєстру суб’єкта видавничої справи ЧЦ № 1 від 10.07.2000 р.