BEGIN HET VOORJAAR GOED MET EEN STEVIGE PRUIMEN 'PROTEÏNE' CAKE OF EEN WARME AUBERGINE STOOF
Dat voelt goed
Deze blouse en pantalon van Tranquillo zijn eerlijk gemaakt van 100% Europees linnen.
mooie mode is duurzame mode watmooi.nl
Nieuws
4 Gif van de buren
9 11 11
5 De sloopmelkscanner van Wakker Dier
Recepten & Voeding
6 Brandnetel in het zonnetje
9 Dagelijkse voeding volgens de TapirTactiek
11 Pruimen proteïne ‘cake’
13 Aubergine stoof
Onderwijs
14 Kiezen voor de landbouw
Demeter
17 Yes Minister!
18 Demeter Gids - BioGids winkels & markten 13 14
Sonett – zo goed. Wasmiddel Color Mint & Lemon voor alles wat kleurig is. Wast veganistisch zonder enzymen met zuiver plantaardige tensiden.
Nieuws Spuitnevel van buitenaf treft biotelers
BRON: NU.NL
Biologische boeren werken zonder synthetische bestrijdingsmiddelen. Toch duiken er bij controles geregeld restanten van pesticiden op hun gewassen. Niet omdat ze die zelf gebruiken, maar doordat middelen van omliggende percelen kunnen meewaaien of verdampen en elders neerslaan. Voor sommige bedrijven is die terugkerende “drift” zo ingrijpend dat het hun bedrijfsvoering onder druk zet.
In Noord-Holland merkte een biologisch-dynamische teler uit Sint Maarten dat steeds opnieuw sporen van bestrijdingsmiddelen op haar producten werden gevonden. Haar perceel kwam in de loop der jaren steeds meer ingesloten te liggen door intensieve teelten, waaronder de bloembollenteelt. Uiteindelijk besloot ze het land te verkopen: ze zag te weinig mogelijkheden om herhaling te voorkomen. Kort na dat besluit werd op een partij boerenkool alsnog een middel aangetroffen dat bekendstaat om het makkelijk verplaatsen via de lucht. De oogst liet ze daarop staan.
Ook in Brabant komt dit volgens een biologische teler uit Langeweg vrijwel jaarlijks voor. Rond de oogst worden monsters genomen. Als daarin residuen worden gevonden, moet de boer soms wachten met oogsten in de hoop dat de concentraties later niet meer meetbaar zijn. Vooral bladgewassen blijken kwetsbaar voor dit soort onverwachte “bijvangst”. Een middel dat hij naar eigen zeggen relatief vaak terugziet, is prosulfocarb—net als sommige andere middelen gevoelig voor verdamping en drift, waardoor verspreiding over grotere afstand mogelijk is.
• Met zeep op basis van biologische plantaardige olie, zonder enzymen, zonder gentechniek
• Ontziet kleurig wasgoed en wast het grondig
• Voor outdoor- en sportkleding
• 100 % biologisch afbreekbaar
Sonett – Middelen voor wassen en reinigen die het water respecteren als drager van het leven.
Sonett – zo goed. | www.sonett.eu
ÖKOLOGISCH KONSEQUENT
Verkrijgbaar in biowinkels.
Hoe vaak gebeurt het, en wat kost het?
Hoe groot het probleem precies is, is lastig in één cijfer te vangen. De toezichthouder voor biologische productie in Nederland voert steekproeven uit; daarin blijkt dat bij een deel van de metingen residuen worden aangetroffen. Ook belangenorganisaties van bioboeren geven aan dat er geen compleet landelijk beeld is, al herkennen telers het verschijnsel uit de praktijk.
De gevolgen kunnen fors zijn. Als een product niet meer als biologisch verkocht mag worden, keldert de opbrengstprijs. Soms is uitstel van de oogst een optie, maar dat is geen garantie op herstel van de waarde. Intussen groeit het gewas door en kan de kwaliteit veranderen. Bij bladgroenten willen afnemers doorgaans veel blad en weinig steel; later oogsten kan die verhouding verslechteren, waardoor een partij minder aantrekkelijk wordt en nóg minder oplevert.
Een teler vertelt dat hij ooit een afzetafspraak had met een buitenlandse koper, die vlak voor het rooien extra zekerheid wilde via een residutest. Toen er sporen van middelen werden gevonden die de boer zelf niet had gebruikt, ging de deal niet door en liep de schade volgens hem op tot ongeveer een ton.
Wie is verantwoordelijk?
Boeren die het overkomt, wijzen niet automatisch naar hun buren. In de praktijk zijn de verhoudingen in veel gebieden goed en houden gangbare telers zich vaak aan de regels en gebruiken ze toegestane technieken. Tegelijk voelt het wrang dat de gevolgen uiteindelijk bij de bioteler terechtkomen. Een teler stelt daarom dat er scherper moet worden gekeken naar middelen die relatief makkelijk “wegvliegen”: als een stof onder normale toepassing al snel buiten het perceel belandt, dan zit het probleem volgens hem niet alleen bij het gebruik, maar ook bij de eigenschappen van het product.
Hij maakt het breder: als je residuen op biopercelen terugvindt, dan zitten die stoffen niet alleen daar—ze kunnen ook op alledaagse plekken terechtkomen, van auto’s tot ramen en deurklinken. Zonder extra eisen aan fabrikanten of toelatingskaders, verwacht hij weinig verandering.
Pleidooi voor een schadefonds
Belangenbehartigers van biologische boeren pleiten al langer voor een regeling die de schade compenseert wanneer biotelers onbedoeld residuen binnenkrijgen. Hun argument: de biologische boer heeft het probleem niet veroorzaakt, maar betaalt wel de rekening. Over de financiering lopen de ideeën uiteen— bijvoorbeeld via de chemische sector of via de gangbare landbouwketen—maar in besluitvorming voelen bioboeren zich vaak in de minderheid.
Zolang er geen fonds of andere regeling is, blijft de schade meestal bij de individuele ondernemer. Voor de Noord-Hollandse teler kwam daar nog iets emotioneels bij: haar perceel was juist geliefd vanwege de sterke bodem. Het deed pijn dat die grond terug zou gaan naar een gangbare teelt, terwijl zij elders een perceel moet aanschaffen dat eerst jarenlang herstel nodig heeft om dezelfde bodemkwaliteit te bereiken.
Volgens haar wordt het voor bioboeren steeds moeilijker om rendabel te blijven: omgevingsinvloeden nemen toe en kosten, waaronder personeel, lopen op. Het afscheid nemen van land waarin jarenlang is geïnvesteerd, voelt daardoor niet alleen als een zakelijke keuze, maar ook als een nederlaag in een systeem waar je de risico’s nauwelijks zelf in de hand hebt.
Opinie en Debat DE SLOOPMELKSCANNER
VAN WAKKER DIER
Tekst: Eva Wolsleger
Wakker Dier is in maart 2026 een nieuwe campagne gestart tegen 'sloopmelk', zuivel van koeien die zijn doorgefokt op een extreem hoge melkproductie. De actie introduceert de Sloopmelkscanner app, waarmee consumenten producten in de supermarkt kunnen scannen om te zien of ze "sloopmelk" bevatten.
Maar het is belangrijk om goed te begrijpen wat de Sloopmelkscanner wél is, en wat niet. 'Sloopmelk' is een term die Wakker Dier zelf hanteert. De app beoordeelt producten op basis van de aanwezigheid van erkende keurmerken voor dierenwelijn: het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming, Biologisch, EKO of Demeter. De scanner is dus een campagnetool die de consument helpt navigeren in het bestaande keurmerkenstelsel, het is geen nieuw keurmerk op zich.
Dat onderscheid is relevant, want het werpt meteen de vraag op: hoe effectief zijn die officiële keurmerken en welke standaard van dierenwelzijn vertegenwoordigt een product zónder keurmerk? Op veel zuivelproducten staan namelijk wel andere, soms misleidende marketing claims als 'weidemelk' of 'puur & eerlijk', die de suggestie van dierenwelzijn wekken zonder dat daar een onafhankelijke toets aan ten grondslag ligt. Daarentegen draagt op dit moment minder dan tien procent van de zuivel in de supermarkt een van de erkende keurmerken.
Melk zonder keurmerk is sloopmelk
Maar waarom is dat onderscheid überhaupt nodig? Wat is het probleem met ‘gangbare’ melk? In 1950 gaf een Nederlandse melkkoe gemiddeld zo'n 4.000 liter melk per jaar. Door jarenlange genetische selectie is dat opgelopen tot gemiddeld 9.000 liter, met uitschieters tot 14.000 liter. Vaak doet de koe dit onder slechte omstandigheden: betonnen vloeren, krappe ligplekken en weinig leefruimte. Dit heeft ernstige gevolgen voor de gezondheid en het welzijn van de koeien: ongeveer één op de vier dieren loopt kreupel, meer dan de helft heeft jaarlijks ontstekingen aan de klauwen en dertig procent lijdt aan uierontstekingen. Een koe kan van nature wel twintig jaar oud worden, maar in de melkveehouderij gaat ze gemiddeld al op haar zesde naar het slachthuis. Dit is het leven dat schuilgaat achter een pak melk zonder keurmerk.
Het samenbrengen van deze keurmerken maakt het voor de consument overzichtelijk welk product nou werkelijk aan een onafhankelijke standaard voor dierenwelzijn voldoet. En dat is een goed begin. Want bewust boodschappen doen vraagt niet alleen om het herkennen van keurmerken, maar ook weten welke standaard deze keurmerken vertegenwoordigen. De sloopmelkscanner maakt het het gelijk duidelijk, die is sloopmelk en dit niet. Zo kan iedereen met weinig moeite een bewuste keuze maken.
Brandnetel in het
Tekst en Beeld: Leah Groeneweg
Wil je de lente en zomer optimaal beleven? Doe dan mee met het feest dat de planten, bloemen en dieren elk jaar weer vieren. Geniet van de overvloed van deze maanden. Nodig insecten, vogels en andere dieren uit in jouw tuin door er inheemse wilde planten te laten groeien en bloeien. Maak verschillende biotoopjes, een houtwal en nest- en schuilgelegenheid. Zorg voor opvang van water en het feestterein is compleet. Heb je maar een kleine tuin of een balkon? Ook dan kun je jouw eigen feestterein maken door voor zo veel mogelijk biodiversiteit op de vierkante meter te zorgen. Elke meter telt!
Rode linzensoep met brandnetel
Ingrediënten
• bos jonge brandneteltopjes (de bovenste 6 tot 8 blaadjes van jonge planten)
• scheut olijfolie
• 2 uien
• 1 teen knoflook
• ½ stronk broccoli
• 2 stengels bleekselderij
Bereiding
• 50 gram rode linzen
• 1 liter bouillon
• 2 theelepels kerrie
• 1 theelepel komijnzaad
• 1 theelepel paprikapoeder
• scheut kokosmelk
• peper en zout naar smaak
• Snijd de brandnetel in stukjes en zet het apart. Pel en snipper de ui en de knoflook. Snijd de broccoli in roosjes en de bleekselderij in stukjes. Was de linzen.
• Verhit de olie in een grote pan. Fruit de ui hierin. Voeg de knoflook, broccoli, bleekselderij, linzen, specerijen en bouillon toe. Breng aan de kook. Draai het vuur laag en laat 15 minuten zachtjes koken tot de linzen en groenten gaar zijn. Voeg dan de brandnetel en een scheut kokosmelk en laat nog 5 minuten zachtjes pruttelen. Breng verder op smaak.
zonnetje
Let op, er zijn een aantal belangrijke aandachtspunten bij het wildplukken:
• Pluk alleen planten waarvan je 100 % zeker weet wat het is. Bij twijfel niet plukken. Er zijn verschillende giftige planten. Deze kunnen overal staan: in jouw tuin, in de berm, in het veld, in het bos en langs het water
• Pluk alleen planten die er gezond uitzien en die groeien op schone plekken
• Beschermde en zeldzame planten laat je staan
• Pluk met respect voor de natuur, zorg ervoor dat de plant zich kan blijven voortplanten en dat er genoeg blijft staan voor de dieren en insecten
• Verschillende planten hebben een geneeskrachtige werking. Wees hier alert op bij medicijn gebruik, controleer eerst of er geen dubbele werking is
• Ben je niet gewend om eetbare wilde planten te eten? Begin dan eerst met een klein beetje en kijk hoe jouw lichaam hierop reageert
• Je kunt voor alles allergisch zijn, dus ook voor eetbare planten. Wees hier alert op. En wees extra alert als je bekend bent met allergieën
• Bij astma of hooikoorts moet je oppassen bij het eten van bloe men, dat kan dan een reactie
• opleveren
• Maak van je tuin een wilde tuin. Goed voor de natuur en goed voor jou.
Brandnetelolie
Ingrediënten
• handvol jonge brandneteltopjes
• 1 kopje olijfolie
• sap van 1 halve citroen
• peper en zout
Bereiding
• Snijd de brandnetel in kleine stukjes. Doe alle ingrediënten in een
Over Tim en Leah van In het Wilde
Leah Groeneweg is wildplukster en organiseert samen met Tim Horneman natuurbelevings- en wildplukactiviteiten en kanotochten. Daarnaast verzorgen zij jaarprogramma’s over eetbare wilde planten, verbinding met de natuur, gezonde voeding en koken op het kampvuur. Verwondering, beleving en verbinding spelen hierbij een centrale rol.
Hun missie is om mensen mee te nemen in het verhaal dat wij niet los staan van de natuur, maar dat wij innig verbonden zijn met Moeder Aarde. Samen nemen Tim en Leah jou mee om te ontdekken, verwonderen en de verbinding met de natuur te ervaren.
Meer informatie: www.inhetwilde.nl
Bij TerraSana geloven we dat je krijgt wat je geeft. Daarom kiezen we voor biologische en plantaardige voeding, gemaakt in harmonie met de natuur. Niet alleen voor die lekkere smaak en onze gezondheid, maar ook voor de kleine voetafdruk die je achterlaat. Zo heeft onze aarde een mooie toekomst, en kunnen wij samen alle belangrijke momenten blijven vieren.
terrasana.nl
Scan de code en bekijk de wereld van TerraSana.
Dagelijkse voeding volgens de TapirTactiek
Tekst en beeld: Marcel Boer
De dagelijkse voeding volgens de TapirTactiek omvat het samenstellen en bereiden van complete maaltijden zoals ontbijt, lunch en avondeten, alsook van tussendoortjes. Uitgangspunten zijn dat alle voedingsmiddelen die worden aanbevolen, gangbare producten zijn en overal gemakkelijk en voor redelijke prijzen verkrijgbaar zijn in super, detailhandel of op de markt. En dat het bereiden van de maaltijden voor iedereen makkelijk te doen is, ook voor degenen zonder veel kookervaring.
Tips
Alle adviezen zijn zo geformuleerd dat je minder snelle en meer langzame koolhydraten consumeert. Deze laatste zorgen voor een optimale verzadigingsgraad, die lang aanhoudt. Daardoor ga je op den duur vanzelf minder eten wat uiteindelijk bijdraagt aan een gezond lichaamsgewicht. Overal worden tips gegeven, hoe je met je keuze de verzadigingsgraad gunstig kunt beïnvloeden zodat je niet gaat hongeren. Want dan gaat je lichaam op de spaarstand en extra vet opslaan en ben je nog verder van huis.
Heb je veel overgewicht, verminder dan heel geleidelijk je dagelijkse hoeveelheid voedsel. In principe kun je zo veel eten tot je voor driekwart verzadigd bent. Goede en lekkere voeding is voor een fijn leven heel belangrijk. Het samenstellen van eenvoudige lekkere maaltijden is helemaal niet moeilijk en hoeft ook niet veel geld en tijd te kosten. Maak van koken een leuke hobby en geniet vooral van eten samen met anderen! Goede voeding maakt stressbestendig.
Een compleet en gezond voedingspakket is gevarieerd en bereid je zo veel mogelijk zelf uit niet of licht bewerkte enkelvoudige, verse, en diepgevroren voedingsmiddelen. Dat is ook veel goedkoper dan zogenaamde gemaksvoeding die bestaat uit voorverpakte, bewerkte, samengestelde fabrieksmatige voedingsmiddelen en kant-en-klaarproducten.
De TapirTactiek:
■■ Eet gevarieerd en van alles beperkte hoeveelheden om zeker te zijn dat je alle benodigde voedingsstoffen binnenkrijgt en je zo weinig mogelijk risico loopt met schadelijke stoffen.
■■ Drink kraanwater zo veel je wilt en nuttig maximaal twee alcoholische consumpties per dag.
■■ Als je alles goed kauwt, haalt een gezond lichaam en verteringsapparaat met een goede darmflora daar alles uit wat je nodig hebt.
■■ Neem meer tijd om te eten en maak van elke maaltijd een feest. Geniet van je voedsel samen met anderen.
Met de TapirTactiek gaat het ook jou lukken. Een duurzaam en gezond lichaamsgewicht. Als je maar een eetgewoonte tegelijk verandert en daar genoeg tijd voor neemt. Voorbeeld: gebruik je suiker in koffie of thee? Verminder die hoeveelheid suiker dan in een maand tijd heel geleidelijk tot nul. Ben je na een maand gewend aan geen suiker, pak dan pas de volgende gewoonte aan door bijvoorbeeld een glas fris of fruitdrank geleidelijk te vervangen door een glas water.
Bron; het boek ‘Eten zonder Zorgen. Volg de TapirTactiek; stap voor stap naar een gezond en gelukkig leven’. Marcel Boer, KNNV, 240 pagina’s, hardcover, full colour. ISBN 9789050116299 verkrijgbaar bij uw boekhandel, Bol.com e.a.
Eerlijke, biologische koffie van Wisselwaar!
De nieuwe koffie van Wisselwaar wordt verbouwd door de vrouwen van Café Femenino. Deze organisatie wordt gerund door vrouwen in koffiegebieden en de opbrengst gaat direct naar de meisjes en vrouwen in hun gemeenschap. Dit leidt tot meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen én tot (h)eerlijke koffie!
Alle statiegeld potten van Wisselwaar krijgen vanaf nu een FSC gecertificeerde papieren jas aan, in plaats van een etiket. Dit is beter te scheiden en te recyclen! Nieuw!
Samen naar een plasticvrije wereld. Doe je mee? wisselwaar.nl
Pruimen proteïne ‘cake’
Tekst en Beeld: Rineke Dijkinga
Pruimen zijn rijk aan borium, een vaak vergeten sporenelement, maar juist voor postmenopauzale vrouwen essentieel. De rijkste bron: gedroogde pruimen. Ook appel- en druivenpitten, pastinaak, dadels, noten, kokos, kurkuma, komijn en gedroogde peterselie leveren borium. Uit onderzoek blijkt dat gedroogde pruimen bij postmenopauzale vrouwen niet alleen botverlies kunnen voorkomen, maar zelfs omkeren. Dagelijks een paar pruimen eten, het liefst al vóór de menopauze, kan dus waardevol zijn.
Gedroogde pruimen bevatten bovendien chlorogeenzuur, een natuurlijke rustgever die aan de overgang gerelateerde onrust kan verminderen stoffen die gunstig zijn voor de darmwerking (je darmen/spijsvertering ondersteunen in tijden van chronische stress is van groot belang!). Ook bevatten gedroogde pruimen polyfenolen die ontstekingsstoffen remmen, wat belangrijk is omdat dalende oestrogeenspiegels ontstekingen en botafbraak versterken. Fyto-oestrogene zijn natuurlijke regulatoren van de hormoonbalans.
In een klein onderzoek werd bij 50–100 gram (vers of gedroogd) pruimen per dag een positief effect gezien op zowel ontstekingswaarden als botdichtheid. En hoewel ik het leuk vind om een ‘vergeten sporenelement’ even in de schijnwerpers te zetten: besef dat voedingsmiddelen alleen een wezenlijke bijdrage kunnen leveren in de context van een gezond voedingspatroon en een gezonde leefstijl.
■ 20-25 gram psylliumvezels (of gebroken lijnzaad, chiazaad of kokosmeel of kokosrasp)
■ sap en rasp van een halve biologische sinaasappel (of een paar druppels etherische olie**)
■ eventueel 15-20 gram cacaopoeder of wat cacaonibs bij gebruik van cacao: een snufje kokosbloesemsuiker, oersuiker of wat honing
■ Eventueel wat kardemom, kaneel of Chinees vijfkruidenpoeder
■ Eventueel nog wat water of sinaasappelsap extra
*Minder eiwitrijk maar wel heel lekker: maal gemengde noten tot meel of gebruik amandelmeel
**Kies altijd voor biologische etherische citrusolie. En laat de sinaasappelrasp weg als die niet biologisch is. Omdat ik niet altijd biologisch citrusfruit in mijn omgeving kan kopen, werk ik ook vaak met een paar druppels citroen- of sinaasappelolie. Kies ook dan altijd voor biologische & Foodgrade oliën, zoals bijvoorbeeld van het merk ‘van Toen’. Wees er spaarzaam mee. Het zijn krachtige aromatische oliën.
Bereiding
Laat de pruimen ruim een kwartier weken in heet water (of kook ze kort). Giet het weekwater af en pureer de pruimen. Doe de rest van de ingrediënten erbij (eventueel kun je muesli nog iets fijner blenderen). Proef even en voeg naar hartenlust nog iets van de ingrediënten toe. Is het lekker op smaak? Doe het dan in een met bakpapier bekleed cakevormpje. Druk stevig aan met de bolle kant van een lepel. Zet in de koelkast om op te laten stijven. Na een paar uur pas aansnijden.
Je kunt het mengsel ook verdelen over mini-bakvormpjes. Dan ziet het er opeens ook nog eens heel feestelijk uit. Of je draait er gewoon mooie balletjes van, ook mooi!
Kijk voor meer informatie op de website Rinekedijkinga.nl
Aubergine stoof
Bereiding
Verwarm de oven voor op 225 graden. Bekleed een grote bakplaat of ovenschaal met bakpapier. Plaats hier alle groenten op of in. Meng ras el hanout, knoflookpoeder, nigellazaad, helft van de peterselie, olijfolie, sojasaus en siroop door de groenten. Bestrooi royaal met peper en zout en mix nogmaals goed door. Plaats de schaal in de oven voor ca. 30-40 min, tot de groenten diep geroosterd zijn.
Dit gerecht lanceert een kanon van onweerstaanbare smaken. De zachte smaak van zoete aardappel combineert fantastisch met de fluwelige aubergine en smaakvolle kruiden. Dit alles samen maakt een perfect maal om weinig voor te doen, op de bank van te genieten en toch je veggies binnen te krijgen. Weekend voer dus. Serveer met couscous en kikkererwten, een smeuïge aardappelpuree of gebakken oesterzwammen.
Ingrediënten Voor 6 personen
■ 3 aubergines, in repen ter grootte van een duim gesneden
■ 2 middelgrote tot grote zoete aardappels, in blokjes van ca. 2,5 cm
■ 4 flinke tomaten, in parten gesneden
■ 2 grote rode uien, in parten gesneden
■ 2 el ras el hanout (MiddenOosters kruidenmengsel)
■ 2 tl knoflookpoeder
■ 1 el nigellazaad
■ 1 bosje peterselie, gehakt
■ el olijfolie
■ el lichte sojasaus
■ 1 el agave-, ahorn- of rijststroop
■ flink wat zout en versgemalen zwarte peper (naar smaak)
MAN.EAT.PLANT.
Deze recepten komen voort uit MAN.EAT.PLANT., het gezamenlijke werk van Lisette Kreischer en Maartje Borst. In Drinkbare Aarde , dat in april verschijnt (Uitgeverij Orlando), verdiept Lisette deze lijn verder en verschuift de aandacht van koken naar voeden: met eerbied voor wat groeit, draagt en leeft. www.maneatplant.com
Tekst: Maartje Borst | Beeld: Lisette Kreischer
Kiezen voor de landbouw
Tekst: Kitty Peetoom | Beeld: Hans Peter van Veldhoven / Aeres Warmonderhof
Wat beweegt jongeren om te kiezen voor de biologische of biologisch-dynamische landbouw? Norah en Aaron geven een kijkje in hun beleving van het wonen, werken en leren op Warmonderhof in Dronten; de mbo-opleiding die jongeren en volwassenen klaarstoomt om hun rol te nemen in een volhoudbare, toekomstbestendige vorm van landbouw.
“Samen wonen, samen werken en samen van elkaar leren”
Aaron Weber doet de opleiding tot Vakbekwaam medewerker biologischdynamische landbouw (Niveau 3).
“Buiten bezig zijn, dat is hoe ik het liefste en beste leer. Ik denk erover om na niveau 3 door te stromen in de opleiding tot bedrijfsleider, zodat ik goed voorbereid mijn eigen veehouderij kan gaan starten.
Het mooiste aan Warmonderhof vind ik de mensen. Doordeweeks ben je met zo’n honderd man dag en nacht bij elkaar. Je kunt altijd bij iemand terecht en je kent elkaar heel goed. Ik sluit graag aan bij de vuurplaats ‘s avonds. Met mijn medestudenten kan ik over van alles praten; van de nieuwste bedrijven die we hebben bezocht tijdens excursies tot de lammetjes die zijn geboren. Warmonderhof, dat is voor mij het geheel: de kenmerkende bouwstijl, de studenten, de boerderij met de medewerkers, de school met de leraren, de dieren: we leven hier eigenlijk samen zoals het vroeger ook was: samen wonen en werken en samen van elkaar leren.”
“Een heel seizoen echt werken op een akkerbouwbedrijf”
Norah Goense doet de opleiding tot Bedrijfsleider biologisch-dynamisch bedrijf (niveau 4)
“Ik ben opgegroeid op een gangbaar akkerbouwbedrijf waar mij vader de boer is. Op mijn ouderlijk bedrijf telen we bieten, aardappelen, uien en granen; de standaardgewassen. Op mijn vijftiende wist ik al: ik wil ook de landbouw in. Toen ik me ging oriënteren op mijn toekomstige studie, las ik op het internet over biodynamische landbouw. Dat kende ik niet en zo kwam ik erachter dat dingen ook anders kunnen in de landbouw. Ik raakte geïnteresseerd en wilde mijn blik verbreden. Warmonderhof is de school waar ik het beste kan leren over biologische en biodynamische landbouw. Hier doe ik ook relevante contacten op voor mijn toekomst in de landbouw en leer ik veel bedrijven alvast kennen door de vele excursies die in het lesprogramma zijn opgenomen. Ik vind het hier op Warmonderhof vooral fijn omdat ik er echt kan werken: een heel seizoen op een serieus akkerbouwbedrijf. Je ziet daardoor jaarrond het effect van je werkzaamheden. En boer Florian legt heel veel uit. Hij heeft veel kennis. Ik kan met hem goed sparren.”
Breng nu een virtueel bezoek aan Warmonderhof!
Scan de QR-code en doe de Warmonderhof Experience.
Warmonderhof is een opleidingscollectief van Stichting Warmonderhof en Aeres MBO Dronten Warmonderhof. In april en juni kun je een open dag bezoeken.
Yes Minister!
Tekst: Bert van Ruitenbeek | Cartoon: Maarten Melis Demeter is het kwaliteitskeurmerk voor biodynamische landbouw en voeding www.stichtingdemeter.nl
Net voordat de nieuwe kabinetsleden bekend werden gemaakt, werd op social media voor de grap een bericht gepost via de Robin Food Coalition dat ik de nieuwe Minister van Landbouw zou worden. Dit werd niet direct door iedereen als nepnieuws doorzien en er kwamen direct felicitaties bij me binnen en verzoeken om afspraken.
Maar grap of niet, het zet je aan het denken. Wat zou je doen als je zo’n uitdagende functie zou mogen vervullen. Ik zet hier mijn top vijf op een rijtje. Wie weet dat onze nieuwe bewindspersonen op het Ministerie van Landbouw er hun voordeel mee doen.
1) Het doel: maak landbouw en voeding weer gezond, diervriendelijk, natuurinclusief, circulair en veerkrachtig. Luister daarvoor vooral naar de koplopers in plaats van de achterblijvers. Het peloton gaat harder fietsen als er een kopgroep vooruit gaat. Hou de gevestigde orde die onderdeel is geworden van de huidige problemen en de lobbyisten die de landbouw afhankelijk willen maken van chemische inputs op gepaste afstand.
2) Hoe? Door te belasten wat je niet meer wil en deze inkomsten terug te sluizen naar boeren om duurzaam te kunnen produceren. Dat betekent een restrictief beleid en het belasten van het gebruik van kunstmest omdat het zorgt voor heel veel stikstof en broeikasgassen; van krachtvoer omdat de grootschalige import van krachtvoer zorgt voor een onhoudbaar grote veestapel met grote risico’s van op de mens overdraagbare dierziekten; vanwege alle dierenleed; de hoge stikstofuitstoot die onze natuur aantast en de ontbossing en monoculturen in o.a. Zuid Amerika voor de teelt van ons diervoeder. En tenslotte zou ik pesticiden willen belasten en uitfaseren. Met bestrijdingsmiddelen verbreek je de circle of life. Ondergronds en bovengronds leven verdwijnt, ons drinkwater wordt verontreinigd en er worden steeds meer mensen ziek door opeenstapeling van chemische stoffen in ons lichaam.
3) Waarom? Omdat onze huidige landbouw dus onze bestaansbronnen ondermijnt (schoon water, vruchtbare bodems en biodiversiteit), omdat het onze volksgezondheid onbetaalbaar maakt en omdat biologische en biodynamische boeren al decennia bewijzen– ook op grote schaal – dat landbouw zonder chemie prima kan. Investeren in het bodemleven is essentieel
voor onze voedselzekerheid omdat gezonde bodems meer koolstof kunnen opslaan en beter presteren bij weersextremen. En zonder al die importen van kunstmest, chemie en krachtvoer worden we als land ook minder afhankelijk en kwetsbaar in geopolitiek onzekere tijden.
4) Voeding: Geef eerlijke voorlichting over gezonde voeding vanaf de basisscholen. Stimuleer biologische en plantaardige voeding op scholen, in de zorg, in kantines. Schrijf op de etiketten wat er in ons voedsel zit. Ook als dat met genetische modificatie tot stand is gekomen. En ook hier: belast wat ongezond en vervuilend is en sluis dat terug naar wat nodig is voor de gezondheid van mens en planeet. Een suiker en vleestax gaat daarbij helpen.
5) Onderzoek. Zet volledig in op de landbouw van de toekomst. Ook de biologische landbouw heeft technologie nodig, maar dan voor bijvoorbeeld verdere robotisering bij onkruidbestrijding en ontwikkeling van vitale en robuuste rassen. Voorkom daarbij een rem op innovatie middels patenten op natuurlijke eigenschappen van planten via gentech. Hierdoor krijgen agrochemische multinationals als Bayer en Syngenta nog meer macht over onze boeren en ons voedselsysteem, wordt zaadgoed en daarmee voedsel duurder en drukken ze kleinere innovatie veredelingsbedrijven uit de markt.
Dit lijstje is niet volledig, er zijn meer belangrijke thema’s zoals toegang tot grond, een omslag in het agrarisch onderwijs en ontwikkeling van een duurzame korte keten. Het staat ook mooi op een rijtje in het groenboerenplan. Het belangrijkste is om nu te komen tot een integrale visie waarin we zoveel mogelijk boeren mee krijgen van een landbouw als hoofdpijndossier naar een landbouw die zorgt voor een kleurrijk, levendig landschap en voor gezonde, betaalbare voeding.
Nu overtreft jaarlijkse maatschappelijke schade van de intensieve landbouw met ruim vijf miljard, volgens rapport Deloitte, de inkomsten voor onze economie. Urgenda heeft uitgerekend dat als we al onze boeren 1000 euro per hectare geven, als ze echt duurzaam gaan produceren, dit onze schatkist 1,8 miljard per jaar kost. En daar krijgen we als samenleving heel veel voor terug in plaats van met miljarden boeren uitkopen.
Ik ben blij dat ik de zware taak van Minister niet op mijn schouders heb gekregen. Maar vanuit de kopgroep van biodynamische boeren en alle groenboeren van Nederland wens ik de Minister en Staatssecretaris van LVVN heel veel moed en wijsheid om ons van alle hoofdpijndossiers rondom landbouw te bevrijden. Gewoon omdat het wél kan!
BOER
‘t Leeuweriksveld CV – Emmen
A.B.M.de Winter - Oostvoorne
B. Steenbergen - Onnen
BakkerBio - Munnekezijl
BD tuinderij De Stek –
Lelystad
Be-Leaf – ’s-Gravenzande
BelleMarie – Ruinerwold
Biokwekerij Poldervaart BVVierpolders
Konijn-Koopman beheer bv - Z.O. Beemster
Biostee Teelt VOF – Zuid-Beijerland
Boer Brunia - Raerd
Boer 'n Buffel KeizersrandeDiepenveen
Boerderij Blisveld – Drempt
Boomgaard Ter Linde – Oostkapelle
Brandsma’s plaets – Bolsward
Burdineplaats – Nes gem. Heerenveen
CVBA De Kollebloem – Sint LievensEsse (B)
De Beersche Hoeve – Oostelbeers
De Boomgaard - Zeeland
De Eemstuin - Uithuizermeeden
De Hooge Kamp - Beemte Broekland
De Kraanvogel - Esbeek
De Stadshoeve – Amsterdam
De Sterregaard - Hedel
Een inspirerende vergaderlocatie
VOF De Watertuin –
Groeningen
De Zonneboog – Lelystad
Dennenhoeve – Hooghalen
Doornik Natuurakkers - Bemmel
Druivenkwekerij Nieuw Tuinzight –
Den Hoorn
F.H.A. Lankhorst VOF – Nijkerk
Firma Zijp-Melse - De Rijp
Hoeve Frisque –
Neerijse Huldenberg (B)
Fruitful - Biddinghuizen
Gaos – Swifterbant
Giessen Bio - Tollebeek
H.G.P. van Beek en A.M.L. van BeekBesselink - Dronten
HJ. Smith - Groningen
Het Nieuwe Erf B.V. - Zeeland
Het Oude Klooster – Werkhoven
Het Willink – Ane
Hoeve Catherine Elisabeth – Noordeloos
J.A.M. Rombouts - Dronten
J.A.M. van Dam en S.M.J. van Dam
-Bosman – Hattem
JW Rutte - Zaandam
Metamorphosis - Ens
Rundveebedrijf Van Kessel / Bio-Boerderij Limo Zicht - Sint
Oedenrode
Land en Boschzigt - ’s-Graveland
Loverendale BV – Oostkapelle
Maatschap De Westerade - Dronten
Maatschap Rijk-Hartkamp –
Biddinghuizen
Maatschap van Nieuwenhuyzen –
Biddinghuizen
Maatschap van Zanten – Garmerwolde
GIDS
Melkveehouderij Van Swieten V.O.F. -
Stompwijk
Metamorphosis - Ens
Biodynamisch Landbouwbedrijf
Meulwaeter - Kruiningen
Mts Deinum S. en W. en Ensing JM –
Sondel
Mts Gerritsma Smink – Elahuizen
Mts Mooij-de Lange – Castricum
Obio – Drachten
PC v/d Erve Biologische Akkerbouw –
Goudswaard
Pluimveebedrijf de Bruijn - Leunen
Schoonderbeek - De Glind
Saalland - Lelystad
Timpelsteed – Engwierum
Tuinbouwbedrijf FJJ de Koning BVBrielle
Tuinderij Amelis’hof – Bunnik
Tuinderij Moervliet – Breda
Tuinen van KraaybeekerhofDriebergen
v.o.f. De Rodenburghoeve – Uitgeest
Van Andel Bio – Zeewolde
Veld en Beek – Doorwerth
Veldkeur - Rummen
Villa Sterrebos – Frederiksoord
VOF Risseeuw JentohoeveSchoondijke
Biologisch dynamisch akkerbouwbedrijf
Van der Spek - Lage Zwaluwe
Warmonderhofstede BV TuinbouwDronten
Weleda Nederland SE – Zoetermeer
Westers Organic – Biddinghuizen
Westers VOF – Zeewolde
Wilhelminahoeve - St Philipsland
Wijngaard Dassemus – Chaam
Zonnehoeve – Zeewolde
BOERENVERWERKER
BioNico BV – Warnsveld
Boerderij Ruimzicht – Halle
Boer 'n Buffel KeizersrandeDiepenveen
Bronlaak, De Seizoenen BV – Oploo
Bioboerderij 'Landleven' - Onstwedde
De Bolster BV - Epe
De Buitenplaats – Eenigenburg
De Dennenkamp - Rekken
De Hondspol VOF – Driebergen
De Kompenije – Drachtstercompagnie
De Muyehof - Nieuwerkerk
Noorderhoeve (Raphaëlstichting)Schoorl
Urtica De Vijfsprong - Vorden
Dijkgatshoeve, (Raphaëlstichting) –Wieringerwerf
Ekoboerderij Arink – Lievelde
Eureko Fruit BV – Helenaveen
Firma Nieuw Bromo van Tilburg
Waddenmax – Hornhuizen
Fruitteeltbedrijf De Ring - Oud Sabbinge
Fruitweelde – Ingen
Kaasboerderij NoorderlichtNoordeloos
Maatschap Dames en Heren VosKraggenburg
Maatschap Nieuw Bonaventura –‘s Gravendeel
Mts Twisk – Dronten
Novalishoeve (Raphaëlstichting)Den Hoorn - Texel
Noorderbos VOF – Tiendeveen
Pluimveebedrijf BoerveenshofGasselternijveen
Ridammerhoeve – Amstelveen
Saanenhof - Heeze
Warmonderhofstede – Dronten
Widar Fonds VZW – Merksplas
Wijngoed De Vallei – Westouter
Zorgboerderij De Klompenhoeve –Egmond a/d Hoef
Zorgboerderij Naoberhoeve – Echten
Zuuver – Buurse
HANDELAAR
Aaldering Trade BV – Biddinghuizen
AgroFair Benelux BV – Barendrecht
Bakkerij Verbeek BV - Brummen
BD-Totaal BV – Houten
Bidfood BV – Ede
Bio Freshi Produce - Breda
Jansma Haule BV - Haule
Bio World BV – Poeldijk
BIO-Center ZANN - Berkel en Rodenrijs
Bio-Freshi BV - Dongen
Biofresh Belgium MV/SA – Gavere
Bioorganic Holland BV – Horn
BioRey BV – Eindhoven
Biostee BV – Zuid-Beijerland
Biotropic BV – Bleiswijk
Biovoordeel - Baflo
Bolle en Bolle BV (Oxxafood) –Veenendaal
CIV Superunie BA – Beesd
Chocolatemakers - Amsterdam
Crafting Markets BV - Amsterdam
Clearspring Ltd. – Haulerwijk
Clearspring Ltd. - London
Coöperatie “Nautilus Organic” UA –Emmeloord
Cordier NL - Zoetermeer
Crisp Bv - Amsterdam
De Schakel Contractteelt BV – Helmond
De Terp Squashpackers - Erichem
Deli Harmony – Hedel
Delta Wines B.V. - Waddinxveen
Do-it BV - Barneveld
Ecomild - Hengelo
Eleadora SRL BV - Kraainem (B)
Eisenga Kaas BV – Oosterwolde
Eosta BV - Waddinxveen
Ets. Mandy-Mapol - Uccle (B)
Fairtrasa Holland BV - ’s-Gravenzande
Flevolof BV – Espel
Fresh Way of thinking BV – Lutjebroek
Gebr. Rademaker BV - De Hoef
Reudink BV – Lochem
Rossano Wijnimport – Nuenen
RSQ Bio-BV – Schoondijke
SIGuRIDna - Wognum
Sligro Food Group Nederland BVVeghel
Stoker Vogelaar BV – Biddinghuizen
Top Fresh Handel BV –
Kraggenburg
TSH BV - Roeselare (B)
Tradin - Amsterdam
Twisk Organic Trade BV – Dronten
vanRijsingensource BV – Helmond
WeGrowOrganic - Zeewolde
Xenia Europe BV - Oss
VERWERKER
Aaldering Bio ui – Biddinghuizen
Aardappelgroothandel Jansen-Dongen
BV - Tilburg
Agrico (afd Bioselect)Emmeloord
Agrifirm NWE BV - Apeldoorn
BD Graan BV – Middenmeer
Beetz BV – Zeewolde
Bio Beta BV – Zeewolde
Bio Brass - Zeewolde
BioRomeo BV - Ens
Cheesepack - Arkel
Craft Dairy VOF - Tweede Exloërmond
De Grote Kamp BV - Uden
De Traay - Lelystad
De Woeste Grond – Sellingen
Flevosap BV – Biddinghuizen
Fritz Vanlerberghe – Passendale (B)
Gourmet BV – Grootebroek
Green Organics BV – Dronten
Hermus Made BV - Made
Het Blauwe Huis BV verwerking –Ruinerwold
Het Zonnelied – Zeewolde
Ajm-b.v. - Cuijk
Kaaslust BV – Oosterwolde
Kaasmakerij Henri Willig BV –
Heerenveen
Laarakker Bio BV – Well
Maasoever Cold Store BV – Waspik
Machandel BV - Haulerwijk
NaNa Bio BV - Helmond
Odin Groothandel B.V. – Geldermalsen
Global Organics Europe BV – Nijkerk
GoodFoods B.V. – Roden
H3 Consulting-De Natuurkeuken BV –Schorisse (B)
H.A. Schoutentransport – Hoogerheide
Hagranop BV - Nagele
Hampstead Organic B.V. - Roden
Harvest House BV - Maasdijk
Heegsma BV – Lemmer
Hofweb – Biddinghuizen
Holland Pharma – Borculo
Hortica BV – Andijk
ID organics – Zaandam
IPOKI BV - Ridderkerk
Just Organic Service & Trading BV –Hoorn
Nature Bio Foods BV – Maasvlakte
Rotterdam
Naturelle BV – Barendrecht
NatuurPlan BV – Holten
Oerlemans Foods Waalwijk BV –
Waalwijk
Orange Import BV – Marknesse
Organic Goatmilk Coóperatie – Rijen
OTC Organics BV - Dronten
Pulsbio - Abbekerk
Boerderij Ruimzicht - Halle
Boerderij Veelust – Hensbroek
Boerenwinkeltje JansmaHaule
Bronlaak, De Seizoenen BV – Oploo
De Blauwe Spie - Noordschote – België
De Buitenplaats - Eenigenburg
De Dennenkamp - Rekken
De Genneper Hoeve – Eindhoven
De Heerlijkheid Groot WeedeHoogland
De Hondspol VOF - Driebergen
De Kollebloem - Sint Lievens-Esse
De Kraanvogel - Tilburg
De Kromme Lepel - Bergen op Zoom
De Lepelaar - Sint Maarten
De Noorderhoeve, Raphael stichting - Schoorl
De Oosterwaarde C.V. – Diepenveen
De Poshoof - Maastricht
De Regte Heijden - Riel
De Stadsboerderij – Almere
De Verte VOF - Sexbierum
Urtica De Vijfsprong - Vorden
De Vrolijke Noot – Wapserveen
De Wassende Maan C.V. - Deinze - België
De Zaderij - Emmeloord
De Zonnehorst - Punthorst
Druivenkwekerij Nieuw Tuinzight - Den Hoorn
Eindelienge - Ritthem
Ekoboerderij de Lingehof – Randwijk
Hoeve Frisque - Neerijse
Huldenberg (B)
Fruittuinvanwest - Amsterdam
Gerbranda State – Pietersbierum
Harmannahoeve - Harlingen
Het Blauwe Huis BV – Ruinerwold
Het Derde Erf - Soest
Horaholm Maatschap WestersHornhuizen
Biodynamische Kaasboerderij
Noorderlicht - Noordeloos
Kwekerij Eko Logisch –Roelofsarendsveen
Land en Boschzigt - ‘s Graveland
Loverendale BV – Oostkapelle
Maatschap Klaas Bokma –Smallebrugge
Melkvee bedrijf Keurentjes-Pietersma - Rutten
Mts Deinum S. en W. en Ensing JM –Sondel
Natuurlijk Genoegen vof – Driehuizen
Noorderbos VOF – Tiendeveen
Novalishoeve - Den Hoorn
Orange Import BV – Marknesse
Ouwendorperhoeve – Garderen
Overesch Ecologische LandbouwRaalte
Bibos B.V. / Onze BioSlager - Breda
Organic Flavour Company BV –Veenendaal
Polderfresh Verwerking – Espel
Respect4food BV - Made
Rouveen Kaasspecialiteiten – Rouveen
Thylbert bvba - Oedelem
TVA Organics B.V. – Zeewolde
Udea BV – Veghel
Vandersterre Holland B.V.Bodegraven
Van der Weijden Bio – Biddinghuizen
Van Woerden Flevo BV – Biddinghuizen
Biobieren Warmenbol cv – Antwerpen
Weerribben Zuivel BV - Nederland
Zonnemaire Biol. Bakkerij Ad van der Westen BV – Waspik
