de bosbode 2026-2

DRIEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT BOSGROEP OOST-VLAANDEREN

JAARGANG 22 NR 2 – JUNI 2026

AFGIFTEKANTOOR AALST | P509065

de bosbode

De veelzijdige wilg

Kapmachtiging in 10 stappen

Lessen uit het Waasland

Samenleven met de bever

colofon

de bosbode is een tijdschrift van Bosgroep Oost-Vlaanderen

redactie & fotografie

Jurre Baguet, Jonathan Clerckx, Lode Corluy, Bram Coupé, Cédric De Noyette, Margje Derde, Veerle Frissen, Eef Govers, Margot Lenssens, Sylvie Mussche, Hans Scheirlinck, Daan Temmerman, Lene Van Langenhove, Lotte Van Nevel en Kobe Vermeersch cover: © Jeroen Mentens

lay-out

Koloriet - Leefdaal

druk

Drukkerij Arijs - Kluisbergen gedrukt op houtvrij gestreken FSC-papier op 3300 exemplaren

verantwoordelijke uitgever

Sylvie Mussche

Bosgroep Oost-Vlaanderen

Ch. de Kerchovelaan 189, 9000 Gent BE0803 977 372 RPR Gent

raad van bestuur

Maurits Adriaenssens, Michael Ally, Dagmar Beernaert, Luc Bekaert, André Bosmans, Nele Cleemput, Jan Coussement, Véronique De Bleeker, Dominiek Declercq, Ruut Louwers, Leen Meersschaert, Steven Roosen, Jan Van Dooren, Yoke Van Riet, Bruno Verstraeten, Theo Vitse, Jef Wittouck

Als je dit nummer ontvangt, betekent dit dat jouw gegevens zijn opgenomen in onze databank. Ze worden enkel gebruikt in het kader van onze werking. Wil je jouw gegevens wijzigen, geef dit dan door via bosgroep@ oost-vlaanderen.be.

Een

voor bos

De Bosgroepen ondersteunen boseigenaars bij alles wat komt kijken bij het hebben of aanleggen van een bos. Samen met onze 15.000 leden beheren we 60.000 ha bos in Vlaanderen. Daarbij bekijken we wat op lange termijn het beste is voor het bos en het ecosysteem. Want bossen zijn onmisbaar voor onze gezondheid, het klimaat en een evenwichtige fauna en flora.

Leden kunnen bij De Bosgroepen terecht voor informatie en hulp bij de bosadministratie. Wij coördineren ook beheerwerken en organiseren activiteiten en cursussen.

- info over technische, wettelijke en financiële aspecten van bosbeheer - advies op maat van jouw bos na terreinbezoek

- hulp bij bosadministratie zoals subsidies, kapmachtigingen en beheerplan

- hulp bij bosbeheerwerken zoals exotenbestrijding, vrijstellen, aanleg bosrand… - organisatie van gezamenlijke houtverkoop

Iedereen kan gratis lid worden. Stuur een mailtje naar bosgroep@oost-vlaanderen.be.

Steun onze werking

Heel wat van onze diensten en activiteiten zijn gratis, net als dit tijdschrift. Met jouw steun aan het fonds Vrienden van De Bosgroepen, dat wordt beheerd door de Koning Boudewijnstichting, kunnen we onze werking verder uitbouwen. Wil je dat jouw centen integraal naar bosuitbreiding gaan, doe dan een gift aan BOOST Giften vanaf 40€ zijn fiscaal aftrekbaar.

Alle info vind je op www.bosgroepen.be/vrienden-van-de-bosgroepen.

Woord vooraf

Beste vrienden van het bos

De zomer staat voor de deur. Wanneer jullie dit lezen hebben we al twee ledendagen achter de rug en ligt er een derde in het verschiet. De leden van Regio’s Noord en Vlaamse Ardennen tot Dender kwamen al samen, op en rond het prachtige Kasteel van Poeke in Aalter en op het domein van Kasteel Calmont in Kluisbergen. Op 29 augustus is Regio Midden aan de beurt. Het verslag van alle ledendagen lezen jullie in de bosbode van september.

In dit nummer hebben we het over dieren die actief worden als de avond valt, zoals nachtvlinders en vleermuizen, en maken we kennis met de moeilijk te spotten, maar steeds talrijker aanwezige bever.

Heel wat boseigenaars hebben wilgen staan in hun bos. Maar wat weet jij over de wilg? Leer hoe de soort al duizenden jaren

lang gebruikt wordt en ontdek hoe veel verschillende soorten en toepassingen ervan bestaan.

In de rubriek ‘Handen uit de mouwen’ nemen we je in 10 stappen mee doorheen de aanvraag van een kapmachtiging en leggen we het onderscheid uit tussen de verschillende soorten kappingen. Tot slot zetten we een speelbos in de kijker. Want één ding dat we nooit mogen verleren, is spelen.

Veel leesplezier

Dagmar Beernaert Voorzitter Bosgroep Oost-Vlaanderen

Deel jouw bosmoment op Instagram met #eenhartvoorbos en wie weet staat jouw foto hier volgende keer te blinken.

De wilg, stoere bink in onze Vlaamse velden

De wilg staat symbool voor levenskracht omdat er uit elk afgebroken takje een nieuwe monumentale boom kan groeien. Maar hij symboliseert ook veerkracht omwille van zijn vermogen om mee te buigen zonder te breken. En dat is onder andere de mandenvlechters doorheen onze geschiedenis niet ontgaan. Nu krijgt een spontaan gegroeide wilg in het bos of een knotboom in de bosrand niet altijd evenveel waardering. Maar wist je dat deze soort al duizenden jaren lang intensief gebruikt wordt? En dat we in Vlaanderen meer dan 70 verschillende wilgen kunnen herkennen?

Er zijn al sporen van de vlechttoepassingen met wilgentakken van meer dan 6.000 jaar geleden, wat dit het oudste ambacht maakt in onze geschiedenis.

Jacob van Maerlant had het in 1270 over

Romeinen hadden blijkbaar al gretig wilgentakken gebruikt om er manden mee te vlechten, zo blijkt uit opgravingen.

Auteur van deze buigzame weetjes over onze inheemse wilgen is Arnout Zwaenepoel. Als plantenecoloog verwondert hij zijn cursisten over de veelzijdigheid van deze vaste bewoner van onze akkers en bossen. De deelnemers kregen ook de kans om zijn eigen wilgencollectie in Oostkamp te bewonderen.

het “poten van wilghen”. Het Cruydenboeck van Rembert Dodoens van 1554 verwijst naar de Salix perticalis, de Salix nigra en nog verschillende andere courante soorten. Hij maakt er meteen onderscheid volgens “tacxkens taye ende huer beter laten buyghen” (met taaie of

Kraakwilg

© Wouter Demey

We zullen hier niet uitweiden over de verschillen tussen de diverse wilgen. Toch is het belangrijk om te weten dat er zo’n 70 (!) soorten, kruisingen en variëteiten in Vlaanderen bestaan. Allen zijn terug te brengen tot tien inheemse of reeds lang ingeburgerde soorten (archaeofyten) met als Nederlandse namen: schietwilg, boswilg, bittere wilg, katwilg, amandelwilg, kruipwilg, (bastaard-)kraakwilg, geoorde wilg, grauwe wilg en laurierwilg. De cultivars die door mandenvlechters worden gebruikt, hebben kleurrijke namen als Oud rood, Frans geel, Kattekletters en Amerikaantje. Verrassend genoeg kan je vlechtwilgen ook midden in de natuur terugvinden. Door het eeuwenlang gebruik zijn ze wijdverspreid. Stekken en zaden vloeiden mee in de rivieren waarlangs ze geteeld werden, zelfs stroomopwaarts met het opkomend getij bijvoorbeeld in de Schelde en de Rupel. Veel boerderijen hadden bovendien hun eigen vlechtwilgen op het erf, o.a. voor aardappelmanden.

Elke wilg heeft zijn eigen uiterlijk, specifieke katjes en eigen toepassingen. Afhankelijk van de soort wordt de wilg gebruikt voor (levende) weidepalen, beschoeiing van walgrachten, als imkerplant, vlechtwerk voor manden, visfuiken, eendenkooien, afsluitingen, vakwerkbouw, klompen of hoepels. Moderne technieken en materialen verdrongen de wilg inmiddels naar een bijrol in onze regio maar hij blijft een geliefde aanwezige verschijning met hoge natuur- en landschapswaarde, zowel in landelijk gebied als bos.

Toepassingen in de kijker

Als trouwe bondgenoot van onze strijdkrachten in WOI versterkten wilgen de loopgraven, een techniek die eerder al werd toegepast ter versterking van oevers. Toen de Duitse troepen dit vaststelden, werden alle wilgen zonder onderscheid opgeëist in onze regio. Want behalve in de versterking van loopgra-

ven kwam de wilg ook van pas voor veiliger transport van artilleriegranaten of voor camouflage.

Een ander verdwenen gebruik is de bouw van eendenkooien in gevlochten katwilg. De wilde eenden zwommen de grote lange trechter binnen, gelokt door tamme eenden. De kooiker joeg de wilde vogels richting kooi samen met zijn speciaal getrainde kooikerhond tot ze op het smalste einde van de trechter ongeschonden konden gevat worden, maar hun gewisse lot niet meer konden ontkomen.

De katwilg bleef nog in gebruik voor de vangst, zij het onder de waterspiegel, met de palingfuik, ook wel viskubbe genaamd. De oudste sporen van deze vistechniek dateren van 4.000 v.C. Vandaag wordt de fuik nog gebruikt, maar dan in industriële productie met kunststof en metaal. Palingvangst gebeurt nu onder strikte voorwaarden. De soort staat namelijk als ernstig bedreigd op de lijst van IUCN.

De charme van vakwerkhuizen? Inderdaad, ook hier speelt de wilg een cruciale rol. De breed gevlochten takken worden in een kader als wand geplaatst waarna het vlechtwerk wordt afgedekt met leem en stro. Alleen het frame van zwaar eikenhout blijft uiteindelijk zichtbaar. Een ecologische, goed isolerende en geluiddempende afwerking. Vaak was een te hoge kostprijs vansteen de reden om te bouwen met vakwerk.

Of ze nu vakwerkhuizen, palingfuiken of eendenkooien bouwden, de hardwerkende vakman had graag een makkelijke klomp aan zijn voeten. En ja, deze erfstukken, die ook vandaag nog op menig folklorefestival dansende voeten sieren, zijn heel vaak vervaardigd uit het hout van schietwilgen.

Ook gereedschap werd vervaardigd uit deze edele boomsoort. In de jaren dat

de dieren nog konden praten, werden grachten gedolven met slijkschoten, een houten schop ook vervaardigd uit schietwilg. Met dezelfde creatieve werklust werden werktuigheften vervaardigd uit de ‘werve’ van de boswilg. De dikste gekrulde uiteinden van de takken werden in één stuk bijgesneden en geschaafd tot een opmerkelijk handige greep voor allerlei werktuigen.

Hoge biodiversiteit

De wilg wordt daarnaast gewaardeerd door de imker in zijn honingproductie, met name voor de katjes van de boswilg Deze milde bloeier biedt als vroegste in het voorjaar een voedzame hap aan onze nijvere bestuivers. Honingbijen zijn trouwens niet de enige dieren waarvoor de wilg een gedekt buffet vormt. Wilg is het geslacht met de hoogste boomsoortgebonden biodiversiteit in Vlaanderen. Dat betekent dat honderden soorten insecten maar ook bijvoorbeeld zwammen op één of andere wijze afhankelijk zijn van de wilg in hun levenscyclus. Eik en

populier staan hier trouwens op nummer twee en drie. Die biodiversiteit is vooral verbonden aan het geslacht Salix in het algemeen en het maakt dus niet uit welke van de genoemde wilgensoorten of varieteiten er groeien; ze lusten ze allemaal.

De mensheid is gegroeid in haar beschaving en exploitatie van de planeet. De wilg blijft een stille getuige van vergeten ambachten. Of het nu gaat om het stuifmeel of de takken van onze stoere bink die liever buigt dan barst, de wilg toont ons de ware rijkdom en schoonheid van onze natuur.

Geschreven Bosgroep IJzer en Leie, op basis van info van Arnout Zwaenepoel

Wilgen zijn eenslachtig, een plant draagt alleen mannelijke of alleen vrouwelijke katjes. De mannelijke katjes hebben meeldraden met nectar en stuifmeel en zijn kleurrijker (zie foto rechts). Vrouwelijke katjes zijn wit tot groen en bevatten alleen nectar. Omwille van de nectar én het stuifmeel zijn mannelijke wilgen meer geliefd bij imkers. Vrouwelijke wilgen buigen beter en worden dus verkozen door mandenvlechters.

De determinatietabel die door Arnout Zwaenepoel werd opgesteld is te vinden via www.plantentuinmeise.be

Kunstenaar Will Beckers creëerde in Wichelen de ultieme combinatie van kunst en natuur. Op en rond 15 oude knotwilgen maakte hij een organisch vlechtwerk van duizenden wilgentenen. Vandaar de naam van het kunstwerk Salicetum, wat wilgencollectie betekent.

In 10 stappen een kapmachtiging aanvragen

Wil je bomen in je bos kappen en heb je geen beheerplan? Dan moet je een kapmachtiging aanvragen bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Ontdek hier hoe!

1. Surf naar natuurenbos.vlaanderen. be/e-loketten en kies ‘kapmachtiging’.

2. Meld je aan met je identiteitskaart, Itsme of MyGov.

3. Geef aan of je aanwezig wil zijn bij het terreinbezoek van de beleidsadviseur van het ANB die de aanvraag zal beoordelen. Dit is niet verplicht.

4. Vul je persoonlijke gegevens in.

5. Duid de percelen aan op een kaart. Je kan ook het adres, het kadastraal nummer of CaPakey ingeven. Deze vind je terug op je akte, aanslagbiljet onroerende voorheffing of op www. geopunt.be.

6. Vervolgens geef je aan welke boomsoorten je wil kappen. Kies nu ook het soort kapping dat je wil uitvoeren. Weet je niet goed om welk soort kapping het gaat? In het volgende invulkadertje kan je je plannen gedetailleerd omschrijven.

7. Vervolgens komt de rubriek natuurtoets. Duid hier de aanwezige natuurwaarden aan.

8. Bij te beschermen fauna kan je dingen schrijven als grote nesten van roofvogels, mierenhopen of dassenburchten.

9. Vervolgens moet je aangeven hoe je de natuur wilt beschermen. Niet kappen tussen 1 april en 30 juni wordt zo goed als altijd opgelegd, behalve bij homogene naaldbestanden zonder natuurwaarden. Indien dit relevant is en een meerwaarde betekent, kan je ook aanduiden dat ze de gevelde bomen moeten uitslepen via vaste uitsleeppistes.

Uitslepen met paarden klinkt heel leuk, maar gebeurt in de praktijk zelden. Ondertussen bestaan er lichte machines op rupsbanden waarmee je hout kan afvoeren met zeer beperkte schade.

10. In de laatste invulvelden kan je nog algemene opmerkingen geven die de dossierbehandelaar helpen om zijn of haar job vlot uit te voeren.

Na het indienen heeft ANB 60 dagen de tijd om de vergunning te beoordelen. Na de einddatum van de vergunning (meestal 3 jaar) volgt in principe nog een controle om te zien of alle opgelegde voorwaarden werden nageleefd.

Kan je wat hulp gebruiken of heb je nog vragen? Neem contact op met je Bosgroep.

Soorten kappingen

- Dunning: een deel van de bomen kappen om toekomstbomen meer plaats te geven.

- Hakhoutkap: jonge bomen of struiken kappen en weer laten opschieten vanuit de stronk. Een goede beheermaatregel voor bosranden of voor struiken zoals hazelaar.

- Exotenbestrijding van soorten zoals Amerikaanse eik of Amerikaanse vogelkers.

- Groepsgewijze kap: kap van een groep van 5 tot 30 are. Herbebossing is verplicht.

- Individuele eindkap: je wil verspreid bomen kappen, bijvoorbeeld om een bosrand te creëren of een bepaalde soort af te bouwen. Herbebossing is verplicht.

- Kaalkap: bijvoorbeeld bij een kaprijp populierenbos of een afstervend sparrenbos. Herbebossing is verplicht.

Geschreven door Bosgroep Limburg

aanvragen

Voor de nachtraven onder ons: zes opvallende nachtbrakers om

Vlaanderens mooiste en zeldzaamste dieren zijn vaak enkel ’s nachts te bewonderen. We zetten zes typische soorten in de (nacht)kijker. Wie deze zomer de kans heeft om tegen valavond erop uit te trekken naar het bos of eens een nachtje wil ‘doorsteken’, heeft er bij deze alweer een paar goede redenen bij.

Eikelmuis

Eliomys quercinus

Met haar opvallende zwarte ‘Zorro’masker is de eikelmuis makkelijk te onderscheiden. Deze vrij grote slaapmuis is eigenlijk geen muis, maar zit tussen de families van de muizen en de eekhoorns in. Vandaar ook hun sierlijke pluimstaart. De eikelmuis voelt zich best in hagen en houtkanten, dicht struweel, goed ontwikkelde bosranden of oude fruitboomgaarden, waar ze zich tegoed doet aan braambessen, lijsterbessen of hazelnoten, maar ook aan wormen of slakken en zelfs kleine vogels of reptielen.

Vroedmeesterpad

Alytes obstetricans

Een kleine paddensoort die slechts 3-5 cm groot wordt. Kenmerkend is dat de mannetjes tijdens de voortplantingsperiode de eisnoeren rond hun achterpoten wikkelen en met zich mee dragen. Je vindt de vroedmeesterpad in heuvelachtige gebieden, op zonbeschenen, open plaatsen met voldoende mogelijkheden om overdag te schuilen. De belangrijkste vereiste is dat de voortplantingsplaats het hele jaar door water bevat. Plassen die tijdens de zomer opdrogen zijn

ongeschikt, aangezien minstens een deel van de larven in het water overwintert.

Franjestaart

Myotis nattereri

Deze middelgrote vleermuis jaagt in open bossen en waterrijke gebieden, voornamelijk op spinnen, vlinders, kevers, muggen en vliegen. Met zijn roze snuit en oren en witte buikvacht is hij vrij makkelijk te herkennen. Tijdens de zomer verblijven de meeste dieren in holle bomen en vliegen een half uur na zonsondergang uit.

deze zomer te spotten

Vuurvliegje

Lamprohiza splendidula

Soms ook bekend als de kleine glimworm. Is dit dan een vlieg of een worm? Geen van beide, het vuurvliegje is een kever! Deze kevers produceren licht via biochemische reacties in speciale organen in hun achterlijf. De zogenaamde bioluminescentie wordt o.a. gebruikt om partners aan te trekken maar ook om predatoren af te schrikken. Wie deze heuse laser- en lichtshow met eigen ogen wil zien, heeft de beste kans in het Zoniënwoud op valavond in juni en juli. Je vindt ze vooral aan beekjes, open plekken en graslanden in bossen.

Oehoe Bubo bubo

Met een spanwijdte tot bijna 190 cm is de oehoe misschien wel één van de spectaculairste vogelsoorten die ons land rijk is. Ook de snelle toename van de oehoe als broedvogel in Vlaanderen is gerust spectaculair te noemen. Terwijl er in 2005 nog sprake was van slechts één broedgeval in Limburg, zijn er intussen meer dan 30 broedparen genoteerd – en dat is waarschijnlijk nog een onderschatting. Van de Voerstreek tot de Vlaamse Ardennen: deze nachtjager bij uitstek heeft een forse comeback gemaakt.

Spaanse vlag

Euplagia quadripunctaria

Deze nachtvlinder is ook dagactief. Waarom we hem dan tot de nachtvlinders rekenen? Omdat het voor de Spaanse Vlag tijdens zwoele zomernachten – in tegenstelling tot de dagvlinders – warm genoeg is om ook ’s nachts te vliegen. In rust legt hij zoals alle nachtvlinders zijn onopvallende voorvleugels over de achtervleugels, maar wanneer hij zijn vleugels uitslaat, verschijnen zijn opvallende achtervleugels: rood met zwarte stippen. Je vindt hem vooral op koninginnenkruid of vlinderstruiken.

Geschreven door Bosgroep Vlaams-Brabant

Bever

Castor fiber

• Kop-romplengte van ongeveer 75 tot 90 centimeter, gewicht 23 tot 38 kilogram

• Staart is 25 tot 37 centimeter lang

• Sterke oranje tanden die altijd doorgroeien

• Kleur is rossig bruin

• Sociaal gedrag en woongebied: bevers leven in kleine familiegroepen in de buurt van water of in een burcht in het water

De bever: terugkeer van de ecosysteemingenieur

De bever, het grootste knaagdier van Europa, is na 150 jaar aan een opmars bezig in Vlaanderen en de rest van België.

Zijn komst wordt vaak toegejuicht, maar niet iedereen is even opgezet met zijn comeback: ondergelopen straten en huizen, ondergelopen akkers, omgeknaagde bomen en schade aan gewassen maken samenleven met de bever soms lastig. Toch levert deze ecosysteemingenieur belangrijke voordelen op wanneer hij voldoende ruimte krijgt.

De beverdam

Wanneer een bever een gebied inneemt, graaft hij een hol in de oever en bouwt hij, bij lage waterstand, dammen. Met takken, jonge bomen en modder stuwt hij water op tot het beekdal overstroomt en een nieuw meertje ontstaat.

Daarna bouwt hij een burcht met een onderwateringang. De rest van zijn tijd gaat naar onderhoud van dammen en het zoeken naar voedsel zoals schors, twijgen, waterplanten en bladeren.

Het water zoekt een weg

Veel beken zijn rechtgetrokken en uitgediept, waardoor ze minder vaak overstromen en ze hun omgeving zelfs verdrogen. Daardoor degraderen zowel de beek als het valleibos. De bever brengt daar verandering in. Door met zijn dammen water op te stuwen, ontstaat een mozaïek van open water met moerassige oevers en daarrond jong valleibos. Nieuwe, meanderende beekjes zoeken hun weg langs de dam. Bomen sterven af door een hoge waterstand en knaaggedrag, wat zorgt voor veel dood hout. Dat trekt soorten aan zoals spechten, boomklevers en de matkop. Meer licht stimuleert ook de groei van moerasplanten en wilgen, waardoor een dynamisch landschap ontstaat met poelen, rietzones en jonge wilgenstruwelen. Het meertje wordt na verloop van tijd steeds ondieper, en vormt rietmoeras en wilgenstruweel die de bever van voedsel voorzien. Dat levert bovendien ideaal leefgebied op voor blauwborst,

karekieten, riet- en sprinkhaanzangers, libellen, amfibieën en vleermuizen. Zelfs vissen vinden via zijstroompjes hun weg naar het bevergebied en profiteren daar van water vol voedsel en schuilplaatsen. Wanneer na een tijd de bever verdwijnt door ouderdom, predatie of voedselgebrek, worden de dammen niet langer onderhouden. Het gebied evolueert zo naar moerassige graslanden of ruigtes. Daarna groeit het snel weer dicht met wilg, berk en els, tot een nieuw leefgebied ontstaat voor een volgende beverfamilie.

Grote ecologische winst

De ecologische winst die de bever met zich meebrengt, is aanzienlijk. Studies uit het Verenigd Koninkrijk tonen aan dat de biodiversiteit in bevergebieden met 30–60 % toeneemt. Vogels, vissen, insecten en amfibieën profiteren sterk. Ook voor klimaatmitigatie spelen bevers een belangrijke rol: hun gebieden slaan tot tien keer meer koolstof op dan vergelijkbare valleien zonder bever. In Zwitserland zouden bevers, als ze alle geschikte habitats innemen, bijna 2 % van de nationale uitstoot kunnen compenseren.

Daarnaast bufferen bevergebieden enorme hoeveelheden water: tot een half miljoen liter per hectare, waarvan veel infiltreert naar het grondwater. Dat helpt tijdens droogteperiodes én bij zware neerslag. Beverdammen vertragen waterstromen met minstens 30 %, wat overstromingen stroomafwaarts vermindert.

Ook de waterkwaliteit verbetert. Vervuild slib blijft lokaal achter en moerasplanten nemen nutriënten op. Een Nederlandse studie toont dat één bevergebied van 1,25 hectare de hoeveelheid stikstof, fosfor en zwevend sediment in het water met respectievelijk 18, 21 en 27 % reduceert. Dit verhoogt waterhelderheid en creëert kansen voor planten en ongewervelden.

Zoeken naar gebalanceerd beheer

De winst op ecosysteemdiensten waarvoor de bever zorgt, neemt natuurlijk niet weg dat we blind moeten zijn voor de reële schade die de bever met zich meebrengt aan landbouw, bos en infrastructuur. Een gebalanceerd beheer is dus absoluut nodig, zeker omdat de bever echt wel een blijver lijkt.

Samenleven met de bever is zowel voor de buren, de landbouwer als de natuurbeheerder een vrij nieuwe situatie. Kennis, overleg en overkoepelende coördinatie staan nog in de kinderschoenen. Een goed begin lijkt alvast het in kaart brengen van de beverterritoria, hun activiteiten monitoren en hun noden beter begrijpen. Die kennis moet bijdragen aan steeds betere ingrepen om de bever te begeleiden naar die gebieden waar hij alle ruimte heeft om zichzelf te zijn.

Geschreven door Bosgroep Vlaams-Brabant

Boseigenaar in de kijker

Boseigenaar Ludo Salaets en ‘de

Bosgroep Zuiderkempen stelt 120 hectare speelbos open voor jong en oud. Eén van die pareltjes ligt op de Molenberg in Herselt: de Klokkenkuil. We gingen in gesprek met eigenaar Ludo Salaets, die zichtbaar trots is op zijn bos.

Ludo, waar komt die bijzondere naam ‘Klokkenkuil’ vandaan?

“Dat is een vraag die ik vaak krijg. Volgens de legende werden hier tijdens de oorlog kerkklokken verstopt, zodat ze niet konden worden omgesmolten tot kogels of ander oorlogsmateriaal. Mooi verhaal, hé? Maar er is ook een nuchtere verklaring: als je goed kijkt, heeft de

kuil de vorm van een omgekeerde klok. De groeve is trouwens al veel ouder. Ze ontstond in de achttiende eeuw. De ijzerzandsteen die hier werd uitgegraven, diende voor de bouw van een windmolen wat verderop. Die stenen werden met zwaar geladen kruiwagens de helling op gereden. Dat moet hard werk geweest zijn.”

Je hebt duidelijk een band met deze plek. Hoe is dat begonnen?

“Mijn grootouders woonden vlak bij dit bos. Als kind zat ik hier meer dan thuis, denk ik. We speelden in de kuil, we renden er rond … En ik niet alleen: half Herselt kwam hier ravotten. Met de Chiro spanden we een dik touw tussen twee bomen en probeerden we over de poel te zwaaien. Soms lukte dat, soms niet. (lacht) Dat zijn herinneringen die blijven hangen.”

En dan werd je plots eigenaar?

“In 2011 kwam het bos openbaar te koop. Toen ik dat hoorde, wist ik meteen: dit mag niet verloren gaan. Ik wou het absoluut kopen, wat het ook kostte. Alleen … de gemeente was ook kandidaat. Dat maakte het spannend. Uiteindelijk hebben we een gentlemen’s agreement gesloten: ik werd eigenaar, maar het bos moest open blijven voor het publiek. En dat vond ik eigenlijk vanzelfsprekend.”

Wat heb je sindsdien allemaal aangepakt?

“Na de aankoop heb ik het bos laten dunnen en een kapvergunning aangevraagd. Van het Agentschap voor Natuur en Bos kreeg ik toestemming, met de opmerking dat ik het terrein best zou afsluiten omdat er met motoren en quads werd gecrosst. Maar afsluiten? Dat strookte niet met onze afspraak. Dus ben ik rond de tafel gaan zitten

Klokkenkuil’

met de gemeente. Samen hebben we de verzande poel opnieuw uitgegraven zodat er weer water in kwam. We plaatsten banken en maakten het gebied aangenamer voor bezoekers. Even later ben ik aangesloten bij Bosgroep Zuiderkempen. Samen hebben we de Klokkenkuil officieel ingericht als openbare speelzone. Het gebied is nu duidelijk afgebakend en er staat een infobord met afspraken: geen vuur maken en geen afval achterlaten. Al moet dat soms nog eens herhaald worden. Ook de veiligheid nemen we serieus. Gevaarlijke bomen of takken worden regelmatig gecontroleerd en indien nodig weggehaald.”

Wat betekent de Klokkenkuil vandaag voor jou?

“Heel veel. Het is bijzonder om een plek waar je als kind zoveel plezier hebt beleefd, te kunnen doorgeven aan een volgende generatie. In de Klokkenkuil ben je eigenlijk nooit alleen. Je ziet wandelaars, mountainbikers, spelende kinderen … En bij valavond wordt hier al eens een eerste kus gegeven. Dat maakt mij gelukkig. Het bos leeft. En zolang ik kan, zal ik ervoor zorgen dat dat zo blijft.”

Geschreven door Bosgroep Zuiderkempen

“Bij valavond wordt hier al eens een eerste kus gegeven. Dat maakt mij gelukkig. Het bos leeft. En zolang ik kan, zal ik ervoor zorgen dat dat zo blijft.”

De Wase bosrenovatie: realisaties en lessen voor

Na de zomer loopt het Leaderproject De Wase bosrenovatie af: hoog tijd voor een terugblik op de aanleiding, realisaties en lessen van dit tweejarig project in het Waasland.

Het probleem:

verzwakte Wase bossen

Naaldbomen op droge zandgrond: zo typeert men wel eens de Wase bossen. Hoewel dat de bossenrijkdom in het Waasland tekort doet, zijn soorten als fijnspar of grove den inderdaad decennialang een populaire economische keuze geweest want kerstbomen of stuthout voor mijngangen brachten meer op op deze gronden die ongeschikt waren voor landbouw. Vandaag blijkt dit type gelijkjarig en monotoon naaldbos erg kwetsbaar door een samenspel van droogte, plagen en een verzuurde bodem.

De zomer van 2018 toonde dat overduidelijk door een massale sterfte van fijnsparren. Deze boomsoort, afkomstig uit berggebieden en noordelijke streken heeft veel meer neerslag nodig dan er bij ons valt. Een combinatie van verzuurde bodems door hoge stikstofdepositie uit de vervuilde Vlaamse lucht, een van nature weinig veerkrachtige en arme zandbodem en steeds drogere en hetere zomers sinds de eeuwwisseling verzwakten deze spar zo sterk dat de letterzetter, een inheemse bastkever, vrij spel kreeg en volledige bossen deed instorten. Maar ook andere soorten zoals lork of grove den vertonen sindsdien tekenen van verzwakking. Hoewel grove den hier

Geleidelijke bosomvorming als oplossing

Vandaag vereist het duurzaam voortbestaan van de Wase bossen actie. Een bos met meer geschikte boomsoorten, meer diversiteit, meer bosranden en onderetage is – volgens de recentste wetenschappelijke inzichten – beter bestand tegen de huidige omstandigheden en toekomstige klimaatextremen. Maar zo’n bos vormt zich in deze omstandigheden helaas niet vanzelf, en al helemaal niet zo snel als het zou moeten!

De optimale omvorming van monotone naaldbossen verloopt via het stelselmatig aanplanten van jonge boompjes in kleine, verspreide groepjes, de zogenaamde ‘kloempen’ en dit nog onder bescherming van de kwijnende bovenetage.

Zure bodems worden verbeterd door het aanplanten van soorten met een snel verterend blad én via steenmeel. Dit gemalen steengruis levert de jonge boompjes via een jarenlang erosieproces een beperkte, maar – in deze ernstig verstoorde omstandigheden – cruciale aanvoer van nuttige basische mineralen zoals kalium, calcium en magnesium.

Leadersubsidie én sterke partners

Bosgroep Oost-Vlaanderen had met het project De Wase bosrenovatie een dubbel doel voor ogen: enerzijds boseigenaren grondig informeren en anderzijds velen ook motiveren en helpen om te starten met de broodnodige bosomvorming. In 2024 startte het project getrokken door Bosgroep Oost-Vlaanderen en

het Waasland

met steun van het sterke partnerschap van Provincie Oost-Vlaanderen en gemeenten Lochristi (Wachtebeke), Lokeren (Moerbeke), Stekene, Waasmunster, Sint-Gillis-Waas en Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht. Dankzij de Leader toelage van het Europese subsidieprogramma voor plattelandsontwikkeling en de financiële en logistieke bijdrages van de projectpartners konden heel wat mooie acties gerealiseerd worden.

Een goed geïnformeerde boseigenaar is er 2 waard

Via 2 drukbezochte infomomenten in Waasmunster en Stekene hoorden tientallen boseigenaren over de bedreigingen voor hun bos en de mogelijke oplossingen en steun via het project. De oproep tot actie werd gehoord!

Via 3 thematische opleidingsdagen, verdiepten 57 boseigenaren hun kennis verder over de bedreigingen voor naaldbossen, het verhogen van biodiversiteit en het beheer van kloempen. Ook 43 professionele medewerkers bij overheden, exploitanten of aanplantbedrijven volgden 2 dagopleidingen over het klimaatrobuuster maken van naaldbos en over de klimaatrisico’s bij verschillende bosbodemtypes.

Deze 5 leerdagen startten telkens met een diepgaande theoretische uiteenzetting door bosexperts van Inverde en het

ANB. Elke namiddag doken we vervolgens het bos in op zoek naar goede en minder goede praktijkvoorbeelden.

Binnenkort bespreken we het thema bosverjonging. Van harte welkom op deze laatste gratis opleidingsdag voor boseigenaren op zaterdag 20 juni!

Terreinrealisaties

Behalve zich informeren over de urgente problematiek, gingen de Wase boseigenaren ook effectief aan de slag met bosomvorming door de aanplanting van kloempen via het project. Zij werden ontzorgd dankzij gezamenlijke aanbestedingen via de Bosgroep en kregen ook een stevige financieel duw in de rug.

Zo konden boseigenaren mits betaling van enkel het steenmeel en plantsoen rekenen op hulp voor de volledige planning en uitvoering van de aanplanting, én voor de financiering van de arbeidskosten en wildbescherming.

Bij de oproep tot bodemverbetering in bestaande aanplantingsgroepen engageerden 37 boseigenaren zich tot het laten uitstrooien van steenmeel in 221 kloempen, goed voor 43,59 hectare bos. Ook werden maar liefst 313 nieuwe kloempen aangeplant bij 34 boseigenaren op 33,6 hectare bos. Dit gaat over 5495 boompjes en ruim 5,5 ton steenmeel!

Het project De Wase bosrenovatie ondersteunde zo 66 unieke boseigenaren en werkte in 75,84 hectare Wase bossen aan een duurzame toekomst.

De meest gekozen boomsoorten zijn: winter- en zomereik, winterlinde, haagbeuk, boskers, gewone esdoorn, fladderiep en trilpopulier. Als onderetage waren dat voornamelijk sporkehout en gewone hazelaar. Als wildbescherming werd gekozen voor bio-afbreekbare kokers of mini wildrasters.

Doe mee voor klimaatrobuuste bossen voor de toekomst!

Ben je ook eigenaar van een homogeen naaldbos op zandige bodems en met weinig variatie in soorten, geen bosranden noch onderetage? Veel boseigenaren zetten al de eerste stap en informeerden zich over hoe ze hun bos kunnen laten evolueren. Bekijk de infofilmpjes op de Bosgroep-website en laat je adviseren bij jouw omvormingstraject door de Bosgroep-medewerker uit jouw regio.

Nam je reeds deel aan het project? Onthoud: deze vliegende start via De Wase bosrenovatie is het begin van je bosomvorming. Blijf de komende decennia stelselmatig en gevarieerd aanplanten in het bos. Samen zijn we op weg naar klimaatrobuustere bossen in het Waasland!

Dit deden wij in 2025

Meer dan ooit richten we onze blik op de toekomst, maar af en toe omkijken is ook belangrijk! Daarom halen we voor jou enkele highlights uit ons jaarverslag.

Bosgroep Oost-Vlaanderen beheert samen met haar leden 8120 hectare bos. Daarvan is 6222 hectare in handen van particulieren en 1898 hectare van openbare besturen. Veel kleintjes maken groot: 62% van onze leden heeft een bos kleiner dan 1 hectare, 30% heeft een bos tussen 1 en 5 hectare groot en 8% heeft een bos groter dan 5 hectare.

We legden het voorbije jaar 1083 terreinbezoeken af, om advies op maat te geven of om beheerwerken op te volgen. Dankzij groenjobs werden bij 109 eigenaars onrendabele bosbeheerwerken uitgevoerd, goed voor 4000 uur vrijstellen, maaien, aanplanten, enzovoort.

Het voorbije jaar werkten we samen met 39 boseigenaars aan de opmaak van een nieuw natuurbeheerplan in Gondebeek, Boswijk, Hotond-Koppenberg en Axpoele-Eendekooi. Alle leden van de Bosgroep samen hebben 75 natuurbeheerplannen, met daarin een totale oppervlakte van 2165 hectare bos en natuur.

Wij geven graag een boost aan biodiversiteit. Zo zorgden we voor de aanleg en ruiming van 27 poelen voor amfibieen en voor 2361 meter bosranden. Via diverse projecten helpen we boseigenaars om hun bossen klimaatrobuuster te maken.

Naast de zorg voor bestaande bossen zetten we uiteraard ook in op de aanplant van nieuw bos. In 2025 begeleidden we maar liefst 174 aanplantdossiers, goed voor 87.500 bomen. Van de bijna 103 hectare aanplantingen is 15 hectare bosuitbreiding en 7 hectare compensatie. Bijna 24 hectare is herbebossing en 46 hectare kreeg kloempen om het bestaande bos biodiverser te maken.

Aanvullend op de vaste werking zetten we in 2025 volgende projecten verder: BOOST (bosuitbreiding voor particulieren betaalbaarder maken), het Bosloket (bosdromen van lokale besturen mogelijk maken), BnB bossen (bron- en beekbegeleidende bossen versterken), De Wase bosrenovatie (klimaatdapatief bosbeheer) en Rodeland (landschapsproject). En we startten twee nieuwe projecten op: Interreg Forest Wood (klimaatslim bosbeheer en lokale houtproduc-

tie) en Bosrenovatie in Sint-Niklaas (omvorming naar veerkrachtige bossen in verstedelijkt gebied).

Omdat lokaal hout een belangrijke grondstof is met ecologische en economische troeven organiseerden we ook het voorbije jaar een gemeenschappelijke houtverkoop waar onze leden aan konden deelnemen. Na het schalmwerk en het opstellen van een catalogus werd 7237 m3 industriehout verkocht met een opbrengst van 309.690€ voor de deelnemers. Daarnaast verkochten leden brandhout via ons platform brandhoutweb.be. In totaal ging het om 154 m3

We organiseerden 44 activiteiten voor 2366 enthousiaste deelnemers. Van opleidingen, gegidste wandelingen tot uitwisselingsmomenten en diverse publicaties, we blijven ons inzetten om samen met onze leden nog beter te kunnen zorgen voor duurzaam beheerde bossen.

Tenslotte functioneert de Bosgroep ook als een brug tussen het beleid en de particuliere boseigenaar. We informeren onze leden over nieuwe wetgeving en signaleren bekommernissen vanuit de praktijk aan overheden op verschillende niveaus.

Ik ben Hazel

De Bosgroepenfamilie breidt uit. Met eekhoorn Hazel verwelkomen we een nieuwe mascotte die kinderen en jongeren meeneemt in de wondere wereld van het bos. Hazel is een echte boskenner: nieuwsgierig, alert en altijd in voor een nieuw avontuur. Je zal haar dus regelmatig zien opduiken, vooral bij activiteiten en projecten waar jonge bosliefhebbers mee het verhaal schrijven.

De Bosgroep op de Vlaamse Ardennendag

Op zondag 26 april kon je de infostand van de Bosgroep terugvinden op de Vlaamse Ardennendag. die ging dit jaar door op de provinciale Erfgoedsite Ename. In de voormiddag werd de natuurboerderij Bos t’Ename feestelijk geopend in aanwezigheid van minister Brouns en gedeputeerde Dagmar Beernaert. De boerderij is via oude ambachten en technieken en met de hulp van vele vrijwilligers opgetrokken uit natuurlijke materialen afkomstig uit het nabijgelegen Bos t’Ename. Op de Erfgoedsite Ename stonden talrijke infostanden van organisaties die actief zijn rond het duurzaam beheer van de open ruimte in de Vlaamse Ardennen. Bezoekers konden ook deelnemen aan één van de vele thematische wandelingen of workshops.

Hoe boompjes een bos worden

Tijdens de activiteit ‘Hoe boompjes een bos worden?’ op zondag 26 april in Stekene namen Jurre en Margot een diverse groep van 25 deelnemers mee op een leerrijke wandeling langs verschillende jonge bosaanplantingen. Ze toonden hoe nieuw bos wordt aangelegd en hoe bestaande bossen stap voor stap worden omgevormd. Onderweg kwamen diverse beheermethodes aan bod en stonden we stil bij de uitdagingen van bosbeheer, zoals hoe we jonge aanplanten kunnen

beschermen tegen wildschade door reeën. Tijdens de wandeling werden heel wat vragen gesteld en ervaringen gedeeld. Zo spraken we ook een boseigenaar die ervoor gekozen heeft om zijn bos open te stellen en in te richten voor wandelaars. Een bunker midden in zijn bos wordt zelfs opnieuw ingericht als trekpleister. Na afloop sloten we gezellig af met een hapje en drankje in de stralende zon.

Bosbodem begrijpen voor pro’s

Op woensdagochtend 29 april verzamelden 24 professionele bosliefhebbers zich in het Provinciaal domein De Ster in Sint-Niklaas voor de 5e en voorlaatste opleidingsdag georganiseerd vanuit het Leaderproject De Wase bosrenovatie. Onder leiding van twee bosexperts, Wim Buysse (ANB) en Hannes Cosyns (Inverde), maakten de leergierige deelnemers zich klaar voor een diepe duik naar de fundamenten van elk bos: de bosbodem.

In de ochtend kregen we uitleg over de voorspellingen van de klimaatverandering, gevolgd door een grondige chemische en fysische beschrijving van verschillende bodemtypes. We leerden bodemprofielen op zicht herkennen, hoe de zuurtegraad te meten, een beslissingstabel gebruiken rond rijkstrooiselsoorten en vernamen de laatste wetenschappelijke inzichten rond het soortgericht gebruik van het juiste type steenmeel.

In de namiddag trokken we naar het Bosmanshoeckbos: een typisch Waaslands naaldbos in ongezonde conditie waar de bosomvorming via kloempen, natuurlijke verjonging en grotere aanplantingen reeds ingezet is. Hier zagen we hoe het bodemtype lokaal pleksgewijs een klein beetje kan verschillen door verschillende invloeden van mens of plant. Een spade bracht helderheid. We sloten de dag af met een fris drankje in het bos en een gezellige babbel onder medebosliefhebbers.

Nog een laatste handige tip: de uitgebreide Belgische bodemkaarten en de recente waterprofielen van nabijgelegen peilputten zijn digitaal snel te raadplegen. Zo zal je een hedendaagse bosbouwer niet enkel naar omhoog (boomkruinen) of naar omlaag (bosbodem en kruidlaag) zien kijken in het bos, maar soms ook naar zijn smartphone.

Schone bossen op World Cleanup Day 2026

Op zondag 20 september 2026 is het opnieuw World Cleanup Day en De Bosgroepen doen mee! World Cleanup Day is de grootste wereldwijde opruimactie van het jaar: miljoenen vrijwilligers in meer dan 200 landen ruimen zoveel mogelijk zwerfvuil op om te zorgen voor een properdere wereld en aandacht te schenken aan de problematiek van zwerfvuil.

Met De Bosgroepen zetten we ons in 2025 al in voor World Cleanup Day met een communicatiecampagne. Van autobanden en plastic verpakkingen tot koelkasten en tuinafval, in de Vlaamse bossen slingeren er nog veel te veel zaken rond die er niet thuishoren. Dat afval heeft een negatieve impact op de biodiversiteit, boom- en bodemgezondheid en de algemene natuurbeleving van het bos. De laatste jaren merken we ook een stijging in het storten van chemisch afval Dat heeft niet enkel een langdurige en ingrijpende impact op het bosecosysteem, maar vormt ook een enorm veiligheidsrisico bij het opruimen ervan. De eigenaar is immers steeds verantwoordelijk voor het opruimen, soms tegen torenhoge kosten. Onze campagne richtte zich op het sensibiliseren van de bevolking en benadrukte het belang van een gezond bos. Door het succes van deze campagne gaan we nu een stapje verder

De Bosgroepen zullen dit jaar meerdere vuilraapacties organiseren in Vlaamse private bossen. Meer informatie over de locaties en andere praktische zaken volgt binnenkort! Hou zeker onze sociale media in het oog.

3 tips om onze bossen mooi te houden

1. Voorkomen is beter dan genezen. Neem een afvalzakje, drinkbus en herbruikbare doosjes mee wanneer je gaat picknicken. Zo laat je het bos eenvoudig proper achter. In een bos is het ‘leave no trace’-principe belangrijk.

2. Tref je in jouw favoriete bos toch afval aan? Dan kan je steeds terecht bij je gemeente of afvalintercommunale voor opruimmateriaal zoals grijpers, handschoenen, fluovestjes en vuilzakken. Je kan met hen afspraken maken over het ophalen van het verzamelde zwerfvuil of je kan het afval zelf meenemen naar huis.

3. Sluikstort kan je melden aan de gemeente of stad waar het probleem zich voordoet; vaak via een digitaal meldingsformulier dat je terugvindt op de website van de gemeente of van de afvalintercommunale.

Extra tip! Check eerst de toegankelijkheidsregeling van jouw favoriete bos voor je eropuit trekt. Het ANB heeft een toegankelijkheidsregeling voor al haar bossen die je kan raadplegen voor specifieke regels. In private bossen mag je niet zomaar afval beginnen te rapen. Neem eerst contact op met de eigenaar om toestemming te vragen.

Los van de acties die De Bosgroepen organiseren, staat het je vrij je eigen actie te organiseren in het kader van de World Cleanup Day 2026. Meer informatie vind je terug op www.worldcleanupday.org.

Welkom op het slotevent van ons Leaderproject BnB bossen

Op dinsdag 9 juni nemen we jou graag mee op een wandeling langs enkele realisaties in een prachtig bron- en beekbegeleidend bos (kortweg BnB) in Munkzwalm en stellen we de Code Goed Nabuurschap voor, het resultaat van een fijne brainstorm met landbouwers en boseigenaars over duurzaam samenwerken rond bosrandbeheer. We sluiten af met een hapje en een drankje.

Ben je er graag bij, schrijf je dan in via www.bosgroepen.be/ activiteiten.

Digitaal lezen

Wist je dat je de bosbode ook online kan lezen? Je vindt alle nummers op issuu.com.

Wil je bijdragen aan minder papier en portkosten, dan kan je je aanmelden om ons tijdschrift enkel digitaal te ontvangen. Laat het weten via bosgroep@oost-vlaanderen.be en dan ontvang je voortaan een mailtje wanneer er een nieuwe editie verschijnt.

Informeer naar de mogelijkheden

Volg ons op social media bosgroepovl

Schrijf je in op de nieuwsbrief via bosgroepen.be/oostvlaanderen

Wil je de bosbode digitaal ontvangen? Mail naar bosgroep@oost-vlaanderen.be boszoekers

Hieronder vind je een overzicht van bospercelen die momenteel in Oost-Vlaanderen te koop staan. De inbreng van Bosgroep Oost-Vlaanderen beperkt zich tot informeren en adviseren; de verkoop gebeurt rechtstreeks tussen verkoper en koper. Voortaan hoef je niet meer te wachten tot de bosbode verschijnt en kan je boszoekers ook bekijken op www.bosgroepen.be/bos-te-koop.

NINOVE: Afd. 7, Sectie A, nr. 1341/A Waterleeveld Bos, gelegen aan Steenhoutstraat, Denderwindeke. Oppervlakte: 0,78 ha. Jong populierenbos. Meer info: 0477 23 40 19.

OOSTERZELE: Afd. 3, Scheldewindeke (Oosterzele) Sectie A, nr. 44059 Lanckveld en Afd. 2, Balegem (Oosterzele) Sectie B, nr. 44007 Bosschen Veld. Totale oppervlakte: 0,8763 ha. Bosgrond zonder bomen. Vraagprijs 50.000 euro. Meer info: Pvl9860@ outlook.com.

ADEGEM: Afd. 5, Sectie F, nrs. 57B, 90D en 94C, De Buysputten. Oppervlakte: 1,37 ha. Goed onderhouden en omheind bos met oprit, vijver en tuinhuis. Meer info: 0495465311 of 0477898025.

Wil je zelf een zoekertje plaatsen, mail dan naar bosgroep@oost-vlaanderen.be. We plaatsen geen advertenties voor verkoop van bosplantsoen of tweedehands materiaal. Zoekertjes worden niet herhaald. brandhoutweb.be

Een overzichtelijk online verkoopplatform waar je het hele jaar door brandhout kan kopen. Bosgroep Oost-Vlaanderen zorgt voor een up to date aanbod, een vlotte opvolging en een goede prijs-kwaliteitverhouding van lokaal en duurzaam brandhout. contact

Onze kantoren

Ch. de Kerchovelaan 189 - 9000 Gent | 09 267 78 60

Veemarkt 27 - 9600 Ronse | 055 21 62 80 bosgroep@oost-vlaanderen.be

Algemeen coördinator: Sylvie Mussche

Regiocoördinator Noord: Margot Lenssens

Regiocoördinator Midden: Margje Derde

Regiocoördinator Vlaamse Ardennen tot Dender: Hans Scheirlinck