MEDISCH INFORMATIEBLAD JESSA ZIEKENHUIS NR. 26 NOVEMBER 2017
THUISHEMODIALYSE Meer levenscomfort voor nierpatiënten VOORLOPER IN LONGONDERZOEK Endobronchiale echografie OASE VAN RUST Upgrade dagziekenhuis pediatrie MOEDER EN BABY ALTIJD SAMEN Gentle cesarean section JessaLinea Rubriek
1
INHOUD 8
nr. 26 - november 2017
COLOFON VERANTWOORDELIJKE UITGEVER: vzw Jessa Ziekenhuis, Salvatorstraat 20, 3500 Hasselt HOOFD- EN EINDREDACTIE: dienst communicatie Jessa Ziekenhuis, Salvatorstraat 20, 3500 Hasselt tel. 011 33 53 50, jessalinea@jessazh.be
Jessa zet in op thuishemodialyse
36
12
Digitale hulp bij diabetes
38
16
Meer ogen gericht op endometriose
40
Voorloper in longonderzoek
18
Baanbrekende techniek in prothesechirurgie
42
Topscore voor halsslagaderchirurgie
20
Gentle cesarean section
44
Jessa, centrum voor wetenschappelijk onderzoek
23
Vangnet voor jonge moeders
50
Jessa, Travel Clinic
24
Upgrade voor dagziekenhuis pediatrie
52
Een MRI-scan met een pacemaker?
26
Robot maakt entree in gynaecologie
56
Longfibrose sneller opgespoord
29
Intensieve zorgen
58
Slokdarm op scherp gesteld
60
Associatie urologie maakt snelheid
VORMGEVING:
Nieuwe artsen
25 jaar osteoporosekliniek
Sigrid Beunckens DRUKWERK: Drukkerij Haletra www.jessazh.be
info@jessazh.be
30
Innovatieve TAVI-techniek voorkomt lekkage bij hartklepingreep
33
Eerste gefenestreerde aorta-endoprothese
www.facebook.com/jessaziekenhuis www.twitter.com/jessaziekenhuis
12
20
DIGITALE HULP BIJ DIABETES
GENTLE CESAREAN SECTION
Innovatieve toepassingen zoals de glucosesensor en de insulinepomp beloven patiënten met diabetes mellitus type 1 een hogere levenskwaliteit. Dr. Hanny Brussaard, medisch diensthoofd endocrinologie van het Jessa Ziekenhuis, geeft toelichting. “Ik wil deze boeiende ontwikkelingen graag delen met collega-huisartsen, specialisten en alle andere geïnteresseerde zorgverleners.”
Jessa-reumatologen Jan Lenaerts en Paul Van Wanghe worden in de bloemetjes gezet: precies 25 jaar geleden hebben ze de eerste intramurale dienst voor osteoporose en metabole botziekten in Limburg opgericht. Ze waren de eersten die de toenemende problematiek van osteoporose of botontkalking in kaart hebben gebracht. Samen met collega’s Christine Langenaken en Isabelle de Wergifosse wijzen ze de weg naar de toekomst.
25 JAAR OSTEOPOROSEKLINIEK
38
Moeders die in het Jessa Ziekenhuis bevallen via een geplande keizersnede, zullen voortaan niet meer voor korte tijd van hun baby gescheiden worden. Voorwaarde is wel dat het een geplande keizersnede is bij een à terme baby die geen problemen stelt onmiddellijk na de bevalling. “We willen de band tussen moeder en kind helpen versterken, vanaf het prille begin.”
5 JAAR
CENTRUM O2+ Het centrum aanvullende oncologische ondersteuning
verwelkomd worden op mindfulnesstraining, ontspannings-
(O2+) van het Jessa Ziekenhuis bestaat precies vijf jaar.
therapie, informatiesessies, bewegingsprogramma’s en
“Wij willen kanker niet alleen puur medisch behandelen,
workshops die het leed verzachten en het leven mooier
maar bieden ook psychosociale en complementaire
maken. Dit aanbod wordt ingevuld door diverse vzw’s.
therapieën aan”, vertelt Sandra Bortels, coördinator van
O2+ richt zich niet enkel tot patiënten, maar ook tot hun
O2+. Het centrum telt drie knusse en huiselijk ingerichte
kinderen en familieleden.
lokalen buiten het ziekenhuis, waar (ex-)kankerpatiënten
ZIEKENHUISHYGIËNE EUROPEES BEKROOND Het Jessa Ziekenhuis heeft het kwaliteitskeurmerk “Infectiepreventie” van de Euregio Maas-Rijn behaald. Dat werd uitgereikt door de Stichting euPrevent-EMR. “Een beloning voor onze aanhoudende en gerichte inspanningen op het vlak van ziekenhuishygiëne”, aldus dr. Koen Magerman, klinisch bioloog en Jessa-diensthoofd Ziekenhygiëne. “De auditoren waren onder de indruk van ons hygiënebeleid. We stellen uitzonderlijk weinig zorginfecties met multiresistente kiemen vast bij onze patiënten.” Het keurmerk van euPrevent-EMR is geldig voor een periode van drie jaar. Magerman: “Deze onderscheiding krijgt weerklank in de hele Euregio, niet enkel in België.”
4 JessaLinea Kort nieuws
KORT NIEUWS
BEZOEK UIT SINGAPORE Kinesist Hebin Chen uit Singapore heeft zich een
overheid is niet overtuigd dat revalidatie moet worden
maand lang in het Jessa Ziekenhuis verdiept in de
terugbetaald en vraagt verder onderzoek. Daarnaast
werking van het telerevalidatieprogramma van
hebben we onvoldoende gekwalificeerd personeel om
dr. Paul Dendale en zijn team. “Het klassieke model van
iedereen een goede revalidatie aan te bieden. Telerevalidatie
cardio-revalidatie vereist dat de patiënt naar het zieken-
is dan de oplossing, omdat patiënten niet meer naar het
huis komt voor oefeningen en opvolging. Dankzij
ziekenhuis of revalidatiecentrum moeten komen.”
telerevalidatie – op afstand – bereiken we patiënten die niet in de mogelijkheid verkeren om de verplaatsing naar het ziekenhuis te maken én kunnen we hen over een langere periode nauw opvolgen.” Dendale was afgelopen juni in Singapore, op vraag van het ministerie van Volksgezondheid van het Aziatisch land, voor een reeks presentaties over telerevalidatie. De directe aanleiding voor Chen om tijdelijk te verkassen naar Hasselt. “Het zorgmodel van telerevalidatie staat hier een stuk verder dan in Singapore. Wij starten nog maar net met de ontwikkeling van applicaties en platformen. Onze dr. Paul Dendale
Hebin Chen
JessaLinea Kort nieuws
5
GPS. OUDERENZORG
huisartsen. Zij kunnen er terecht voor advies, praktische tips en vragen over een eventuele opname, bijbehorende procedures, verzekeringsattesten, zorgbehoeften en aanverwante
Hoe kunnen we oudere patiënten vlot
kwesties. Tijdens de opstartfase worden alle
wegwijs maken in de dienstverlening van
oproepen – via e-mail of telefoon – geregis-
ons ziekenhuis? Om alle vragen snel en
treerd om na te gaan welke verbeteringen
efficiënt te kunnen behandelen, heeft de
kunnen worden aangebracht in de ouderen-
sociale dienst van het Jessa Ziekenhuis de
zorg.
hulplijn gps.ouderenzorg in het leven geroepen. CONTACT De hulplijn staat open voor patiënten, mantelzorgers, thuiszorg en behandelende
gps.ouderenzorg@jessazh.be 011 33 54 54 Maandag - vrijdag: 9 - 12 uur
EXPERT-TOOL IN HET NIEUWS Het European Heart Journal, een vooraan-
De EXPERT-tool assisteert clinici in het
staande publicatie over cardiologie van de
voorschrijven van cardiovasculaire revalidatie,
Oxford University Press, besteedt in zijn
vooral bij patiënten met multipele hart- en
jongste editie aandacht aan de EXercise
vaatziekten. De focus ligt daarbij op interac-
Prescription in Everyday practice & Rehabili-
tieve trainings- en beslissingsondersteuning
tative Training (EXPERT) tool. Deze tool is
voor het optimaliseren van revalidatievoor-
ontwikkeld in het Jessa Ziekenhuis (dr. Paul
schriften. Meer dan 30 revalidatie-experten
Dendale) met ondersteuning van de
uit 11 landen hebben aanbevelingen en
UHasselt (dr. Dominique Hansen,
veiligheidsadviezen geformuleerd. Op basis
prof. Karin Coninx en dr. Gustavo Rovelo-
daarvan hebben computerwetenschappers
Ruiz).
van de UHasselt en cardiologen van het Jessa Ziekenhuis een algoritme en interactief instrument ontwikkeld, bedoeld om moeilijkheden bij het voorschrijven van revalidatie te overwinnen.
6 JessaLinea Kort nieuws
Dag collega’s
HENNIG De voorbije maanden kwam de
presenteren we u opnieuw heel wat
financiële toestand van de ziekenhuizen
nieuwigheden. U zal merken dat het
meermaals in het nieuws: in het ene
bewust investeren in de deskundigheid
bericht ging het over ‘rode cijfers’, in
van ons zorgteam, de rode draad is
het andere lazen we tussen de regels
doorheen diverse getuigenissen. Het is
vooral veel ellebogenwerk dat moest
met stip de belangrijkste determinant
overtuigen welk ziekenhuis z’n
om onze patiënten excellente zorg te
financiën het best op orde heeft.
bieden. Technologie, als hulpmiddel,
Als sommige ministers dan oreren dat in de toekomst een deel van het
zijn daarbij niet weg te denken.
ziekenhuisbudget naar de eerste lijn
Als grootste werkgever van Limburg is
moet gaan en er tegelijkertijd een
Jessa zich sterk bewust van haar
nieuw financieringssysteem voor
maatschappelijke verantwoordelijkheid.
‘laagvariabele’ zorg wordt ingevoerd, is
De tijden dat ziekenhuizen tewerkstel-
enige zenuwachtigheid niet verrassend.
lingsmachines waren in het kader van
Aan de inkomsten van een ziekenhuis kunnen we niet zo gek veel doen. We kunnen trachten om meer verwijzingen te krijgen, maar dat is een gestaag werk van lange adem. We kunnen in een ziekenhuis besparen, maar dat kent snel zijn grenzen. De belangrijkste uitgaven zijn immers de personeelskosten met op kop de verpleegkundigen en
Bewust investeren in deskundigheid is met stip de belangrijkste determinant voor excellente zorg.
enthousiasme en ondernemerschap
dienstbetoon is in de Vlaamse ziekenhuizen al lang voorbij. Nu investeren we doelbewust in capabele mensen. In het wijzigende zorglandschap zal dat meer en meer gebeuren op basis van de gezondheidsdoelstellingen die we samen met de eerstelijnszones en onze netwerkpartners zullen nastreven voor onze regio.
de medische investeringen. Er is een
Noteer alvast zaterdag 20 januari 2018
duidelijke link tussen het aantal handen
in uw agenda. Dan hopen we u mede
aan bed – klassiek al relatief laag in
namens de huisartsenkringen te
België – en zorgkwaliteit en patiënt-
mogen verwelkomen op onze druk
veiligheid. Dat geeft een catch-22. Wie
bijgewoonde nieuwjaarsreceptie. En
op personeel bespaart of medische
om in de traditie van de mooiste
investeringen uitstelt, riskeert in te
dialectwoorden te blijven: Leg oer hoar
boeten op kwaliteit en patiënttevreden-
mer inne plooi en doet uur sjoon sjoen
heid. Dat is nefast voor de reputatie en
aan. ‘t Zal er hennig gezelleg zen.
zal de verwijzingen en dus de inkom-
Apsjaars en zurkeltrutten mogen er
sten op termijn doen dalen.
niet binnen.
In dit uitgebreide nummer van JessaLinea
Veel leesgenot.
PROF. DR. DIRK RAMAEKERS Column
7
Meer levenscomfort voor nierpatiënten Jessa zet in op thuishemodialyse
Limburgse nierpatiënten kunnen sinds kort volledig autonoom en in hun eigen vertrouwde thuisomgeving hemodialyse doen via het Jessa Ziekenhuis. Ze worden hiervoor professioneel opgeleid en ondersteund door de verpleegkundigen en nefrologen van het Jessa-niercentrum. “We zijn het eerste niet-universitaire ziekenhuis met een volwaardig en gestructureerd thuishemodialyseprogramma. Tot op heden kon thuisdialyse via ons ziekenhuis enkel onder de vorm van buikspoeling of peritoneaal dialyse.” Thuishemodialyse biedt een belangrijke meerwaarde voor bepaalde nierpatiënten: zij moeten niet langer naar het ziekenhuis voor hun behandeling en krijgen meer vrijheid om hun dialyse-agenda zelf te bepalen. Hun levenscomfort gaat er fors op vooruit. Bijkomend voordeel is dat ze zich vaker kunnen dialyseren. Hoe meer, hoe beter. Patiënten krijgen 6 tot 8 weken opleiding in het ziekenhuis, daarna kunnen ze thuis zelf dr.Koen Stas
dr. Tom Cornelis Yvan Bollen
aan de slag. Yvan Bollen, adjunct-hoofdverpleegkundige hemodialyse en coördinator thuishemodialyse van het Jessa Ziekenhuis: “De eerste thuishemodialyse gebeurt onder toezicht van een verpleegkundige. Om de vier weken komt de patiënt op consultatie in het dialysecentrum om zijn resultaten te evalueren. Onze deur staat ook altijd open voor hulp en bijkomende ondersteuning. We hebben een hulplijn die 24 uur op 24 bemand is.”
8 JessaLinea Jessa zet in op thuishemodialyse
Lichamelijk en geestelijk gezond
kosten zijn volledig voor het zieken-
Gestructureerd programma
Nierpatiënten in het Jessa Ziekenhuis
huis. De patiënt heeft ook recht op
Het Jessa Ziekenhuis is niet het
die worden voorbereid op dialyse,
een vergoeding van 6,44 euro per
eerste ziekenhuis dat thuishemodia-
kunnen nu kiezen voor thuishemo-
behandeling voor water en elektrici-
lyse aanbiedt, maar wel de eerste
dialyse. Dr. Tom Cornelis, verant-
teit.” Pas wanneer de installatie-
niet-universitaire instelling in
woordelijk nefroloog voor het
werkzaamheden zijn voltooid en
Vlaanderen die de patiëntvriende-
thuishemodialyseprogramma:
goedgekeurd en de training
lijke dienst in een volwaardig en
“Er zijn wel enkele voorwaarden
afgerond is, kan de patiënt in de
goed gestructureerd programma
verbonden aan thuishemodialyse:
thuissituatie starten met zijn
heeft gevat. Dr. Koen Stas, dienst-
patiënten moeten een stabiele
behandeling.
hoofd nefrologie van het Jessa
bloeddruk en hartfunctie tijdens de
Ziekenhuis: “We hebben de ambitie
dialyse hebben, ze moeten emotio-
Discipline vereist
om hierin een referentiecentrum te
neel stabiel zijn en een goede
Enkele bijkomende voorwaarden van
worden. Onze dienst nefrologie
vaattoegang hebben, hun praktische
infrastructurele en praktische aard:
werkt nu ook al in het Sint-Franciscus-
motoriek en zicht moeten op niveau
de patiënt moet over een eigen
ziekenhuis en het az Vesalius. We
zijn, en ze mogen geen niertrans-
woonst beschikken of schriftelijke
werken voor thuishemodialyse ook
plantatie in het verschiet hebben in
toelating hebben van de eigenaar
samen met het Sint-Trudo Zieken-
het eerste jaar na de start van
om de noodzakelijke aanpassings-
huis, waarbij wij de opleiding van
thuishemodialyse. Verder is het
werken te mogen uitvoeren. Voorts
patiënten verzorgen en in het
belangrijk dat de patiënt de
gaan de verantwoordelijke thuis-
technisch onderhoud voorzien. Er is
behandeling helemaal zelfstandig
hemodialyse-verpleegkundige en de
ook een verpleegkundige back-up,
moet kunnen uitvoeren, zonder hulp
technicus die de aanpassingswer-
waarbij de nefrologen van Sint-Trudo
van partner of anderen.”
ken uitvoert na of de woning
de medische opvolging garanderen.”
voldoet aan de nodige hygiënische Installatiewerkzaamheden
voorschriften. Er moet ook voldoende
Om thuishemodialyse mogelijk te
ruimte zijn voor de waterinstallatie
maken, zijn vaak aanpassingswerken
en het dialysetoestel. En dat is in
in de woning nodig. De bestaande
zekere zin slechts het begin, aldus
watertoevoer wordt aangepast,
Yvan Bollen: “Even belangrijk is de
zodanig dat het hemodialysetoestel
bereidheid en de discipline van de
een aparte watervoorziening heeft.
patiënt om zijn verantwoordelijkheid
Er wordt een apart elektriciteits-
te nemen. Hij krijgt de regie over
circuit voorzien waarop enkel het
zijn dialyse, maar dat werkt alleen
hemodialysetoestel en het toestel
als hij die regie ook in handen
voor de waterbehandeling aange-
neemt.”
AANTAL DIALYSES 250
patiënten in HASSELT
600
patiënten in LIMBURG
Hiervan zou naar schatting 10% in aanmerking kunnen komen voor thuishemodialyse.
sloten worden. Bollen: “Die installatie-
JessaLinea Jessa zet in op thuishemodialyse
9
1.
2.
3.
10 JessaLinea Jessa zet in op thuishemodialyse
ZELFS OP DE GEZEGENDE LEEFTIJD VAN 83 JAAR KAN JE ZELF DIALYSEREN, GELOOF ME
1. Paul Moreels (83) uit Diest, die
IK GENIET VAN MIJN HERWONNEN
BEWEGINGSVRIJHEID
2. Bart Vanwinckelen (43) uit
OVER DE HELE LIJN
POSITIEF
3. Mariette Kurvers (52) uit Peer is
midden augustus begonnen is met
Tessenderlo is net terug van een
een Jessa-patiënte met een gouden
thuisdialyse, kan zijn geluk niet op.
dagje Efteling wanneer we bij hem
randje: zij mocht eind mei het
Zo zegt hij zelf. “Ik had niet verwacht
aankloppen. Zulke uitstapjes waren
thuishemodialyseprogramma van
dat ik deze kans nog zou krijgen.
niet onmogelijk toen hij nog naar het
het Jessa Ziekenhuis als eerste in de
Mijn levenskwaliteit heeft een
ziekenhuis moest voor zijn dialyses,
praktijk brengen. Haar eerste
serieuze boost gekregen: ik moet
maar Bart geniet toch met volle
evaluatie als ervaringsdeskundige is
niet meer voortdurend van Diest
teugen van zijn herwonnen bewe-
over de hele lijn positief: “Na een
naar Hasselt en terug, ik beslis zelf
gingsvrijheid. “Al die lange verplaat-
opleiding van amper zes weken kon
of ik ’s ochtends dan wel ’s avonds
singen en uren in het ziekenhuis
ik volledig zelfstandig dialyseren.
dialyseer … Dat geeft me de vrijheid
legden best wel een zware hypo-
Het feit dat ik niet meer afhankelijk
om mijn dagen zelf in te delen. Een
theek op mijn dagelijks leven. Nu ik
ben van de werkschema’s van het
luxe voor een nierpatiënt, hoor! En
zelf kan bepalen wanneer ik
dialysecentrum in het ziekenhuis en
wat de opleiding betreft: het is echt
dialyseer en daarvoor niet meer de
thuis zelf kan dialyseren, betekent
niet overdreven moeilijk om zelf te
deur uit moet, heb ik ineens een
een enorme winst in levenscomfort.
leren dialyseren. Geloof me, zelfs op
pak tijd voor andere – leukere – din-
Ik dialyseer thuis vaker dan in het
de gezegende leeftijd van 83 jaar
gen. Ik dialyseer pas sinds enkele
ziekenhuis gebeurde. Hoe meer
lukt dat nog vlot. Daar ben ik het
weken thuis, maar ik wil niet meer
dialyses, hoe beter voor je lichaam.
levende bewijs van! Ik start het
zonder.”
Daar staat tegenover: mijn
dialysetoestel op, sluit mezelf aan
thuisdialyse duurt slechts 2,5 uur,
en na afloop heb ik nog een klein
tegen vier uur in het ziekenhuis.
half uur nodig om het toestel af te
Ik moet de machine wel zelf
sluiten en te reinigen. Aan iedereen
opstarten en na afloop zelf reinigen,
die in aanmerking komt voor
maar die last weegt echt niet op
thuisdialyse wil ik zeggen: doén!”
tegen het gigantische profijt.”
JessaLinea Jessa zet in op thuishemodialyse
11
Digitale hulp bij diabetes Meer levenskwaliteit, minder glucoseschommelingen en minder complicaties
Innovatieve toepassingen zoals de glucosesensor en de insulinepomp beloven patiĂŤnten met diabetes mellitus type 1 een hogere levenskwaliteit. Dr. Hanny Brussaard, medisch diensthoofd Endocrinologie van het Jessa Ziekenhuis, geef toelichting bij de technologische ontwikkelingen in de wereld van de diabetologie.
12 JessaLinea Digitale hulp bij diabetes
De glucosesensor, een soort patch
een infectie of de inname van
slangetje en een canule.
die op de bovenarm wordt aange-
interfererende medicatie zoals
Brussaard: “Deze wijze van behande-
bracht, maakt het leven van een
corticoïden.” Zijn er nadelen?
len heeft vooral tot doel om naast
patiënt met diabetes mellitus type 1
Brussaard: “Patiënten moeten
een gemiddeld goede controle ook
(DM1) een stuk comfortabeler. Het
beseffen dat een in het onderhuidse
een geringe variabiliteit in de
grote voordeel is dat de patiënt niet
weefsel gemeten glucose niet altijd
bloedsuikerregeling te krijgen.
meer in zijn vinger moet prikken om
overeenkomt met de bloedglucose.
Bloedsuikerschommelingen kunnen
zijn bloedsuikerspiegel te meten. Met
De weefselglucose loopt achter in
bij DM1-patiënten zeer invaliderend
behulp van de sensor kan hij de
tijd op de bloedglucose. Dit is de
zijn, wat belangrijke repercussies
waarden scannen, zo vaak hij wil,
zogenaamde lagtime, die 10 tot 20
heeft op hun dagelijks functioneren.
over een bepaalde periode. Het
minuten bedraagt, afhankelijk van de
De insulinepompbehandeling geldt
meettoestel kan zelfs waarden
gebruikte sensor. Vooral bij een lage
als eerste keuze bij zwangere
aflezen door de kleding heen. De
bloedsuikerspiegel is de vingerprik
vrouwen met type 1-diabetes, bij wie
sensortechnologie wordt voor
nog steeds onvervangbaar.”
een zeer strikte glycemieregeling
DM1-patiënten volledig terugbetaald
cruciaal is om congenitale afwijkingen
vanuit de diabetesconventie. Voor
Stabiele bloedsuikerregeling
bij de foetus en macrosomie te
type 2-diabeten, die bijvoorbeeld vier
Een insulinepomp is een draagbaar
voorkomen. Volgens recente studies
injecties insuline per dag moeten
apparaat, iets kleiner dan een
verkleint insulinepomptherapie ook
krijgen, wordt de technologie voor de
mobiele telefoon, dat 24 uur per dag
het risico op microangiopathische
helft terugbetaald.
snelwerkende insuline afgeeft vanuit
(zoals netvliesschade) en macroangio-
een reservoir in de pomp, via een dun
pathische complicaties.”
Pro en contra Ook de behandelende geneesheer wint. Dr. Hanny Brussaard: “Hij is voor de instelling van het insulineschema niet meer louter afhankelijk van de prikpunten, maar kan een continue curve krijgen. Dat laat toe om accurater te reageren op bloedsuikerschommelingen in specifieke omstandigheden, zoals een fysieke
Vooral bij een lage bloedsuiker is de vingerprik nog steeds onvervangbaar.
inspanning, een complexe maaltijd,
JessaLinea Digitale hulp bij diabetes
13
Artificiële pancreas
Grootste vooruitgang
intellectuele vermogens, een gebrek
Het nieuwste model insulinepomp
Meer levenskwaliteit, minder
aan motivatie, psychiatrische
voorziet een connectie tussen de
glucoseschommelingen, minder
problemen of een alcohol- of
sensor en de toediening. Als de
complicaties op lange termijn: de
drugsverslaving. “Hoe dan ook wil ik
sensor de ingestelde ondergrens
insulinepomp en de glucosesensor
deze boeiende ontwikkelingen graag
voor glucose van bijvoorbeeld 70
hebben hoge verwachtingen gewekt,
delen met collega-huisartsen,
mg/dl bereikt, valt de pomp uit. Het
maar kunnen ze die ook inlossen?
specialisten en alle andere geïnteres-
toestel schiet weer in gang zodra de
Brussaard: “De grootste vooruitgang
seerde zorgverleners”, besluit
weefselglucose uit de gevarenzone
zien we bij patiënten met variabele
dr. Hanny Brussaard.
is. Brussaard: “Ik verwacht dat over
uren (artsen, managers, werknemers
enkele jaren ook bij hogere weefsel-
in ploegendiensten), sporters en
glucose extra insuline automatisch
diabetische vrouwen voor en tijdens
door de pomp afgegeven kan
de zwangerschap.” Komen niet – of
worden. Op dat moment is de
toch in mindere mate – in aanmer-
artificiële pancreas niet meer veraf.”
king: patiënten met verminderde MEER INFO hanny.brussaard@jessazh.be tel. 011 30 94 53
14 JessaLinea Digitale hulp bij diabetes
SAVE THE DATE
Nieuwjaarsreceptie ZATERDAG 20 JANUARI 2018 De Raad van Bestuur van de Herkenrode Huisartsenkring, Huisartsenkring Wendelen, Huisartsenkring Houthalen-Helchteren en de Directie en de Medische Raad van het Jessa Ziekenhuis nodigen u en uw partner uit op de NIEUWJAARSRECEPTIE op zaterdag 20 januari 2018, 20u. Meer info over locatie en aanmelding volgt.
JessaLinea Save the date
15
Meer ogen gericht op
endometriose Risico vanaf begin van de menstruatie
16 JessaLinea Meer ogen gericht op endometriose
Nagenoeg elke vrouw wordt tussen de leeftijd van 15
patiëntenvereniging, nog anderen kloppen uit eigen beweging
en 50 jaar getroffen door een milde vorm van endome-
bij ons aan. ”Een vroege diagnose van de aandoening kan een
triose, bij 1 op de 100 gaat de aandoening gepaard met
wereld van verschil maken. Verguts: “Hoe sneller we een
ernstige klachten die een chirurgische ingreep noodza-
patiënt kunnen behandelen, hoe beter de resultaten. Daarom
kelijk maken. Het Endometriosecentrum Hasselt, geleid
verzoeken we huisartsen om extra opmerkzaam te zijn en snel
door de Jessa-artsen dr. Jasper Verguts (gynaecologie),
door te verwijzen. Liever een keer te veel dan een keer te
dr. Joan Veldman (gynaecologie) en dr. Bert Houben
weinig.” Wanneer we een ernstige vorm van endometriose niet
(heelkunde), voert steeds meer van die operaties uit.
tijdig behandelen, riskeert de patiënte een verminderde
“We hanteren een multidisciplinaire aanpak.”
vruchtbaarheid of zelfs onvruchtbaarheid.
Endometriose is een chronische maar veelal goedaardige aandoening. Bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen moet endometriose echter chirurgisch worden behandeld. De meeste van die operaties in Limburg gebeuren vandaag in het Endometriosecentrum Hasselt van het Jessa Ziekenhuis. “We hanteren een multidisciplinaire aanpak, die een hogere
Een vroege diagnose van de aandoening kan een wereld van verschil maken.
succesgraad garandeert”, vertelt dr. Jasper Verguts, een van de chirurgen van het centrum. “In 75 procent van de gevallen
Vanaf de eerste menstruatie
heeft de patiënt achteraf geen of beduidend minder last van
Endometriose treedt meestal op vanaf de leeftijd van 20 tot
pijn. Van de patiënten met een zwangerschapswens is ruim
25 jaar. Maar de aandoening kan ook jongere meisjes treffen.
60 procent binnen de twaalf maanden na de operatie
Recent onderzoek, onder andere van de KU Leuven, heeft
zwanger. We hebben een samenwerking op poten gezet
aangetoond dat 1 op de 20 tienermeisjes in het middelbaar
tussen gynaecologie, chirurgie en radiologie. Je moet weten:
onderwijs zeer pijnlijke maanstonden heeft die niet te
niet alle gynaecologen zijn vertrouwd met deze bijzondere
verzachten zijn met pijnstillers. Mogelijk heeft 60 tot 70
complexe ingrepen. Zelf ben ik opgeleid in de oncologische
procent van hen endometriose. Reden te meer om meisjes
gynaecologie én urologische gynaecologie.”
vanaf het begin van hun menstruaties goed op te volgen.
Risico op onvruchtbaarheid Het Endometriosecentrum Hasselt voert zowat 60 tot 70 chirurgische ingrepen per jaar uit bij ernstige endometriose. Vijf jaar geleden, voor de oprichting van het centrum, vonden er nagenoeg geen endometrioseoperaties plaats in het Jessa Ziekenhuis. Verguts: “Het aantal patiënten neemt bij wijze van spreken elke week toe. Sommigen worden doorverwezen door hun huisarts of gynaecoloog, anderen door de endometriose-
MEER INFO jasper.verguts@jessazh.be tel. 011 33 55 77
JessaLinea Meer ogen gericht op endometriose
17
Sneller op de been
met een heupprothese Baanbrekende techniek in prothesechirurgie
Patiënten die een totale heupprothese krijgen, revalideren sneller dankzij de zogenaamde Direct Anterieure Benaderingswijze, een spiersparende techniek die enkele jaren geleden in Limburg is geïntroduceerd door orthopedisch chirurg dr. Wilfried Schollen. De Direct Anterior Approach (DAA) of Direct Anterieure Benaderingswijze laat chirurgen toe om een totale heupprothese te plaatsen zonder één spier rond het heupgewricht te moeten doorsnijden. Bij het openmaken van de heup langs de achterzijde, tot voor kort de courante techniek, moest de chirurg een drietal kleine spieren insnijden. “Door het gebruik van de DAA hoeven we enkel spieren opzij te schuiven”, verklaart dr. Wilfried Schollen, die de techniek in Limburg heeft geïntroduceerd.
18 JessaLinea Baanbrekende techniek in prothesechirurgie
Minimaal invasief
Watervrees
Een minimaal invasieve ingreep bespoedigt het herstel van
“Tijdens internationale congressen verbaast het mij dat
de patiënt. Zo ook de DAA, legt Schollen uit. “Onze patiën-
Amerikaanse en Engelse collega’s in hun schelp kruipen zodra
ten lopen minder spierbeschadiging op, verliezen minder
het over DAA gaat. Ze halen de risico’s van de techniek aan
bloed en hebben dus minder snel nood aan een bloedtrans-
als excuus om ervan weg te blijven. Al begrijp ik wel waar hun
fusie, kunnen sneller het ziekenhuis verlaten en moeten
watervrees vandaan komt: ze kunnen het zich niet veroorlo-
minder lang op krukken lopen. Enige spierbeschadiging
ven om tijdens hun leerproces ook maar het kleinste foutje te
tijdens de ingreep valt niet uit te sluiten, maar die schade
maken. Toch betreur ik hun conservatieve houding, want deze
is eerder gering. De resultaten op lange termijn en de
nieuwe techniek bespaart de patiënt veel leed tijdens de
risico’s op complicaties zijn vrijwel gelijk aan de uitkomst
revalidatie.”
van een klassieke heupprotheseplaatsing. De grote winst zit hem in het herstel op de korte termijn.” Stap naar vooruitgang Schollen ontdekte de Direct Anterieure Benaderingswijze zowat zeven jaar geleden in Zwitserland. Hij volgde een reeks kadavercursussen om de techniek onder de knie te krijgen. Sindsdien heeft hij niet meer omgekeken. Ook zijn collega-chirurgen orthopedie dr. Dirk Jorissen en dr. Johan Bogaert schakelden snel over op de DAA. Ondanks de ontegensprekelijke voordelen, zijn er nog altijd chirurgen die vasthouden aan de “oude” techniek op basis van posterieure toegang. Schollen: “Wij maken gebruik van DAA in 100 procent van de primaire totale heupprothesen die we plaatsen, maar bijvoorbeeld in de Verenigde Staten heeft men de stap naar vooruitgang nog niet gezet.”
Het verbaast mij dat Amerikaanse en Engelse collega’s in hun schelp kruipen.
MEER INFO wilfried.schollen@jessazh.be tel. 011 30 90 53
JessaLinea Baanbrekende techniek in prothesechirurgie
19
We zijn een babyvriendelijk ziekenhuis.
20 JessaLinea Gentle cesarean section in Jessa
“Moeder en baby altijd samen, ook vlak na de keizersnede” Gentle cesarean section in Jessa
kliniekhoofd materniteit van het Jessa Ziekenhuis. “Ook na een keizersnede is dit belangrijk. We hebben onze procedures aangepast om de tijd tussen de geboorte en hereniging van moeder en baby – gewoonlijk niet meer dan 45 minuten – te elimineren. Na de geboorte en na controle door de pediater blijft de baby bij de ouders in de operatiezaal. Daarna kunnen ze samen in de ontwaakzaal verblijven. We scharen ons achter de richtlijnen
Moeders die bevallen via een
Emotionele waarde
van de Wereldgezondheidsorganisa-
geplande keizersnede, zullen
Het internationaal Baby Friendly
tie: we zijn een baby friendly
voortaan niet meer voor korte
Hospital Initiative pleit ervoor dat de
hospital.”
tijd van hun baby gescheiden
baby na de partus zo veel mogelijk
worden. Voorwaarde is wel dat
bij de moeder blijft. Dit verhoogt het
Groen licht van de gynaecoloog
het een keizersnede is bij een
welslagen van de start van de
en de kinderarts
à terme baby die geen problemen
borstvoeding. Er zijn bovendien
De nieuwe regeling is wel aan
stelt onmiddellijk na de bevalling.
aanwijzingen dat de fysiologische
voorwaarden gebonden. Schreurs:
“We willen de band tussen
stabiliteit en de extra-uteriene
“Het moet gaan om een voldragen
moeder en kind helpen verster-
adaptatie alsook de hersenontwikke-
zwangerschap, boven de 37 weken.
ken, vanaf het prille begin.”
ling van de pasgeborene dan worden
Bovendien moet de ingreep onder
geoptimaliseerd. Voorts zou de
epidurale verdoving worden verricht.
Een keizersnede is en blijft een
moeder minder stress en pijn
De baby moet minstens 2,6 kg
operatie. Na de bevalling dient de
hebben. Deze eerste periode samen
wegen. De kinderarts onderzoekt de
moeder dan ook even op de recovery
beleven heeft voor de ouders een
baby in de operatiezaal. Pas als de
te blijven voor de evaluatie van haar
grote emotionele waarde.
kinderarts groen licht geeft, leggen we moeder en baby samen. Het
parameters. Tot voor kort werden moeder en kind op dat ogenblik
Babyvriendelijk ziekenhuis
welzijn van de pasgeborene en de
gescheiden: de baby ging met papa
“De binding tussen moeder en baby,
pas bevallen vrouw wordt nauwge-
mee naar het verloskwartier, terwijl
cruciaal voor de ontwikkeling van
zet in het oog gehouden.”
mama alleen achterbleef in de
het kind, start onmiddellijk na de
ontwaakzaal. Sinds 1 september
geboorte. Daarom streven we ernaar
geldt er in ons ziekenhuis een
om moeder en kind niet of zo weinig
nieuwe regeling, die van de gentle
mogelijk van elkaar te scheiden”,
cesarean section.
verklaart dr. Annick Schreurs,
MEER INFO annick.schreurs@jessazh.be tel. 011 33 55 77
JessaLinea Gentle cesarean section in Jessa
21
GESLAAGD DEBUUT Astrid heeft het nieuwe gentle
cesarean section-programma van het Jessa Ziekenhuis als eerste patiënte “aan den lijve” mogen ondervinden. Ze bewaart er mooie herinneringen aan. “Ik kon me niet verzoenen met het
Vangnet voor jonge moeders (in spe)
vooruitzicht dat mijn dochter vlak
in het ziekenhuis mijn verzuchtingen
na haar geboorte van me zou
ter harte heeft genomen. Het team
worden weggehaald. En dat ik ook
van de kraamafdeling heeft er echt
mijn man een tijdje zou moeten
alles aan gedaan om Lien meteen
missen, wilde ik niet aanvaarden. Ik
na haar geboorte in mijn armen te
ben blij, en zeer dankbaar, dat men
leggen.”
HUG ME
keizersnede. Toen ze hoorde over
Kersverse moeder Nadia is in
section-programma, twijfelde ze
Kelly Vanhove, sociaal assistente
het Jessa Ziekenhuis bevallen
niet. “Ik kreeg de kangoeroedoek al
in het Jessa Ziekenhuis, helpt
via een keizersnede. Amper vijf
aangebonden voor de ingreep. Na
kwetsbare moeders en ouders
minuten na de geboorte mocht
de geboorte werd Simon eerst
voor en na de bevalling op weg
ze haar zoon Simon al tegen
onder de lamp gelegd om te
naar een veilige en kindgerichte
haar borst houden. Ze is de
controleren of alles in orde was,
thuisomgeving.
allereerste Jessa-patiënte die
meteen daarna werd hij in de
daarvoor een Hug Me-draag-
draagdoek gelegd. Simon is ons
Zorg op maat voor kwetsbare
doek kreeg aangebonden.
eerste kind, dus ik kan niet
zwangere vrouwen: het Jessa
vergelijken met hoe het vroeger
Ziekenhuis heeft er een kerntaak van
Hug Me. Een schattige naam voor
ging, maar ik vond het super om
gemaakt. “Met steun van de Koning
een draagdoek die méér is dan
mijn zoon meteen in mijn armen te
Boudewijnstichting hebben we twee
alleen schattig. “Ik voelde meteen
kunnen nemen.”
jaar geleden een screenings- en
Een veilige thuis
de start van het gentle cesarean
de hartslag van mijn zoon, en hij die
begeleidingsprogramma opgezet, dat
van mij. Dat geeft een comfortabel
ook vandaag nog als hulpverlenings-
gevoel voor kind én moeder.” Tanja
methode wordt ingezet”, aldus project-
wist dat haar baby ter wereld
coördinator Kelly Vanhove van de
moest worden gebracht via een
sociale dienst van het Jessa Ziekenhuis.
22 JessaLinea Gentle cesarean section in Jessa
Risico op kinderarmoede
Alarmsignalen
De begeleiding richt zich naar
Hoe detecteer je kwetsbare jonge
specifieke doelgroepen: alleenstaande
ouders? Vanhove: “Elke zwangere
tienermoeders, ouders met financiële
vrouw die zich aanmeldt bij een
problemen, vrouwen die tijdens hun
gynaecoloog van het Jessa Zieken-
zwangerschap hun job verliezen en
huis, krijgt in de zestiende week van
dus kwetsbaar worden … Kortom,
haar zwangerschap een vragenlijst
gezinnen die nood hebben aan extra
voorgelegd. Op basis daarvan
begeleiding. Vanhove: “We bespreken de sociale en relationele situatie van de ouders, hun eigen opvoeding, eventueel middelengebruik … Een prenatale screening en begeleiding heeft het bijkomende voordeel dat zij specifieke aandacht krijgen. Maggie De Block heeft deze doelgroep
We proberen snel alarmsignalen op te pikken.
specifieke aandacht gegeven in haar decreet rond de verkorte ligduur op kraamafdelingen. In het Jessa Ziekenhuis willen we ouders prenataal
kunnen we inschatten of ze nood
extra ondersteunen zodat zij in de
heeft aan begeleiding. We pikken
kraamperiode tijdig naar een veilige
ook snel alarmsignalen op, zoals een
thuissituatie kunnen terugkeren.”
vrouw die haar kinderen meebrengt naar het ziekenhuis wanneer ze
Buddy bij de wieg
moet bevallen of zich al heeft
Kelly Vanhove staat er niet alleen
aangemeld met bijvoorbeeld partner-
voor. “We werken samen met Kind en
geweld. Daarnaast helpen we
Gezin, de Huizen van het Kind, de
vrouwen en koppels die zijn doorver-
stad Hasselt … In Ruilwinkel Het
wezen door hun huisarts of het
Wisselke van de stad Hasselt kunnen
OCMW. De eerstelijnsdiensten zijn
patiënten kleren en spulletjes voor
een onmisbare schakel.”
hun baby krijgen. In het kader van het project “Buddy bij de wieg” helpen studenten van PXL-Healthcare kwetsbare gezinnen tijdens en na de zwangerschap bij het aanvragen van kraamgeld, het zoeken naar een vroedvrouw, enzovoort.”
MEER INFO kelly.vanhove@jessazh.be tel. 011 33 54 13
JessaLinea Vangnet voor jonge moeders
23
Een duidelijke bonus op het vlak van patiĂŤntbeleving.
Zorg op kindermaat Upgrade voor dagziekenhuis pediatrie
24 JessaLinea Upgrade voor dagziekenhuis pediatrie
“Welkom, Léonie.” Kijk, met
welkomstbordje kunnen een groot
worden aan een geplande dagop-
enkele woorden maak je een
verschil maken. Maar we zijn ook de
name. Naast een team verpleegkundi-
dagverblijf op de afdeling pedia-
samenwerking aangegaan met de
gen is er op elk moment ook een arts
trie al meteen een stuk draaglijker
kunstacademie van Hasselt, die
aanwezig.”
voor een kind. Alsook voor de
ideeën heeft aangereikt voor een
ouders. Het dagziekenhuis
kindvriendelijke inrichting van onze
Mond-aan-mondreclame
pediatrie van het Jessa Ziekenhuis
afdeling.” Tegelijk is ook de interne
Gezelligheid en gemoedelijkheid zijn
doet er alles aan om het verblijf
werking onder de loep genomen.
niet meteen begrippen die je asso-
van zijn jonge patiënten zo
Dr. Marc Raes , diensthoofd pediatrie:
cieert met een ziekenhuis, maar dat
aangenaam mogelijk te maken.
“Ouders kunnen bij hun kind blijven
maakt het Jessa-dagziekenhuis
“Het welzijn van het kind staat
tot op het moment dat hun hartendief
pediatrie net zo bijzonder. Lynen:
centraal.”
inslaapt. Ze staan ook naast het bed
“Op het magneetbord dat de kinderen
wanneer het kind ontwaakt in de
welkom heet laten ouders van jonge
Léonie, dochter van Peter en Sara,
recovery. Dat maakt het ziekenhuis-
patiënten vaak lieve dankwoorden
heeft zich zonet aangemeld in het
verblijf, hoe kort ook, aangenamer.”
achter. Je waant je hier in een oase
dagziekenhuis pediatrie van het Jessa
van rust. Een dikke bonus op het vlak
Ziekenhuis. Ze krijgt buisjes in haar
Uitbreiding en opwaardering
van patiëntbeleving! De sfeer wordt
oren. Waarom is de keuze gevallen op
Het Jessa Ziekenhuis heeft fors
gesmaakt door bezoekers en patiën-
Jessa? “Omdat dit een kindvriendelijk
geïnvesteerd in de opwaardering van
ten. We merken trouwens dat de
ziekenhuis is”, getuigen de ouders.
zijn dagziekenhuis pediatrie. Raes:
mond-aan-mondreclame zijn werk
“Met zorgzame en lieve verpleegkun-
“Vroeger moesten we de dagopnames
doet: we krijgen steeds meer
digen. En dan zijn er nog de onver-
tussen de reguliere opnames en de
patiënten, van over heel Limburg. De
wachte extra’s die je meteen een
spoedopnames door afhandelen. Het
upgrade van ons dagziekenhuis is een
goed gevoel geven, zoals het
gebeurde meer dan eens dat alle
succes!”
welkomstbordje met de naam van
kamers op onze afdeling bezet waren
onze dochter en het spelletjesboekje
en sommige patiëntjes op de gang
dat klaar lag.”
opgenomen moesten worden. Dat was voor de ouders niet leuk, maar
Kindvriendelijke inrichting
ook voor de verpleegkundigen een
Afdeling C6, het dagziekenhuis
bron van frustratie en stress. Vandaag
pediatrie van het Jessa Ziekenhuis,
is ons dagziekenhuis uitgerust om
baadt in een sfeer van gemoedelijk-
kinderen én hun ouders op een fijne
heid en rust. Veerle Lynen, hoofdver-
manier te ontvangen. Onze kamers
pleegkundige Kinder- en Jeugdge-
worden niet meer ingenomen door
neeskunde en Kinderdagziekenhuis,
ongeplande spoedopnames, maar
verklaart: “Kleine dingen zoals een
kunnen de dag voordien toegewezen
MEER INFO marc.raes@jessazh.be tel. 011 30 98 68
JessaLinea Upgrade voor dagziekenhuis pediatrie
25
26 JessaLinea Robot maakt entree in gynaecologie
”Armen die 360 graden draaien” Robot maakt entree in gynaecologie
Na een succesvolle proefperiode in het operatiekwartier van de dienst urologie van het Jessa Ziekenhuis, wordt de Da Vinci® robot nu ook gebruikt door de dienst gynaecologie. “De eerste resultaten zijn ronduit spectaculair”, bekent dr. Guy Orye, diensthoofd gynaecologie van het Jessa Ziekenhuis. “De vaste hand en de precisie van de robot stellen ons in staat om operaties uit te voeren waar men zich in andere ziekenhuizen niet aan waagt wegens te risicovol. We hebben zopas een hysterectomie – het verwijderen van de baarmoeder – uitgevoerd bij een vrouw met een BMI van 52. Die ingreep is geen sinecure, zeker niet bij een patiënte met extreem overgewicht, maar de operatie verliep vlotter dan ooit. Na een hysterectomie moet een patiënte normaal gezien nog een week in het ziekenhuis verblijven, deze dame kon na amper twee dagen naar huis. Ze heeft me bij haar vertrek een kus gegeven om me te bedanken.” 3D-beelden Voor een goed begrip: het is en blijft wel de chirurg die de ingreep leidt. Orye volgde een opleiding in Londen en Stockholm om de robot te besturen, woonde congressen in Frankrijk bij en kreeg tips van Jessa-robotexpert dr. Tom Tuytten: “Een van de troeven van de robot is zijn gebruiksgemak. Het lijkt wel alsof je PlayStation® speelt, maar dan in 3D. Het grote verschil in de praktijk is dat we preciezer en nauwkeuriger kunnen werken.” De 3D-camera van de robot toont beelden met dieptezicht, terwijl de chirurg het bij een klassieke kijkoperatie moet stellen met tweedimensionale
De medische robot die sinds begin dit jaar op de
beelden. Die verbeterde zichtbaarheid verhoogt de precisie
dienst urologie van het Jessa Ziekenhuis wordt
van de ingreep en verkleint het risico op beschadiging aan
ingezet, bewijst nu ook zijn waarde bij complexe
het weefsel. Daar komt bij dat de armen van de robot even
gynaecologische ingrepen. “De resultaten zijn ronduit
beweeglijk zijn als de polsen van de chirurg, 360 graden
spectaculair”, aldus diensthoofd dr. Guy Orye.
kunnen draaien én nooit trillen. “Wat maakt dat onze
JessaLinea Robot maakt entree in gynaecologie
27
Intensieve zorgen 2.0
patiënten sneller recupereren en minder postoperatieve complicaties oplopen.”
Kritieke afdelingen vergroten slagkracht
Over de provinciegrenzen “Onze patiënten staan ervan versteld dat ze zo snel herstellen”, gaat Orye verder. “Je zou kunnen denken dat ze argwanend staan tegenover een ingreep met behulp van een robot, maar niets van dat. We bereiden onze patiënten nauwkeurig voor: we leggen uit wat hen te wachten staat en wat de voorde-
Hoe bewaar je de stabiliteit op
len van robot-geassisteerde chirurgie
een van de meest kritieke
zijn. Dat stelt hen gerust.” Het nieuws
ziekenhuisafdelingen wanneer
verspreidt zich overigens snel, merkt
die zich in volle transitie
Orye. “We werken al samen met het
bevindt? Dr. Philippe Jamaer,
Sint-Franciscusziekenhuis, az Vesalius
diensthoofd intensieve zorgen,
en het Sint-Trudo Ziekenhuis, maar
heeft de oefening met verve
we ontvangen ook steeds meer
doorstaan. En de patiënt, die
patiënten van buiten Limburg.”
wordt er alleen maar beter van.
Het grote verschil in de praktijk is dat we preciezer en nauwkeuriger kunnen werken.
Een opname op de dienst intensieve zorgen is meestal het gevolg van een zware operatieve ingreep, een ernstige ziekte of een trauma. Het doel van de afdeling is patiënten door een kritieke, soms levensbedreigende fase heen te helpen. Het spreekt voor zich dat dit enkel mogelijk is met de inzet
MEER INFO guy.orye@jessazh.be tel. 011 30 96 87
28 JessaLinea Robot maakt entree in gynaecologie
van een slagvaardig team van artsen en verpleegkundigen. De
herstructurering en uitbreiding van de afdeling intensieve
wordt net verhoogd. Het aantal therapie-eenheden blijft
zorgen van het Jessa Ziekenhuis, die bijna een jaar in beslag
gelijk. “De uitdaging bestond erin om op elke eenheid
heeft genomen, is er precies op gericht om de slagkracht van
dezelfde standaard en dezelfde kwaliteit van zorg te
het team en de kwaliteit van de zorg verder te verhogen.
kunnen garanderen. Daarnaast moeten we op elke eenheid permanentie voorzien. Kort samengevat: 24 uur per dag
Eén lijn trekken
kwaliteitsgeneeskunde, dat is het doel en de maatstaf!”
De afdeling intensieve zorgen van het Jessa Ziekenhuis was tot voor kort opgesplitst in vier eenheden: één op de
Zichtbare verbetering
campus Salvator en drie eenheden op de campus Virga Jesse,
Intensieve zorgen 2.0 is een feit. Jamaer: “De hervorming is
goed voor een totaal van 36 bedden. “Die spreiding heeft
nog niet helemaal voltooid, maar we zien al duidelijke
historische redenen, maar maakt het uiteraard moeilijk om
verbetering. Doordat we processen optimaliseren, maar
efficiënt te besturen”, legt dr. Philippe Jamaer uit. “De
ook doordat de geesten van onze medewerkers beginnen
teams op de afzonderlijke sites hebben elk hun eigen
te rijpen. Dat neemt nu eenmaal tijd in beslag. Bij elke
bedrijfscultuur, personeelsstatuten en geplogenheden. Het
herstructurering ontstaat er onrust onder het personeel,
is moeilijk om daar één lijn in te trekken. Toch functioneren
dat zie je in alle soorten organisaties. Je kan die onrust
we veel beter als we de krachten bundelen en eenzelfde
enkel wegnemen door goed te communiceren. En verder:
koers varen. Ook al moeten sommige verpleegkundigen
de enige graadmeter voor het welslagen van onze operatie
daarvoor van dienst en van post veranderen.”
is de kwaliteit van zorg die we bieden. Wel, die kwaliteit is enkel verbeterd en de uniformisering over de verschillende
Hogere capaciteit
diensten intensieve zorgen begint vorm te krijgen. Maar
De herstructurering van de afdeling is er niet op gericht om
het werk is zeker nog niet gedaan. We blijven elke dag
af te slanken, benadrukt Jamaer. Integendeel, de capaciteit
streven naar verdere verbetering.”
24 uur per dag kwaliteitsgeneeskunde, dat is de maatstaf.
MEER INFO philippe.jamaer@jessazh.be tel. 011 33 98 73
JessaLinea Intensieve zorgen 29
Hartchirurg Urbain Mees en interventiecardioloog Edouard Benit: partners in innovation.
30 JessaLinea Innovatieve TAVI-techniek voorkomt lekkage bij hartklepingreep
Hartpatiënten die vroeger ‘inoperabel’ waren, krijgen met de nieuwe technieken opnieuw zicht op een hoge levenskwaliteit.
Belgische primeur
Innovatieve TAVI-techniek voorkomt lekkage bij hartklepingreep
In de maand november kregen twee patiënten van het Jessa Ziekenhuis – als eersten in België- een nieuwe percutane TAVI-kunstklep van de derde generatie. Maar nóg belangrijker: deze ingenieuze nieuwe klepprothese vermindert het risico op lekken langs de klep na implantatie. “Dankzij de verbeterde kunstklep via de TAVI-techniek evenaren we nu het resultaat van een chirurgische ingreep.” Dr. Edouard Benit en dr. Urbain Mees van Hartcentrum Hasselt geven tekst en uitleg.
Transcatheter Aortic Valve Implanta-
de kleinere doorsnede komen meer
tion (TAVI) maakt een aortaklepver-
patiënten in aanmerking voor deze
vanging mogelijk via de liesslagader.
behandeling. Het systeem had nog
De techniek is de jongste tien jaar
één tekortkoming: een kleine kans
sterk geëvolueerd. Dr. Edouard Benit:
op lekkages rond de kunstklep.”
“De nieuwste kunstklep verbetert de TAVI-techniek waarmee we in
Rok van weefsel voorkomt
Hasselt al sinds 2006 vertrouwd
lekkages
zijn. Dat jaar voerden we – tegelijker-
De aortaring verschilt van mens tot
tijd met UZ Antwerpen – de eerste
mens. Hij is nooit perfect rond. In
TAVI-ingreep in België uit. De
sommige gevallen sluit een gewone
katheter was nog redelijk dik (24 Fr).
stent niet 100% aan. Dr. Urbain
Met de tweede generatie in 2014
Mees: “De TAVI-klep van de derde
werd die veel dunner (16 Fr). Dankzij
generatie verhelpt dit. De stent
JessaLinea Innovatieve TAVI-techniek voorkomt lekkage bij hartklepingreep
31
waarin de klep genaaid is, is nu ook
sternotomie waarbij het volledige
vak : ze drijven ons om een van de
aan de buitenkant bekleed met een
borstbeen werd opengelegd.
meest innoverende hartcentra van
‘rok van weefsel’. Wanneer de
Datzelfde jaar voerde dr. Edouard
België te blijven.”
prothese zich tot tegen de aortaring
Benit in het Jessa Ziekenhuis de
uitzet, vindt de rok aansluiting bij
eerste percutane coronaire en
En wat brengt de toekomst? Benit:
het levende weefsel. De nieuwe
cardiale interventies uit. Worden
“We hopen ooit de TAVI-techniek toe
kunstklep vergroeit dus als het ware
heelkundige ingrepen met de komst
te passen voor andere hartkleppen,
met de wand van de aorta zodat het
van de nieuwe TAVI-kunstklep
zoals de mitralisklep en de tricuspi-
risico op lekken sterk vermindert.”
overbodig?
dalisklep. Verder zien we cardiologie
“Zover zijn we zeker nog niet,” zegt
en cardiochirurgie nog meer naar
Benit. “Iedere patiënt is anders:
elkaar toegroeien. Beide disciplines
te dunne slagaders voor een lies-
overlappen elkaar steeds vaker.
katheterisatie, een specifieke
Misschien moeten beide opleidingen
voorgeschiedenis (bv. coronaire
ooit samenvloeien. De toekomst van
chirurgie)… We bekijken elke situatie
cardiologie is interdisciplinair.”
individueel via het hartteam. Feit is wel dat we streven naar technieken die minder invasief zijn voor de patiënt. Onze collega dr. Alaaddin
Geschiedenis van het hartteam 1992 | eerste openhartoperatie van Limburg
1992 | eerste percutane coronaire en
De verbeterde percutane aortaklep voorkomt paravalvulaire lekken.
Yilmaz pakte in oktober nog uit met
De medische wereld erkent sinds
hartklepvervanging via een kijkope-
enkele jaren de voordelen van TAVI.
ratie tussen de ribben. Hij is ook de
The New England Journal of Medi-
grondlegger van de minimaal
cine publiceerde recent twee studies
invasieve aortaklepvervanging
over deze techniek: ‘SURTAVI’ en
(mini-AVR): via een kleine incisie in
‘Partner 2’. Beide studies tonen aan
het midden van het sternum.”
2014 | TAVI tweede generatie - dunnere
intermediair risico even veilig en
Mees: “Dat is misschien wel dé
2017 | oktober - endoscopische hartklep-
efficiënt is als een heelkundige
kracht van Hartcentrum Hasselt:
vervanging van de aortaklep. Het
ons hartteam werkt nauw samen.
gaat dan over patiënten van 75 jaar
Wekelijks bespreken cardiologen en
en ouder.
cardiochirurgen de beste behande-
een wereldprimeur: de eerste
Ziekenhuis
2006 | TAVI eerste generatie - eerste percutane aortakunstklep (Belgische primeur, samen met UZ Antwerpen)
2013 | lancering minimaal invasieve aortaklepvervanging (mini-AVR) katheters
dat TAVI voor patiënten met een
lingsmethode per patiënt. We De toekomst is interdisciplinair
structurele interventie in Jessa
wisselen nieuwe ideeën uit,
Het is intussen 25 jaar geleden dat
discussiëren over technieken en
dr. Urbain Mees de eerste openhart-
ontwikkelingen … Die dialogen in
operatie in Limburg uitvoerde met
combinatie met onze passie voor het
32 JessaLinea Innovatieve TAVI-techniek voorkomt lekkage bij hartklepingreep
vervanging (wereldprimeur)
2017 | november - TAVI derde generatie (Belgische primeur)
MEER INFO urbain.mees@jessazh.be 011 33 71 02 edouard.benit@jessazh.be 011 33 70 72
Eerste gefenestreerde aortaendoprothese bij Jessa
Het Jessa Ziekenhuis heeft zijn eerste F-EVARimplantatie met succes uitgevoerd. Een pluim op de hoed van dr. Arjan Koppert, dr. Frédéric Libeer en dr. Wouter Van den Eynde. “De shift van open naar endovasculaire complexe aortachirurgie biedt grote voordelen voor de patiënt.” “Sinds de eerste implantatie van een endoprothese (Endo Vascular Aortic Repair of EVAR), begin jaren 90, heeft de behandeling van buikaneurysmata grote vooruitgang geboekt”, aldus dr. Arjan Koppert, chirurg thoracale en vasculaire heelkunde in het Jessa Ziekenhuis. “Voorwaarde voor deze techniek was tot voor kort een relatief gezonde infrarenale aortahals van minimaal 1,5 cm en voldoende iliacale diameter om de stents tot in de aorta te kunnen opvoeren. Jaarlijks voert onze dienst ongeveer 60 routine EVAR’s uit.”
JessaLinea Eerste gefenestreerde aorta-endoprothese bij Jessa 33
Minder complicaties
infra-renale aortahals sinds kort worden behandeld met
Dankzij het gebruik van betere materialen en smallere
een zogenaamde gefenestreerde endoprothese (F-EVAR).
introductie-systemen komen steeds meer aneurysmata in
Dit zijn dezelfde stentgrafts als voor een EVAR, maar met
aanmerking voor endovasculaire behandeling. Koppert:
openingen voor onder meer de twee nierarteries.
“Enkele jaren geleden zijn we bovendien gestart met de urgente behandeling van geruptureerde abdominale
Voordelen voor de patiënt
aneurysmata. We kunnen patiënten die in aanmerking
De shift van open naar endovasculaire complexe aortachi-
komen voor deze techniek tegenwoordig binnen het uur na
rurgie biedt grote voordelen voor de patiënt. Vroeger
aankomst op de dienst spoedgevallen voorbereiden voor
werden patiënten dikwijls afgekeurd omwille van cardiopul-
een EVAR-procedure in de hybride operatiezaal. Dat is het
monaire morbiditeit. Klassieke supra-renale aortachirurgie
resultaat van een goede samenwerking tussen acute
heeft namelijk een duidelijk verhoogde pre- en postopera-
diensten, radiologie, anesthesie en een goed opgeleid
tieve mortaliteit. Dankzij de gefenestreerde endoprothese-
verpleegkundig team. In vergelijking met het klassiek open
plaatsing kunnen patiënten na één nacht op intensieve
aneurysma-herstel is er minder kans op bloedverlies en zijn
zorgen en een tweetal dagen op de afdeling meestal het
er minder complicaties. De operatie duurt meestal minder
ziekenhuis verlaten.
lang en kan eventueel onder plaatselijke verdoving gebeuren, hetgeen een belangrijk voordeel kan zijn als de
Succesverhaal
patiënt in diepe shock is.”
Dr. Arjan Koppert volgde samen met collega dr. Frédéric Libeer uit Sint-Truiden een opleiding in Engeland, Frankrijk en
Albert Einstein overleed aan een geruptureerd aorta aneurysma, een vaatziekte die meer dan 700.000 mensen in Europa treft.
Duitsland bij vaatchirurgen met wereldfaam om deze nieuwe techniek onder de knie te krijgen. “Mede door de veroudering van de bevolking verwachten we in de nabije toekomst een verdere toename van het aantal aortaaneurysmata. We hopen ook de patiënten met complexe anatomie van het aneurysma met deze minimaal invasieve F-EVAR-techniek te kunnen behandelen in de hybride operatiezaal van het Jessa Ziekenhuis. Dankzij de goede samenwerking tussen verschillende Limburgse ziekenhuizen is een vlotte doorverwijzing mogelijk en kunnen we verdere expertise opbouwen. Dit project is een succesverhaal in het kader van het ziekenhuisnetwerk Zuidwest-
3-D beeldvorming
Limburg.
Dankzij de ontwikkeling van driedimensionale beeldvormingstechnieken kunnen aneurysmata met ongunstige of
Overlevingskans
meer complexe anatomie zoals een korte of afwezige
In 1955 overleed Albert Einstein, een van de grootste
34 JessaLinea Eerste gefenestreerde aorta-endoprothese bij Jessa
wetenschappers uit de geschiede-
Als een buikaneurysma scheurt,
Namens de dienst Thoracale en
nis, aan een geruptureerd aorta
bedraagt de overlevingskans tussen
Vasculaire Heelkunde dr. Baeyens -
aneurysma, een vaatziekte die meer
33 en 50 procent. Die overlevings-
dan 700.000 mensen in Europa
kans wordt vooral bepaald door de
treft. Koppert: “Mannen boven de 60
leeftijd, de algemene toestand van
jaar hebben 4 tot 8 procent kans op
de patiënt, de hoeveelheid bloedver-
het krijgen van een aneurysma. De
lies en de locatie van de scheur.”
dr. Koppert - dr. Lacquet - dr. Vandekerkhof
Jessa Ziekenhuis Hasselt, dr. Libeer dr. Van Loo Sint-Trudo Ziekenhuis
Sint-Truiden, dr. Van de Gender Sint Franciscus Ziekenhuis Heusden dr. Verougstraete az Vesalius Ziekenhuis Tongeren - dr. Dom AZ Diest.
voornaamste risicofactoren zijn roken, hoge bloeddruk en een ongezonde levensstijl, maar ook
MEER INFO
genetische aanleg speelt mee. Bij
arjan.koppert@jessazh.be
vrouwen is de kans vier keer kleiner.
dr. Arjan Koppert
dr. Frédéric Libeer
dr. Wouter Van den Eynde
JessaLinea Eerste gefenestreerde aorta-endoprothese bij Jessa 35
NIEUWE ARTSEN
Dr. Sarah Sainte urgentiearts (spoed)
Dr. Pieter-Jan Van Asbroeck urgentiearts (spoed)
Dr. Sarah Sainte studeerde
Nadat hij in 2011 zijn artsendiploma
geneeskunde aan de KU
aan de KU Leuven had verdiend,
Leuven. Toen ze in 2007 haar
koos dr. Van Asbroeck voor een
artsendiploma op zak had,
bijkomende opleiding tot urgentie-
begon ze eerst aan een
arts. Een deel van die opleiding
opleiding algemene chirurgie,
voltooide hij binnen de spoedgeval-
gevolgd door een bijkomende
lendienst van het Jessa Ziekenhuis.
subspecialisatie binnen de
Hij zette zich ook jaren in als
cardiochirurgie. In 2015 startte
hulpverlener voor Rode Kruis
ze een tweejarige opleiding om
Vlaanderen. Hij werkt sinds
de beroepstitel van urgentiearts
1 augustus als urgentiearts op de
te behalen. Ze liep stage in het
dienst spoedgevallen.
Jessa Ziekenhuis, het UZ Leuven en het Vie Curie Ziekenhuis in het Nederlandse Venlo. Ze startte op 1 augustus als urgentiearts op de dienst spoedgevallen.
36 JessaLinea Nieuwe artsen
Dr. Annelies Requilé
Dr. Janneke Cox
medisch oncoloog
Infectioloog
Dr. Kristof Kempeneers fysische geneeskunde
Dr. Annelies Requilé studeerde
Na diverse stages in het
Met zijn diploma geneeskunde
geneeskunde aan de KU Leuven en
buitenland (Burkina Faso en
onder de arm, koos dr. Kempeneers
promoveerde in 2011. Hierna specia-
Jakarta) rondde dr. Janneke Cox
in 2012 voor een opleiding MSG
liseerde zij zich in de inwendige
in 2005 haar artsenopleiding af
fysische geneeskunde & revalidatie
geneeskunde met rotaties in UZ Leuven,
aan de Radboud Universiteit
en vervolgens voor een master na
het Sint-Dimpna ziekenhuis Geel en
van Nijmegen. Ze specialiseerde
master in de sportgeneeskunde en
het Jessa Ziekenhuis Hasselt. Van
zich tot internist-infectioloog in
een opleiding manuele therapie,
2014 tot 2017 subspecialiseerde zij
het Leids Universitair Medisch
beiden aan de KU Leuven. Om zijn
zich in de medische oncologie in UZ
Centrum en heeft vooral haar
kennis in de praktijk om te zetten,
Leuven en het Jessa Ziekenhuis
hart verloren aan klinisch werk.
trok hij onder meer naar het MS
Hasselt. Ze trok voor 3 maanden
In 2014 doctoreerde ze aan de
revalidatiecentrum in Melsbroek
naar Chili waar ze in Hospital Base de
Universiteit Antwerpen met een
en naar de Sint-Maartenskliniek in
Curicó werkte op de diensten
proefschrift ‘HIV and Mortality;
Nijmegen. Als assistent-arts
gynaecologie en pediatrie.
Autopsy Studies from Uganda’.
werkte hij twee keer in het Jessa
In 2017 slaagde zij voor het ESMO-
Relevante werkervaring deed ze
Ziekenhuis.
examen (European Society of
o.a. op in het Haga ziekenhuis in
Sinds 1 augustus is hij aan de slag
Medical Oncology) in Kopenhagen.
Den Haag, het Leids Universitair
op de dienst fysische geneeskunde
Sinds 1 augustus vervoegt zij de
Medisch Centrum en in het
en revalidatie waar hij zich vooral
dienst medische oncologie van het
Instituut voor Tropische
toelegt op electromyografie (EMG).
Jessa Ziekenhuis en het Limburgs
Geneeskunde in Antwerpen.
Oncologisch Centrum. Naast de
Sinds 23 oktober versterkt ze
algemene oncologie legt zij zich toe
als infectioloog de afdeling
op de hoofd- en halsoncologie,
Infectieziekten en Immuniteit.
geriatrische oncologie en neuroendocriene tumoren. JessaLinea Nieuwe artsen
37
Ik verwacht dat we over enkele jaren medicatie hebben die de botaanmaak fors kan stimuleren
25 jaar osteoporosekliniek Jessa-reumatologen dr. Jan Lenaerts en dr. Paul Van Wanghe worden in de bloemetjes gezet: precies 25 jaar geleden hebben ze de eerste intramurale dienst voor osteoporose en metabole botziekten in Limburg opgericht. Ze waren de eersten die de toenemende problematiek van osteoporose of botontkalking in kaart brachten. Samen met collega’s dr. Christine Langenaken en dr. Isabelle de Wergifosse wijzen ze de weg naar de toekomst.
38 JessaLinea 25 jaar osteoporosekliniek
De osteoporosekliniek van het Jessa Ziekenhuis, de enige
Bones are not stones
intramurale ziekenhuisdienst in zijn soort in Limburg, blaast
Lenaerts en zijn team hebben de voorbije 25 jaar belang-
dit jaar 25 kaarsen uit. Mede-bezieler dr. Jan Lenaerts
rijke stappen gezet in de preventie en behandeling van
stond ook mee aan de wieg van het REUMA Instituut in
osteoporose en gerelateerde fracturen. En daar houdt het
Hasselt, een associatie van reumatologen die zich tot doel
niet op. “De toekomst ziet er veelbelovend uit”, aldus
stelt om gespecialiseerde reumatologie-raadplegingen en
Lenaerts. “Doordat we de pathofysiologie van het bot
de bijhorende onderzoeken uit te bouwen. De reumatolo-
steeds preciezer doorgronden, komen er nieuwe en
gen zijn onder meer verantwoordelijk voor de organisatie
gerichte therapieën die het mogelijk maken om de patiënt
van de medische zorg binnen de afdeling endocrinologie,
nieuw bot te laten aanmaken. Een belangrijk inzicht: bones
neurologie, pneumologie & reumatologie van het Jessa
are not stones. We zetten stappen in de richting van
Ziekenhuis waar de observaties en dagopnames gebeuren.
regeneratieve geneeskunde. Ik verwacht dat we over enkele jaren over medicatie zullen beschikken die de
Grondig onderzoek
botaanmaak fors kan stimuleren. Tegelijk wordt er volop
Zowat 40 procent van alle vrouwen en ongeveer 25
gewerkt aan medicatie die de spierkracht bevordert, dit als
procent van de mannen worden vroeg of laat geconfron-
aanvulling op fysiotherapie. Het belang van de spierkracht
teerd met een osteoporosefractuur, voornamelijk aan de
en met name de afname van spierkracht bij ouderen staat
pols, wervel of heup. Gezien de vergrijzing van onze
volop in de aandacht.”
bevolking zal deze aandoening in de toekomst alleen maar meer mensen treffen. Naast de leeftijd van de patiënt,
Specifieke revalidatie
spelen ook botdensiteit en andere risicofactoren een rol.
De osteoporosekliniek van het Jessa Ziekenhuis bewijst de
Precies daar ligt de focus van de dienst metabole botziekten-
meerwaarde van een multidisciplinaire aanpak. “Dat is het
osteoporose van het Jessa Ziekenhuis. Dr. Jan Lenaerts:
resultaat van een goede samenwerking tussen de diensten
“We onderzoeken de belangrijke risicofactoren, gaan na of
reumatologie en revalidatie”, aldus Lenaerts. “We willen die
de patiënt medicatie inneemt die een negatieve invloed
samenwerking – zowel met de diensten orthopedie en
heeft op osteoporose en voeren vervolgens een botmeting
geriatrie als met revalidatie – verder intensifiëren. Dat stelt
uit. Op basis van het fractuurrisico, maar ook rekening
ons in staat om specifieke revalidatieprogramma’s te
houdend met het valrisico en eventuele eerdere fracturen,
ontwikkelen voor patiënten met wervelindeukingen of
geven we een therapeutisch advies. Doordat we al deze
geriatrische patiënten met gebrekkige spierkracht. We
onderzoeken in eigen huis uitvoeren, boeken we grote
dromen er ook van om een fracture discharge-programma
tijdswinst. Een huisarts weet bovendien: als we een
te kunnen opstarten, samen met de diensten orthopedie,
patiënt naar de osteoporosekliniek in Hasselt doorverwij-
spoedgevallen en geriatrie en met de huisartsen. Het
zen, krijgt hij of zij meteen een zeer grondig onderzoek.”
belang van de huisarts in de detectie en behandeling van osteoporose zal alleen maar toenemen.”
Nadruk op risicopatiënten Een consultatie in de osteoporosekliniek kan zeker nuttig zijn. Niet alleen geldt dit voor vrouwen van 65 jaar en ouder, maar ook voor andere, vaak jongere risicogroepen, zoals patiënten die chronische steroïden moeten innemen, patiënten die anti-hormonale therapie krijgen na borstkanker, patiënten na een transplantatie en patiënten met een zogenaamde low impact fractuur.
MEER INFO jan.lenaerts@jessazh.be tel. 011 30 98 63
JessaLinea 25 jaar osteoporosekliniek
39
EBUS is een minimaal invasief onderzoek met een hoge diagnostische accuraatheid.
40 JessaLinea Voorloper in longonderzoek
Voorloper in longonderzoek Endobronchiale echografie (EBUS)
EBUS, voluit Endobronchial
hij een circulair of radiair zicht
zowel goedaardige als kwaadaardige
Ultrasound, is een onmisbaar
rondom een bronchus. Tijdens een
afwijkingen van lymfeklieren enkel
onderzoek geworden in de
flexibele bronchoscopie kan de
worden opgespoord via een media-
diagnostiek van longziekten en
miniprobe dieper in de kleine
stinoscopie, een chirurgische ingreep
meer bepaald longkanker. Tijdens
luchtwegen worden gebracht.
waarvoor een ziekenhuisopname
een EBUS kan de longarts met
Hiermee verlegt men de kwaliteits-
nodig is. Cuppens: “Een behoorlijk
behulp van een echografiesonde
grens in de diagnostiek van meer
invasieve ingreep die bovendien
doorheen de luchtwegwand heen
perifeer gelegen letsels in het
geen toegang biedt tot alle lymfe-
kijken om het omliggende weefsel
longweefsel. Zo kan bij een aantal
klierstations. Lineaire en radiaire
in beeld te brengen. Op deze
patiënten een transthoracale punctie
EBUS zijn daarentegen minimaal
manier kan gericht een biopsie of
onder CT of zelfs een thoracoscopi-
invasieve onderzoeken, die een half
een punctie met een fijne naald
sche biopsie voorkomen worden.
uur in beslag nemen en kunnen
worden verricht. Dr. Karin Pat en
Dr. Karin Pat en dr. Kristof Cuppens
plaatsvinden op ambulante basis. Een
dr. Kristof Cuppens, respectieve-
zijn ondertussen bijna twee jaar aan
bijkomende troef is dat EBUS minimale
lijk als respiratoir oncoloog en
de slag met deze techniek.
risico’s op complicaties inhoudt. De
longarts verbonden aan het Jessa
belangrijkste bijwerkingen zijn hoest
Ziekenhuis, zijn tot nog toe de
Voortrekkers
die gepaard kan gaan met bloed, en
enige longartsen in Limburg die
“We hebben onze expertise in het
koorts in de 24 uren na het onderzoek.
radiaire EBUS kunnen aanbieden.
gebruik van EBUS mede te danken aan
Bij afname van perifere biopsies met
het feit dat we in het Jessa Ziekenhuis
de miniprobe bestaat er een kans van
Er bestaan twee vormen van EBUS.
veel praktijkervaring hebben opgedaan
minder dan vijf procent op een
De lineaire EBUS, al enkele jaren in
via samenwerking”, verklaart Cuppens.
pneumothorax. Dit risico is kleiner dan
omloop, laat toe om weefselstructuren
“We voeren EBUS-onderzoeken uit bij
bij een CT-geleide punctie.”
in één vlak lineair in beeld te brengen
onze eigen patiënten, maar ook bij
ter hoogte van de grote luchtwegen.
patiënten uit het Sint-Franciscus-
Lage negatieve predictieve waarde
Deze techniek wordt vooral gebruikt
ziekenhuis, az Vesalius en het Sint-Trudo
Toch één “minpunt”: onderzoeken als
om een eventuele aantasting van
Ziekenhuis. Daarnaast behandelen we
lineaire en radiaire EBUS hebben
lymfeklieren rondom de grote
ook patiënten die worden doorverwe-
vooral een hoge positieve en een
luchtwegen door longtumoren of
zen door het Limburgs Oncologisch
wat lagere negatieve predictieve
andere maligniteiten aan te tonen. Het
Centrum. Om een idee te geven: we
waarde. Met andere woorden: een
onderzoek kan onder lichte verdoving
hebben vorig jaar meer dan 260
negatief resultaat sluit niet altijd
plaatsvinden. De lineaire EBUS wordt
klassieke lineaire EBUS’en uitgevoerd.
ziekte of maligniteit uit.
ook gebruikt in de diagnostiek van
Daarmee zijn we bij de koplopers qua
sarcoïdose en soms bij tuberculose.
aantal onderzoeken en dus ook qua ervaring. We hebben daardoor een
Van lineair naar radiair
hoge diagnostische accuraatheid
De miniprobe of radiaire EBUS is een
verworven.”
echografie-sonde die precies tot op
MEER INFO kristof.cuppens@jessazh.be tel. 011 30 98 84
de millimeter en aan hoge snelheid
Minimale complicaties
rond zijn as draait. Hierdoor creëert
Nog niet zo lang geleden konden
karin.pat@jessazh.be tel. 011 30 98 86
JessaLinea Voorloper in longonderzoek 41
Topscore
voor halsslagaderchirurgie Risico op beroerte minimaal
Welgeteld vijf patiënten van het Jessa Ziekenhuis zijn
de diensten ook ondersteunen om hierover publiek te
in de periode 2012-2016 getroffen door een beroerte
rapporteren.”
binnen de 30 dagen na hun halsslagaderoperatie. Dat komt overeen met 1,4 procent van de Jessa-patiënten
De juiste afweging
die de voorbije vijf jaar geopereerd zijn voor asymp-
De kwaliteitsanalyse heeft in dit geval betrekking op
tomatische carotis stenose. “We blijven ruim onder de
zogenaamde asymptomatische patiënten, die geen last
internationale drempel van 3 procent”, verduidelijkt
ondervinden van de vernauwing in hun halsslagader maar
dr. Jos Vandekerkhof, diensthoofd vasculaire heel-
toch risico lopen op een beroerte als ze niet worden
kunde in het Jessa Ziekenhuis.
behandeld. Tegelijk is de chirurgische ingreep bij die patiënten zelf ook geassocieerd met een risico op beroer-
“Dit mooie resultaat bevestigt onze positie van voortrekker
te. Vandekerkhof: “We moeten dus een afweging maken
in kwaliteitszorg. Nog een veelzeggend cijfer: we noteren
tussen de risico’s pro en contra: opereren of niet? Voor de
0 procent sterftegevallen of hartinfarcten binnen de 30
keuze tot ingreep hanteren we een strikte indicatie
dagen na een halsslagaderoperatie. Ook dat is uiteraard
gebaseerd op internationale literatuur. Gelukkig slagen we
een uitstekend cijfer.”
erin het operatieve risico heel laag te houden, wat de balans gunstig doet uitslaan.” Voor alle duidelijkheid:
MIR-webtool
patiënten met een symptomatische vernauwing van de
Het Jessa Ziekenhuis hanteert sinds 2012 de MIR-webtool
halsslagader worden per definitie geopereerd.
(Medische Indicatoren Registratie) voor het registreren van medische indicatoren. Vandekerkhof: “De tool, die toegankelijk is vanuit het elektronische patiëntendossier, laat ons toe om onze prestaties als ziekenhuis tegen het licht te
MEER INFO
houden. Onze medische diensten gebruiken deze gegevens
DR. VANDEKERKHOF JOS Jos.vandekerkhof@jessazh.be - tel. 011 33 71 00
in hun besprekingen over kwaliteitsverbetering. We willen
42 JessaLinea Topscore voor halsslagaderchirurgie
1,4% <30 dagen postoperatieve beroertes
5,3% Postoperatieve bloedingen
0,6% Postoperatieve wondinfecties
De mooie resultaten bevestigen onze positie van voortrekker in kwaliteitszorg.
92% Vrij van complicaties
100
95
90 80 70 60 50 40
79
77
2015
2016
59
51
30 20 10 0
2012
2013
2014
Evolutie aantal ingrepen 2012 – 2016 (2012 geen volledig jaar)
JessaLinea Topscore voor halsslagaderchirurgie 43
JESSA & WETENSCHAP
JESSA, CENTRUM VOOR
WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK!
44 JessaLinea Jessa & wetenschap
SANDRA MEIJER EN DR. INGRID ARIJS programma-managers Jessa & Wetenschap
OP ZOEK NAAR BIOMERKERS IN DE PROGRESSIE NAAR MULTIPEL MYELOOM
Hoe evolueert het niet-kwaad-
dienen alle MGUS-patiënten medisch
aardige voorstadium monoklonale
opgevolgd te worden. Deze opvolging
gammopathie van onbekende
is intensief voor zowel de patiënten
betekenis (MGUS) tot multipel
(onzekerheid, regelmatige controles)
myeloom, een plasmacelkanker
als de economie/gezondheidszorg.
in het beenmerg? PhD-studente
Om deze redenen is de zoektocht
Bénedith Oben van het Limburg
naar biomerkers zo belangrijk.
Clinical Research Program (LCRP) start, onder de vleugels van Jessa & Wetenschap, een onderzoek naar biomerkers die kunnen voorspellen welke MGUS patiënten zullen evolueren naar multipel myeloom en welke niet. Multipel myeloom, ook gekend als de ziekte van Kahler, is tot op heden ongeneeslijk. De behandeling spitst zich daarom vooral toe op het onderdrukken van de symptomen en het stabiliseren van het ziekteverloop. Prof. dr. Jean-Luc Rummens (promo-
De geïdentificeerde biomerkers zullen kunnen voorspellen welke patiënten met MGUS ook werkelijk kanker zullen krijgen. Hierdoor staan we een stap dichter bij gepersonaliseerde geneeskunde, en kunnen we de patiënten op een meer persoonlijke en gerichte manier opvolgen.
tor): “Multipel myeloom is een van de
BÉNEDITH OBEN
meest voorkomende hematologische
Unieke collectie van stalen
kankers. In 2014 werden er in België
Om de progressie van MGUS naar
824 personen gediagnosticeerd met
multipel myeloom te kunnen
multipel myeloom. Deze plasmacel-
voorspellen, zijn er biomerkers
kanker wordt voorafgegaan door een
nodig. Dit zijn meetbare herken-
niet-kwaadaardig asymptomatisch
ningspunten in het DNA die de
voorstadium, MGUS. Jaarlijks evolueert
toestand van de ziekte weergeven.
ongeveer 1 % van de MGUS-patiënten
Bénedith Oben: “Ons onderzoek
naar multipel myeloom, maar op dit
focust zich op het zoeken naar
moment kan niet worden bepaald wel-
dergelijke biomerkers. Hiervoor
ke MGUS-patiënten multipel myeloom
onderzoeken we unieke biobank-
zullen ontwikkelen en welke niet.”
stalen van MGUS- en multipel myeloompatiënten. Op deze manier
Het belang van biomerkers
hopen we biomerkers te identifice-
Ondanks een relatief laag risico op het
ren die de progressie van deze
ontwikkelen van multipel myeloom,
kanker kunnen voorspellen.”
JessaLinea Jessa & Wetenschap
45
NIET-INVASIEVE DIFFERENTIËLE DIAGNOSE VAN LUIDRUCHTIG ADEMEN BIJ ZUIGELINGEN EN JONGE KINDEREN
Bijna de helft van alle kinderen
ultieme doel is een objectieve
heeft voor de leeftijd van 2 jaar
diagnose, een juiste behandeling en
minstens één periode van
een verbeterde levenskwaliteit voor
luidruchtig ademen achter de
het kind. Het project is vorig jaar
rug. Er zijn meerdere vormen van
van start gegaan, maar resultaten
luidruchtig ademen waarbij het
zijn er nog niet. De methode voor
verschil voornamelijk zit in de
het meten en opconcentreren van
oorzaak, in de subjectieve last,
ademlucht en voor het meten van
in medicatiebehoefte en in
inflammatiemerkers in het
evolutie. Een objectieve manier
neusslijmvlies wordt nu uitgewerkt.
om dit onderscheid vast te stellen, is er momenteel niet. Doctoraatsstudente Gitte Slingers zet er haar tanden in. De NiNbI (Non-invasive Noisy
Dr. Marc Raes (promotor):
breathing Infants) studie is opgezet
Door uitgeademde lucht en inflammatoire biomerkers te onderzoeken, hopen we een precieze diagnose te kunnen stellen van jonge kinderen met een luidruchtige ademhaling. Reutelen en piepen zijn aandoeningen met verschillende therapiebehoeften. Een ‘pieper’ help je met corticosteroïden en bronchodilatoren, maar een ‘reutelaar’ heeft hier zeker geen baat bij.
om de diagnose van luidruchtig ademen bij zuigelingen en jonge kinderen te optimaliseren. Aan de hand van biomerkers in de uitgeademde lucht en het neusslijmvlies, wil men de ‘piepende’ van de ‘reutelende’ kinderen onderscheiden. Hiervoor werkt de onderzoekster samen met dr. Gudrun Koppen van het VITO,Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek. Gitte Slingers (doctoraatsstudente LCRP): “Deze methodes vergelijken
GITTE SLINGERS
we met de huidige standaard procedure in de klinische praktijk, met name het bevragen van de ouders en klinisch onderzoek door de pediater. We hopen te komen tot een biomerker-profiel dat het onderscheid maakt tussen de verschillende vormen van luidruchtig ademen bij jonge kinderen. Het
46 JessaLinea Jessa & Wetenschap
LOW-LEVEL LASERTHERAPIE (LLLT) VOOR DE PREVENTIE EN BEHANDELING VAN RADIODERMITIS
Jolien Robijns, doctoraatsstudente
Maar ook de ervaring van de patiënt
Limburg Clinical Research Program
is hierin van belang.”
(LCRP) onderzoekt o.l.v. prof. dr. Jeroen Mebis de effecten van
Hogere levenskwaliteit
LLLT in de preventie van radio-
Eerder onderzoek van het LCRP
dermitis bij patiënten met borst-
binnen het Jessa Ziekenhuis en het
kanker en hoofd-halskanker. Dat
Limburgs Oncologisch Centrum (LOC)
viel ook de stichting Kom op
toont aan dat LLLT de huidreacties
tegen Kanker op. Het kende ruim
tijdens radiotherapie bij borstkanker-
390.000 euro toe aan LCRP voor
patiënten vermindert (Robijns et al.,
het uitvoeren van dit onderzoek.
Support Care Cancer 2016). Robijns: “Met dit nieuwe onderzoek willen
Jaarlijks ondergaat ongeveer de
we nagaan of we LLLT ook kunnen
helft van de nieuwe kankerpatiën-
gebruiken om radiodermitis te
ten radiotherapie als onderdeel van
voorkomen bij borst- en hoofd-hals-
de behandeling. Een naar nevenef-
kankerpatiënten. Dit project moet de
fect daarvan is radiodermitis, een
levenskwaliteit van de patiënt
jeukende en/of pijnlijke huidreactie
tijdens zijn radiotherapie verhogen.
die erg op een brandwonde lijkt. 90
Ook het slaagpercentage van
à 95% van de patiënten krijgt er in
radiotherapie zal stijgen, aangezien
mindere of meerdere mate mee te
de bestralingsbehandeling minder
maken. Vooral aankleden, wassen en
vaak onderbroken zal moeten
andere dagelijkse activiteiten
worden. Aangezien LLLT een
worden pijnlijk. Sommigen moeten
niet-invasieve behandeling is, én
zelfs hun radiotherapie onderbreken,
simpel in gebruik, kan ieder zieken-
hetgeen nefast kan zijn voor het
huis met een radiotherapie-afdeling
slagen van de kankerbehandeling.
ze toepassen.
Nood aan bijkomend onderzoek
Uit voorlopige resultaten blijkt dat we ernstige huidreacties met LLLT kunnen voorkomen. Dat we de levenskwaliteit van de kankerpatiënt kunnen verbeteren maakt dit onderzoek net zo lonend.
Er bestaat onvoldoende wetenschap-
JOLIEN ROBIJNS
pelijk bewijs voor een algemeen aanvaarde behandeling voor radiodermitis. Het ontbreekt bovendien aan een preventieve therapie, stelt Robijns: “Precies daarom is het belangrijk dat we wetenschappelijk uitgebouwd onderzoek blijven doen naar preventieve behandelingsopties. We evalueren objectieve resultaten zoals huidscores en huidkwaliteit.
JessaLinea Jessa & Wetenschap
47
VERBETERDE ZORG VOOR PATIËNTEN MET VOORKAMERFIBRILLATIE (VKF)
poort” zegt Lien Desteghe.
In dit project willen we werken met een VKF-paspoort. Dit is een nuttige tool voor de artsen om de VKFpatiënten op te volgen. Bovendien bevat het ook praktische tips en instructies voor de patiënten.
Als doctoraatsstudente LCRP neemt
om het VKF-beleid te optimaliseren.
Lien Desteghe, samen met Jessa-
Ook andere recente studies tonen
artsen prof. dr. Paul Dendale en
aan dat een interdisciplinair,
dr. Johan Vijgen, deel aan het
verpleegkundig-gecoördineerde
project, dat geleid wordt door prof.
aanpak vereist is in de behandeling
dr. Hein Heidbuchel (UZA, UA en
en opvolging van VKF-patiënten. Er
UHasselt). De studie wordt uitge-
is echter nood aan extra onderzoek.
voerd in drie grote ziekenhuizen:
Voorkamerfibrillatie is immers de
het UZA, het UZ Leuven en het
meest voorkomende hartritmestoor-
Jessa Ziekenhuis. Desteghe: “Als
nis.
967.000 euro. Met dat bedrag ondersteunt het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek een grootschalig project dat moet achterhalen welke factoren het succes van geïntegreerde zorg voor VKF-patiënten verhogen. “We focussen daarbij op de effecten van gestructureerde educatie enerzijds, en anderzijds op gestroomlijnde communicatie aan de hand van een VKF-pas-
de resultaten positief zijn, zullen de betrokken ziekenhuizen alsook de andere ziekenhuizen interdisciplinaire, verpleegkundig-gecoördineerde VKF-zorg kunnen implementeren in
LIEN DESTEGHE
de dagelijkse praktijk.” Meest voorkomende hartritmestoornis Het Jessa Ziekenhuis heeft inmiddels meerdere studies uitgevoerd om mogelijke verbeterpunten in de zorg van VKF-patiënten in kaart te brengen. Het heeft bovendien al verschillende interventies getest
48 JessaLinea Jessa & Wetenschap
NIEUWE LABORATORIUMTEST VOOR DETECTIE INFECTIEUZE KIEMEN
Een nieuwe laboratoriumtest zou
rechtstreeks uit het bloed kan
straks bij patiënten met een
identificeren. Bovendien zullen alle
bloedvergiftiging bacteriën,
resultaten dezelfde dag gekend zijn.
virussen en schimmels binnen de
Zo kan de arts veel sneller de juiste
24 u én rechtstreeks uit het
antibioticabehandeling voorschrij-
bloed kunnen identificeren. Nu
ven.
duurt dat soms 2 tot zelfs 3 dagen. Niet goed voor de patiënt die in afwachting antibiotica krijgt toegediend, terwijl dat niet altijd op maat is. Maar beterschap is op komst. Jessa staat mee aan de tekentafel. Een Europees onderzoeksconsortium werkt momenteel hard aan het FAPIC-project (Fast Assay for Pathogen Identification and Characterization), een nieuwe laboratoriumtest die infectieuze kiemen bij patiënten met bloedver-
Het FAPIC-project is een Europees onderzoek, waar partners van over heel Europa betrokken bij zijn. Het Jessa Ziekenhuis is in dit geheel een third party, door de UHasselt aangesteld om de klinische evaluatie op zich te nemen.
giftiging sneller kan opsporen. Goede vooruitzichten voor patiënten met levensbedreigende
VALENTINO D’ONOFRIO
infectieziekten, die het nu nog
Klinische evaluatie
moeten stellen met een meerdaag-
De UHasselt is samen met het Jessa
se empirische antibioticatherapie.
Ziekenhuis, o.l.v. prof. dr. Inge
Pas dagen later, als de resultaten
Gyssens (promotor) verantwoorde-
van de bloedkweek gekend zijn,
lijk voor de klinische evaluatie.
krijgen ze een antibioticakuur
Valentino D’Onofrio, doctoraatsstu-
gericht tegen de oorzakelijke kiem.
dent LCRP licht toe: “Het systeem wordt ingezet in het Jessa Zieken-
Een belangrijk nadeel van een lange
huis en het Universitair ziekenhuis
empirische behandeling is de
in Zagreb bij 2000 patiënten. Dan
selectiedruk op het ontwikkelen van
zal blijken of deze snelle diagnose
resistente kiemen. Dat risico kan
ook werkelijk leidt tot een snellere
worden weggewerkt indien het
verandering in antibioticabehande-
FAPIC-project de gevoeligheidsge-
ling en dus een verbetering van de
nen voor antibiotica van de kiemen
resultaten voor de patiënten.”
JessaLinea Jessa & Wetenschap
49
Jessa Travel Clinic: Meer dan spuitjes zetten
Wie naar een tropische bestemming reist, krijgt voor
Voor en na de reis
zijn vertrek een of meerdere (verplichte) vaccins
Maar wat als je met een vreemde infectie thuiskomt? De
tegen infectieziekten in de Jessa Travel Clinic. Maar
Jessa Travel Clinic weet altijd raad, zowel pre travel als post
ook na terugkeer kunnen verre reizigers er terecht
travel. Alleen weten patiënten en huisartsen dat misschien
voor deskundig advies en de juiste therapie.
nog onvoldoende, vertelt Gyssens: “We dienen dagelijks vaccins toe om tropische infecties te voorkomen, maar we
De Jessa Travel Clinic is een vaste tussenstop op weg naar
zien weinig reizigers die met een infectie terugkeren. Vele
een (sub)tropische bestemming. Er wordt intens samenge-
patiënten worden doorverwezen naar het Instituut voor
werkt tussen meerdere gespecialiseerde infectiologen en
Tropische Geneeskunde in Antwerpen. Gewoon omdat veel
klinisch biologen. Hier moet je zijn voor een vaccin tegen
huisartsen de post travel-functie van ons centrum
gele koorts en preventie van malaria of andere exotische
misschien nog niet kennen.” Onbekend, onbemind?
infectieziekten. “We geven inlichtingen over de gezond-
“Precies: we doen veel meer dan enkel spuitjes zetten!”
heidsrisico’s en dienen de verplichte of aangeraden vaccins
Bij malaria is een snelle aanpak binnen bereikbare afstand
toe”, verklaart prof. dr. Inge Gyssens, medisch diensthoofd
nodig: “In heel wat gevallen zien we een onnodige
Infectieziekten en Immuniteit van het Jessa Ziekenhuis.
vertraging in de diagnose en behandeling, omdat er te laat
“We zijn bevoegd om het Internationale Certificaat van
aan gedacht wordt bij patiënten die terugkeren van een
Vaccinatie van de Wereldgezondheidsorganisatie, het
tropenreis of omdat ze laat worden verwezen”, aldus
zogenaamde gele boekje, af te leveren.”
Jessa-infectioloog dr. Peter Messiaen.
50 JessaLinea Jessa Travel Clinic
Elke infectie vergt een aanpak op maat.
Countries or areas where malaria transmission occurs Countries or areas with limited risk of malaria transmission
Specifieke aanpak
apothekers. Gyssens: “We kregen zopas versterking van
Een bijzondere doelgroep voor de Jessa Travel Clinic zijn
een nieuwe collega, dr. Janneke Cox. Zij heeft de voorbije
recente vluchtelingen en uitheemse seizoenarbeiders die
twee jaar postdoctoraal onderzoek verricht in het Instituut
terugkeren van een reis naar hun land van oorsprong.
voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen. Tijdens haar
Gyssens: “Zij kunnen dezelfde infecties opdoen als Belgen,
opleiding tot internist-infectioloog in het Leids Universitair
maar zijn ook vatbaar voor besmetting door kiemen die in
Medisch Centrum kreeg ze de gelegenheid om zich in de
onze contreien niet of nauwelijks voorkomen. Voorbeelden
volle breedte van het vak te bekwamen. Tijdens haar
zijn malaria, paratyfus, en HIV-infectie. Alarmsignalen zijn
promotieonderzoek naar doodsoorzaken van patiënten met
koorts, klierzwellingen of een huiduitslag.” Elke infectie
HIV in Oeganda ontwikkelde ze een bijzondere interesse
vergt een aanpak op maat, benadrukt dr. Jeroen van der
voor HIV en co-infecties. Ze was ook betrokken bij het
Hilst, Jessa-infectioloog: “Wie tabletten tegen malaria slikt
opzetten van antibiotic stewardship-programma’s in
na een verblijf op een (sub)tropische bestemming, moet die
Burkina Faso en Cambodja.
zeker één tot vier weken na terugkeer blijven innemen. Stop je te vroeg, dan loop je alsnog een verhoogd risico op malaria.”
MEER INFO http://www.jessazh.be/jessatravelclinic
Versterking verzekerd De Jessa Travel Clinic werkt nauw samen met huisartsen en
CONTACT
Pre travel (een maand voor het vertrek): 011 30 97 40 Post travel (indien ziek na de reis): 011 30 94 85
JessaLinea Jessa Travel Clinic
51
52 JessaLinea Een MRI-scan met een pacemaker?
Een MRI-scan
met een pacemaker? Veiligheid voor alles
Hartpatiënten met een pacemaker kunnen enkel een veilige MRI-scan ondergaan als ze een MRI-conditioneel toestel onder de huid dragen. Momenteel betreft het zeker nog een minderheid. En zelfs dan zijn er belangrijke veiligheidsvoorschriften die in acht moeten worden genomen. Het Jessa Ziekenhuis wil samen met de huisartsen de procedure in de aanloop naar een mogelijke MRI-scan stroomlijnen. Een MRI-scanner wekt elektromagnetische straling op die de programmering en werking van een pacemaker kunnen verstoren. Bepaalde pacemakers kunnen bovendien een beeldverstoring op de scan veroorzaken, waardoor die onbruikbaar wordt. Wanneer de patiënt een zogenaamde MRI- conditionele pacemaker draagt, loopt hij in principe geen risico, mits toepassing van het juiste beleid. Jammer genoeg weten de radiologen vaak niet op voorhand welk type pacemaker er onder de huid van de patiënt tikt, zeker niet bij de extern geplaatste systemen.
JessaLinea Een MRI-scan met een pacemaker?
53
Nieuwe generatie
“Voor de pacemakers die niet in het Jessa Ziekenhuis
Een MRI-scan was tot voor kort “no option” voor
geplaatst werden, zijn er veelal onvoldoende
dragers van een pacemaker. De technologische
gegevens voorhanden. Vandaar dat we ons richten
vooruitgang heeft echter een nieuwe generatie van
tot de huisartsen.” (zie kader)
zogenaamde MRI-conditionele pacemakers gecreëerd. Maar daarmee is de kous niet af, aldus Pascal Hamaekers, verpleegkundig-consulent MRI op de dienst radiologie van het Jessa Ziekenhuis. “Of een dergelijke nieuwe pacemaker in de MRI mag, wordt altijd besproken met de cardiologen. Niet alleen de pacemaker, maar ook het type leads moet gekend zijn. Ook deze laatste moeten MRI-conditioneel zijn en geen breuken vertonen. Er mogen overigens
Voor elk type pacemaker gelden andere restricties inzake veiligheid.
geen oude leads van een vorig device achtergelaten zijn in het lichaam. De MRI-scan wordt vervolgens op maat van pacemaker en patiënt aangepast aan de
Win-win
richtlijnen van de pacemakerfabrikant. Tijdens de
“We willen vermijden dat een patiënt zich zonder
MRI moet de patiënt minimaal een monitoring
meer aanbiedt voor een MRI met eender welk type
krijgen van hartritme en oxymetrie.”
pacemaker, aangezien zijn onderzoek dan niet kan gebeuren op de geplande afspraak. Dit leidt tot
De weg naar winst
ongenoegen bij de patiënt, eventuele veiligheidsri-
Jessa Radiologie organiseerde eerder dit jaar een
sico’s en inefficiëntie op de dienst radiologie.
opleiding over deze problematiek. Liefst 150
Veiligheid gaat voor alles, maar ook efficiëntie is een
deelnemende radiologen, technologen en verpleeg-
graadmeter van kwaliteit. De afdeling radiologie wil
kundigen uit België en Nederland bewijzen dat dit
daarom de band met de verwijzende huisartsen
een hot topic is. In overleg met onze cardiologen
aanhalen.” Een mooie win-win …
werd ook een protocol afgesproken. Elke pacemakerfabrikant hanteert andere standaarden, voor elk type gelden andere restricties op het vlak van veiligheid. De nodige gegevens worden geverifieerd in samenwerking met de cardiologen. Er wordt een consult ingepland bij de cardiologen net voor de MRI om de toegelaten pacemaker in te stellen in MRI-modus. Na de MRI wordt de pacemaker door de cardioloog terug geprogrammeerd in het bedrijfsregime dat noodzakelijk is voor de patiënt. Hamaekers:
54 JessaLinea Een MRI-scan met een pacemaker?
MEER INFO pascal.hamaekers@jessazh.be tel. 011 33 80 00
Voor patiënten die een MRI nodig hebben en een pacemaker/ICD dragen die niet in Jessa is geplaatst:
wat willen we weten?
1. Merk en type pacemaker/ICD (en evt. serienummer)
2. Merk en type van de leads
3. Datum, indicatie en locatie van plaatsing pacemaker/ICD
4. Is er eventueel een vorige pacemaker/ICD geplaatst, zijn er oude leads aanwezig?
Praktisch: hoe een afspraak maken voor dergelijke patiënt? MRI-AFSPRAAK MAKEN VOOR
PATIËNT MET PACEMAKER/ICD
Device werd intern (Jessa) geplaatst
Device werd extern geplaatst
Bel callcenter radiologie Jessa 011 33 55 66
Verzamel de benodigde informatie (zie hierboven)
Vermeld duidelijk dat het om een patiënt met pacemaker/ICD gaat en dat deze intern geplaatst werd.
Bel callcenter radiologie Jessa 011 33 55 66
Vermeld duidelijk dat het om een patiënt met pacemaker/ICD gaat en dat deze extern geplaatst werd.
Vul alle benodigde informatie in op het invulformulier dat u via mail ontvangt en stuur dit terug naar radiologie@jessazh.be Nadat alles in samenspraak met cardiologie gecontroleerd is contacteren we u (of de patiënt) om te laten weten of het onderzoek al dan niet mag doorgaan. De nodige afspraken worden doorgegeven.
JessaLinea Een MRI-scan met een pacemaker?
55
Longfibrose sneller opgespoord Jessa satellietcentrum zeldzame longziekten
prof. Wim Wuyts
prof. Jonas Yserbyt dr. Jokke Wynants
56 JessaLinea Longfibrose sneller opgespoord
Het Jessa Ziekenhuis en het UZ Leuven gaan een
niet elke keer naar Leuven moeten. Op korte termijn wil ik
verregaande en unieke samenwerking aan die moet
bovendien Jessa-medewerkers opleiden, opdat zij als
resulteren in een snellere detectie en betere behan-
aanspreekpunt kunnen optreden van patiënten met
deling van zeldzame maar ernstige longziekten zoals
longfibrose.”
longfibrose. “We zetten een grote stap vooruit”, verzekert longarts dr. Jokke Wynants.
Nieuwe generatie medicatie Longfibrose kan verschillende oorzaken hebben: de
Verloren jaren
inhalatie van toxische stoffen zoals metalen vezels of
De eerste symptomen van longfibrose zijn vaak droge
organische stoffen zoals schimmels, zeldzame infecties,
hoest, kortademigheid en vermoeidheid. Omdat die redelijk
de inname van bepaalde medicijnen … “Maar vaak kennen
generieke klachten niet altijd op een ernstige aandoening
we de precieze oorzaak niet”, benadrukt Wynants. In dat
wijzen, wordt de ziekte vaak laat vastgesteld. Dr. Jokke
laatste geval spreekt men van idiopathische pulmonale
Wynants: “Er verstrijken soms jaren tussen het moment
fibrose. Hoewel de longziekte ongeneeslijk is, kan het
van de eerste klachten en de diagnose van longfibrose.
verloop ervan wel sterk worden afgeremd dankzij zoge-
Waarschijnlijk lopen we daardoor een aantal patiënten mis
naamde antifibrotica, een nieuwe generatie van medicatie.
doordat ze overlijden vooraleer we de juiste diagnose
Wynants: “Deze medicatie heeft in diverse studies zijn
kunnen stellen, of is de ziekte te ver gevorderd om nog
waarde bewezen, maar kent ook enkele bijwerkingen
een actieve behandeling te kunnen starten. Feit is in ieder
(o.a. milde leverstoornissen, huiduitslag bij zonblootstelling
geval dat het aantal patiënten groeit. Wellicht mede omdat
en gastro-intestinale klachten) die met de juiste expertise
we steeds meer kennis over de ziekte en de behandeling
kunnen opgevangen worden.”
vergaren. Door de langere levensverwachting van de bevolking kan een ziekte als longfibrose ook bij meer
Crepitaties
patiënten – liever vroeger dan later – worden opgespoord.”
Wynants is ervan overtuigd dat het satellietcentrum van het Jessa Ziekenhuis en het UZ Leuven een grote stap voor-
Uniek satellietcentrum
waarts is in de detectie en behandeling van longfibrose. Zijn
Om sneller en efficiënter te kunnen ingrijpen, hebben het
oproep aan de huisartsen is helder: “Als u bij het luisteren
Jessa Ziekenhuis en het UZ Leuven onder leiding van
naar de longen van een patiënt de typische velcro crepitaties
prof. Wuyts besloten om hun krachten te bundelen in de
– vergelijkbaar met het lostrekken van een klittenband –
strijd tegen zeldzame longziekten als longfibrose.
hoort, stuur die patiënt dan naar het ziekenhuis voor
Prof. Wim Wuyts en prof. Jonas Yserbyt (UZ Leuven): “We
bijkomend onderzoek. Ik kan het niet genoeg benadrukken:
hebben samen een satellietcentrum opgericht, meteen het
hoe sneller we een ernstige longziekte opsporen, hoe beter.”
eerste in zijn soort. Via dit centrum kunnen we de expertise die we hebben opgebouwd in Leuven, ten dienste stellen van onze collega’s in het Jessa Ziekenhuis en – belangrijker nog – alle Limburgse patiënten.” Wynants, naast longarts in het Jessa Ziekenhuis ook consulent in het UZ Leuven, vult aan: “De samenwerking tussen het Jessa Ziekenhuis en het UZ Leuven heeft als eerste voordeel dat Limburgse patiënten hun opvolging in Hasselt kunnen krijgen en dus
MEER INFO jokke.wynants@jessazh.be tel. 011 30 98 80
JessaLinea Longfibrose sneller opgespoord
57
De kwaliteit van de resultaten hangt mede af van de alertheid van de patiĂŤnt.
Slokdarm op scherp gesteld Hoge Resolutie Manometrie en pH-impedantiemeting
Huisartsen krijgen elke dag patiĂŤnten met oprispend maagzuur en slokdarmproblemen over de vloer. In geval van twijfel over de ernst van de aandoening, kan Hoge Resolutie Manometrie en/of een pH-impedantiemeting uitsluitsel bieden.
58 JessaLinea Slokdarm op scherp gesteld
Hoge Resolutie Manometrie (HRM)
flow restrictors. Het probleem is dat
om het refluerende vocht te meten.
brengt de werking van de slokdarm
die instrumentjes makkelijk verstop-
We gaan na in welke mate het vocht
uiterst gedetailleerd in beeld. “We
pen. Van oudsher de achillespees van
tot hoog in de slokdarm terugloopt
voeren metingen via een katheter uit
manometrie. Een meting met 22 flow
en of de patiënt dit registreert via de
op 22 punten”, verduidelijkt gastro-
restrictors maakt de kans op een
event-marker. Een waardevolle
enteroloog dr. Ignace Vanmoerkerke,
mankement logischerwijs een stuk
meting bij patiënten met reflux, zeker
die 25 jaar geleden manometrie
groter dan een meting met vier stuks.
diegene die slecht reageren op
introduceerde in het Jessa Zieken-
De meting zelf duurt amper 20
zuurremmers en bij wie een operatie
huis. “Traditionele manometrie meet
minuten, maar samen met de
overwogen wordt. Een klein nadeel is
de druk in de slokdarm slechts op
voorbereiding en het opruimen zitten
dat de meting slechts 24 uur
vier punten.” De voordelen spreken
we al snel aan twee uur voor één
bestrijkt, een momentopname.
voor zich: meer meetpunten staan
meting.” Om die reden wordt HRM in
Bovendien hangt de kwaliteit van de
garant voor een scherper beeld van
het Jessa Ziekenhuis enkel ingezet bij
resultaten mede af van de alertheid
de slokdarm. HRM maakt bovendien
patiënten met dysfagie. “Veel
van de patiënt. Als die niet conse-
komaf met de pull through-techniek,
ziekenhuizen laten de verbeterde
quent op de event-marker duwt,
waarbij een katheter centimeter per
techniek zelfs helemaal links liggen”,
kunnen we niet precies achterhalen
centimeter met een constante snel-
vervolgt Vanmoerkerke. “Niet
hoeveel last hij ondervindt.”
heid van de maag naar de slokdarm
onbegrijpelijk, maar natuurlijk wel
getrokken wordt. Zowel de oude
betreurenswaardig.” Een verpleeg-
techniek als de HRM werken met
kundige specifiek opleiden zou een
water-geperfundeerde katheters,
oplossing bieden, maar vergt
want water is niet samendrukbaar en
bijkomende personeelsinzet, wat
staat aldus toe om een druk te trans-
budgettair moeilijk blijkt.
fereren naar een meet-transducer. Zuur meten Flow restrictors
Om reflux te analyseren, vertrouwt
De keerzijde van de medaille: Hoge
Vanmoerkerke ook op pH-impedantie-
Resolutie Manometrie is een zeer
meting. In tegenstelling tot de
tijdrovende meetmethode. Vanmoer-
vroegere zuurmeting wordt daarbij al
kerke: “Om water druppelsgewijs
het teruglopende vocht (ook niet-zuur)
door de katheter te laten vloeien,
geregistreerd. “We plaatsen gedurende
maken we gebruik van zogenaamde
24 uur een katheter in de slokdarm
MEER INFO ignace.vanmoerkerke@jessazh.be tel. 011 33 76 15
JessaLinea Slokdarm op scherp gesteld
59
“Groeien is een werkwoord” Associatie urologie maakt snelheid
De Limburgse Kliniek voor Urologie, een associatie
Maastricht. Vanuit alle windstreken komen jonge artsen
van de medische diensten urologie van het Jessa
naar Limburg”, aldus van Renterghem. Evert Baten,
Ziekenhuis, het Sint-Franciscusziekenhuis, az Vesalius
assistent urologie aan de KU Leuven, won eerder dit jaar
en het Sint-Trudo Ziekenhuis, bestaat bijna één jaar.
de Elautprijs voor zijn onderzoek naar de wenselijkheid van
Tijd voor een evaluatie.
het toedienen van antibiotica voorafgaand aan een transurethrale resectie van de prostaat (TURP), uitgevoerd
“Het gaat hard”, steekt dr. Koenraad van Renterghem,
in het Jessa Ziekenhuis.
diensthoofd Urologie van het Jessa Ziekenhuis, van wal. “Onze associatie is een van de grootste urologiediensten in
Hoge verwachtingen
de Benelux. Dat is mooi, maar kwantiteit alleen betekent
Het wetenschappelijk onderzoek in de schoot van de
weinig. We proberen ons elke dag opnieuw te onderschei-
Kliniek voor Urologie doet het beste verhopen voor de
den met onze opleidingen, onze studies, innovaties … Die
komende jaren. van Renterghem: “We zetten onder andere
inspanningen beginnen vruchten af te werpen.”
een studie op die moet leiden tot een volledige genetische analyse van het sponsweefsel van de zwellichamen van de
Alle windstreken
penis. Op dit moment beschikken we daarvoor over
“Onze associatie leidt assistenten op afkomstig van de
genetisch materiaal van meer dan 180 patiënten, een
KU Leuven, UGent, UCL Leuven en de universiteit van
primeur in de urologie.” van Renterghem verwacht ook veel
60 JessaLinea Associatie urologie maakt snelheid
Ik was ervan overtuigd dat we met de robot een belangrijke voorsprong konden nemen.
van links naar rechts: Dirk Herremans, Kurt Dilen, Jozef Stragier, Kristiaan Vekemans, Jan Vanderkerken, Tom Tuytten, Peter Martens, Patrick Willemen, Bert Goossens, Koenraad van Renterghem, Dries Mortier en Frank Verduyckt
van een app die in samenwerking met de ingenieursfacul-
Robot
teit van de UHasselt wordt ontwikkeld. “Maar daar kan ik
En dan moeten we het nog even hebben over de Da Vinci-
voorlopig niets over kwijt, vanwege een vertrouwelijk-
robot. “Van meet af aan was ik ervan overtuigd dat we met
heidsovereenkomst.”
robot-geassisteerde chirurgie een belangrijke voorsprong konden nemen. Dat blijkt intussen ook. In het begin gebruik-
Hot spot
ten we de robot twee dagen per week, vandaag draait hij
Het meest zichtbare bewijs van de opmars van de Limburgse
vijf dagen per week. Het aantal prostaatkankeroperaties in
associatie van urologen: Hasselt is in korte tijd een hot spot
het Jessa Ziekenhuis is in een jaar tijd gestegen met 121
geworden voor urologiecongressen met (inter)nationale
procent.” Goed bezig? van Renterghem: “Groei, dat is het
uitstraling. van Renterghem: “In september waren we gastheer
woord.”
van de Europese patiëntendag van Wij Ook, een internationale zelfhulpgroep van prostaatkankerpatiënten. Op 25 november organiseren we onze vierde live surgery day voor huisartsen, met dit jaar simultaan uitgevoerde chirurgie in drie zalen. Klap op de vuurpijl is het congres van de Belgian Association of
Urology in Hasselt en Sint-Truiden, op 1 en 2 december. Alle Belgische urologen en assistenten zijn daar aanwezig.”
MEER INFO koenraad.van.renterghem@jessazh.be tel. 011 33 76 70
JessaLinea Associatie urologie maakt snelheid 61
VERBUM CHARACTERISTICS OF STRUCTURED PHYSICAL TRAINING
CARDIAC TRANSPLANT IN SYSTEMIC SCLEROSIS-ASSOCIATED
CURRENTLY PROVIDED IN CARDIAC PATIENTS: INSIGHTS FROM
CARDIOMYOPATHY: MONOCENTRIC EXPERIENCE OF 3 CASES
THE EXERCISE TRAINING IN CARDIAC REHABILITATION (ETCR)
J. Lenaerts, R. Westhovens, W. Droogne, A. Ciarka, J. Van Cleemput,
ITALIAN SURVEY.
E. De Langhe
M. Ambrosetti, P. Doherty, P. Faggiano, U. CorrĂ , C. Vigorito, D. Hansen, P. Sarto, A. Abreu, R. Pedretti
BACKGROUND: Cardiac involvement in systemic sclerosis (SSc) is a frequent complication, but end-stage cardiac failure remains uncommon and represents a poor prognosis.
BACKGROUND: Uncertainty exists about current delivery levels of exercise training (ET)
Heart-lung and lung transplant is an established treatment option for SSc-related pulmo-
during Cardiac Rehabilitation (CR) programmes.
nary disease. Due to the limited published data, no recommendations exist for cardiac
AIM OF THE STUDY: To evaluate ET modalities in the real world of CR facilities in Italy.
transplant in the context of SSc.
METHODS: This was an observational survey of aggregate data, collected from CR facili-
OBJECTIVES: We present our monocentric experience of 3 patients with SSc who under-
ties on a voluntary basis. Snapshots of a single working day at a local site were made, in
went cardiac transplant for SSc-related endstage heart disease (multiple hospitalisations
terms of characteristics of patients and ET programmes delivered.
due to failure of medical therapy and life-threatening complications).
RESULTS: Overall, 612 patients from 26 CR units were included, with an in-patient vs.
RESULTS: Case 1 is a 59-year-old male with limited cutaneous SSc. Antinuclear anti-
out-patient ratio of 3:1. Coronary artery disease (57.6%), heart failure (20.3%), and valve
body (ANA) was negative. He had vascular (digital ulcers) and cardiac (heart failure (left
disease/surgery (22.1%) were the most represented target groups. The prevalence of
ventricular ejection fraction (LVEF) 20%, NYHA class IV)) involvement, without major gas-
endurance continuous training, interval training, and resistance/strength training was
trointestinal or pulmonary involvement (no interstitial lung disease (ILD) or pulmonary
66.7%, 11.1%, and 9.0%; other non-aerobic endurance and non-resistance training mo-
arterial hypertension (PAH: assessed by right heart catheterization (RHC))). He underwent
dalities such as respiratory muscle training and calisthenics were reported in 39.9% and
a cardiac transplant at the age of 51, after a disease duration of 6 years. Post-transplan-
42.9% of cases respectively. Workloads for endurance exercise training were determined
tation immunosuppressant therapy consists of tacrolimus and mycophenolic acid, initially
by cardiopulmonary test, conventional 12-leads ECG exercise testing, 6min-walking test,
associated with methylprednisolon, which is the standard immunosuppression protocol
theoretical determination of heart rate, and rating of perceived exertion in 9%, 8%, 27%,
at our institution.
9%, and 40% of cases respectively. The average duration of the programmes (on an inten-
Case 2 is a 55-year-old male with limited cutaneous SSc. ANA was positive, 1/320, speck-
tion to treat basis) was 25 sessions of 42Âą11 minutes, with a frequency of 4 sessions/
led pattern, but no SSc-related autoantibody has been identified. He had gastrointestinal
week in 67% of patients.
(upper gastrointestinal tract dysmotility), muscular (myositis) and cardiac (heart failure
CONCLUSIONS: Despite advances in CR interventions, there is a significant need for im-
with secondary cardiac cirrhosis (LVEF 40%, NYHA class III)) involvement, without major
provement of functional evaluation and exercise training prescription, and consideration
pulmonary involvement (no ILD or PAH). He underwent a cardiac transplant at the age
of a wider range of training modalities in Italy.
of 54, after a disease duration of 7 years. Standard immunosuppressants were initiated. Case 3 is a 50-year-old male with diffuse cutaneous SSc. ANA was negative. He had vascular (digital ulcers), gastrointestinal (upper gastrointestinal tract dysmotility) and cardiac (heart failure with secondary cardiac cirrhosis (LVEF 40%, NYHA class III)) involvement, without major pulmonary involvement (no ILD or PAH). He underwent a cardiac transplant at the age of 49, after a disease duration of 4 years. Standard immunosuppressants were initiated. At present, 1,5 years (case 2 and 3) and 8 years (case 1) after transplant, the donor hearts are still functioning well. No other SScrelated organ manifestations have occurred. CONCLUSIONS: We present 3 patients with SSc who successfully underwent cardiac transplant for SSc-related end-stage heart disease. None had other major SSc-related organ involvement. This supports the limited published data that cardiac transplant is feasible and can be considered in end-stage SSc-related cardiomyopathy.
62 JessaLinea Rubriek Verbum
THE EFFECT OF DIET OR EXERCISE ON ECTOPIC ADIPOSITY IN
NATRIURETIC PEPTIDES IN THE CONTROL OF LIPID METABOLISM
CHILDREN AND ADOLESCENTS WITH OBESITY: A SYSTEMATIC
AND INSULIN SENSITIVITY.
REVIEW AND META-ANALYSIS.
K. Verboven, D. Hansen, J. Jocken, E. Blaak
W. Hens, D. Vissers, D. Hansen, S. Peeters, J. Gielen, L. Van Gaal, J. Taeymans
Natriuretic peptides have long been known for their cardiovascular function. However, a growing body of evidence emphasizes the role of natriuretic peptides in human substrate
OBJECTIVES: Ectopic fat depostion in youth with obesity is associated with an increased
and energy metabolism, thereby connecting the heart with several insulin-sensitive organs
cardiovascular disease risk. The aim of this meta-analysis was to summarize the evidence
like adipose tissue, skeletal muscle and liver. Obesity may be associated with an impaired
for the use of diet and/or exercise on ectopic adiposity in this population.
regulation of the natriuretic peptide system, also indicated as a natriuretic handicap. Evidence
METHODS: A systematic literature search was performed according to the Preferred Re-
points towards a contribution of this natriuretic handicap to the development of obesity,
porting Items for Systematic Reviews and Meta-analysis statement. Clinical trials that
type 2 diabetes mellitus and cardiometabolic complications, although the causal relation-
assessed ectopic fat deposition and included study arms with diet and/or exercise were
ship is not fully understood. Nevertheless, targeting the natriuretic peptide pathway may
searched in PubMed, PEDro and the Cochrane database.
improve metabolic health in obesity and type 2 diabetes mellitus. This review will focus
RESULTS: Hepatic fat content and intramyocellular lipid content were described in nine
on current literature regarding the metabolic roles of natriuretic peptides with emphasis
studies and three studies, respectively. Most studies included teenagers, and study dura-
on lipid metabolism and insulin sensitivity. Furthermore, it will be discussed how exercise
tion ranged between 3 and 12 months without follow-up. Using random-effects weights,
and lifestyle intervention may modulate the natriuretic peptide-related metabolic effects.
the standardized mean difference of the change in hepatic adiposity (totalling 320 subjects) was -0.54 Hedges’ g (95% confidence interval: -0.69 to -0.38 with p < 0.0001). By re-expressing this effect size, it is seen that diet and/or exercise results in an absolute reduction of intrahepatic lipid with 2%, which accords with a relative reduction up to 70%. Although there were significant ameliorations of insulin sensitivity, no significant changes in intramyocellular lipid were observed. CONCLUSIONS: This meta-analysis showed that diet and/or exercise is effective to reduce hepatic adiposity in youth with obesity.
JessaLinea JessaLineaRubriek Verbum 63
SYMPOSIA 2017-2018 SYMPOSIUM 'LIVE SURGERY UROLOGIE' DATUM:
zaterdag 25 november 2017
LOCATIE: Jessa Ziekenhuis, aula campus Salvator, Hasselt
SYMPOSIUM 'CARDIO 2018' DATUM:
zaterdag 2 december 2017
LOCATIE: Kinepolis Hasselt
SYMPOSIUM 'UROGENITALE PATHOLOGIE BIJ KINDEREN' DATUM:
zaterdag 9 december 2017
LOCATIE: Jessa Ziekenhuis, aula campus Salvator, Hasselt
SYMPOSIUM ‘QUALITY CONTROL IN SPINE SURGERY’ DATUM:
zaterdag 3 februari 2018
LOCATIE: Jessa Ziekenhuis, aula campus Salvator, Hasselt
SYMPOSIUM ‘JESSA EN WETENSCHAP’ DATUM:
zaterdag 10 maart 2018
LOCATIE: Jessa Ziekenhuis, aula campus Salvator, Hasselt
Dit is een voorlopige lijst van symposia. Voor een geactualiseerd overzicht en inschrijvingsmodaliteiten kan u terecht op www.jessazh.be/symposia. 64 JessaLinea Rubriek