OP STAP Jess! treedt in het voetspoor van een collega.
een dagje mee met het
MORTUARIUM G
IJ? MEE OP STAP MET DE MORTUARIUMMEDEWERKER? GE ZIJT GEK. BINNEN DE VIJF MINUTEN LIGT
GE ZELF VAN UW STOKJE, U KENNENDE. GEGNIFFEL ALOM TIJDENS ONZE DIENSTVERGADERING. IK PROBEER MIJN GEZICHT STRAK TE HOUDEN, MAAR PROESTTE HET NA VIJF SECONDEN OOK UIT VAN HET LACHEN. TOEGEGEVEN: TOEN IK PAS BIJ JESSA BEGON, MOEST IK EENS MET MIJN COLLEGA MEE OM EEN FOTO VAN EEN SONDE TE NEMEN. HOEWEL IK NOG MAAR AAN HET DEURGAT VAN DE KAMER STOND, OP EEN VOLGENS MIJ VEILIGE AFSTAND VAN HET VERSTE BED WAAR DE PATIËNT LAG, TROK IK METEEN LIJKBLEEK WEG EN ZOCHT IK ZO SNEL MOGELIJK EEN LEUK BEELD OP DE GANG -OP SOMMIGE AFDELINGEN TROUWENS EEN HEUSE UITDAGING!- OM MIJN GEDACHTEN OP TE FOCUSSEN. MAAR DAT WAS TWEE JAAR GELEDEN. ONDERTUSSEN BLEEF IK ZELFS RECHT, EN MET EEN BLOSJE OP DE WANGEN, TIJDENS HET VOLGEN VAN EEN LONGOPERATIE. IK KNIJP WEL NOG STEEDS MIJN OGEN TOE BIJ HET GEVEN VAN EEN KRUISJE ALS DE KIST OPEN IS.
Petra Thijs
RUBRIEK Rubriekzinnetje
25
ZORG VOOR DE PATIËNT/KLANT
EXPERT CONSULENT Leervermogen Ontwikkelen van medewerkers en klantsystemen Overtuigingskracht
SPECIALIST
Probleemanalyse Ontwikkelen van medewerkers en klantsystemen Oordeelsvorming
ZORGONDERSTEUNEND Discipline Stressbestendigheid Omgaan met details
BEHANDELEND
Besluitvaardigheid Oordeelsvorming Probleemanalyse INNOVATIE
PATIËNTENKLANTENCONTACT
Management identificatie Creativiteit Omgaan met details AMBASSADEUR
ZORGVERLENEND
Mondelinge presentatie Sociabiliteit Overtuigingskracht
Mondelinge uitdrukkingsvaardigheid Luisteren Sensitiviteit
Plannen en organiseren Aanpassingsvermogen Probleemanalyse PROCESONDERSTEUNEND
LEIDINGGEVEND Delegeren Groepsgericht leiderschap Individugericht leiderschap
VERTEGENWOORDIGER
KLANTGERICHTHEID INTEGRITEIT SAMENWERKING
Aanpassingsvermogen Discipline Inzet ADMINISTRATIEF Schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid Omgaan met details Vasthoudendheid TOEZICHT
COÖRDINEREND
Optreden Voortgangscontrole Stressbestendigheid
Voortgangscontrole Plannen en organiseren Initiatief
Onafhankelijkheid Omgevingsbewustzijn Organisatiesensitiviteit
VAKKUNDIG
Probleemanalyse Creativiteit Flexibel gedrag
MANAGEMENT ZORG VOOR HET PROCES
Visie Besluitvorming Ondernemerschap
AANSTUREND / VOORWAARDENSCHEPPEND
HET MORTUARIUM
volgens Jessa 2.0
Om meer duidelijkheid te scheppen voor medewerkers en leidinggevenden rond functies, opdrachten en verwachtingen, ontwierp de dienst personeel & organisatie het honingraatmodel. Welke functie je ook uitoefent bij Jessa, drie competenties zijn altijd vereist: klantgerichtheid, integriteit en samenwerking. Die drie competenties vind je centraal terug in de witte raat. Daarnaast worden er aan elke functie specifieke competenties toegekend. Voor een mortuariummedewerker zijn er twee functiespecifieke kenmerken, namelijk zorgondersteunend en procesondersteunend.
7
u45. De telefoon rinkelt. “Heb je zin om vandaag met mij mee te
zo is er toen besloten dat ik ook voor de foetussen zou zorgen. Ik heb
lopen? Het belooft een drukke dag te worden.” Ietwat in snel-
dan een mooi tekstje geschreven dat ik voorlees als ik een foetus naar
heid gepakt neem ik mijn pen en notitieboekje en 5 minuten later sta
het kerkhof breng. Vanuit het ziekenhuis getuigt dat van respect en
ik aan het mortuarium. Ik hap nog eens goed adem alvorens binnen
ook al is het maar iets kleins wat slechts enkele minuten tijd vraagt, ik
te gaan. Voor alles een eerste keer, dacht ik bij mezelf en ik moedigde
vind het wel belangrijk om dat te doen en niet ‘gewoon’ de foetus op
mezelf aan dat het allemaal wel zou meevallen.
het kerkhof af te geven. Kelly en Sofie staan wel nog steeds in voor de begeleiding van de ouders; maar zodra de foetus naar het mortuarium
Gelukkig stelt mortuariummedewerker Petra Thijs mij meteen op mijn
komt, neem ik het van hen over.”
gemak. “En gaat het lukken denk je? Je gaat zien dat het gaat meevallen hoor. Het klinkt misschien gek, maar dit is echt fijn om te doen.” Terwijl we op het pendelbusje richting campus Salvator wachten,
En, zijt ge geslaagd?
vertelt Petra hoe ze in deze job is gerold. “Mijn ouders hadden een
Terwijl Petra alle nodige documenten invult en controleert, vraag ik of
funerarium in Zonhoven en vanaf mijn veertiende draaide ik mee in de
er in de winterperiode meer mensen sterven. “Ze zeggen wel eens dat
zaak. Op mijn vierentwintigste nam ik de zaak over. Dat was best wel
de mensen bij het ontluiken en het vallen van de bladeren heengaan,
zwaar, je moet 24u op 24, 7 dagen op 7 beschikbaar zijn. Daarnaast
maar dat heeft er toch weinig mee te maken volgens mij. In al die
had ik een taxibedrijf en was ik 15 jaar lang ambulancier. Op het
jaren heb ik eigenlijk nooit een verschil gemerkt tussen de seizoenen.”
laatste werd het me allemaal wat veel en besloot ik om het roer om
Als alle papierwerk in orde is, neemt Petra me mee naar de onthaal-
te gooien. Een heel goede beslissing, ik had al veel eerder naar het
balie. “Telkens als er iemand overlijdt, moet ik ook een formulier
Jessa Ziekenhuis moeten komen. Ik werk hier ontzettend graag en als
invullen voor het wegnemen van de gehoorbeentjes en dat faxen naar
ik thuiskom zijn er geen kopzorgen. Dat is toch wel een andere manier
Sint-Augustinus in Antwerpen.”
van leven.” Dan nemen we terug het pendelbusje naar campus Virga Jesse. “En, zijt ge geslaagd”, vraagt de altijd even vrolijke buschauffeur Gust aan Geen risico’s nemen
Petra. Met een grote lach maakt ze duidelijk dat het dik in orde komt.
Aangekomen op campus Salvator kijken we of er nieuwe overledenen
“In het begin was ik heel stil”, vertelt Petra. “Maar ondertussen ken
zijn en welke lichamen al opgehaald werden door de begrafenisonder-
ik veel mensen op beide campussen, dat maakt mijn job eens zo fijn.
nemer. “Op deze campus mogen begrafenisondernemers de overlede-
Toen ik hier pas begon kon ik gelukkig op de hulp rekenen van Petra
nen ophalen zonder dat er een medewerker aanwezig is, op campus
De Smet en Katrien Gijbels van de pastorale dienst en op Ria Servaes.
Virga Jesse moet er altijd iemand van ons aanwezig zijn”, legt Petra
Zij hebben me hier wegwijs gemaakt. Ook van Carl Renckens heb ik
aan me uit. We wandelen naar de ruimte waar de frigo’s staan en waar
veel hulp gekregen. Ik sta namelijk ook in voor de uitleendienst. Toen
alle documenten liggen. “Als er een stickertje op de frigodeur hangt,
ik hier in januari 2015 begon liep de uitleendienst niet goed en heb-
dan wilt dat zeggen dat er achter die deur een lichaam ligt. Ik contro-
ben we dat terug op de rit gezet. Het is een fijne aanvulling op mijn
leer altijd of elk lichaam een identificatiebandje heeft en of die gege-
taken als mortuariummedewerker, wat in feite een eenzame job met
vens overeenstemmen met die van de sticker op de deur. Als dat niet
weinig sociaal contact is. Begrijp me niet verkeerd, ik vind het echt een
zo is, roep ik iemand van de afdeling vanwaar het lichaam komt zodat
fantastische job. Maar de combinatie mortuarium-uitleendienst maakt
die de identiteit kan bevestigen. Ik neem geen risico’s, dat is veel te
het perfect. Zo leer ik veel collega’s en afdelingen kennen. Bovendien
delicaat. Verder kijk ik of de lichamen aangekleed zijn of een OK-kleed
wordt het erg geapprecieerd dat ik het materiaal tot op de afdeling
aanhebben, wat ik vervolgens in ons computersysteem ingeef.”
breng en daar weer ophaal. Vele afdelingen zitten vaak tot over hun oren in het werk, dus alle kleine beetjes hulp zijn voor hen meer dan
In één van de frigo’s ligt ook een babylijkje. “Deze baby is 33 weken
welkom.”
oud. Gisteren kwam de imam langs voor een rituele wassing, vandaag of morgen komt een begrafenisondernemer het lichaampje ophalen.
Aangekomen op campus Virga Jesse gaan we eerst naar de hostessen
De regel is dat alle overledenen door een begrafenisondernemer
aan de inkombalie. “Wij hebben daar twee boeken liggen waarin we bij
opgehaald worden, op uitzondering van de foetussen. Vanaf 25 weken
elk overlijden op de juiste dag een plakker kleven met de patiëntgege-
spreken we over een baby. Vroeger bekommerden Kelly Vanhove en
vens. Zo weten de hostessen wie er ligt en voor wie er die dag even-
Sofie Niewold van de sociale dienst zich over de foetussen, zij brach-
tueel een begroeting kan zijn. Op campus Virga Jesse verzorg ik onder
ten ze dan bijvoorbeeld ook naar het kerkhof. Toen ik hier een aantal
meer de begroetingen op weekdagen van 1 tot 2 uur en op zaterdag
maanden werkte, vroeg ik of ik eens met hen mee naar het kerkhof in
van 2 tot 3 uur in de namiddag. De hostessen staan in voor de begroe-
Hasselt mocht. Zij zagen dat ik mij daar op mijn gemak voelde; ik ken
tingen tussen 6 en 7 uur ’s avonds. Om de dag te doorbreken, want er
ook de mannen van het kerkhof. Van mijn kant zag ik dan weer dat zij
is immers niet altijd een begroeting en begroetingen duren ook niet de
zich toch niet helemaal comfortabel voelden bij het hele gebeuren. En
hele dag, help ik dan op zaterdagmiddag met de medicatieverdeling op
OP STAP Jess! treedt in het voetspoor van een collega.
campus Salvator. Daar kunnen we trouwens al jarenlang beroep doen
waarop Petra nog eens aan het laken trekt zodat het mooi genoeg
op Bèreke (Lambert) voor de begroetingen die ’s avonds plaatsvinden.
over het lichaam ligt. Als alle nodige documenten ingevuld zijn, rijdt
Bèreke, ondertussen al 83 jaar, werkte vroeger in de wasserij.”
de begrafenisondernemer weg met de brancard en maakt Petra het lege ‘bed’ klaar voor de volgende. Ze verwijdert de lakens, ontsmet het bed, legt er een vers laken en nieuwe kussensloop op en rijdt
Rilling
het bed in de frigo. Eén ding weet ik nu al zeker: een mortuariumme-
Dan komen we aan in het mortuarium. “Persoonlijk vind ik het licht
dewerker legt kilometers af op een dag en heeft forsballen nodig.
op campus Virga Jesse beter aangepast voor begroetingen. Zie je
“Ik heb al dikwijls gezegd: hoe kleiner, hoe dapper, hoe groter, hoe
het verschil”, vraagt Petra aan mij terwijl ze de spots aandoet. “Spots
slapper”, zegt Petra met een knipoog.
geven een veel mooier licht waardoor je de kleur van het lichaam wat meer warmte kan geven. Met daglicht kan je dat effect nooit creëren.
Op de vraag of ze het soms niet moeilijk heeft, ondanks al die jaren
Wat er wel ontbreekt is de mogelijkheid om rustige muziek af te
ervaring, antwoordt Petra dat ze ’s morgens altijd eerst even op de
spelen in de wachtruimte. Families en vrienden zijn altijd muisstil in
lijst kijkt wie er ligt en hoe oud die persoon is alvorens de frigodeu-
de wachtruimte, waardoor je alle andere geluiden extra fel opmerkt.
ren te openen. “Want als je die persoon kent of als het een kindje of
Bijna continu hoor je voetstappen en het doorspoelen van de toilet-
baby’tje is, dan staat je hart toch heel even stil… Ook voor de andere
ten van de verdiepingen hierboven. Muziek zou dus zeker helpen, en
medewerkers is het soms zwaar. Onlangs moest een afdeling op
bovendien worden mensen daar rustig van.”
korte tijd drie mensen afgeven. Toen voelde ik heel duidelijk dat de verpleegkundigen toch even hun hart moesten luchten.”
Ondertussen belt de beëdigd geneesheer aan. “Die komt één van de lijken controleren. Voordat een lichaam gecremeerd wordt, moet de
“Zullen we het lege bed terug naar hematologie brengen? En dan
pacemaker namelijk verwijderd worden”, licht Petra toe. Vervolgens
kunnen we ineens naar de afdeling oncologie gaan, daar staat een
gaan we naar de afdeling hematologie, waar die ochtend een me-
aspiratietoestel dat naar de dienst medische instrumentatie gebracht
vrouw overleden is. Nadat Petra gecontroleerd heeft of de overlij-
mag worden. Als het toestel in orde is, noteer ik het vervolgens terug
densakte volledig en correct ingevuld is, gaat ze naar de kamer waar
in planon.” Onderweg komen we langs de naai- en linnenkamer, waar
de mevrouw ligt. Ze doet een paar blauwe handschoenen aan, maakt
Petra verse lakens en handdoeken oppikt voor het mortuarium. “Nu
een lichte buiging met haar hoofd en trekt met veel respect het laken
nog even nieuwe fixatieboxen ophalen en naar het uitleenlokaal
over de mevrouw. Samen duwen we het bed met de mevrouw door
brengen en dan kunnen we terug naar beneden.”
de gang en stappen de lift in. Plots houdt de lift halt, de deuren gaan open en een patiënt kijkt enkele seconden verstijfd naar het bed. Als ik nu aan dat moment terugdenk, krijg ik nog steeds een rilling
Bloemetjes van de kraamafdeling
over me heen. “Dat is helaas onvermijdbaar. We doen ons best om
Onderweg vertelt Petra dat sommige medewerkers echt bang zijn
een zo kort mogelijke route te nemen en maken altijd gebruik van de
om in het mortuarium te komen. “Ze komen dan met twee of drie, of
dienstliften, maar soms staan we toch nog oog in oog met patiënten
sommigen komen hier überhaupt nooit.” We wandelen verder door
of bezoekers.”
de gangen en komen langs de autopsieruimte. “Vorige zaterdag assisteerden mijn collega Martine Berx en ik een arts bij het uitvoeren van
Wanneer we terug aankomen in het mortuarium, komt er net een
een autopsie. Zo een autopsie duurt enkele uren en vraagt mentaal
begrafenisondernemer aangereden. “Ah, een nieuwe collega”, vraagt
toch wel veel van een mens. Bovendien is deze autopsieruimte erg
hij aan mij als ik de deur voor hem openhoud. Wanneer hij hoort dat ik
verouderd, wat het nog minder aangenaam maakt om daar autopsies
Petra volg voor ons personeelsmagazine, drukt hij mij op het hart dat
te laten doorgaan. Gelukkig komt daar binnenkort wellicht verande-
ik alles goed moet opschrijven, want Petra is een krak in haar werk.
ring in. Ook de rituele wassingen vinden in die ruimte plaats. Vaak
Ook dat staat bij deze genoteerd.
zijn daar heel veel mensen bij aanwezig die ontzettend emotioneel zijn, dan ben ik ’s avonds wel helemaal leeg.”
Hoe kleiner, hoe dapper
“Maar dat neemt niet weg dat ik mijn job fantastisch vind. Ik haal
Terwijl Petra en de begrafenisondernemer met behulp van een plank
daarenboven veel voldoening uit de positieve reacties van de fami-
en een hoes het lijk van de tafel op de brancard tillen, valt het me
lieleden en vrienden van de overledenen. Het gebeurt regelmatig
opnieuw op hoeveel rust en respect beiden uitstralen. Hoe gek dat
dat zij terugkomen om mij bloemen te brengen. Het doet ook deugd
misschien ook klinkt, je zou kunnen stellen dat je net zoals bij ver-
om op regelmatige basis van de kraamafdeling bloemetjes te krijgen
pleegkundigen en artsen ook hier die warme zorg terugvindt. Het zit
die mensen niet mee naar huis namen; ze fleuren het mortuarium
hem soms in hele kleine dingen, zoals de hoofdknik bij het binnenko-
wat op. Of onlangs kwam een vrouw speciaal van Scherpenheuvel af
men van de ruimte, haar veelzeggende respectvolle blik, de handen
om mij een doosje pralines als bedankje te geven. Ja, ik ben hier echt
die quasi perfect in kruisjesvorm op het lichaam liggen of de manier
content.”