Hippocampus nr. 308 (maart/april 2026)

hippocampus hippocampus

Woordje van de redactie

informatieblad van NELOS vzw

Het duikmagazine Hippocampus (kortweg Hippo genoemd) draagt de wetenschappelijke naam van het zeepaardje en is het bondsblad van NELOS vzw, de Vlaamse duiksportfederatie. We informeren over zaken die van belang kunnen zijn voor onze jeugdduikers, sportduikers, instructeurs, technische duikers, duikers met een handicap, vrijduikers, vinzwemmers en onderwaterhockeyers. Ook artikels over het onderwaterleven, onderwaterfotografie en -videografie, duikbestemmingen en allerlei technische en wetenschappelijke info met betrekking tot de duiksport komen aan bod.

Na de federalisering van België in 1978 ontstonden onder de koepel van de Belgische Federatie voor Onderwateronderzoek en -Sport (BEFOS/FEBRAS), die stichtend lid is van de wereldfederatie CMAS (World Confederation of Underwater Activities), de Nederlandstalige Liga voor Onderwateronderzoek en -Sport (NELOS) en de Ligue Francophone Belge de Recherches et d'Activités Subaquatiques (LIFRAS). Sindsdien zijn 'Hippocampus' en 'Hippocampe' de officiële bondsbladen van respectievelijk NELOS en LIFRAS. Beide bladen staan al meer dan 50 jaar op de bres voor nuttige informatie aan de Belgische duiker. In Vlaanderen wordt NELOS vertegenwoordigd door 154 duikscholen en -clubs. Met meer dan 10.000 leden is NELOS zonder meer de grootste duikfederatie in Vlaanderen.

NELOS-structuur

Download in het documenten centrum de NELOSstructuurbrochure voor meer info over wie wat doet binnen NELOS.

AIG-ASSISTANCE

Via je duikschool kan je het persoonlijk verzekeringskaartje bekomen, met daarop volgende info:

Policy number: ARENA 2.009.718/010

In geval van repatriëring/hospitalisatie ten gevolge van een duikongeval in het buitenland

'Call Center': +32 3 253 69 16

Coverfoto: Gehoornde slijmvis. Camera: Nikon Z7-2, ISO 200, 1/250 sec. bij f/22. Lens: 60 mm macro F/2.8 G. Foto: Luc Rooman.

Respect voor de onderwaterwereld is niet voor niets één van de speerpunten van Diamanten club (is jouw club al ingeschreven?), het is ook de rode draad binnen de werking van EUF. We zijn dan ook trots te mogen melden dat Thalassa Diving Gent genomineerd was voor de EUF ECO Award die op boot Düsseldorf werd uitgereikt. Wie gaat deze club achterna en dient in voor de volgende editie?

Ook Pascale Gigon viel in de prijzen. Zij behaalde goud op het WK Freediven in Athene en dat op haar 61e. Je leest haar onwaarschijnlijke verhaal in deze Hippocampus. Zin gekregen om ook te leren vrijduiken? Lees dan zeker het artikel over pooldiven en voor je het weet, zit in je in Dahab op de Vrijduikstage. Of is duiken in de mijngangen van Tuna Hästberg eerder iets voor jou? Je kan er ook voor kiezen om je duikvakanties een wetenschappelijk tintje te geven. Zegt dat je iets en heb je geen schrik van een beetje avontuur, dan is het 'Bazaruto Center for Scientific Studies' eventueel een optie, maar je moet er wel voor naar Mozambique. Gaat je voorkeur uit naar een andere bestemming en hou je van wrakduiken, overweeg zeker om je lid te maken van GIRT. Zo werk je mee aan het behoud van het cultureel erfgoed onder water. En of dat wrak nu een boot of een schip was, kom je in deze Hippocampus te weten.

Leg je de wrakken liever op de gevoelige plaat vast, denk er eens over na om deel te nemen aan het OBK of het ONK. Jouw foto prijkt volgend jaar misschien wel op de cover van ons bondsblad. Is filmen meer je ding? Het boek 'Duik in de wereld van de onderwatervideografie' helpt je om je beelden naar een hoger niveau te tillen. In ons overzicht van nieuw duikmateriaal staan geen onderwatercamera's, maar wel heel wat andere leuke nieuwigheden.

Volg je momenteel een opleiding en staan er proeven gepland, lees dan zeker het artikel over de aanpassingen van de openwaterproeven voor de verschillende brevetten. Deze wijzigingen zijn nu in voege.

We brengen hulde aan Hannelore en Lien, twee vertrouwde gezichten op het secretariaat, die respectievelijk 20 en 10 jaar in dienst van NELOS zijn. We zetten nog iemand in de bloemetjes, want tijdens de Algemene Vergadering van NELOS, waarvan je in de volgende Hippocampus een uitgebreid verslag te lezen krijgt, werd afscheid genomen van Ronny Margodt als voorzitter van onze liga. Hij geeft na 11 jaar de fakkel door aan Dirk Callaert. Het redactieteam strikte Ronny voor een interview, waarin hij ons een inkijk geeft in zijn indrukwekkende loopbaan. Ronny, dank je wel voor alles wat je de voorbije jaren voor NELOS betekende!

Veel leesplezier!

Bondsnieuws

Voor een gedetailleerd overzicht van het bondsnieuws in deze uitgave, zie blz.: 4

Reportages

Tuna Hästberg 6-11

Duikgeschiedenis: Valsalva 14

Duikgeschiedenis deel 9 16-22

Onderwaterarcheologie voor amateurs (GIRT Scientific Divers) 24-27

Duiken in Mozambique in het BCSS 28-34

Duik ik van een boot of van een schip? Wat is het verschil? 35 Nieuw duikmateriaal 36-39

Oosterschelde, broedkamer voor pijlstaartroggen 42-46

De fotokampioenen van het ONK 2025 48-53

Vaste rubrieken

Duikspinsels: Afgedankte dolfijn zoekt opvang 5 Jeugdduikhoekje - Al dat groen onder water (deel 1) .......................................... 12-13

Skubba & Fred: Een schatkamer 41

Wist je dat? Steeds meer haaienvlees op het menu 55-56

Hippoëzie: Dit water is mijn thuis (Anne-Marije Maris) 57

Close-up (Carl Antonissen) 58-59

Retro-Hippo 60-61

CMAS-Belgium (BEFOS-FEBRAS) / LIFRAS ........ 95 NELOS-boetiek / webshop 96 NELOS-katern / Hippo-colofon 97 Lopende agenda 98

Regionale info

Antwerpse Verstandhouding voor Onderwateronderzoek en - Sport www.avos.be

Brabantse Vereniging voor Onderwateronderzoek en -Sport www.bravos-vzw.be

Vereniging der Limburgse en Kempische Duikscholen www.limos-vzw.be

Oost-Vlaamse Vereniging voor Onderwateronderzoek en -Sport www.ovos.be

West-Vlaamse Vereniging voor Onderwatersport www.wevos.be

Correcties, tips en/of opmerkingen i.v.m. de cursusboeken, dossiers of documenten van NELOS stuur je naar: cursus@nelos.be. De andere e-mailadressen waarin PPT, documenten of instructormanual staat, zijn niet meer in gebruik.

Arbowetgeving

Is de Arbowetgeving van toepassing op NELOS-leden? De Juridische Commissie van NELOS heeft de Nederlandse Arbowetgeving opnieuw geanalyseerd en haar advies voor 2026 kenbaar gemaakt. 61

10 gouden regels

Duik veilig en duik je in de Oosterschelde, hou dan zeker rekening met de 10 gouden regels van de Oosterscheldeduiker.

Pooldiven, het zoveelste brevetje?

Pooldiven, kom je in de verleiding om het af te doen als weer iets nieuws? Of alleen voor vrijduikers? Waarom een pooldive-opleiding volgen en wat is pooldive eigenlijk?

NELOS-Infomap 2026

Tijdens de bijscholing over de NELOS-Infomap werd de grondige update van de openwateropleidingen 1*D tot 4*D toegelicht.

Leerboek 'onderwatervideografie'

Review van de tweede editie van het leerboek 'Duik in de wereld van onderwatervideografie’.

Vrijduikstage 2025 in Dahab

De NELOS Vrijduikstage 2025 in Dahab was een week van leren, grenzen verleggen en verbondenheid.

Goud voor Pascale Gigon

"Het was puur toeval dat ze een gouden medaille won", zei ze. Een gesprek met Pascale Gigon, 61 jaar en wereldkampioene apneu.

64

Lien 10 jaar bij het secretariaat

Lien 10 jaar sporttechnisch coördinator voor NELOS. N.a.v. de veeleisende administratie, opgelegd door Sport Vlaanderen en de overheid, werd ook Lien Aerts in dienst genomen.

Hannelore 20 jaar trouwe dienst

Hannelore werd 20 jaar geleden aangenomen als 'sporttechnisch coördinator recreatieve sportbeoefening' voor administratieve en organisatorische taken.

Interview met Ronny Margodt

Toen Ronny in 1976 de houdbaarheidsdatum voor wedstrijdzwemmen bereikte, wou hij geen afscheid nemen van de watersport. Het zou zeilen of sportduiken worden.

Op weg naar goud

Het jeugdsportproject 'Op weg naar goud' sloot zijn vierde projectjaar af op 31 december 2025. Ook in 2026 doen we verder met dit project.

Koninklijke club worden

Finis coronat opus (volgens Ovidius), de kroon op het werk - Krijgt jouw club het predicaat 'koninklijke'? Hoe moet je dat aanvragen? We leggen het je uit.

Vrijwilligers gezocht

Het ECO-project van duikschool Thalassa Diving Gent werd genomineerd voor de EUF ECO Award en mocht tijdens boot Düsseldorf op het podium komen als eervolle tweede. 66 76 87 63 94 96 62 68 80 88 72 84 90

Voor een vlotte verzending, een geslaagde verkoopactie en een goed gevulde boetiek zoeken we extra vrijwilligers die af en toe willen bijspringen in onze NELOS-boetiek.

EUF Lavanchy Award 2026

Werd uitgereikt aan Steffen Scholz, omdat hij een significante en duurzame bijdrage heeft geleverd aan de verantwoorde ontwikkeling van de Europese duikgemeenschap.

EUF ECO Award 2026

Duikspinsels

Afgedankte dolfijn zoekt opvang

Iedereen in Brugge en wijde omgeving kent Boudewijn Seapark, of kortweg het Boudewijnpark. Voor mij, zoals voor zovelen, pure nostalgie en nu vooral vergane glorie, al blijft het na al die jaren nog steeds een pretpark waar altijd wel iets te beleven valt. In de winter is er een schaatsbaan. Wij gingen er af en toe naar de binnenspeeltuin en sinds een aantal jaar is er een aquapark. Toch is het al generatieslang bekend omwille van het dolfinarium dat, hoewel het omstreden is, populair blijft.

Het is een hele tijd geleden dat ik een show heb bijgewoond, maar ook wij gingen er als jonge ouders nog wel eens heen. Voor kinderen blijft het, geef toe, magisch om de dolfijnen en zeeleeuwen kunstjes te zien opvoeren.

Het Brugse dolfinarium staat al jaren onder druk, maar de voorstellingen blijven doorgaan. En ik begrijp het wel. Wij beseffen niet altijd meer hoe bevoorrecht we zijn om deze dieren af en toe in hun natuurlijke habitat

te mogen bewonderen, als we al het geluk hebben om ze tegen te komen. En vinden wij het stiekem ook niet fijn om een dagje in de dierentuin door te brengen?

Dolfinaria blijven dus tot de verbeelding spreken en toch sluiten ze één voor één hun deuren. Dat lot is over een aantal jaar ook Boudewijn Seapark beschoren.

Rest de vraag wat er dan met de dolfijnen moet gebeuren? Ze vrijlaten lijkt allesbehal-

Advertentie

START TO DIVE

Zoek een club: www.nelos.be

ve de beste optie, de meeste dieren overleven dat gewoonweg niet.

Dolfijnenshows zijn (ik geef het toe) niet meer van deze tijd. Wat mij betreft mogen de dieren van een rustige oude dag genieten. Is het voorstel van Pairi Daiza om een opvangcentrum te bouwen voor afgedankte dolfijnen dan toch een goed idee? 

Deze gratis duikinitiatie is speciaal voor:

Naam en voornaam

Zoek via de clubzoeker een duikschool die initiaties aanbiedt en informeer bij hen wanneer je er terechtkan voor een initiatie.

Duiken in T una Hästberg

Eind april was het eindelijk zover! Met een team Belgische duikers vertrokken we onder leiding van Stijn Vandenberghe naar Zweden.

Onze auto's zaten propvol met technisch duikmateriaal én met een flinke voorraad thermisch ondergoed, want we gingen duiken in de mijnen van Tuna Hästberg en Langban.

Iedereen in ons elfkoppige team had al ervaring met grot- en mijnduiken, maar deze expeditie was toch anders. De omstandigheden zouden uitdagender zijn: water van slechts 3°C en een netwerk van kilometerslange tunnels, waar nog niemand van ons eerder had gedoken.

Na een rit van 1.500 km bereikten we onze bestemming, het voormalige mijnstadje Tuna Hästberg. Diep verscholen in het uitgestrekte en bosrijke Zweedse landschap en grotendeels desolaat, maar gekenmerkt door een rijke geschiedenis in de mijnbouw. In 1968 sloot de ijzerertsmijn definitief haar deuren en bleef er weinig over voor de lokale bevolking. Zo bleek ons verblijf de plaatselijke school te zijn, die wegens gebrek aan leerlingen een andere bestemming heeft gekregen. Maar ook hier hangen foto's van mijnwerkers, geologische lagen en verschillende mineralen. Het zou de komende dagen onze uitvalsbasis worden op een boogscheut van de mijn. Vier dagen waarin we meer reeën dan locals zagen.

Na een deugddoende nachtrust was iedereen vroeg uit de veren en vol spanning om eindelijk de mijn te gaan verkennen. We werden ter plaatse ont-

vangen door Anders Etander, één van de bezielers van de Adventuremine. Hij wist ons te vertellen dat er naast het duiken nog heel wat te beleven is op de site. Zo kan je begeleide groepswandelingen doen die je via de verschillende niveau's tot aan het waterniveau op 80 meter onder de bodem brengen of kan je genieten van een prachtige sauna die op diezelfde diepte aan de rand van het oude water in een oude ontginningszaal werd opgetrokken. Vanuit gans Europa komen mensen deze bijzondere locatie bezoeken. Ook al klonk dit alles heel interessant, iedereen stond al klaar om zijn duikuitrusting naar beneden te brengen. Ons materiaal mocht gelukkig met de goederenlift naar beneden, maar wijzelf moesten te voet via een houten trap de 428 treden afdalen –bijna het dubbele van de trappen van de Leeuw van Waterloo! Alleen al deze tocht voelde als een expeditie op zich. Beneden kwamen we terecht in een andere wereld. Nauwe gangen, lage plafonds, roestige wagonnetjes en oude schakelkasten: alles leek nog in originele staat. Zelfs de gaten voor de dynamietstaven zaten nog in de muren. Toch was de infrastructuur perfect aangepast

aan duikers, dankzij het werk van het Adventuremineteam sinds 1998. Op het einde van een 150 meter lange gang bevindt zich een volwaardige duikzone met compressorruimte, verwarmde rustruimte en een uitstekend toegankelijk duikdok. Kortom de perfecte uitvalsbasis om drie dagen te duiken.

Het kristalheldere water wachtte ons op! Er werd gebrieft, materiaal werd klaargemaakt, de routes werden overlopen en de namen van de buddyteams werden op het bord geschreven. En dan was het eindelijk zover. De eerste keer ons hoofd onder water steken om deze prachtige omgeving volledig in ons op te nemen. Bailouts werden aangeklikt en behoedzaam ging iedereen te water. Het water van 3°C zorgde ervoor dat een koude rilling over onze rug liep of was het toch eerder de spanning? De juiste lijn werd gezocht en iedereen kon vertrekken op zijn verkenningstocht in de geschiedenis.

Na een duik van ongeveer een uur kwam iedereen fris, maar met een grote glimlach terug op het duikplatform. In de dagen die volgden, maakten we vijf duiken. De namen op het whiteboard –Östra Västra, The Hanging House, Indy Lake, Keyhole, Electric Room, Bridge and Door, The Rabbit Hole – kregen elk hun eigen herinnering. We verkenden het niveau rond 40 meter onder de waterspiegel intensief, volgden de lijnen nauwgezet en vermeden vakkundig stofwolkjes. Via verschillende gangen met oude rails kwamen we op uiteenlopende plaatsen. Nauwe gangen werden afgewisseld met grote zalen, waarin de mineralen gewonnen werden. Oude gereedschappen stonden nog op hun plaats alsof ze gisteren waren achtergelaten. De elektrische schakelaars leken pas recent onder water gezet te zijn in de Electric Room. De intacte liftschacht Östra Västra was adembenemend en in die tijd de enige connectie met de buitenwereld. Over verlaten wagonnetjes, achtergebleven houten ladders en

door de burelen van de zwevende houten constructie van The Hanging House scooteren, gaf deze site nog meer uitstraling. Iedereen was het erover eens dat deze site enorm veel te bieden heeft. Er waren nog talloze plaatsen om te ontdekken en dan moesten de diepere niveaus nog verkend worden. Helaas is dit voor een andere keer, want Langban – een andere mijn – wachtte op ons. Al het materiaal werd na de laatste duik opnieuw op de lift geplaatst en de lange klim naar het daglicht werd aangevat. Ondanks de koude is dit een toplocatie die door het heldere water, de artefacten en de structuren een échte duik in de geschiedenis is. 

KENNETH DUPONT

Grot- en mijnduiken zijn duiken die bijzondere risico's met zich meebrengen. De Commissie Sportduiken stelt dat dergelijke duiken zonder degelijke opleiding absoluut uit den boze zijn.

NELOS biedt deze opleidingen zelf niet aan. Duikers die zich hierin willen (bij)scholen kunnen zich richten tot onze Franstalige zustervereniging LIFRAS die deze opleidingen wel verzorgt (www.lifras.be).

Jeugdduikhoekje

Onderwaterbiologie

Al dat groen onder water (deel 1)

Zowel in de Put van Ekeren als in de Oosterschelde zie je als duiker heel wat groen groeien op en tussen stenen en in de zanderige bodem. Dat groen is onmisbaar voor een gezond watermilieu. Het is een plek waar talloze kleinere dieren en diertjes leven. Het zou dus wel erg oneerbiedig zijn om geen aandacht te schenken aan dat weelderige groen. Tijd om ons er – letterlijk en figuurlijk – in onder te dompelen!

En wat zien we eigenlijk? Zijn het planten of wieren? Wel, er is een groot verschil tussen het groen in het zoetwater van ons Putje en dat van het zoutwater in de Oosterschelde. Waar in zoetwater meestal planten groeien en bloeien, maar weinig wieren, is de situatie in het zoutwater net andersom. Daar groeien vooral wieren en zelden planten. En is dat nou zo'n groot verschil 'plant-wier', hoor ik je denken? Best wel.

Een plant herken je aan een duidelijke opbouw. Er is een echte wortel, die goed vastzit in de bodem en voedsel opneemt. Verder heb je een stengel en duidelijke bladeren met nerven. Planten gaan bloemen maken die, eens bevrucht of bestoven, zaden produceren die instaan voor het ontstaan van nieuwe plantjes. Wieren daarentegen zijn heel wat eenvoudiger. Een wier heeft geen wortels, maar een soort voetachtige aanhangsels, waarmee het wier zich kan vastzetten op een steentje of schelpje. Een wier gaat niet zomaar loszitten in het zand, daarvoor zijn die voetjes niet sterk genoeg. De voetjes dienen trouwens niet om voedsel mee op te nemen. Je ziet ook geen echte stengel of bladeren met nerven. Het zijn eerder bladachtige structuren. Zij staan in voor het opnemen van voedingsstoffen, die in het water zitten. Wieren hebben geen bloempjes en dus ook geen zaden. Hoe komen er dan nieuwe wiertjes? Dat gebeurt via sporenvorming.

Wat plant en wier wel gemeen hebben, is dat ze beide licht nodig hebben om te leven. Zonder licht gaan ze dood. Plant en wier hebben namelijk bladgroenkorrels, die dankzij licht en koolstofdioxide suikers en zuurstof kunnen aanmaken. Deze suikers zijn een belangrijke bron van energie voor plant en wier.

Dus van zodra je dieper duikt dan waar het licht kan doordringen, ga je geen planten noch wieren meer vinden. Dan is er alleen nog dierlijk leven. In de praktijk wil dit zeggen dat je in de

Oosterschelde zowat tot tien meter diepte tussen de wieren kan scharrelen, dieper groeien ze niet meer.

Zullen we eerst even in ons Putje duiken op zoek naar het groen? Zoals gezegd ga je hier weinig wieren vinden. Het meest in het oog springende wier dat de Put soms een geheimzinnig uiterlijk geeft, is draadwier. Het draadwier zelf bestaat slechts uit één cel. Al die aparte draadwiercellen gaan aan elkaar kleven tot ze watachtige draden vormen. Dan zie je op de zandbodem zo'n gelige watachtige wolken zweven, wat een wat spookachtig effect geeft.

Je kan ook kranswier vinden. Het lijkt op een onderwaterplant, maar is wel degelijk een wier. De bladachtige structuren staan mooi in een krans en soms zie je in de oksels van zo'n kransje oranje bolletjes. Vergis je niet, dit zijn geen bloempjes en dus ook geen zaden. Deze bolletjes worden wel gebruikt om nieuwe kranswiertjes te maken. Wat leuk is, is dat als je kranswier ziet, je weet dat het water van goede kwaliteit is. In slecht of verontreinigd water kunnen kranswiertjes niet leven.

En welke planten kan je er vinden? Je zal heel veel waterpest vinden. Waterpest ken je wel, het is het favoriete plantje om een goudvissenbokaal wat prettiger te maken voor de goudvis. Waterpest groeit enorm snel in de lente en zomer en vormt een echt oerwoud van lange stengels met veel korte blaadjes op de bodem. Ga zeker even in zo'n oerwoud kijken. Het krioelt er van klein leven: watermijtjes, slakjes, zebramosseltjes, vlokreeftjes, … Het speciale is ook dat je enkel vrouwelijke waterpestplantjes ziet in de Put. Heel apart, want zo kunnen er geen bloempjes en zaden gemaakt worden om mee voort te planten.

Maar toch lukt dat aardig, afgebroken stukjes plant kunnen op hun beurt tot flinke planten uitgroeien.

Een andere leuke plant is het fonteinkruid. De stengels groeien tijdens de zomer snel en lang naar de wateroppervlakte toe. Hun bloempjes moeten immers boven water uitsteken, zodat de wind de bloempjes kan bestuiven en er dus zaden kunnen ontwikkelen. Deze zaden vallen in het water, zakken naar de bodem en kunnen daar ontkiemen tot een nieuw plantje. Die vreemde 'stokjes' die je boven water ziet uitsteken in de zomer zijn dus de bloempjes van het fonteinkruid.

Oh jee, ik heb weeral veel te veel geschreven en wilde zelfs nog verder schrijven, want ik moet het ook nog hebben over de planten en wieren in de Oosterschelde. Er komt dus een vervolg in de volgende Hippocampus. Tot dan! 

Duikgeschiedenis – Valsalva

Het schrijven van een serie over de geschiedenis van het duiken is een werk van lange adem. Je zou kunnen wachten tot je als schrijver overtuigd bent dat je alle belangrijke momenten gevonden hebt, maar dan vrees ik dat je nooit publiceert. Ik heb er voor gekozen om na een eerste grondige opzoekingsperiode te starten met publiceren en om voor ieder deelartikel het geheel te bekijken. Ik aanvaard hierbij dat ik iets of iemand vergeet. Indien dat het geval is, dan kan ik dit rechtzetten met een kaderstuk of kort artikel, zoals dit over de Valsalvatechniek.

Als duikers leren we het Valsalvamanoeuvre als een techniek om de druk in de middenoorholte gelijk te maken met de omgevingsdruk. Deze techniek wordt beschreven als een krachtige uitademing terwijl de neusvleugels worden dichtgedrukt. De lucht stroomt dan vanuit de longen via de mondholte naar de buis van Eustachius en vervolgens naar de middenoorholte. Door de verhoogde druk op het binnenste trommelvlies zou het evenwicht met de omringende waterdruk moeten worden hersteld.

Dit manoeuvre verwijst echter ten onrechte naar Valsalva. De Italiaanse arts Antonio Maria Valsalva (1666-1723) beschreef het manoeuvre in zijn werk 'De Aure Humana' uit 1704 als een krachtige uitademing tegen een gesloten opening tussen de stembanden, op een vergelijkbare manier als bij het niezen. Hij gebruikte deze techniek in de eerste plaats om de doorgankelijkheid van de buis van Eustachius na te gaan en om pathologische vloeistof (abnormaal hersenvocht, bloeding, …) en middenoorvloeistoffen (pus, sereus vocht of secreet bij otitis media of perforatie) via een trommelvliesperforatie uit het middenoor te doen extruderen. De techniek is dus een middel om het middenoor van vocht en secreet te ontdoen en zorgt natuurlijk niet voor een

evenwichtige druk in de oren. Het is waarschijnlijker dat ons 'duikmanoeuvre' met een geleidelijke drukopbouw voor het eerst werd beschreven door de Engelse arts Joseph Toynbee (1815-1866) en vanaf dan onder duikers bekend werd. De tijd van de eigenaardige technieken om de druk binnen de oren te equilibreren kwam langzaam ten einde.

Het gebruik van het Vasalvamanoeuvre nam aanzienlijk toe toen fysiologen, zoals Ernst Heinrich Weber, de diepgaande cardiovasculaire effecten ervan documenteerden. Dat leidde tot de moderne toepassing ervan bij het diagnosticeren van hartaandoeningen.

Valsalva's voornaamste interesse ging uit naar het onderzoeken van de complexe structuur van het menselijk oor, waaraan hij een specifieke verhandeling wijdde. Hij

begreep de problemen die inherent zijn aan het drukverschil tussen het buiten- en binnenoor en ontdekte hoe hij het manoeuvre, waarmee hij opzettelijk de druk in het middenoor verhoogde, kon gebruiken om etterende vloeistof te verwijderen. Hoewel de naam Valsalva meestal wordt geassocieerd met het manoeuvre om de oren te klaren, waren zijn bijdragen aan de geschiedenis van de geneeskunde veel breder. Hij ontdekte verschillende anatomische delen (bijvoorbeeld de sinussen van Valsalva), legde de basis voor de ontwikkeling van de pathologische anatomie, introduceerde verbeteringen in de chirurgie en bevorderde compassionele zorg voor patiënten met psychische aandoeningen. 

Duikgeschiedenis deel 9

Tijdens de overgang van de 19e naar de 20e eeuw hadden de mensen waarschijnlijk dezelfde verwachtingen als wij honderd jaar later, maar dan zonder de Y2K-kopzorgen. De Y2K-bug werd veroorzaakt omdat de meeste softwaretoepassingen gecodeerd waren om slechts twee cijfers voor het jaar te gebruiken en dit om geheugen te sparen. Hierdoor vreesden sommigen dat wanneer '99' werd veranderd in '00', de computer het jaar zou interpreteren als 1900 in plaats van 2000, wat tot systeemstoringen zou kunnen leiden. De positieve ambiance rond de vorige eeuwwisseling pakte een paar jaar later zeer negatief uit voor de wereldbevolking. In de 20e eeuw schakelde de duiksport echter in een hogere versnelling.

Nadat de Schotse patholoog James Lorrain Smith zijn artikel publiceerde waarin hij het zogenaamde 'Lorrain Smith-effect' uitlegde, ging de ontwikkeling van de duikgeneeskunde met grote stappen vooruit.

In het eerste jaar van de 20e eeuw, toonde de Britse fysioloog Sir Leonard Erskine Hill (1866-1952) door middel van een experiment met een kikker aan dat decompressie luchtbellen in de bloedvaten veroorzaakte en dat deze bellen tijdens recompressie verdwenen.

Daaropvolgend bevalen Heller, Mager en von Schrötter in hun boek 'Luftdruck-Erkrankungen mit besonderer Berücksichtigung der sogenannten Caissonkrankheit' (luchtwegaandoeningen met speciale aan-

dacht voor de zogenaamde caissonziekte) een lineaire decompressie van 1 atmosfeer per 20 minuten aan.

eerste onderwater stereocamera

De Amerikaan Louis E. Walkins vroeg in datzelfde jaar 1900 een patent aan voor de 'Apparatus for Submarine Photography' (onderwaterfotoapparaat). Zijn apparaat kon stereofoto's onder water maken en gebruikte een elektrische lamp voor de belichting. Een jaar later kreeg hij zijn patent. eerste patent voor een vin

In 1907 vroeg de Kroaat Michael Kriskovic een Brits patent aan voor twee soorten vinnen om mensen te helpen bij het zwemmen. Het eerste model was een driehoekige plaat die aan de hand en onderarm werd beves-

Boven: Twee beschrijvende tekeningen uit de patentaanvraag voor de stereocamera door Louis E. Walkins.

Onder: Een tekening gebaseerd op de beschrijving in de patentaanvraag door Michael Kriskovic voor een vin.

tigd. Deze 'vin' kon aan een soortgelijke plaat van kurk die aan de bovenarm werd gedragen, worden bevestigd en met gespen

verbonden worden. Het geheel vormde een soort vleugel om onder water te 'vliegen'. Het tweede model werd met riemen aan de voet bevestigd en leek op een rudimentaire vin.

eerste duiktabellen

Zodra duikers op grotere diepte konden werken (en bouwvakkers onder verhoogde druk), ontstond het probleem van de decompressieziekte of caissonziekte. Paul Bert begreep in 1878 dat de oorzaak hiervan lag in het opgelost stikstofgas, meer bepaald de belletjes van dit gas gevormd bij snelle decompressie.

De arts, fysioloog en filosoof John Scott Haldane werd in 1860 geboren in een welgestelde Schotse familie en wijdde zijn leven aan onderzoek naar ademhalingsfysiologie.

Hij werd beroemd door zich op te sluiten in afgesloten kamers waar hij dodelijke gasmengsels inademde en de effecten daarvan op zijn lichaam en geest registreerde. In 1906 vroeg de Britse regering aan Haldane om onderzoek te doen naar de preventie van decompressieziekte.

Twee jaar later publiceerden Haldane, Arthur E. Boycott en Guybon C. Damant hun baanbrekende 120 pagina's lang artikel over decompressieziekte (op basis van hyperbare experimenten met geiten) 'The Prevention of Compressed-Air Illness' (De preventie van ziektes door samengedrukte lucht). In tegenstelling tot eerder werk leverde hun onderzoek met geiten de theorie, de gegevens en haalbare richtlijnen voor veilige decompressie op. Tabellen op basis van dit werk worden al snel overgenomen door de Britse Royal Navy en later door de Amerikaanse marine, en redden vele caissonwerkers en duikers van de decompressieziekte. Waarom experimenten met geiten? Zoals vermeld in het oorspronkelijke artikel: "… geiten waren zeer geschikte dieren omdat lichte symptomen ons op een duidelijke, objectieve manier opvielen. De minder ernstige symptomen van caissonziekte mogen niet worden verwaarloosd. Er zijn redenen om aan te nemen dat het optreden ervan niet precies wordt bepaald door de experimentele omstandigheden die in een ernstigere vorm tot zware en fatale gevolgen leidden. Ze kunnen niet goed worden gedetecteerd bij muizen of cavia's of zelfs bij konijnen. Geiten zijn misschien niet zo'n gevoelige indicatoren als apen of honden, en hoewel ze enigszins dom zijn en duidelijk ongevoelig

Eén van Haldanes geiten met een kromming in de linker voorpoot.

voor pijn, zijn ze in staat om emotionele relaties aan te gaan met hun omgeving, zowel levend als levenloos, die zo goed zijn dat degenen die met hen vertrouwd zijn, kleine afwijkingen met een redelijke mate van zekerheid kunnen detecteren. De 85 dieren die in de huidige experimenten werden gebruikt, waren een gemengde verzameling van gewone Engelse geiten zonder specifiek ras. Het meest voorkomende symptoom (van decompressieziekte) dat we hebben waargenomen bestaat uit het vertonen van tekenen die erop wijzen dat het dier zich ongemakkelijk voelt in een of meer van zijn poten. Het lichaamsdeel, meestal een voorpoot, wordt prominent in de lucht gehouden en het dier is duidelijk terughoudend om er gewicht op te zetten".

Deze pioniers op het gebied van decompressie ontdekten dat decompressieziekte bij de geiten kon worden voorkomen als de omgevingsdruk niet meer dan de helft daalde. In een hyperbare kamer kon een geit dus van een diepte van 50 m (6 atm) naar 20 m (3 atm) gaan, of van 30 m (4 atm) naar 10 m (2 atm), zonder decompressieziekte te krijgen. Bij een drukverandering groter dan deze daling van 2:1 vertoonden sommige geiten pijn in hun ledematen. Een resultaat van deze experimenten was de eerste reeks 'duiktabellen', met een overzicht van dieptes en tijden op diepte, om decompressieziekte te voorkomen.

eerste grote maritieme, archeologische expeditie

Edward Herbert Thompson (1857-1935) was een Amerikaanse consul in Merida, Yucatan, Mexico en had een grote interesse in archeologie. Hij kocht een stuk land met daarop de ruïnes van Chichén Itza, de belangrijkste stad van de Maya-beschaving. Met de hulp van indianen begon hij in opdracht van de

'American Antiquarian Society' en het 'Peabody Museum' van de Harvard universiteit een systematische verkenning van de vele gebouwen op de site.

Een legendarische traditie in Chichén was de cultus van de cenote, waarbij mensenoffers werden gebracht aan de regengod Chaac. Een cenote is een gat dat in een kalksteengebied ontstaat door het instorten van het dak van een ondergrondse grot, waarna het zich vult met regenwater. De slachtoffers werden in de grootste cenote van de stad (in het noordelijkste deel van de ruïne) gegooid, samen met kostbaarheden zoals gouden en jade sieraden.

In de buurt van één van de tempels ontdekte Edward een grote cenote. Thompsons

cenote (de 'Sacred Cenote' of 'Cenote de los Sacrificios' bij Chichén Itzá) had een diameter van 63 meter. Het water was 21 meter diep en de wanden rondom reikten 20 meter boven het wateroppervlak uit. Het was duidelijk dat de cenote een moeilijk te verkennen plek was. In 1909, sommige bronnen vermelden 1904, nadat de ruïnes verkend waren, begon men de cenote uit te baggeren. Zijn ontdekkingen van skeletten en offergaven bevestigden de legende.

eerste onderwatercinemafilm

De Britse onderwaterfotograaf en -cameraman John Ernest Williamson (1881-1966) verbeterde de 'Photosphere' (fotosfeer), een uitvinding van zijn vader. Met dit verbeterd toestel, dat hij 'Jules Verne' doopte, maakte hij onderwaterfilms en -foto's. Samen met

zijn broer George richtte Williamson het filmbedrijf de 'Submarine Film Corporation' op. Hun eerste speelfilm 'Thirty Leagues Under the Sea' met Williamson in de hoofdrol in een gevecht met een haai, kwam uit in 1914.

eerste US Navy-duiktabellen

De duiktabellen van de Amerikaanse marine, de C- en R-tabellen van het 'Bureau of Construction and Repair' (bureau voor constructie en reparaties), werden voor het eerst in 1915 gepubliceerd. Dit was een versie van de oorspronkelijke Haldane-tabellen, aangepast door French en Stillson, met een maximale diepte van 90 m. Deze tabellen waren niet de eerste duiktabellen, maar ze hadden wel een enorme, positieve impact op de veiligheid van de duikers en verdienen hierdoor een vermelding. Zonder deze tabellen was de duiksport waarschijnlijk nooit zo populair geworden.

USS Skate/F-4 (SS-23), ook gekend als 'Submarine No. 22' (ex-Skate).

De tabellen werden in 1916 gebruikt om de onderzeeër USS F-4 'ex-Skate' te bergen, die tot op een diepte van 306 ft (92 m) was gezonken.

eerste telefoongesprek tussen duiker en oppervlakte

De eerste communicatie tussen de oppervlakte en de duiker via telefoon vond plaats op 15 april 1915 tijdens de onderwatercontroles bij de Gemeentebrug en de Perebrug op het traject van Houthem naar Ghyvelde, dat toen in de frontlinie van de Eerste Wereldoorlog lag. Dankzij dit communicatiemiddel, een uitvinding van de Belgische, militaire duikploeg, kon de duiker onmiddellijk over zijn bevindingen verslag uitbrengen en bepaalde handelingen uitvoeren op bevel van de chef, zonder dat de duiker naar de oppervlakte hoefde te komen. Dit betekende een tijdwinst en, in tijden van oorlog, ook een lager risico.

speciale valluiken op onderzeeërs

In 1915 publiceerde de Amerikaanse maritieme architect en mechanisch ingenieur Simon Lake een artikel in 'Scientific American'. Hierin beschreef hij een uitvinding die sterk leek op die van de markies van Worcester. Lake had eerder samengewerkt met John Holland aan de ontwikkeling van onderzeeërs. Het plan van Lake voorzag in de bouw van speciale luiken in onderzeeërs, zodat duikers explosieven met vertraagde ontstekers aan de bodem van vijandelijke schepen konden plaatsen om daarna naar de onderzeeërs terug te keren voordat de explosieven afgingen. De duikers waren helmduikers met luchtslangen die waren aangesloten op de onderzeeërs: dit betekende dat de onderzeeërs heel dicht bij de doelen moesten komen of dat de duikers, indien voorzien van lange slangen, het risico liepen dat hun luchtleidingen vast zouden komen te zitten aan onderwaterobstakels. De marine verwierp het plan van Lake met het argument dat als een onderzeeër dicht genoeg bij een vijandelijk schip moest komen om helmduikers in te zetten, het eenvoudiger was om torpedo's te gebruiken. Misschien zou het idee serieuzer zijn genomen als Lake had voorgesteld om de duikers met zuurstofrebreathers uit te rusten.

eerste stomme film met onderwaterbeelden, gebasseerd op de roman van Jules Verne

20.000 mijlen onder zee is een Amerikaanse stomme film geregisseerd door de Britse scenarist en acteur Stuart Paton (1883-1944). Het verhaal van de film was gebaseerd op de roman van Jules Verne uit 1870. Er waren ook elementen uit Vernes roman 'Het mysterieuze eiland' uit 1875 in verwerkt. De gebroeders Williamson ge-

bruikten de verbeterde uitvinding van hun vader om onder water te filmen.

standaard duikhelm van de Amerikaanse marine

Het Amerikaanse 'Bureau of Construction and Repair' introduceerde in 1917 de Mark V-duikhelm. Wanneer deze werd bevestigd aan een diepzeeduikpak en een luchtslang begon de Mark V als het onderwaterwerkpaard van de komende decennia. De helm werd gebruikt voor "vrijwel alle bergingswerkzaamheden tijdens de Tweede Wereldoorlog ...

MK12. Het ontwerp was zo goed dat er maar heel weinig wijzigingen zijn aangebracht en recentere modellen verschillen slechts in geringe mate van de versie uit 1917."

Ohgushi's ongeëvenaarde ademhalingsmasker

Een ingenieur uit Tokio, Watanabe Riichi, patenteerde in 1917 zijn SCUBA, op de markt gebracht onder de naam 'Ohgushi's Peerless Respirator'. De duiker regelde zijn luchttoevoer met twee hendels in zijn helm, die hij met zijn tanden bediende. Zijn luchttoevoer kwam ofwel via een luchtslang van de oppervlakte ofwel uit twee cilinders, die 1.000 liter bevatten bij een druk van 150 atm. De versie van de Ohgushi-regelaar met een luchttoevoer vanaf de oppervlakte werd geïllustreerd en beschreven in een duikhandboek van de Russische marine uit 1945 en was toen blijkbaar nog steeds in gebruik.

eerste gebruik van heliox

De Amerikaanse elektronica-ingenieur, uitvinder en professor Elihu Thompson had een record gevestigd als innovator met zevenhonderd patenten, waaronder elektrisch

lassen, de centrifugale roomafscheider en straatlantaarns. Zijn bedrijf was eerder gefuseerd met dat van Thomas Edison tot 'General Electric'. In 1919 speculeerde Thompson dat stikstofnarcose kon worden voorkomen als de zuurstof in het ademhalingsmengsel met een ander gas dan stikstof werd verdund. Hij stelde dat helium een geschikt gas zou zijn voor diepduiken zonder narcose. Aangezien de prijs van helium destijds meer dan 2500 dollar per kubieke voet (ongeveer 28 liter) bedroeg, werd het voorstel als economisch onhaalbaar beschouwd.

Rond die tijd vroeg C.J. Cooke een patent aan voor het gebruik van helium als ademgasmengsel waardoor de ademweerstand zou verminderen en de duikdiepte zou verdubbelen. Daarnaast werd met een reeks experimentele duiken op de U.S.S. Falcon gestart, waaronder ten minste één duik tot 150 voet (50 m) met een helioxmengsel, een mengsel van helium en zuurstof. Later gaf de ontdekking van helium in vier aardgasbronnen in Texas, de Verenigde Staten een exclusief monopolie op de wereldwijde heliumvoorziening. Door deze ontdekking en de overvloed daalde de prijs van helium.

'eerste' gebruik van masker en snorkel

De Fransman Jacques O'Marchal introduceerde in 1922 het concept van het gebruik van een ademhalingsbuis en masker voor zwemmers op het strand van La Croix-Valmer, Frankrijk. Tijdens elke zomer van 1927 tot 1930 was hij te zien met het gezichtsmasker en de ademhalingsbuis. In 1931 presenteerde hij deze innovatieve apparaten op de Internationale Nautische Beurs. Aan zijn voeten droeg hij de eerste zwemvliezen die waren ontworpen door Kapitein de Corlieu

Duikmaskers met één lens werden eerst met de hand gemaakt van verschillende

materialen, zoals binnenbanden, koper en gecoat leer voor de rand en ruiten van glas of transparant plastic voor de 'lens', bekend onder handelsnamen als 'Lucite' of 'Styrine'.

Een interessant voorbeeld van een vroeg masker dat gebruik maakte van één lens waarin de neus niet is geïntegreerd stond in het boek 'The Last of the Blue Water Hunters' van Carlos Eyles. De druk in dit masker werd gecompenseerd met behulp van een klein rubberen reservoir.

eerste standaard tabel voor een decompressiebehandeling met lucht

Hoewel recompressie en langzame decompressie al een tijdje een geaccepteerde behandeling was, bestond er nog geen standaard voor de recompressiedruk of de decompressiesnelheid. Dit veranderde in 1924 toen de eerste tabellen voor recompressiebehandeling met lucht in het US Navy Diving Manual 5 (de Amerikaanse referentie voor militaire duikers) werd gepubliceerd. Deze tabellen waren niet helemaal succesvol: er was een terugvalpercentage van 50%. De behandeling was weliswaar redelijk effectief bij milde gevallen, maar minder bij ernstige gevallen.

eerste onderwaterkleurenfoto

De Amerikaanse botanicus William Harding Longley (1881–1937) en fotograaf Charles Martin gebruikten een speciale waterdichte camerabehuizing om de eerste kleurenfoto

onder water te maken van een everlipvis of varkensvis (Lachnolaimus maximus – een kleurrijke lipvis) voor de kust van Florida Key, Amerika. Het flitspoeder op basis van magnesium bevond zich op een vlot aan het wateroppervlak. Toen ze in 1926 op de sluiter van de camera drukten, activeerde dit een batterij op het vlot, wat een krachtige explosie veroorzaakte die het onderwatertafereel tot een diepte van 4,5 meter verlichtte.

In 1927 kon het publiek voor het eerst koralen, anemonen en zeewaaiers ontdekken in het beroemde tijdschrift 'National Geographic'.

eerste patent voor een snorkel

Op 9 december 1929 diende de Amerikaanse militair Barney B. Girden (1893–1983) een patentaanvraag in voor een 'zwemapparaat' waarmee een zwemmer via een buis naar de mond van lucht werd voorzien, 'waardoor de drager zich volledig kan concentreren op de techniek van de zwemslag die wordt gebruikt'. Zijn uitvinding kreeg op 16 februari 1932 het Amerikaanse octrooi.

Op 30 juli 1932 diende Joseph L. Belcher, als tweede, een octrooiaanvraag in voor een 'ademhalingsapparaat' dat lucht leverde aan een ondergedompelde persoon door middel van zuigkracht en via slangen aangesloten op een drijver. Op 14 maart 1933 werd hem het Amerikaanse octrooi toegekend. Ondanks dat hij de tweede was die het octrooi aanvroeg, wordt de 'World Snorkeling Day' op 30 juli gevierd.

eerste fabrikant van onderwater fotografisch materiaal

De Amerikaanse onderwaterfotograaf en filmmaker Eldridge Reeves Fenimore Johnson (1899-1986), erfgenaam van de 'Victor Talking Machine Company', richtte in 1929 de 'Mechanical Improvements Company' op. Dit bedrijf legde zich toe op het onderzoek naar onderwaterfotografie en de productie van onderwaterbehuizingen voor foto- en filmcamera's. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Johnson aangesteld bij het Amerikaanse 'Bureau of Ordnance Mine Countermeasure' en kreeg hij de opdracht om camera's te

ontwikkelen voor het documenteren en beoordelen van schade aan schepen, het identificeren van onderwatermijnen en het bestuderen van cavitatie van propellers. Hij stelde het personeel en het jacht van zijn bedrijf ter beschikking voor de oorlogsinspanning. Zijn bedrijf bouwde de 'Model A25-camera' voor de marine. Na de oorlog bleef hij als reserveofficier voor de marine werken.

snorkelen

De persoon die volgens de meeste bronnen het snorkelen in 1930 heeft 'uitgevonden', is de Amerikaanse vlieginstructeur, journalist en verhalenschrijver Guy Gilpatric (1896–1950). Hij was de eerste die begon met zwemduiken met een waterdichte duikbril, gebaseerd op het ontwerp van de eerder uitgevonden zwembril.

In de jaren 1930 had het snorkelen in ondiep water of 'goggling' de Europese kusten bereikt, met name die van de Middellandse Zee, en werd het populair gemaakt door

Gilpatric in de 'Saturday Evening Post' en in zijn boekje over speervissen getiteld 'The Compleat Goggler' (1938). De titel was een kleine knipoog naar de beroemde visser Izaak Walton, die in 1653 'The Compleat Angler' publiceerde. Het boek was een instructiehandleiding voor het bouwen van de uitrusting nodig voor het speervissen, waaronder de duikbril (het masker), snorkel en vinnen. Al snel verschenen er naast zelfgemaakte modellen ook commercieel geproduceerde duikbrillen op de markt. Hoewel duikbrillen onder water weliswaar een duidelijker zicht boden, was het gebruik ervan beperkt tot ondiepe wateren omdat deze niet konden worden geëquilibreerd. Duikers die te diep gingen, kregen te maken met een pijnlijke en mogelijks gevaarlijke 'oogknijp', zoals John Cuthill vertelde in zijn proefschrift 'Learning strategies of Early British Columbia Divers' over de ervaringen van Gordi Moore: "Dus sprong ik van de pier en zwom naar de bodem ... op vijftien meter diepte ... en uiteindelijk had ik een gesprongen oog. Mijn oog was helemaal rood en

elke avond wanneer ik ging slapen, kwam er bloed uit mijn oor."

Naast de komst van duikbrillen voor vrijduikers, moet ook worden opgemerkt dat bij de vroege ontwikkeling van rebreathers gebruik werd gemaakt van omgebouwde gas- of vliegmaskers met enkele of dubbele lenzen. Hoewel het gevaar van oogkneuzing bij deze maskers geen probleem was, werd het zicht van de duiker vaak verstoord door de verschillende focus van de twee lenzen en was het gebruik ervan beperkt tot ondiepe wateren vanwege de beperkingen door zuurstofvergiftiging.

Jacques Cousteau zou geïnspireerd zijn geweest door onder andere het boek van Guy Gilpatric. We moeten echter nog een paar decennia en een aantal artikels van deze serie wachten vooraleer de CMAS-grondlegger zijn plaats in de duikgeschiedenis verdient.

Plan met ons je mooiste duikvakantie voor 2026!

Wil je zeker zijn van de beste vluchten, beschikbaarheid op populaire duiklocaties en de mooiste combinaties? Dan is het slim om nu je reis voor 2026 te plannen of alvast na te denken voor 2027. Wij zijn gespecialiseerd in duikreizen en stellen met plezier een complete reis voor je samen, helemaal afgestemd op jouw wensen. Zeker in Azië maken we vaak combinaties van meerdere locaties en duikgebieden – maatwerk is onze kracht. Zowel voor individuele reizigers of groepen zoals duikverenigingen. Ook zijn Gozo en Egypte hele fijne bestemmingen voor een mooie groepsreis met elkaar. Neem contact met ons op voor persoonlijk advies of een vrijblijvende offerte op maat. We helpen je met plezier!

Filipijnen Indonesië Thailand

Egypte Oman Malta

Liveaboards

Gozo Kaapverdië Jordanië Malediven Bonaire

• Vluchten vanuit Nederland, Duitsland en België

• Er zijn reizen voor alle duikniveaus

• Geheel verzorgd en ontspannen op reis

• Fantastisch duiken op topbestemmingen

• Al 31 jaar de specialist in duikreizen

• Advies op maat van onze adviseurs

Sander Patricia

Onderwaterarcheologie voor amateurs

Waar archeologie op land al een complex verhaal is, wordt het onder water nog vele malen complexer en is de kost een veelvoud. Om zeer kort door de bocht te gaan, als het aan land niet al te hard en te lang regent, kun je graven en de archeoloog kan zich laten bijstaan door een traditionele kraanman. Onder water moet de archeoloog zelf al kunnen duiken en zijn de invloeden van weer, wind en stroming van veel groter belang.

Als archeologisch onderzoek bovendien vereist is in het kader van een bouwproject, heeft men aan land meestal weinig keuze. Het verplaatsen van het bouwproject is zelden een optie. Onder water zal men liever, gezien de grote kost, het traject van een nieuwe pijpleiding of onderzeese kabel verplaatsen dan het archeologisch onderzoek uitvoeren. En ook voor overheden zijn de budgetten beperkt en meestal al toegekend aan andere projecten. Dat alles samen zorgt ervoor dat er niet veel tijd en budget is om al onze zeeschatten in kaart te brengen en aan degelijk onderzoek te onderwerpen

Gathering Information via Recreational en Technical (GIRT) Scientific Divers

Ondanks bovenstaande wordt heel wat historisch onderwatererfgoed wel degelijk vaak bezocht. Niet alleen wij, NELOS-duikers, maar duikers over de ganse wereld bezoeken maar wat graag de talloze wrakken waarvan de oceanen zich meester hebben gemaakt en die als kunstmatig rif een thuis bieden aan menig zeeleven.

Tot dat besef kwam ook Dr. Andrew Viduka, verbonden aan de 'University of New England', Armidale (Australië). Hij kwam met de idee dat als duikers van over de hele wereld met eigen middelen wrakken en andere historische onderwatersites bezoeken, ze die evengoed kunnen beschrijven en monitoren. GIRT (Gathering Information via Recreational en Technical Scientific Divers) was geboren.

Het is een zogenaamd 'citizen-science' project, waarbij behoud en vermijden van impact op de site centraal staan. Het doel is om duikers te trainen om waarneembare

Archeologie en archeologisch onderzoek zitten de laatste jaren stevig in de lift. Althans de traditionele landarcheologie mag rekenen op een sterke interesse van de overheid en het brede publiek. Onder water is het verhaal echter een stuk genuanceerder.

fysieke en natuurlijke kenmerken van cultureel erfgoed onder water uniform en eenduidig te documenteren, om zo de voortdurende bescherming en het beheer ervan te vergemakkelijken. Bovendien kan men aan de hand van deze monitoring een beter begrip ontwikkelen van de factoren die bijdragen aan het behoud of de achteruitgang van bepaalde sites.

Eind 2024 heeft de 'Intergouvernementele Oceanografische Commissie' van de VN 'GIRT Scientific Divers' goedgekeurd als actie van het decennium met de titel "No. 56.6 GIRT Scientific Divers" https://oceandecadechfp.org/projects/ girt-scientific-divers/.

Het start door jezelf (individueel of in groep) lid te maken van GIRT. Dit is volledig kosteloos! De enige voorwaarde is dat je een gebrevetteerd duiker bent met minstens 50 gelogde duiken (waarvan minstens 10 in het laatste jaar) en dat je interesse hebt in historisch erfgoed onder water. Een gezonde dosis passie voor wrakken is uiteraard handig meegenomen.

Als GIRT-lid kan je vervolgens een site adopteren en deze locatie periodiek monitoren volgens de GIRT-onderzoeksmethodologie. Vanaf het eerste jaar van observaties wijzen GIRT-leden een 'stoplicht'-indicatie toe aan de bedreiging van het behoud van de locatie (groen, geel, oranje, rood) op basis van de waargenomen bedreigingen en de waarschijnlijkheid van impact.

• Alle GIRT-enquêtegegevens zijn gekoppeld aan de namen van de GIRT-leden die de enquête hebben uitgevoerd en hun gekozen locatie;

• toegankelijk via de openbare webpagina's op de GIRT-website;

• toegankelijk als downloadbare pdf voor de persoonlijke bestanden van GIRT-leden of om toe te voegen aan de officiële gegevens van hun land in een bepaalde wettelijke database.

Op die manier ontstaat een vrij consulteerbare database van onderwatererfgoed wereldwijd.

IKUWA 8

Van 13 tot 17 oktober 2025 vond in Oostende de 8e editie van 'IKUWA' (International Congres of Underwater Archeology) plaats. Een congres over alles wat met cultureel erfgoed onder water te maken heeft. De organisatie was in handen van de IKUWA-stuurgroep, een groep van internationale experten in onderwaterarcheologie. Voor de organisatie in Oostende deed de stuurgroep beroep op het VLIZ (Vlaams Instituut voor de Zee), het agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid en andere partners.

Gedurende een ganse week kon iedereen die van dicht of van ver met het culturele onderwatererfgoed te maken heeft in het congrescentrum van Oostende terecht voor verschillende lezingen en workshops. Ook netwerking en kennisdeling werd hoog in het vaandel gedragen. De meest in het oog springende spreker op het congres zal zonder twijfel James Delgado geweest zijn, bekend van National Geographic. Wie interesse heeft in wat het congres inhoudelijk heeft betekend, kan nog steeds het ‘Book of Abstracts’ downloaden van de website van IKUWA 8: https://www.vliz.be/ikuwa8/en/book-abstracts .

Het is in dit kader dat Dr. Andrew Viduka de organisatoren had aangeboden om in aan-

loop naar het congres een workshop GIRT aan te bieden voor recreatieve duikers.

de GIRT-workshop

De workshop werd uiteraard gegeven door Dr. Andrew Viduka (die al snel gewoon ‘Andy’ werd), maar hij werd hierin vakkundig bijgestaan door onze lokale experten om de hertaling naar ‘onze’ wateren mogelijk te maken. We begrijpen allemaal dat het monitoren en onderzoeken van een wrak in Australische wateren een ander gegeven is dan in onze eigenste Noordzee …

Jessica Vandevelde (agentschap Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid), Sven Van Haelst (VLIZ) en Johan Opdebeeck (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Nederland en tevens duikend lid van Poseidon Leuven) waren onze excellente gastvrouw en -heren gedurende de twee dagen durende workshop.

De workshop was ingedeeld in twee grote blokken. Op zondag kregen we in de kantoren van het VLIZ in Oostende de nodige theorie. Op maandag mochten we die theorie gaan toetsen en oefenen in Transfo, de gekende duiktank in Zwevegem.

Na aankomst in Oostende op zondagochtend bleek dat ik de workshop in een kleine, maar enthousiaste groep mocht volgen. En het waren alvast niet allemaal onbekenden. Charlotte Van Driessche, Bart Van Gelder en Mathias De Waele, drie leden van Manta Gent waren eveneens van de partij. Een professioneel archeoloog en een Canadese duiker maakten de groep compleet. Theorie klinkt zelden als het onderdeel waar mensen naar uitkijken. Maar het moet gezegd, Andy, Jessica, Sven en Johan slaagden erin om ons met hun enthousiasme en kennis te boeien en aardig bij de ‘les’ te houden.

Andy beet de spits af. In twee uur tijd deed hij ons uitgebreid uit de doeken wat het belang van onderwaterarcheologie is en hoe we ons historisch erfgoed onder water kunnen monitoren en beschermen. Hieraan koppelde hij zijn eigen organisatie GIRT en hoe GIRT en bij uitbreiding burgerwetenschap in het algemeen kan bijdragen aan de kennis en de preservering van ons maritiem erfgoed overal ter wereld.

Na een korte pauze mocht Jessica uitleggen hoe het agentschap Onroerend Erfgoed de bescherming van ons maritiem erfgoed aanpakt. Ze werd hierin aangevuld door Sven die ons concrete cijfers en voorbeelden van onderzoek in onze eigen Noordzee kon voorleggen. Zo leerden we dat er binnen de Belgische territoriale wateren 379 locaties zijn vastgesteld met ‘een anomalie’. Hiervan zijn er 290 scheepswrakken, waarvan er 228 geïdentificeerd zijn. Van 62 scheepswrakken in Belgische wateren hebben we tot op heden geen informatie.

Daarnaast zijn er nog 24 vliegtuigwrakken te vinden en zijn 65 locaties gemarkeerd als ‘anders’. Het merendeel van de geïdentificeerde scheepswrakken dateert uit de 20ste eeuw, maar liefst 212 van de 228. De beide wereldoorlogen zijn daar natuurlijk niet vreemd aan. Verder vinden we nog 10 wrakken uit de 19de eeuw, 4 uit de 18de eeuw en telkens eentje uit respectievelijk de 17de en de 16de eeuw.

Aangezien wij ook regelmatig duiken in Nederlandse wateren was Johan aanwezig om ons vanuit zijn expertise bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed meer uitleg te verschaffen over de Nederlandse manier van werken. Want ook in Nederlandse wateren is het toegelaten om amateur archeologisch

onderzoek, onder voorwaarden, uit te voeren. Uiteraard is het ook in Nederland verboden om erfgoedartefacten vanop de site te verplaatsen, laat staan mee te nemen. Wel mogen culturele onderwatersites bedoken, gefotografeerd, opgemeten en in kaart gebracht worden. De resultaten van dit amateurspeurwerk moeten gemeld worden aan de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Onder bepaalde voorwaarden kunnen vrijwilligers zelfs de toelating krijgen om archeologisch onderzoek uit te voeren en kleinere artefacten naar de oppervlakte te brengen om te onderwerpen aan nader onderzoek. Hierbij dient opgemerkt te worden dat een drie ton wegend kanon niet gezien wordt als een ‘klein artefact’. Het amateur archeologisch onderzoek mag ook nooit in de plaats gesteld worden van professioneel uitgevoerd onderzoek. Voor meer info over het verkrijgen van deze toelating (en zelfs mogelijk een subsidie voor het uitvoeren van je onderzoek), kan je terecht in de Nederlandse Erfgoedwet. Al zal Johan geïnteresseerde duikers zeker ook met alle plezier de nodige informatie verschaffen!

Na alle theorie bespraken we onder leiding van Andy de activiteiten van de volgende dag in Transfo.

oefenen in de praktijk

Op maandag hadden we de duiktank helemaal voor ons alleen. We kregen de ganse dag tijd om ons onder water uit te leven. En zoals we allemaal weten, het wrak van 'the yellow submarine' is een aanrader!

Voor we het water ingingen, werden de besproken technieken eerst nog eens op het droge geoefend. Gewapend met een meetlint en een leitje werd per buddypaar een

opmeting van het wrak gesimuleerd in de hal van Transfo. Tevens werd nog eens kort uitgelegd hoe we fotogrammetrisch een wrak kunnen documenteren, zodat we voor alle oefeningen klaar waren.

Daarna was het tijd voor de echte praktijk. We trokken onze duikpakken aan en hesen onze flessen op de rug. Per buddypaar doken we het water in voor de eerste opdracht: een algemeen zicht krijgen op de archeologische site, inclusief het trachten lokaliseren van alle losse artefacten rond en in het wrak. Nadien moesten we, eens terug op het droge, onze schetsen van de wraksite voorleggen, vergelijken en bespreken.

Op basis van onze eerste verkennende duik maakten we een duikplan. Waar liggen de artefacten? Hoe benaderen we ze het best? Hoe kunnen we ze op een optimale manier fotograferen? Enzovoort, enzovoort, … Om vervolgens het allereerste principe binnen het duiken tot uitvoering te brengen: plan

your dive, dive your plan! Waar het bij onze traditionele duiken al zo belangrijk is, kan iedereen zich voorstellen dat het voor wetenschappelijk archeologisch vastleggen van onderwatervondsten nog zoveel belangrijker wordt.

Tijdens de derde duik van de dag konden we oefenen op het fotogrammetrisch vastleg-

gen van het wrak. Traag doken we met onze camera’s volgens een vast stramien over het wrak als waren we het gras aan het afrijden. Het zal niet verbazen dat trim in deze oefening van het grootste belang is! En ja, zelfs de kleine yellow submarine houdt je al snel een kwartier tot 20 minuten bezig wil je het ganse object vanuit alle hoeken en kanten opgeslagen hebben.

Daarna was het tijd om te concluderen. De beelden werden opgeladen op de uit de kluiten gewassen laptop van Johan en warempel, de opnames van Charlotte waren dermate goed gelukt dat we na enige tijd rekenen een digitaal model van onze onderzeeboot op het scherm zagen verschijnen. Als onze reacties een graadmeter zijn voor het enthousiasme en de verwondering die deze techniek losmaakt bij echte wrakken, dan kan ik niet wachten om dit eens ‘in het echt’ te gaan proberen.

Tijdens de afsluitende vragenronde, waarin nog enkele straffe anekdotes gedeeld werden door de professionelen, konden we meteen onze buitenlandse gasten laten kennismaken met ‘onze’ Ouwen Duiker aan de bar van Transfo. Moe, maar enthousiast en met weer een kruiwagentje extra kennis aan boord, konden we de maandagavond afsluiten en tevreden naar huis rijden.

WIM BOLLEIN

Merapi Tour & Travel

Dé Indonesië duik- en reisspecialist, van Pulau Weh tot Triton Bay

Merapi Tour & Travel organiseert individuele rondreizen én duikreizen over de gehele archipel. Van de makkelijk bereikbare bestemmingen als Bali, Komodo en Bunaken, tot de pareltjes als Wakatobi, Raja Ampat, de Molukken en Alor.

Check onze 2026 duikspecials, onder andere naar Alor en nieuwe duikbestemmingen in Sulawesi!

Kijk op onze Duiken pagina op www.merapi.nl voor het volledige aanbod. Staat jouw droombestemming er niet bij, dan gaan we daar direct naar op zoek! Op duikreis met jouw vereniging? Vraag ons naar de mogelijkheden!

Merapi Tour & Travel Prinses Irenestraat 58, 6611 BK Overasselt www.merapi.nl, Tel.: +31-888 111 999, info@merapi.nl

Duiken in Mozambique

in het

Als je Egypte buiten beschouwing laat, is Afrika minder bekend als duikbestemming. We besloten het continent een kans te geven en trokken in november 2025 met drie doorwinterde duikers naar het vrijwel onbekende eiland Benguerra in de Bazaruto-archipel voor de kust van Mozambique.

Ons vertrek vanuit Zaventem naar de tussenstop Caïro loopt al onmiddellijk 1,5 uur vertraging op. Er is echter voldoende overstaptijd voorzien. We maken ons nog niet meteen zorgen. Het is nacht als we landen in Caïro, maar we vangen toch nog een glimp op van de piramides en het schitterende nieuwe Egyptische museum. Air Egypt blijkt bijzonder betrouwbaar te zijn op het vlak van vertragingen. Onze vlucht van 22.50 uur stijgt pas na half twee 's nachts op, met als gevolg dat we na 10.00 uur 's ochtends in Johannesburg landen. We moeten nog door de controle én onze bagage ophalen. Boarden om 10.30 uur voor onze vlucht naar Vilanculos wordt hopeloos. We worden van het kastje (Air Link) naar de muur (Air Egypt) gestuurd en weer terug. Ten einde raad bellen we dan maar ons reisbureau 'Eigenwij-

Zonnepanelen voorzien het centrum van elektriciteit.

ze Duikreizen' in Nederland. Er is maar één vlucht per dag naar onze eindbestemming, dus krijgen we van hen na een kwartiertje nieuwe tickets voor de volgende dag en een hotel in de buurt.

Na een goede nachtrust en een uitgebreid ontbijt brengt het shuttlebusje ons terug naar de luchthaven. Inchecken vraagt het nodige geduld. Peter moet zijn 3 cm grote minischroevendraaiertje voor zijn duikcomputer afgeven, terwijl Marijke met hetzelfde schroevendraaiertje in een andere rij probleemloos de security passeert. Een uurtje later ondergaan we lijdzaam de immigratie van Mozambique. Nog wat wachten op de chauffeur, dan wachten op de boot, vanuit het water aan boord klimmen en 25 minuten varen naar Benguerra, om uiteindelijk achteraan in een pick-up te klimmen en nog eens een halfuur door mul zand naar het

BCSS (Bazaruto Center for Scientific Studies) te rijden. Dat is een afgelegen plek en heerlijk rustig. Een bescheiden accommodatie, maar we hebben niet veel nodig. We zijn hier immers om te duiken! Straks nog een briefing en dan kunnen we er hopelijk morgen eindelijk aan beginnen.

eindelijk duiken

Om 7.00 uur 's ochtends worden we met ons duikmateriaal aan het duikcentrum verwacht. Een halfuurtje later is ons materiaal aan boord van de RIB geladen en krijgen we de briefing over de duikplaatsen van onze gids Cinda. Samen met ons duiken nog twee meisjes die hier vrijwilligerswerk doen en een jonge gast in opleiding voor PADI-Instructeur. Het is hoogwater, dus kunnen we met de boot vanaf het strand van het duikstation vertrekken. Er ligt hier een grote lagune die uitgeeft op de oceaan en bij laag-

Het centrum is ecologisch gebouwd met lokale materialen.

water volledig droogvalt. In de lagune is het rustig, maar eens op volle zee wordt het behoorlijk ruig. Na een laatste check vallen we ruggelings in het sop, of liever gezegd in de soep van 'King Fish Alley'. De zichtbaarheid is ronduit slecht, overal stof. We denken er nog niet aan moeite te doen om een foto of filmpje te maken. Pfff, gaat dat hier altijd zo zijn? 45 minuten later kruipen we terug aan boord, wat niet evident is in deze omstandigheden. Iedereen kijkt wat bedenkelijk.

Drie kwartier later en een eindje verderop gaan we in 'Turtle Cove' opnieuw in het water. Wat een verschil: nauwelijks stof, zicht van 15-20 meter en volop dieren. Dat hebben we liever. We vinden een paar bijzonder grote baarzen, een honingraatmurene, een kleine 'fishbowl' en op het einde nog twee grijze rifhaaien. Tevreden spartelen we terug aan boord om huiswaarts te varen.

Ondertussen is het eb geworden en is de lagune aan het droogvallen. We gaan iets verderop aan land. De pick-up van het centrum staat al klaar en rijdt met zeven natte duikers in de laadbak terug richting duikcentrum. We hebben net de tijd voor het middagmaal en 30 minuten siësta vooraleer we terug verwacht worden voor de derde duik. Ditmaal wordt het 'Candy Store', op zo'n 25 minuten varen. De zichtbaarheid is weer wat minder, maar we spotten schildpadden, baarzen, enkele murenes – waaronder een kanjer van wel 2,5 meter – en als kers op de taart gigantische pijlstaartroggen, ter grootte van een uit de kluiten gewassen bistrottafeltje. Benieuwd naar morgen.

Onze wekker gaat af om 5.00 uur, behoorlijk vroeg... Om 5.30 uur worden we verwacht in het duikcentrum voor de briefing. We varen zuidwaarts gedurende een dik uur naar 'Area 51', een diepere duikplaats waar je van alles kunt verwachten. Als we aankomen, ligt er een lokale vissersboot. Onze duikgids Mauro vaart een paar honderd meter verder

en hoopt dat ze het afbollen, anders weten ze de duikplaats exact zijn en vissen ze hem leeg. Gelukkig druipen ze inderdaad af en niet veel later vallen we met een negatieve 'entry' naar 28 meter.

De zichtbaarheid valt goed mee en de stroming ook, helaas valt er niets te zien. We duiken met lucht, wat onze bodemtijd beperkt en na 20 minuten moeten we richting oppervlakte. Een beetje teleurgesteld krabbelen we aan boord.

Tijd voor ons ontbijt: croque-monsieurs en donuts uit een Tupperwaredoosje en wat bronwater. We varen langzaam verder naar de volgende duikplaats wanneer Mauro plots roept: "Whaleshark! Grab your masks and snorkels!". Iedereen grijpt zijn bril en camera en als we in de goede positie gemanoeuvreerd zijn, gaan we voorzichtig te water. Met wat stevige vinslagen vangen we nog net een glimp van het beest op. Geen nood, we worden terug aan boord gehesen

en een tweede keer gedropt. Dit gaat veel beter. We kunnen onze vriend tot op enkele meters benaderen en wat goede beelden maken, de dag is gered!

De tweede duik op 'Rollercoaster' is genoemd naar het bodemprofiel. Op twee naaktslakken na zien we niets bijzonders, maar hé, we zagen de walvishaai. In augustus hebben ze er nog eens één gespot, maar daarvoor was het acht jaar geleden! We hadden dus écht wel geluk.

Rond 13.00 uur arriveren we in het centrum voor ons middagmaal. Het is ondertussen bloedheet, dus nemen we eerst een uurtje siësta, waarna we om drie uur op stap gaan om de omgeving te verkennen. We wandelen de kust af richting 'The Red Dune'. Op

één visser, twee vissende kindjes (ze hebben net een juveniel 'whitetipje' gevangen) en enkele duizenden krabben na komen we niemand tegen.

De rode duin is echt wel gigantisch. We klimmen tot op de top voor een magnifiek uitzicht. Je kunt hier foto's blijven maken, het is prachtig en ongerept. We nemen dezelfde weg door het bos terug. Langs de meertjes is misschien een minder goed idee, want er zouden daar krokodillen leven. We zijn 2,5 uur weggeweest en hebben bijna 8 km gewandeld, niet slecht.

Op de dagelijkse briefing van 18.00 uur vernemen we dat er morgen weer een vroege duik op de planning staat, we zullen het maar weer niet te laat maken.

De volgende dag zijn we opnieuw om 5.30 uur present in het duikstation. We varen terug zuidwaarts. De zee is nog rustiger dan gisteren. De trip is dus bijna comfortabel te noemen. Bij duikplaats 'The Pinnacles' ligt alweer een vissersboot. Ditmaal vaart die helaas niet weg. Mauro gaat dus voor plan B en we verleggen ons naar de duikstek van gisteren: 'Area 51'.

Na 10 minuten duiken passeert er een manta boven onze hoofden. Alhoewel niet van dichtbij, blijft het toch altijd een magisch moment om zo'n exemplaar te zien. Wat verderop spotten we wat actie in een grotje. Een dikke honingraatmurene lijkt in gevecht te zijn met een grote rog. Het waarom is ons niet duidelijk, maar de massaal aanwezige vissen speculeren duidelijk op een buitenkansje. Onze bodemtijd is alweer erg gelimiteerd, omdat we met lucht duiken. Na amper 20 minuten zitten we al in deco. Er zit niets anders op dan wat hoger te gaan hangen in het blauw, want het rif ligt op 28 meter diepte.

Onze tweede duik maken we in het 'Amphitheater'. We kunnen wat ondieper blijven, maar helaas speelt de accumulerende stikstof ons ook hier weer parten, wat de duiktijd echt beperkt. Met nitrox hadden we hier veel meer tijd kunnen doorbrengen om de zaak grondig te exploreren. Ik kan een goed shot maken van een ronde lintstaartrog die pal op me af komt gezwommen. Voor de rest is het genieten van het landschap en de massale hoeveelheden vis, wat zich echter moeilijk op beeld laat vastleggen. Het is weer veel te snel voorbij en voor we het weten, varen we onze lagune binnen voor het middagmaal.

De rest van de dag brengen we door aan het zwembadje, na onze obligate siësta. Om 18.00 uur is het debriefing. Het ziet ernaar uit dat we morgen een vrije dag hebben, er wordt wind tot 24 knopen (6 Beaufort) voorspeld. Uitvaren en duiken is hier dan echt onmogelijk. We kunnen dus een uurtje of twee langer slapen.

de wind als spelbreker

's Nachts heeft het inderdaad fel gewaaid en geregend, correctie: het waait nog steeds. Na een stevig ontbijt gaan we op pad om, op aanraden van Boro (een Spaanse fotograaf), het schiereiland te verkennen. Er zouden muildierherten rondlopen. De oceaan bonkt stevig tegen de zuidkant van het schierei-

land. Nee, dit is geen duikweer! Afstanden bedriegen hier en we zijn al anderhalf uur onderweg vooraleer we de uiterste punt van het schiereiland bereiken. Dan is het nog eens 6 kilometer terugwandelen met de wind op kop over een eindeloze witte zandvlakte. Een bijzondere tocht. Elf kilometer en 3,5 uur later zijn we terug thuis voor het middagmaal. De herten waren uiteraard in geen mijlen te bespeuren.

In de namiddag krijgen we wat meer informatie over het 'Bazaruto Center for Scientific Studies' (BCSS). Ze verzamelen hier data door vissen te tellen, waterstalen te onderzoeken, sensoren te installeren en hamerhaaien te taggen. Na het bekijken van een eenvoudige PowerPointpresentatie worden we nog eens rondgeleid om de hele installatie te bezichtigen, gaande van het bescheiden labo, de zonnepaneelinstallatie tot de drinkwaterputten. Alles is hier knap gebouwd met lokale materialen.

Op het eiland leeft ook een hele populatie suni's, een soort dwergantilopen. Je komt ze hier overal tegen tussen de hutten en ze zijn nauwelijks schuw te noemen. Ook voor vogels is het hier een waar paradijs. En gisterenochtend zaten er wel vijf eekhoorns in de boom achter ons raam tikkertje te spelen, fijn om te observeren. Om 18.00 uur is het weer briefing en het ziet ernaar uit dat we morgenmiddag terug kunnen gaan duiken. We hebben ondertussen alvast onze diensten voor het labo morgenvroeg aangeboden.

Het weer is de volgende dag verbeterd,

maar we blijven nog wat in het ongewisse wat betreft het duiken. Er waait immers nog altijd een stevig briesje. Meewerken in het labo bleek dan weer weinig met wetenschappelijk onderzoek te maken te hebben. Voor het opruimen en opkuisen van de ruimte hebben we feestelijk bedankt.

we gaan terug duiken

Om 11.00 uur komt de verlossende mededeling: we gaan duiken. Zeker één stek en als de omstandigheden het toelaten, een tweede. Het is hoogwater, dus kunnen we van het duikcentrum rechtstreeks de boot in. De zee is niet echt vlak en we zijn blij wanneer we ons in het water kunnen laten vallen in de ons ondertussen welbekende 'Turtle Cove'. De zichtbaarheid is helaas redelijk beperkt en even achterblijven om een mooie foto te maken zit er niet echt in. Je raakt door de slechte zichtbaarheid de groep snel kwijt. We vinden wel wat leuke onderwaterbewoners. Een grijze rifhaai komt ons tweemaal controleren en wat verderop zit een mooie octopus. Een klein uurtje later maken we terug oppervlakte. De omstandigheden zijn nog niet veel veranderd, maar nu we hier toch zijn, besluiten we een tweede duik te maken in de buurt. Het zicht is er echter nog slechter dan daarnet.

Zonder veel spijt verlaten we het water van de Indische Oceaan en varen we naar het centrum voor een late lunch. In de namiddag neemt de regen opnieuw toe, zodat we noodgedwongen wat horizontale rust nemen.

De volgende dag is het weer nog steeds niet

verbeterd. Na het ontbijt besluiten we er toch voor te gaan. We zitten echter amper in de rib als het opnieuw begint te regenen. De rit wordt dus voortgezet in 'Mozambique style' onder een canvas zeil. De eerste stop is 'Nine Miles'. Veel bijzonders zien we niet. Er is een lange kloof die wel leuk is om door

te zwemmen. We blijven weer op onze honger zitten wat betreft zeeleven. Je moet al vrij wanhopig zijn als je zeesterren begint te fotograferen.

Na een woelig interval van drie kwartier bezoeken we terug 'Atlantis'. De vissen

zitten zich hier waarschijnlijk diep in hun grotjes bij de kachel te verwarmen, want we zien er zo goed als geen enkele. Het positieve van de zaak is dat het gestopt is met regenen en we op een waterzonnetje getrakteerd worden.

In plaats van een siësta te doen, maken we een wandelingetje naar het meer met de krokodillen. Die zien we uiteraard ook niet, maar we genieten toch van een fijn tochtje. Morgen is het onze laatste duikdag. We opteren voor één vroege diepe duik op 'Three Trees', onze beste duikstek hier. Hopelijk nog een ontmoeting met een stierhaai, dat zou wel fijn zijn. Fingers crossed… de laatste duik

's Morgens is de zon eindelijk weer van de partij. We varen uit om kwart voor zes en zijn een uur later al op onze bestemming. Het eerste wat ik beneden zie, is een aardappelbaars, die snel wegzwemt als hij me in het snuitje krijgt. Dan spot ik luttele meters verder een ander enorm exemplaar dat zich totaal niet laat imponeren, integendeel: hij bedelt om aandacht. Voilà, de eerste beelden zijn binnen. In de verte passeert er een

adelaarsrog, maar die maakt zich supersnel uit de voeten. Dan wijst Mauro enthousiast naar de bodem: "Daar, kijk, een grote rog". Die heb ik nog niet gezien, het is blijkbaar een honingraatrog. Ze hebben een delicaat gespikkeld patroon op hun rug, een spitse snuit en een staart van 2 tot 3 keer de lengte van hun lichaam. Hij laat zich redelijk benaderen vooraleer weg te zwemmen. Een paar minuten later vinden we hem terug achter een rots, waar hij zich rustig laat opknappen door wat poetsvissen. Manta's of stierhaaien laten zich deze keer niet zien en ook het groepje spinnerdolfijnen, dat we eerder aan de oppervlakte zagen, duikt niet meer op. Als afsluiter van de reeks zijn we met deze duik echter meer dan tevreden. Na onze decompressiestops kruipen we voldaan terug aan boord voor ons ontbijt op het water en daarna rest ons nog de trip terug.

Omdat er in het duikcentrum geen bier of frisdranken te verkrijgen zijn, wandelen we in de namiddag over het strand naar de baraca, die ditmaal wel geopend is. We genieten er van een paar spotgoedkope biertjes: 'noventa metical' het stuk, dat is ongeveer 1,30 euro voor een halve liter… en praten

wat met de locals om twee uurtjes later terug huiswaarts te stappen. Ons duikgerief is ondertussen al goed aan het drogen, dus dat komt ook in orde. Morgen rond 10.00 uur verlaten we het eiland, het is mooi geweest!

Was dit nu een interessante duikbestemming?

We hebben er wat gemengde gevoelens over. Het 'Bazaruto Center for Scientific Studies' heeft als missie het bevorderen van marien onderzoek, het vergroten van duurzaamheid op land en zee, het versterken van lokale gemeenschappen en het aantrekken van internationale bezoekers. Op zich is dit zeker een nobel doel. We zagen in het centrum echter erg weinig beweging wat betreft dat wetenschappelijke luik.

Het duikcentrum daarentegen functioneert zeer goed, werkt heel professioneel met gemotiveerde en zeer bekwame duikgidsen en is bovendien zeer goed uitgerust. Het te huren duikmateriaal is van goede kwaliteit en de duikflessen waren steeds goed gevuld. Het is jammer dat er geen nitrox voorhanden is. Omdat de riffen allemaal redelijk diep liggen, is de duikduur heel beperkt en kom je al snel in decompressie. In principe

mag je er geen decompressieduiken maken, maar na enig aandringen hebben we het toch voor elkaar gekregen om 5 minuten in deco te mogen gaan.

De hutten zijn bescheiden, maar ecologisch zeer doordacht en praktisch ingericht. Duurzaamheid staat trouwens in heel de nederzetting hoog op de agenda. Elektriciteit wordt opgewekt door zonnepanelen en opgeslagen in een reeks batterijen. Water wordt opgepompt uit een bron, wordt gefilterd en komt drinkbaar uit de kraan.

De duikstekken zijn zeker niet allemaal even interessant. De verst afgelegen duikplaatsen waren veruit de boeiendste en bruisten van het leven. Ze lagen wel op een uur tot anderhalf uur varen van het duikcentrum. De zee was vaak onstuimig, wat de duiktrips redelijk vermoeiend maakte. Het weer is vaak grillig: soms prachtig, soms winderig, soms regenachtig.

Omdat we toch via Johannesburg reisden, huurden we daar als afsluiter van de vakantie een auto en combineerden we onze duiktrip met drie dagen Krugerpark in Zuid-Afrika. Dit is zeker een aanrader. We maakten er heel wat mooie plaatjes van het grote wild boven water. Een prachtige afsluiter van een boeiende reis.

Duik ik van een boot of van een schip?

Wat is het verschil?

Ik ben al jarenlang bevriend met Erik, een voormalig sleepbootkapitein die een nieuwe loopbaan als binnenschipper heeft omarmd. Sinds deze carrièreswitch maakt Erik zich kwaad als ik zijn nieuw vaartuig een 'boot' noem. Volgens hem mag ik alleen de term 'schip' gebruiken als ik over zijn aak spreek. De sleepboot waarop hij vroeger het roer vasthield, mag ik evenwel niet als 'sleepschip' benoemen.

Begrijp jij het verschil? Ga je aan boord van een boot of van een schip om je duikplaats te bereiken?

Om Erik met wetenschappelijk gegronde gegevens te kunnen overtroeven, duiken we de geschiedenis in. En dan liefst de Engelse geschiedenis, want dat land bezat ooit de grootste en machtigste vloot ter wereld.

In de 'Age of Sail', de historische periode die ruwweg loopt van de 16e tot het midden van de 19e eeuw (ca. 1570-1860), werden de internationale handel, ontdekkingsreizen en maritieme oorlogsvoering gedomineerd door zeilschepen. Een 'ship' betekende toen een specifiek vaartuig, een driemaster waarvan alle masten vierkantgetuigd zijn, dus voorzien van ra's. Je merkt echter snel, als je de literatuur nagaat, dat het begrip 'ship' toen al een veel bredere lading dekte. Ook een schoener, een langsgetuigde tweemaster, werd soms als 'ship' benoemd. Toen het zeilvaarttijdperk ten einde liep, begonnen talloze nieuwe soorten vaartuigen de zeeën te doorkruisen. Het begrip 'ship' verloor toen volledig zijn originele betekenis.

Welk woord gebruikt de Vlaming het meest?

Wanneer ik in 'het Puzzelwoordenboek' naar synoniemen van de term 'boot' zoek, dan vind ik 392 puzzelwoorden. Het woord 'schip' is volgens dat woordenboek niet relevant, want de zoekmachine verwijst mij onmiddellijk naar het woord 'vaartuig'. Het woord 'boot' scoort aanzienlijk beter in Vlaanderen dan het woord 'schip'. Google vermeldt (voor de periode van 8 januari 2025 tot 8 januari 2026) 88% hits voor boot ten opzichte van 12% voor schip. Boot is duidelijk de meest gebruikte en gemakkelijkst toepasbare term van beide. Eigenaardig misschien, want 'boot' is etymologisch in het Nederlands jonger dan 'schip'. Het woord 'boot' is voor het eerst teruggevonden in een oorkonde van 1293, de Keure van Calais. 'Schip' (of skip) bestond daarentegen al zeker in de periode van 1091-1100, zo getuigt het Oudnederlands woordenboek.

Waar de woorden van afkomstig zijn? 'Boot' is afgeleid van het Oergermaanse 'bait', wat afkomstig is van de Oer-Indo-Europese wortel 'bheid', splijten. Van daar naar het begrip 'uitgeholde boomstam' is maar een korte stap. 'Schip' komt dan weer van het Oergermaanse 'skipan', met de Oer-Indo-Europese wortel 'skei' (snijden, splijten) en dat oorspronkelijk 'vaatwerk' (beker, schaal) betekent. Beide begrippen betekenen dus aan de basis hetzelfde: een uitgeholde varende boomstam.

Heeft Erik gelijk?

Ja en neen. Vandaag is het verschil tussen een boot en een schip niet strikt te nemen. Doorgaans is een boot kleiner, vaak zonder dek en voor recreatie bedoeld, terwijl een schip groter is en voor commercieel transport wordt gebruikt. De functie is belangrijker dan de grootte, al is een vuistregel dat een vaartuig kleiner dan 25 meter vaak de naam 'boot' meekrijgt. Zo kennen wij een roeiboot, een rubberboot, een motorboot, daar waar we spreken van vrachtschip, een cruiseschip en een koopvaardijschip.

De kans is echter groot dat je, wanneer iemand je vraagt wat een vliegdekschip is, antwoordt met: "een oorlogsboot waar vliegtuigen op kunnen landen". Een containerschip wordt dan "een boot waar containers mee vervoerd worden".

De begrippen boot en schip zijn in hoge mate inwisselbaar, maar een regel zou kunnen zijn dat een schip een boot kan vervoeren en niet omgekeerd. Alhoewel, een veerboot soms een zeilschip kan vervoeren …

Om Erik te vriend te houden, zal ik zijn sleepboot dus een boot noemen en zijn rivierboot een schip. En ik zal van op een duikboot met een achterwaartse val mijn duik beginnen, of betekent 'duikboot' hier iets anders? 

Duikmateriaal

verzameld door Ivo Madder

Nieuw duikmateriaal

Het duikseizoen is volop bezig en misschien is het tijd om nieuw duikmateriaal aan te schaffen? Hier enkele ideeën die ik vergaarde op de duiksportbeurzen van het voorjaar.

Suunto

Suunto lanceert de 'Nautic' en de 'Nautic S', ontworpen en gemaakt in Finland. Deze nieuwe generatie duikcomputers betekent een grote stap voorwaarts voor Suunto en haar invloed op de duikindustrie. De computers combineren robuuste betrouwbaarheid met moderne innovatie om te voldoen aan de behoeften van duikers van elk niveau.

De naam Nautic, afgeleid van het Latijnse woord nauticus, dat ‘van schepen en zeelieden’ betekent, is een eerbetoon aan de oorsprong van Suunto in de navigatie. Net zoals de eerste precisiekompassen van Suunto ontdekkingsreizigers 90 jaar geleden door onbekend terrein loodsten, is de Nauticserie ontworpen om duikers onder water te begeleiden. Daar waar vertrouwen, nauwkeurigheid en bewustzijn het belangrijkst zijn

De 'Suunto Nautic' is een volledig uitgeruste duikcomputer met een 3,26-inch 'AMOLED-display', het grootste in zijn soort op de markt. Het display is ontworpen voor maximale leesbaarheid onder alle duikomstandigheden en biedt een scherpe resolutie van 720x382 pixels en een adaptieve gebruikersinterface die ervoor zorgt dat cruciale duikgegevens duidelijk zichtbaar zijn. Ondanks zijn grootte en helderheid behoudt de Nautic uitstekende batterijprestaties. Hij biedt tot 120 uur non-stop duiken bij gemiddelde helderheid, 90 uur in nachtelijke omstandigheden of 80 uur bij volledige helderheid. Bij normaal gebruik – ongeveer één duik per week – gaat de batterij tot negen maanden mee op één lading.

Naast de essentiële duikfuncties, zoals ondersteuning voor enkele of meerdere gassen, instelbare alarmen, een kompas en compatibiliteit met draadloze tankdruk, biedt de Nautic geavanceerde functies voor technisch duiken. Die omvatten de aanpassing van duikweergaven, trimixondersteuning, GF99- en SurfGF-indicatoren, decompressieplanningstools en compatibiliteit met gesloten rebreathers via een toekomstige software-update. Het apparaat ondersteunt ook sidemountduiken met dubbele tankdrukweergave en tankwisselwaarschuwingen.

Suunto staat bekend om haar traditie en expertise op het gebied van baanbrekende outdoortechnologie. De Nautic is ook uitgerust met outdoortools die ondersteuning bieden bij het plannen en voorbereiden van duiken, waaronder een GPS, kaarten, getijdeninformatie, weersvoorspellingen en zonsopgang-/zonsondergangstijden en het Bühlmann 16-algoritme, aangevuld met een reeks verschillende algoritme-instellingen.

Een ingebouwde ledlamp geeft extra zicht bij weinig licht en de Nautic is compatibel met de hartslagband en de 'Tank POD' van Suunto. Gebruikers kunnen kiezen tussen een veelzijdige bungeeband of een comfortabele textielstrap, beide ontworpen om de juiste pasvorm

voor elke duik te garanderen: eenvoudig te verstellen (zelfs met dikke handschoenen), snel te gebruiken en comfortabel in alle duikomstandigheden. Richtprijs: 'Nautic' met bungee: 699,00 euro – met elastische textielband: 725,00 euro – met bungee en 'Tank POD': 999,00 euro.

De Suunto 'Nautic S' is ontworpen voor duikers en vrijduikers. Hij is voorzien van AMOLED-displaytechnologie en een intuitieve interface, met dezelfde functionaliteiten als zijn grote broer in een compacter lichtgewichtontwerp voor duikers die de voorkeur geven aan een kleiner apparaat. In tegenstelling tot de Suunto 'Ocean' – een veelzijdig sport-, outdoor- en duikhorloge – is de 'Nautic S' een pure duikcomputer die zich volledig richt op prestaties onder water, zonder smartwatch- of sportfuncties, zo als optische hartslagmeting.

Net als zijn grotere broer beschikt de 'Nautic S' over essentiële duikfuncties voor zowel recreatief als technisch duiken, waaronder draadloze ondersteuning voor tankdruk, audio- en trillingsalar men, duikplanning, een kompas en side mountondersteuning. Hij is ideaal voor vrijduiken, snorkelen en mermaiding, met specifieke functies die zijn ontworpen voor deze sporten. De 'Nautic S' beschikt ook over het Bühlmann 16-duikalgoritme met een reeks verschillende algoritme-instellingen.

De 'Nautic S' is waterdicht tot 100 meter en geschikt voor duiken tot 80 meter. Hij heeft ook een lange batterijduur, tot 60 uur non-stop duiken. Het apparaat heeft een grafietgrijze kleur en een elastische textielpolsband voor meer comfort. Hij ondersteunt ook aanpassing van duikweergaven in het apparaat en is compatibel met bestaande accessoires van Suunto, waaronder de 'Tank POD', de hartslagband en 22 mm Ocean- en outdoorpolsbanden. Richtprijs: 549,00 euro.

Meer info op: www.suunto.com

Bigblue

Het duiklampenmerk 'Bigblue' heeft naast een nieuw logo een reeks nieuwigheden die de interesse van menig technisch duiker zullen opwekken. De 'TL4000P EOS12', verkrijgbaar in zwart, blauw of roze, is een krachtige technische duiklamp met een lichtopbrengst van 4000 lumen en een smalle lichtbundel van 8° voor maximale indringing met een gelijkmatige perifere lichtspreiding. Compact en veelzijdig wordt hij gevoed door een ingebouwde 'Batcelleo12canister' oplaadbare lithium-ionbatterij, goed voor een indrukwekkende brandduur van 7 uur.

De 'TL4000P' biedt veelzijdige montagemogelijkheden met zowel sidemount- als rugmontage. Naargelang je behoeften kan je kiezen tussen de EOS (Single Plug) of EOD (Dual Plug). Bovendien zorgen de verwijderbare oplaadbare batterijen

ervoor dat je de combinatie ook in het vliegtuig kan meenemen. De 'TL4000P' is waterdicht tot 150 meter en gega randeerd bestand tegen de zware omstandigheden van een diepzee-exploratie. Richtprijs: 1.700 euro.

De 'VTL7000P-MAX' canisterlamp, verkrijgbaar in zwart, blauw of roze, is de ultieme metgezel voor duikers die in elke situatie willen rekenen op een betrouwbare en krachtige verlichting. Met zowel een brede lichtbundel van 120 graden als een gerichte lichtbundel van 10 graden biedt de 'VTL7000P-MAX' aanpasbare verlichtingsoplossingen voor elke situatie. Of je nu een groot gebied moet verlichten of je je wilt concentreren op een specifiek object, met deze lamp zit je goed. Er is een versie voor sidemount- of

Mares

De Mares 'FORCE-X Liquid Skin' is de meest geavan ceerde duikbril binnen de FORCE-serie. De bi-siliconen 'LiquidSkin' maskerrand biedt uit zonderlijk comfort en hoge flexibiliteit, terwijl het geïntegreerde roestvrijstalen frame zorgt voor duurzaamheid en een breed panoramisch gezichtsveld.

terdicht tot 150 meter en de oplaadbare, verwijderbare batterijen in het batterijpack zijn goed voor meer dan 8 uur licht. Dankzij de dubbele uitgang kan je één uitgang gebruiken voor je lamp en de andere voor de verwarming onder je droogpak. Richtprijs: 2.200 euro.

Meer info op: www.bigbluedivelights.com & www.customdivingsystems.com

Het 'FORCE-X Fit System' verdeelt de druk gelijkmatig voor een natuurlijke en stabiele pasvorm. Snel los te maken metalen clips maken lenswissels eenvoudig. Afgewerkt met premium details en geleverd in een milieuvriendelijke EVA-box.

Verkrijgbaar in zes verschillende kleurencombinaties: blauw/zwart, oranje/zwart, olijf/zwart, fluogeel/zwart, aqua/wit. Richtprijs: 179,00 euro.

Meer info op: www.mares.com

TUSA

De nieuwe TUSA 'Xentra' vin is zo ontworpen dat hij kracht, precisie en prestaties samenbrengt. Ontworpen met TUSA's innovatieve 'channel effect'-technologie buigt het flexibele blad van de Xentra als een lepel om water efficiënt te geleiden bij elke trap, waardoor de voortstuwing wordt gemaximaliseerd met minimale inspanning.

Het gestroomlijnde, driedimensionale ontwerp – het Angled Blade Design – vermindert weerstand voor soepele, moeiteloze beweging door het water en het 'channel effect' zorgt voor een maximale efficiënte voortstuwing gedurende de volledige trapcyclus.

De vin wordt standaard geleverd met een vijfvoudig verstelbare 'heavt-duty' bungee vinband, voor eenvoudig aan- en uittrekken van de vin.

Geschikt voor elke vintechniek (flutter, frog, licht of krachtig). De speciale kielvorm van de Xentra voorkomt dat het blad onder druk dubbelklapt, zodat er geen energie verloren gaat tijdens de trap. Het slanke, gebogen ontwerp zorgt er bovendien voor dat het water schoon over de vin stroomt voor een soepele, moeiteloze beweging. Verkrijgbaar in de

maten S (maat 38/40), M (maat 40/43), L (maat 43/46) en XL (maat 46/49) en in de kleuren blauw, geel, roze, turquoise, wit en zwart. Richtprijs: 139,00 euro.

Meer info op: www.tusa.com

Advertentie

Bekende duikmerken

Eigen hersteldienst

Vulstation tot 300 bar

Openingsuren: wo. – do. & vr. 16.30 – 19.00 u za. 10.00 – 12.00 u & 13.00 – 16.00 u van 1 november tot 1 maart gesloten op do.

Antwerpsestraat 258 – 2850 Boom 03 888 43 34 – zevenzeeen@telenet.be

Cressi

Het Italiaanse merk Cressi, vooral gekend bij de oudere generatie duikers, is volop bezig om een stuk van de duikmarkt opnieuw te veroveren. Eén van hun nieuwigheden is de compacte, luchtgeïntegreerde 'Digi 3' computer die wordt aangesloten op de hogedrukpoort (HP) van de eerste trap. De lichtgewicht (ongeveer 125 gram), impact-bestendige ABS-behuizing wordt geleverd met een verwisselbare siliconen beschermhoes.

De 'Digi 3' is de doorontwikkeling van de bekende 'Digi 2'. Waar de 'Digi 2' vooral een digitale manometer/dieptemeter met logboekfunctie was, voegt de 'Digi 3' geavanceerdere duikcomputerfuncties toe, waaronder het Bühlmannalgoritme met door de gebruiker instelbare 'gradient factors', multigasondersteuning via firmware-updates en uitgebreidere connectiviteit.

De 'Digi 3' geeft in 'real-time' de tankdruk aan (tot op 1 bar nauwkeurig) en berekent de resterende duiktijd op basis van luchtverbruik. Het scherm is voorzien van een adaptieve achtergrondverlichting die belangrijke waarschuwingen (decostops, lage druk, snelle stijging) benadrukt. Het hoog contrast display met grote cijfers is ideaal voor duikers met minder goed zicht en in één oogopslag zie je de diepte, tankdruk, watertemperatuur en de resterende duiktijd.

Snelle logboekoverdracht en configuratie via een smartphone gebeurt dankzij Bluetooth & NFC connectie. De CR2450-batterij, die je zelf kan vervangen, gaat tot 3 jaar of 500 duiken mee. De computer is voorzien van een zelfdiagnose voor de afdichting na vervanging van de batterij. Een kompas en duikplanner ontbreekt in de Digi-unit. Richtprijs: 349,99 euro.

Meer info op: www.cressi.com

Oceama is een Duits merk dat gespecialiseerde kelt, specifiek gericht op de wisselende omstandigheden in West-Europese wateren. Hoewel minder bekend in België, biedt het kwalitatieve, robuuste lampen met een uitstekende prijs-kwaliteitverhou ding, vaak gemaakt van gehard aluminium en getest op diepe waterdichtheid.

De lampen worden in onze regio naar de duikwin kels verdeeld door Amilco Benelux. Ze staan bekend als be trouwbaar en je krijgt 3 jaar garantie.

Eén van hun topmodellen is de 'Oceama Solea Pro Plus', die flexibiliteit biedt als handen tanklamp in één, met een krachtige 8° spotstraal en een even indrukwekkende 120° groothoekstraal, in één enkele lamp. De spot is dimbaar van 600 naar 1.600 tot 4.000 lumen. De groothoek heeft eveneens drie dimstanden: 900, 2.400 en 6.000 lumen. Kleurtemperatuur: 6.500 K (spot) / 5.500 K (groothoek). Zeer geschikt voor wrak-, grot- of steengroeveduiken en waterdicht tot 150 m (voorzien van een drievoudige siliconen O-ringafdichting). Je kan opteren voor de handlamp met 3x 18650 lithium-ion accupack (36,72 Wh), de tanklamp met 6 x 18650 lithium-ion accupack (75,48 Wh) of de volledige set. Richtprijzen, respectievelijk: 599,00 euro, 799,00 euro en 979,00 euro.

Sinds begin dit jaar heeft het merk een nieuwe videolamp in zijn assortiment: de 'Oceama Blue Marlin'. Het is een compacte en lichte duiklamp met een spot van 6° en een groothoek halobundel die zich onderscheidt doordat hij blauw licht met een golflengte van ongeveer 465 nm gebruikt, perfect voor het ontdekken van fluorescerende organismen tijdens nachtduiken. Blauw licht dat zich bevindt binnen een golflengte van 450-470 nm is vele malen effectiever in het opwekken van fluorescentie dan uv-licht. Dit is omdat veel onderwaterdieren, zoals koralen

DE DUIKWINKEL VAN NEDERLAND EN BELGIË

Bare Sport Full 3mm

6 mannen- en 6 vrouwenmaten

• Comfortabel neopreen

• Wreedaardige uitverkoopprijs

Suunto Nautic met textile strap

• Nieuwste computer van Suunto Superscherp Amoled scherm

Gps en offline kaarten

• Batterijduur 120 uur

• Sidemount modus

Bare Velocity full 7mm

• Superwarm pak met Celliant Infrared Tech

Rugrits

• Ritsen bij pols en enkel

• Soepel!

Aqualung Leg3nd automatenset

• Weer op voorraad!

• Overgebalanceerde membraan automaat

Met ijskit op de eerste trap

• Gemonteerd en duikklaar geleverd

• Console naar keuze

SubLub Rotterdam

Admiraal de Ruyterweg 40a 3031 AD Rotterdam

T +31 (0)10-2440111 | rotterdam@sublub.nl

Open di-vr 12-18 u & za 10-17 u

SubLub Zuidlaren

Verlengde stationsweg 12 9471 PL Zuidlaren

T +31 (0)50-8200479 | zuidlaren@sublub.nl

Open di-vr 11-18 u & za 10-17 u za 10-17 u

SubLub Nieuwegein

Merweplein 1

3432 GN Nieuwegein

T +31 (0)30-2074062 | nieuwegein@sublub.nl

Open wo 16-21 u do & vr 12-18 u, za & zo 10-17 u

SubLub Amstelveen

Uilenstede 314 1183 DB Amstelveen

T +31 (0)20-6407806 | amstelveen@sublub.nl

Open di-vr 13-19 u & za 10-17 u

SubLub Limburg

Valkenburgerweg 12 6367 GV Voerendaal

T +31 (0)45-2033013 | voerendaal@sublub.nl

Open ma, di, do & vr 14-19 u & za 10-16 u

Skubba & Fred

Een schatkamer

's Morgens zaten Skubba en Fred aan de ontbijttafel. Ze zouden vandaag opnieuw gaan duiken. Skubba kon nu bewegen onder water en hij verheugde zich al op nieuwe ontdekkingen. Fred was benieuwd naar wat zijn vriend nu weer zou willen. Hij had het gevoel dat er nog veel te ontdekken was.

Skubba's mama luisterde de ganse tijd geboeid naar hun verhalen over emmers, pompen, venstertjes, … Tot ze opeens zei dat ze hun jas moesten aandoen en naar buiten gaan. Wat was mama van plan?

Mama reed de auto uit de garage en vroeg aan de jongens om in te stappen.

"Mama, waar gaan we naartoe?", vroeg Skubba.

"Wacht maar af. Je zal het wel zien", zei ze. Meer konden ze niet uit haar krijgen.

Beiden waren aan het rondkijken en probeerden te raden waar ze naar toe reden. Tot de auto opeens stopte en mama hem parkeerde. Waren ze er?

"Stap maar uit. Hier moeten we zijn".

"Waar moeten we zijn?", vroeg Fred, die net zoals Skubba de ganse weg niet gesproken had.

"Daar!", antwoordde ze terwijl ze richting een gebouw met een blauw-witte vlag stapte.

Fred vond het een eigenaardige vlag, want er was een stuk uit. Wat was dit voor iets? Hij zou het later opzoeken.

Toen ze binnenstapten, stonden de twee jongens aan de grond genageld. Ze waren in een schatkamer terechtgekomenen. Overal hingen eigenaardige dingen. Allemaal dingen die met water te maken hadden. Ze keken rond en rond. Met hun mond open.

"Waar zijn we?", vroeg Skubba.

"In een duikwinkel. Voor een duikbril", antwoordde zijn moeder.

"Een wat?", vroeg Skubba.

"Een duikbril. Je hebt lang genoeg met je emmer gedoken. Het wordt tijd dat je een echte duikbril gebruikt".

De man van de schatkamer toonde een heleboel verschillende duikbrillen. Hij vertelde dat het belangrijk is dat de bril goed op je gezicht past. Tevens moet de bril met een riempje op je hoofd gehouden worden en ook dat moet goed passen. Skubba moest ook af en toe in zijn neus knijpen, terwijl hij een masker op had.

"Zo kan je je oren klaren", vertelde de schatbewaarder.

Skubba wist niet waarover hij het had. Hij luisterde ook niet echt, want hij was veel te nieuwsgierig naar al die andere dingen.

Fred, die geen duikbril wou, was al lang tussen de rekken verdwenen. Hij raakte alles aan, keek goed hoe het eruitzag en las alles wat er te lezen viel. Hiermee zou hij zijn vriend later kunnen helpen.

Voor Skubba bekomen was, had hij een zak met een duikbril en een snorkel in de hand. Hij zorgde ervoor alsof het twee klompen goud waren.

Ook op de terugweg waren beide jongens muisstil. Skubba was aan het dromen van alle duiken die hij met zijn duikbril zou doen en van alle dingen die hij onder water zou zien.

Fred vroeg zich af waar al die dingen in de winkel voor dienden. Dikke rubberen pakken. Grote schoenen waarmee je zeker niet kon lopen. Riemen met blokken aan ...

Pas toen ze thuiskwamen, begonnen ze honderduit te vertellen over wat ze allemaal gezien hadden en wat ze allemaal zouden doen. En mama? Die lachte. 

Oosterschelde, broedkamer voor pijlstaartroggen!

Vorig jaar werden er door NELOS-duikers opmerkelijk veel roggen gespot in de Oosterschelde. De laatste jaren zitten ontmoetingen met deze dieren sterk in de lift.

Na een enkele melding bij de Bergse

Diepsluis in 2016 volgen de waarnemingen van deze bodemvissen elkaar de laatste tijd steeds sneller op. De laatste 5 jaar pieken de ontmoetingen met stekelroggen, pijlstaartroggen en gevlekte roggen zelfs. Daarnaast worden ook close encounters met de sterrog en de kleine rog incidenteel gemeld. Kustgebieden blijken belangrijk te zijn als paai- en opgroeigebied voor deze soorten. Omdat gedetailleerde data voor de Nederlandse kustwateren echter grotendeels ontbreken, gingen we te rade bij onderzoekers van Wageningen University & Research (NL).

WUR

Binnen Wageningen University & Research (WUR) richt de vakgroep Aquaculture & Fisheries (onderdeel van de faculteit dierenwetenschappen) zich op aquacultuur en visserij-ecologie. Hun onderzoek omvat zowel kweekvis als wilde vis- en roggensoorten. Eleanor Greenway en Jan Jaap Poos werken er aan het project “The migration of sharks and rays from the North Sea”. In dit project onderzoeken ze de migratie, verspreiding en populatieopbouw van onder meer roggensoorten in onze contreien.

Historisch gezien werd er gericht op roggen gevist voor consumptie; hun vlees werd erg gewaardeerd als voedsel. Daarnaast werd pijlstaartrogolie, rijk aan vetzuren en vitamine A/D, gebruikt als gezondheidsondersteunend supplement. In de Nederlandse kustwateren geldt voor roggen sinds 2008 echter een vangstverbod of strikt quotum, waardoor er geen actieve markt voor gerichte vangst meer bestaat. Desondanks worden roggen vandaag de dag nog vaak gevangen als bij-

vangst in de gemengde demersale visserij (bodemvisserij). Hoewel die visserij zich richt op soorten als tong of schol behoren roggen als bodemdieren helaas nog te vaak ongewild tot de 'catch of the day'.

Type schepen demersale visserij:

• Beam trawlers (boomkor- of balkslepers): Deze schepen slepen een net (of meestal 2) over de bodem dat door een zware metalen balk (beam) wordt opengehouden. De balk rust aan beide kanten op sledes en kan tot meer dan 10 m lang zijn.

• Otter trawlers (bordslepers): Deze schepen slepen één of meerdere netten achter zich aan die horizontaal worden opengehouden door verticale scheerborden (otterboards). Door de stroming worden deze borden naar buiten geduwd. Het belangrijkste verschil met de boomkor is dus de manier waarop het net open wordt gehouden:

een vaste, stijve balk versus flexibele, zijwaartse 'vliegers'.

aan boord

Eleanor en haar collega's van de WUR gaan regelmatig mee aan boord om de bijvangst nauwgezet te onderzoeken. Het overlevingspercentage van roggen die per ongeluk aan boord komen, is gelukkig relatief hoog. Zo'n 85% overleeft de vangst en gaat weer overboord. Individuen die het niet redden, worden meegenomen om de maaginhoud te onderzoeken. Dit gebeurt door middel van dissectie, waarbij het volledige spijsverteringskanaal wordt verwijderd om de inhoud te wegen, te sorteren en te identificeren. Omdat roggen voornamelijk harde prooien zoals krabben, garnalen en schelpdieren eten, blijven de chitinepantsers en schaalresten relatief lang intact in de maag. Dit maakt hun maaginhoud goed te determineren, zelfs wanneer de prooien al gedeeltelijk verteerd zijn. Soms maken de onderzoekers ook gebruik van stabiele isotopenanalyse. Hiermee kunnen ze op een grotere tijdschaal de voedselbronnen in kaart brengen, zelfs over een periode van meerdere maanden. Isotopenanalyse

Waar onderzoek naar de maaginhoud laat zien wat een rog vandaag heeft gegeten, werkt isotopenanalyse als een chemisch logboek over een langere periode. Door de verhoudingen van elementen zoals stikstof en koolstof in het weefsel te meten, kunnen onderzoekers achterhalen welk type voedsel de rog de voorbije maanden heeft gegeten en in welk type leefgebied (bijvoorbeeld diepe zee of ondiepe kust) het dier verbleef.

Op het menu staan onder meer garnalen, zandspiering, zwemkrabben en schelpdieren. Daarbij verandert de prooikeuze naarmate de rog ouder wordt. Jagen doen ze vanuit een hinderlaag, ingegraven in het zand of actief foeragerend, waarbij ze hun 'ampullen van Lorenzini' (elektroreceptoren) gebruiken om prooien in het zand op te sporen. De populatie van roggen in de Oosterschelde is relatief klein, hierdoor zal ze geen problematische druk op deze prooisoorten uitoefenen.

Levende exemplaren van minimaal 50 cm komen in aanmerking voor een DST (Data Storage Tag). Deze roggen hebben voldoende lichaamsmasssa. Zo ondervinden ze geen hinder van de zender, die extern als een soort 'piercing' aan de basis van de rug of staart wordt bevestigd. Het plaatsen gebeurt tijdens een korte ingreep van minder dan drie minuten. De gebruikte DST werkt als een soort 'USB-stick' die nauwkeurig temperatuur, diepte en tijd bijhoudt. Na één tot twee jaar komt hij automatisch los, waarop hij naar de oppervlakte stijgt. Wanneer zo'n DST aanspoelt op het strand, kan hij worden geretourneerd aan de WUR; alle instructies hiervoor kan je op de DST zelf aflezen.

De data op deze 'USB-sticks' zijn goud waard. Ze bieden inzicht in migratieroutes tussen de Oosterschelde en de Noordzee, dieptegebruik tijdens dag- en nachtritmes, en seizoensverplaatsingen naar warmere zones. Om de dieren te kunnen zenderen, worden verschillende methoden ingezet. Dit gebeurt niet enkel bij de bijvangst op vissersboten. Met ringnetten is het mogelijk om vissen met een minimale impact en stress te vangen. Ook worden stationaire fuiken en leefnetten gebruikt, waarbij nauwkeurige monitoring essentieel is, zodat de dieren er niet te lang in verblijven. Ook de recreatieve hengelvisserij draagt haar steentje bij. Hoewel sportvissers vaak op andere soorten doelen, laten roggen zich regelmatig verleiden door het aangeboden aas, wat waardevolle data voor het onderzoek oplevert.

aanwezigheid in de Oosterschelde

De Oosterschelde is van oudsher geen klassieke 'hotspot' voor enorme aantallen roggen. Toch laten diverse bronnen - van duikerswaarnemingen op platforms als Waarnemingen.nl en meldingen van Stichting ANEMOON tot data van sportvissers en wetenschappelijke projecten

van zowel ILVO als WUR – een duidelijke trend zien. Een aantal soorten komt inmiddels regelmatig tot frequent voor in onze wateren.

Omdat de stekelrog veruit de meest voorkomende soort is, loont het om hem van dichtbij te bekijken. Met een gemiddelde lengte van 60 cm voor mannetjes en tot 95 cm voor vrouwtjes, is deze bodembewoner een indrukwekkende verschijning. De rug is bezaaid met doornige stekels en heeft een camouflagepatroon van vlekken op een lichtgrijze tot donkerbruine basis. In de bek bevinden zich 36 tot 44 rijen tanden die continu worden vervangen. Hiermee kraken ze moeiteloos zeeslakken, kleine visjes en kreeftachtigen. De stekelrog is een echte 'laatbloeier' die pas na zeven tot twaalf jaar geslachtsrijp is. Tijdens het voortplantingsseizoen organiseren paringsbereide vrouwtjes zich vaak in groepen, terwijl andere zich diep ingraven in het zand.

de weg naar de Oosterschelde

Hoe komen de roggen eigenlijk in de Oosterschelde terecht? De sleutel ligt bij de stormvloedkering (Neeltje Jans). Sinds de voltooiing in 1986 staan de 62 schuiven vrijwel altijd open. Ze gaan gemiddeld slechts

één keer per jaar dicht bij extreem hoogwater. De kraakbeenvissen hebben dus letterlijk alle ruimte om in en uit te zwemmen. Dat ze dit de laatste jaren steeds vaker doen, heeft waarschijnlijk meerdere oorzaken. De gemiddelde jaartemperatuur in de Oosterschelde is sinds begin jaren 2000 licht gestegen, maar belangrijker is waarschijnlijk dat de roggenpopulaties in de Noordzee zich herstellen na decennia van overbevissing. Daarnaast kan ook het prooiaanbod gunstig veranderd zijn. De combinatie van warmte, beschutting, rijk voedselaanbod en verminderde visserijdruk maakt het estuarium tot een ideale broedkamer. Uniek? Niet echt, aan de zuidkust van Engeland bevindt zich bijvoorbeeld het Thames Estuary, een vergelijkbaar opgroeigebied waar stekelroggen in grote aantallen voorkomen.

dagelijkse ritmes: rusten en jagen

Uit de data van de WUR-zenders komt een interessant dagpatroon naar voren. Hoewel roggen echte bodembewoners zijn, vertonen ze een vorm van Diel Vertical Migration (DVM). Dit is een gedragspatroon waarbij de dieren dagelijks tussen verschillende dieptes bewegen.

• Overdag (rustfase): De roggen trekken zich terug naar de diepere geulen. Hier is het water koeler en vooral stabieler. Door op diepte te rusten, sparen ze energie en vermijden ze de snelle temperatuurschommelingen die eigen zijn aan ondiepere platen.

• 's Nachts (voedselverzameling): Tijdens de schemering en nacht trekken ze naar de ondiepe zandplaten om te foerageren. Hier vinden ze hun prooien. De watertemperatuur schommelt ook minder na zonsondergang.

Dit verklaart waarschijnlijk waarom duikers roggen vaker spotten tijdens vroege avondduiken of bij schemering; de dieren zijn dan simpelweg actiever in de ondiepere zones.

Voorkomen in de Oosterschelde

Stekelrog (Raja clavata)

Pijlstaartrog (Dasyatis sp.)

Gevlekte rog (Raja montagui)

Blonde rog (Raja brachyura)

Kleine rog (Leucoraja naevus)

Sterrog (Amblyraja radiata)

Veruit de meest gemelde soort.

In de Oosterschelde vooral juvenielen tussen 4-20 m diepte bij o.a. de Bergse Diepsluis, de Zeelandbrug en de Oesterdam.

In opmars.

Regelmatige seizoensgast (mei-okt), gemeld tussen 5-18 m bij de Bergse Diepsluis, de kering en in rustige binnenbaaien.

Regelmatige gast.

Komt algemeen voor in de Noordzee (28-530 m), maar werd in 2025 ook in de Oosterschelde gespot.

Waarom hier?

Zoekt ondiepe, warmere zandplaten met rustige stroming (zuidelijke platen). Ideaal opgroeigebied voor jonge roggen.

Voeding & Kenmerken

Juvenielen eten zandspiering en jonge krabben, wormen en schaaldieren. Legt eikapsels in zanderige, begroeide gebieden.

Zeldzaam in de Oosterschelde.

Vooral bekend van eikapsels die kunnen aanspoelen op het strand.

Warmteminnend, trekt jaarlijks in mei via het Kanaal naar het Deltagebied. Houdt van beschutte estuaria en kreken.

Eet bodemvissen, schaaldieren en weekdieren. In tegenstelling tot de stekelrog is deze soort levendbarend (ovovivipaar).

Kustbewoner die profiteert van de luwte en het voedselaanbod in het estuarium.

Lijkt op de stekelrog, maar met een fijner vlekkenpatroon. Eet kleine bodemdieren.

Incidentele gast.

Zeer weinig waarnemingen in de Oosterschelde, blijft meestal in dieper water. Zeer zeldzaam. Dwaalgast uit de koudere wateren.

Gebruikt de Noordzeezijde (Voordelta) als foerageergebied; eikapsels spoelen vaak aan op het strand. Komt voor in kustwateren, maar trekt soms diep het estuarium binnen.

Grootste rog in de regio. Heeft een camouflagepatroon met zwarte stipjes op de rug.

De Oosterschelde is eigenlijk te ondiep en te warm voor een regelmatig bezoek van deze diepzeebewoner.

Ook bekend als Koekoeksrog of Grootoogrog vanwege de twee grote oogvlekken op de rug.

Kleinere soort met kenmerkende stervormige stekels op de rug.

Verspreiding van zes roggensoorten via een dichtheidsanalyse (KDE), met duidelijke hotspots in de monding en de centrale bekkens van de Oosterschelde.

De tijdsreeks visualiseert de waarnemingen van deze soorten in het gecombineerde gebied Noordzee, Voordelta en Oosterschelde, in functie van de watertemperatuur in de Oosterschelde.

komen en gaan volgens de seizoenen

De aanwezigheid van roggen in de Oosterschelde is sterk seizoensgebonden, al verschilt het patroon tussen volwassen dieren en juvenielen. Adulte roggen trekken in de lente (maart-mei) de Oosterschelde binnen, aangetrokken door de stijgende temperaturen en een toename aan voedsel. De ondiepe zandplaten zijn dan de perfecte plek om eikapsels af te zetten, of in het geval van de pijlstaartrog, levende jongen te baren. Het paaiseizoen loopt door tot in september, waarbij vrouwtjes in deze periode tientallen eikapsels afzetten. Gedurende de zomer en de vroege herfst zijn adulte roggen wel aanwezig, maar niet altijd even goed zichtbaar. Ze liggen vaak ingegraven in het zand of rusten in diepere geulen. De Oosterschelde fungeert in deze periode als een veilige kraamkamer, waar de jonge roggen snel kunnen opgroeien. Juveniele roggen blijven vaak jaarrond in de beschutte, ondiepe zones van het estuarium, wat verklaart waarom ze ook buiten het paaiseizoen worden waargenomen. Wanneer in de late herfst en winter de watertemperatuur daalt, en de energiebehoefte van de dieren verandert, trekken de volwassen dieren zich terug naar dieper water in de Noordzee.

Voor deze migratie maken de roggen gebruik van de natuurlijke dieptewateruitgangen van het estuarium. Via de geulen onder de stormvloedkering zwemmen ze naar de diepere en stabielere wateren buiten de kust. Deze trekroute voert hen enerzijds naar de uitgestrekte foerageergebieden in de Voordelta en anderzijds naar diepere geulen in de Noordzee, zoals het Hinder Deep. Deze patronen komen exact overeen met de recente data van WUR en ILVO, evenals met gegevens uit internationale onderzoeksprojecten. Op deze dieptes, doorgaans dieper dan 20 meter, vinden de volwassen roggen de nodige rust en een rijk voedselaanbod aan zandspiering, jonge garnalen en jonge platvissen om de wintermaanden door te komen.

levenscyclus van de rog, een langzaam proces

De voortplanting en groei van roggen verlopen traag, wat deze dieren kwetsbaar maakt. Een stekelrog bereikt een volwassen stadium pas na acht tot twaalf jaar, terwijl de pijlstaartrog daar gemiddeld zeven tot tien jaar over doet. Tijdens de paring, die doorgaans in dieper water plaatsvindt, maken de mannetjes gebruik van hun 'claspers' voor een interne bevruchting. Soms zijn bijtwonden aan de vinranden van de vrouwtjes nog een duidelijk teken van een recente ontmoeting. Beide soorten hebben een lage reproductieve capaciteit. Ze brengen jaarlijks slechts een beperkt aantal nakomelingen voort. Deze roggen kennen geen broedzorg nadat de eieren zijn afgezet of de jongen zijn geworpen.

Er bestaat een fundamenteel biologisch verschil in de manier waarop deze soorten ter wereld komen. De stekelrog is ovipaar (eierleggend). Het vrouwtje legt eikapsels in zanderige gebieden, waarbij het kapsel zich in het substraat verankert d.m.v. hoorns (kleine weerhaakjes of hechtmechanismen).

Ze legt om de paar dagen enkele eikapsels gedurende een langere periode in de lente en de zomer. Stekelroggen worden dan ook wel de 'legkippen' van de Noordzee genoemd. De pijlstaartrog daarentegen is levendbarend en werpt jaarlijks twee tot tien volledig ontwikkelde jongen.

Deze kraakbeenvissen kunnen uiteindelijk een leeftijd bereiken van twintig tot zelfs dertig jaar. Omdat ze pas laat geslachtsrijp worden, herstellen populaties zich moei-

zaam van overbevissing of habitatverlies. Om leeftijd en groei nauwkeurig in kaart te brengen, maken wetenschappers gebruik van mineralisatielijnen in de kraakbeenweefsels (vergelijkbaar met groeiringen bij een boom). Daarnaast levert 'hervangst' bij het onderzoek van de WUR cruciale data op. Bij roggen, die in het verleden reeds een zender omkregen en die vandaag opnieuw gevangen worden, kan men de exacte groei over een specifieke periode vaststellen. Zo krijgen we een steeds beter beeld van de overlevingskansen van deze bijzondere bodembewoners. genetische verbondenheid

Naast migratie en groei wordt ook de genetische achtergrond van de roggen onderzocht. Hiervoor wordt DNA-materiaal verzameld via een kleine 'fin clip': een miniscuul stukje vinweefsel dat pijnloos wordt afgenomen en snel weer aangroeit. Door duizenden genetische merkers (zogeheten SNP's) te vergelijken, kunnen onderzoekers vaststellen hoe de verschillende populaties met elkaar verbonden zijn en of er sprake is van uitwisseling tussen gebieden.

Op grote schaal blijkt de stekelrog in Europa uit vijf hoofdculturen te bestaan, waaronder de populatie rond Ierland, de Golf van Biskaje en de Middellandse Zee. De roggen in de Oosterschelde behoren tot de 'Greater North Sea'-groep. Binnen deze cluster, die de hele Noordzee tot aan de Britse en Duitse kust beslaat, is nauwelijks genetische structuur te vinden. Dit betekent dat de dieren uit de Oosterschelde, de Voordelta en de zuidelijke Noordzee volledig met elkaar in verbinding staan en aan uitwisseling doen. Er is sprake van een hoge genetische connectiviteit en een constante 'gene flow'.

De roggen die wij in Zeeland zien, vormen dus geen geïsoleerde groep die risico loopt op inteelt, maar maken deel uit van één grote, goed gemengde Noordzeepopulatie.

De Oosterschelde is voor hen simpelweg een tijdelijke, maar cruciale stopplaats binnen een veel groter leefgebied. zeemeerminnentasjes op het strand

Wie na een duik of tijdens een stormachtige dag over het Zeeuwse strand wandelt, vindt vaak 'zeemeerminnentasjes'. Dit zijn waarschijnlijk de lege eikapsels van de stekelrog. Tussen februari en september legt een vrouwtje één voor één tot wel zeventig van deze leerachtige huisjes. De hoorns op de

hoeken zijn essentieel voor de verankering én voor het transport van zuurstof naar

Aangespoeld eikapsel van een stekelrog.

het embryo. Na vier tot zes maanden komt de jonge rog uit het ei, waarna bacteriën gassen produceren die het kapsel als een ballonnetje laten drijven tot het aanspoelt. Omdat ze op het strand vaak uitgedroogd en zwart zijn, kun je ze het beste thuis in een bakje water laten opweken. Pas dan krijgt het kapsel haar oorspronkelijke vorm terug en kun je zien of het inderdaad een stekelrog was of misschien de sterk gelijkende blonde rog. Hoewel die laatste de Oosterschelde zelden binnenzwemt, komen de eikapsels in de open Noordzee veelvuldig voor en spoelen ze door de sterke gelijkenis vaak zij aan zij aan met die van de stekelrog. 

JAN DIEU

CHARLOTTE VAN DRIESSCHE

Waarnemingen melden

Jouw waarnemingen zijn cruciaal voor het in kaart brengen van de populaties. Heb je een rog gezien of een eikapsel gevonden? Meld je waarnemingen op Waarnemingen. nl (of .be) of geef je vondst door via Telmee.nl van Stichting ANEMOON. Stichting ANEMOON verzamelt gegevens via het EGGS-project om broedgebieden en trends door klimaatverandering te monitoren. Vind je bovendien een aangespoelde zender? Neem dan contact op via de gegevens op het label.

bronvermelding

Roggendata: de waarnemingsdata (periode 2000-2025) zijn afkomstig uit de GBIF-database (Global Biodiversity Information Facility), met bijdragen van Stichting ANEMOON, Waarnemingen.nl, sportduikers en wetenschappelijke surveys. De geografische analyse omvat het gebied Noordzee, Voordelta en Oosterschelde.

Temperatuurdata: watertemperatuurdata zijn verkregen via Rijkswaterstaat (meetstation Oosterschelde 4, periode 2000-2025).

De dataset bevat dagelijkse temperatuurmetingen die zijn geaggregeerd tot jaargemiddelden voor trendanalyse.

Wetenschappelijke studies: dit artikel is mede gebaseerd op actueel onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) en het Instituut voor Landbouw-, Visserijen Voedingsonderzoek (ILVO), met name:

• Hunter, E., Buckley, A. A., Stewart, C., & Metcalfe, J. D. (2005). Migratory behaviour of the thornback ray, Raja clavata, in the southern North Sea. JMBA-Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 85(5), 1095-1106.

• Serra-Pereira, B., Figueiredo, I., & Gordo, L. S. (2011). Maturation, fecundity, and spawning strategy of the thornback ray, Raja clavata: do reproductive characteristics vary regionally?. Marine Biology, 158(10), 2187-2197.

• Stäudle, T. M., Parmentier, B., & Poos, J. J. (2024). Accounting for spatio-temporal distribution changes in size-structured abundance estimates for a data-limited stock of Raja clavata. ICES Journal of Marine Science, 81(8), 16071619.

• Stäudle, T. M., Batsleer, J., Ellis, J. R., Greenway, E. S. I., Pascal, L., Megens, H. J. W. C., Sys, K., & Poos, J. J. (2022). Genetic diversity and population structure of Raja clavata in the North-East Atlantic.

• Walker, P., Howlett, G., & Millner, R. (1997). Distribution, movement and stock structure of three ray species in the North Sea and eastern English Channel. ICES Journal of Marine Science, 54(5), 797-808.

Dank aan Eleanor Greenway en Jan Jaap Poos (WUR) voor hun bijdragen aan het "Migration of sharks and rays from the North Sea" project, en aan de NELOS-duikers voor hun waarnemingen!

Dank aan Charlotte Van Driessche voor de uren opzoekwerk, de grafieken en de fijne samenwerking.

Met dank aan Eleanor Greenway en Jan Jaap Poos (WUR) voor hun bijdragen aan het "Migration of sharks and rays from the North Sea" project, en aan de NELOS-duikers voor hun waarnemingen!

Onderwaterfotografie

De fotokampioenen van het

De prijsuitreiking van het Fotokampioenschap 2025 vond voor de derde keer plaats in Theater Vianen. Ongeveer 150 bezoekers genoten van een feestelijke avond vol mooie beelden, voornamelijk gemaakt in Nederland. 75 deelnemers in verschillende categorieën keken vol verlangen uit naar een medaille.

De 65-jarige Valerie Reid, geboren in Schotland en woonachtig in Maastricht, is Open Nederlands Kampioen Onderwaterfotografie 2025. Ze dankt haar kampioenschap onder meer aan de eerste plaats in de categorie 'Masters Groothoek’ en een vierde plaats in de categorie 'Masters Thema'.

Zoiets had ik niet verwacht! Ik heb weinig, maar wel heel bewust in Nederland kunnen duiken. Het beste advies was 'verspil geen tijd bij een onderwerp waarvan je toch nooit een mooie foto kan maken'. Ik ben heel trots!

Valerie Reid, Open Nederlands Kampioen 2025

Valerie wordt op de voet gevolgd door de Belgische LIFRAS-fotograaf Raphaël Bechet. Sandra Boerlage, de kampioene van 2024, is derde, maar als best presterende Nederlandse is ze wederom uitgeroepen tot Nederlands Kampioen Onderwaterfotografie. Zij mag Nederland vertegenwoordigen op het volgende WK in Indonesië, net als John Ruiter.

Bij de fotograferende starters werd Hans van Gemeren eerste. De ONK Reels-categorie werd, net als in 2024, gewonnen door Michel Garssen.

De DuikeninBeeld Publieksprijs, die dit jaar voor de negende keer werd uitgereikt, ging naar de Belgische NELOS-fotograaf Wim Bellemans.

Andere winnaars van het Fotokampioenschap 2025:

• Hans van Gemeren won de categorie ‘Foto Starters Overall’.

• Peter Borsch won de categorieën ‘Zoetwaterwedstrijd’ en ‘No Limits’.

• De ‘Teamwedstrijd’ werd gewonnen door Team Ron’s Clicks, onder leiding van captain Ron Offermans.

• Michel Garssen won met zijn korte video de categorie ‘Reels’.

Hippocampus toont je de top 3 van de verschillende wedstrijdonderdelen bij de 'Masters'. Ook van de top 3 bij de 'Starters' en de wedstrijdcategorieën 'Zoet water' en 'No Limits' tonen we je beelden. Geniet van de foto's. Wil je ze allemaal zien, scan dan de QR-code. 

Masters Visportret

1e Raphaël Bechet

2e Peter Schultes

3e Sandra Boerlage

Masters Groothoek

1e Valerie Reid

2e John Ruiter

3e Peter Schultes

Masters Macro

1e Peter Borsch

2e Lia van Nieuwenhuizen

3e Rebecca van Middendorp

Masters Thema

1e Rob in ‘t Hout

2e Marco Reijnen

3e John Ruiter

No limits

1e Peter Borsch

2e Marco Reijnen

3e Valerie Reid

Starters Beste foto

1e Hans van Gemeren

2e Sander Rietmeijer

3e Pauline de Blocq van Scheltinga

Starters Thema

1e Richard Meines

2e Jos van Zijl

3e Dirk Janssens

Zoet water

1e Peter Borsch

2e Sander Rietmeijer

3e Eric Staal

Masters Visportret Masters Groothoek

Masters Macro

Masters Thema

No Limits

Starters Beste foto

Starters Thema

Wist je dat dat haaienvlees vaker dan gedacht op ons menu staat?

Haaienpopulaties over de hele wereld dalen snel door overbevissing en degradatie van de mariene omgeving. Ook het bewust foutief etiketteren van vis verergert hun exploitatie en vormt een grote hindernis voor de bescherming van deze – vaak bedreigde – diersoorten.

Juan José Guadalupe, assistent-professor aan de 'Universidad San Francisco de Quito' in Ecuador, onderzocht 97 visstalen die op Ecuadoriaanse markten werden verkocht op de aanwezigheid van haaienvlees. Al deze vis werd verkocht onder de generieke naam 'corvina', een veelgebruikte aanduiding in Ecuador voor witte vis.

Ook in Brazilië wordt veel haaienvlees verkocht. Het ligt daar in de handel als 'cação',

een algemene term waarvan de ware betekenis voor de meeste Brazilianen onbekend is. Uit een onderzoek in die regio, mede mogelijk gemaakt door het 'Pulitzer Center's Ocean Reporting Network' onder leiding van Philip Jacobson, bleek dat in Braziliaanse scholen 90% van de voorgeschotelde menu's haaienvlees bevatte. Omdat het visueel onmogelijk is vast te

stellen of er sprake is van haaienvlees, maakte Juan gebruik van DNA-analyse. Hij onderzocht specifiek de nucleaire ribosomale ITS2-regio. Dat is een stukje van de DNA-keten dat als het ware fungeert als een moleculaire barcode om planten en dieren te identificeren. Het resultaat was verbluffend: maar liefst 47,42 procent van de monsters testte positief op haaienvlees. Opvallend genoeg waren deze allemaal afkomstig uit hooglandsteden zoals Ambato, Cuenca, Ibarra en Quito. Geen enkel staal uit de kuststeden Manta of Guayaquil bevatte haai. Er zijn dus duidelijke regionale verschillen in het patroon van visvervanging. Er werden maar liefst vier verschillende haaiensoorten geïdentificeerd: de bedreigde pelagische voshaai (Alopias pelagicus), de kwetsbare zijdehaai (Carcharhinus falciformis), de kwetsbare gladde hamerhaai (Sphyrna zygaena) en de bijna bedreigde blauwe haai (Prionace glauca).

Er komen meer dan 40 haaiensoorten voor in de Ecuadoriaanse wateren en de meeste daarvan staan op de Rode Lijst van de

Infographic rechts: Hoewel het ontbreken van graten een pluspunt is, bevatten haaien ook veel verontreinigende stoffen zoals kwik als gevolg van een proces dat bioaccumulatie heet. Dit gebeurt wanneer het ene dier andere dieren eet, die op hun beurt weer andere dieren hebben gegeten, enzovoort. Bepaalde chemicaliën worden gedurende hun leven door al deze dieren opgenomen en hopen zich op in de roofdieren aan de top van de voedselketen.

IUCN (International Union for Conservation of Nature). De vangst van verschillende haaiensoorten is verboden, waaronder de walvishaai (Rhincodon typus), de witte haai (Carcharodon carcharias), de reuzenhaai (Cetorhinus maximus), de gladde hamerhaai (Sphyrna zygaena), de geschulpte hamerhaai (Sphyrna lewini), de bonnetheadhaai (Sphyrna tiburo), de grote hamerhaai (Sphyrna mokarran), de oceanische witpunthaai (Carcharhinus longimanus) en de zijdehaai (Carcharhinus falciformis). Hoewel Ecuador geen officiële gerichte haaienvisserij erkent, maakt een juridische maas in de wet de bijvangst van deze haaien mogelijk, waardoor jaarlijks 'legaal' meer dan 250.000 dieren worden gevangen. Deze zijn voornamelijk bestemd voor de internationale vinnenhandel op Aziatische markten, waar ze hoge prijzen opleveren. En dat in een tijdperk waarin volgens de IUCN ongeveer een derde van de kraakbeenvissensoorten met uitsterven wordt bedreigd en de wereldwijde aantallen sinds 1970 met meer dan 71 procent zijn afgenomen.

Haaien vervullen een cruciale ecologische rol als predatoren, zowel aan de top van de voedselketen als in het midden ervan. Ze reguleren prooipopulaties en stabiliseren mariene voedselsystemen. Hun achteruitgang kan nefaste kettingreacties veroorzaken in koraalriffen, zeegrasvelden en pelagische ecosystemen.

Het verkeerd etiketteren van zeevruchtenproducten, waarbij de ene soort wordt vervangen door een andere, is een groot

probleem in Ecuador, waar haaienvlees vaak op de markt wordt gebracht onder de namen van gangbaar verhandelde vissoorten. Deze praktijk vormt een bedreiging voor mariene natuurbescherming doordat zij de overexploitatie van kwetsbare haaienpopulaties faciliteert. Anderzijds ondermijnt dit het consumentenvertrouwen en benadrukt het de dringende noodzaak van strengere handhaving en transparante etikettering van zeevruchtenproducten, zodat consumenten met zekerheid weten wat zij kopen en de mariene biodiversiteit beter wordt beschermd.

Bijvangst wordt gereguleerd via vergunningen van het Ministerie van Milieu. De toeleveringsketen is echter complex, weinig transparant en sterk afhankelijk van tussenhandelaren, wat het moeilijk maakt om de handel te monitoren en regelgeving effectief te handhaven. Het is onduidelijk in welke fase van de toeleveringsketen de verkeerde etikettering plaatsvindt. Een analyse van haaienvervoervergunningen binnen Ecuador toonde aan dat aanzienlijke hoeveelheden haaienvlees de havensteden verlaten met de juiste documentatie, waarbij Quito de bestemming is die het grootste aandeel haaienvlees ontvangt. Voor de eindconsument is hier weinig tegen te doen, aangezien het product doorgaans onbewust wordt geconsumeerd.

Ook in België is haaienvlees verkrijgbaar, vaak onder andere namen zoals 'zeepaling' (hondshaai), maar de verkoop van bedreigde soorten is controversieel. Hoewel haaienvinnensoep verboden is in de EU, worden

soorten als hondshaai (Scyliorhinus canicula), doornhaai (Squalus acanthias) en gevlekte gladde haai (Mustelus asterias) geconsumeerd. Omdat haaien zich aan de top van de voedselketen bevinden en gifstoffen opslaan in hun vlees en lever wordt de consumptie van haaienvlees afgeraden, vooral voor zwangere vrouwen en kinderen omwille van de hoge concentraties kwik (methylkwik).

aanbevelingen

Uit het onderzoek komen drie belangrijke aanbevelingen naar voren. Ten eerste moet er een degelijk controlesysteem worden ingevoerd om vis te kunnen volgen van vangst tot verkoop op de markt. Ten tweede moet regelmatig worden gecontroleerd – met snelle en betaalbare DNA-technieken – om welke vissoorten het daadwerkelijk gaat. Ten derde is het belangrijk dat consumenten beter worden geïnformeerd. Mensen moeten weten welke vis ze kopen en wat de impact daarvan kan zijn. Door bewust te kiezen voor vis uit duurzame visserij kunnen consumenten bijdragen aan de bescherming van haaien en andere kwetsbare soorten.

Het aanpakken van dit probleem is dringend nodig. Overbevissing van haaien bedreigt niet alleen hun voortbestaan, maar verstoort ook mariene ecosystemen. Dat heeft uiteindelijk gevolgen voor biodiversiteit, voedselvoorziening en de ecosysteemdiensten die oceanen aan mensen leveren. 

STEF VAN UFFEL

Dit water is mijn thuis

Wanneer het water mij omsluit

Ik me afzet van de kant

Loslaat wat nog aan me trekt

En in mijn eigen wereld land

Geen bestemming

Geen verwachting

Geen hoge eisen en geen doel

Slechts rust en ruimte

En het water

Alleen het water

Wat ik voel

Ik dan geruisloos meters maak

Ontsnap aan elk gevoel van druk

Met elke dag een stukje dieper

In mijn bubbel van geluk

Dan weet ik en dan voel ik

Bevrijd van alle ruis

Kom ik hier weer bij mezelf

Dit water is mijn thuis

Anne-Marije Maris brievenbusgeluk.nl

Advertentie

Echte bucketlist duiken!

Kortingen tot €1250 p.p!

Exclusief bij Diving World! Ga ZEKER op reis!

Beleef ’s werelds meest iconische duikbestemmingen tijdens onze exclusieve groepsreizen! Samen met een gezellige groep duikers beleef je hier duikmomenten die je maar één keer in je leven meemaakt!

Denk aan de Sardine Run in La Paz, pelagische actie in Mozambique, spawning in Palau en expedities naar de iconen van de Stille Oceaan!

www.divingworld.be | (+31) 0314-653180 | info@divingworld.nl

Carl Antonissen 2*Instructeur DF1

Gobius (Beringen) Brevet/titel Fotografiebrevet

Duikt sedert

Aantal duiken

1995 > 850 > 100

Aantal fotoduiken

België, Nederland, Duitsland, Middellandse Zee, Ierland, Indonesië, Egypte, Tenerife Duikplaatsen

Camera

Olympus TG-6

Kortsnuitzeepaardje

Behuizing OM-System PT-059

AIO UWL-400

Verzameld door Ivo Madder

55 jaar geleden

45 jaar geleden

35 jaar geleden

uit Hippocampe nr. 33

april 1971

onderwijs van het duiken

Na geslaagd te zijn voor het theoretisch examen voor Nationaal Monitor (nu 3*I) bracht Pierre Nicolaides een ware versie over het verloop van het examen. Een paar citaten hieruit:

Het examen geschiedde in een atmosfeer die al de leden van de jury zo ontspannen mogelijk trachtten te maken. Indien zij daar niet in slaagden, dan is dat niet hun fout, want de kandidaten waren in zo'n gespannen toestand dat ze moeilijk tot een glimlach te bewegen waren.

"Is het zeer moeilijk?". Eerlijk, neen, maar wel verwarrend en misleidend, want de vragen zien er dikwijls onschuldig uit, doch zij peilen de kanidaat grondig.

belangrijke groei van onze federatie

… nauwelijks 6 jaar geleden, in 1964, waren er slechts 18 clubs, terwijl er vandaag 66 clubs aangesloten zijn. Op het einde van het seizoen 1969-1970 waren er ongeveer 5000 aangesloten leden in de clubs, tegenover 1800 in 1964. Ik geloof dat deze getallen op de beste manier de evolutie van de federale problemen weergeven, zowel wat betreft het duikonderricht, als het beheer en de directie.

René Crepin reddingsoefeningen

De reddingsoefeningen moeten uitgevoerd worden tijdens twee verschillende duiken, die niet successief mogen zijn (zowel voor Lager, Middelbaar en Hoger Brevet).

Indien de twee duiken toch dezelfde dag uitgevoerd worden is het aan te raden zich niet strikt te houden aan de vereiste 6 uur tussentijd, maar deze tussentijd gevoelig te verhogen …

april 1981 uit Hippocampus nr. 83

april 1991 uit Hippocampus nr. 133

voorbereiding op de Stage en Pre-Stage van Pasen 1981

Sedert enkele jaren verblijven talrijke kandidaten aan de Middellandse Zeekust om er hun deelname aan de Stage en de Pre-Stage (nu 2*Stage en 3*Stage) voor te bereiden.

Rekening gehouden met dit feit, deelt de C.I.P. van Bendor ons mee dat van 13 tot 17 april 1981, duiken zullen kunnen uitgevoerd worden tegen de forfaitaire prijs van 35 Franse frank per duik, boot, vullen en douche inbegrepen.

Deze voorwaarden gelden slechts voor de deelnemers die voorkomen op de lijst van Pasen 1981.

duiken in klare zeeën

Even herinneren dat geen enkele oefening, andere dan deze aan de oppervlakte, in heldere zeeën mogen uitgevoerd worden, wie ook de persoon weze die toezicht houdt (zelfs indien het een Belgische monitor is). cursus onderwaterfilmer en -fotograaf

In de provincie Antwerpen, onder leiding van Jos Audenaerd, wordt een cursus ingericht ter attentie van de 'Onderwater Filmer en Fotograaf', zowel voor beginnelingen als voor gevorderden.

duiken in Zeeland

Op 1 juli aanstaande treedt de 'Verordening duiksport in de provincie Zeeland' in werking.

Dit betekent dat vanaf dit tijdstip iedere sportduiker in het bezit moet zijn van een door gedeputeerde staten van Zeeland afgegeven vergunning om in de Zeeuwse wateren te mogen duiken.

buitenproeven voor 1*D

Er wordt aanbevolen de proeven voor 1*D af te leggen in onze wateren. Nochtans mogen ze voortaan afgelegd worden in alle waters ter wereld, behalve in bergmeren, op voorwaarde dat ze afgenomen worden door een erkende BEFOS-instructeur. (Het kan echter geen verplichting zijn voor de instructeur om de proeven in andere waters dan de onze af te nemen).

Commissie Biologie

Na het succes van de 'thema-duiken' in 1990, wordt een volgende Oosterscheldeduik georganiseerd in het Sas van Goes. Het onderwerp van onze belangstelling wordt ditmaal de bodemvissen van de Oosterschelde. Datum: zondag 2 juni 1991. Hippocampus

Het uitzicht van Hippocampus heeft in de loop van dit jaar een ware metamorfose ondergaan. Met de aankoop van het Desktop Publishing systeem zijn de teksten en de lay-out nu op quasi-professionele wijze samengesteld. De vierkleurenomslag en de regelmatig aangehouden steunkleur helpen dit effect nog verhogen.

Jacques Bernaerts zwemmen met vinnen

Het zwemmen met vinnen is een grote expansie voorbestemd. Niet alleen voor de gezondheid en het genoegen dat het verschaft, voor de weg die het opent naar andere sporten, zoals het duiken, het onderwaterhockey, -rugby en parachutisme met vinnen, maar ook voor het onmetelijk domein der wateractiviteiten waar de menselijke verrichtingen onontbeerlijk zijn en zullen blijven, ondanks de technische vooruitgang.

Jozef Van den Berghe

25 jaar geleden

uit Hippocampus nr. 182

15 jaar geleden

uit Hippocampus nr. 233

herscholing Duiker-Hulpverlener

… het aantal sportduikers is de laatste jaren geweldig toegenomen. Jaarlijks reizen nu vanuit Europa 1 miljoen duikers naar de Middellandse Zee, Egypte en de Malediven.

Spijts deze groei blijft het aantal behandelde decompressieongevallen de laatste 10 jaar constant. Dit suggereert dat de veiligheid bij de sportduikers vergroot. Aan deze groeiende veiligheid hebt ook u, beste Duiker-Hulpverleners, medegewerkt …

Wim Wellens wereldrecord 'No limits'

Op 13 mei 2000 brak Audrey het wereldrecord 'No limits' voor vrouwen bij de Canarische Eilanden door 125 m diep te duiken De duik duurde 2 min 3 sec.

Door problemen met de liftballon, moest ze 11 seconden langer op diepte blijven. Behalve lichte pijn aan één sinus, voelde ze zich goed.

duiken in Zeeland

De 25 meter-regel komt te vervallen. Duikers mogen wel bij netten komen, maar alleen om te kijken.

OW-hockey

In de voorbereiding van het Europees kampioenschap onderwaterhockey 2001 in Joegoslavië zit de nationale ploeg niet stil. Zo nemen ze naast de nationale trainingen deel aan de nationale Nederlandse competitie en binnenkort ook aan de regionale competitie van Noord-Frankrijk en de nationale Franse competitie. Daarnaast proberen we ook af en toe een internationaal tornooi mee te pikken.

Klaus Vancamelbeke, nationaal trainer onderwaterhockey februari 2001

maart/april 2011

ARBO-wetgeving op het sportduiken

Enkele NELOS-instructeurs keken vorig jaar raar op toen zij in Zeeland, bij controle naar aanleiding van een duikongeval, gevraagd werden om onder andere een 'RI&E' (Risico-Inventarisatie en -Evaluatie) voor te leggen.

… in 2011 mag men zich aan meer controles op de ARBO-wetgeving verwachten. Daarom adviseert het NELOS-Duikonderricht aan de NELOS-instructeurs om bij proevenduiken of clubduiken in Nederlandse wateren volgende documenten bij te hebben …

B

In de praktijk betekent dit dat er op de duikplaats, naast het nodige veiligheids- en noodmateriaal, de NELOS-Infomap (waarin onder andere het Veiligheidsreglement een de protocols van de proeven vermeld staan), een ploegenindelingsformulier (inclusief luchtberekening) en een RI&E (inclusief noodplan) moet aanwezig zijn.

John Remue, verantwoordelijke duikonderricht fysieke conditietraining

Zoals genoegzaam bekend wenst het Duikonderricht NELOS niet alleen prima lesgevers op didactisch vlak onder haar instructeurs, maar ook een opleidingskader dat op fysiek vlak als voorbeeld kan gesteld worden. Daarom dat kandidaten 1*Instructeur/Initiator de fitheidtest moeten afleggen.

Stef Teuwen initiatiemateriaal en spelkoffer

Omdat niet alle clubs beschikken over aangepast jeugdduikmateriaal bestaat de mogelijkheid om via de Subcommissie Jeugdduiken op aanvraag materiaal te ontlenen.

ondsnieuws - Commissie Sportduiken / Juridische Commissie

Is de Arbowetgeving van toepassing op NELOS-leden?

De Juridische Commissie van NELOS heeft de Nederlandse Arbowetgeving opnieuw geanalyseerd en adviseerde voor 2026 als volgt:

Puur recreatief duiken – zoals bij NELOS – zonder commercieel aspect valt buiten de Arbowet. Ook als er een onbetaalde (!) instructeur bij betrokken is. Maar zodra er een betaalde instructeur bij komt kijken, wordt het een arbeidsrelatie en gelden de wetten. De Arbowet is primair van toepassing op situaties waarbij sprake is van een arbeidsrelatie (werkgever-werknemer) of een daarmee gelijkgestelde situatie (zoals beroepsduiken of commerciële duikactiviteiten).

Bij NELOS er geen sprake van een arbeidsrelatie. Het betreft immers 'zuiver recreatief sportduiken zonder betaling'. Van dienstverband is dan ook geen sprake. Ook voor onbetaalde vrijwilligers (instructeurs) bij sportverenigingen gelden de meeste Arbobepalingen niet, zolang de werkzaamheden niet beroepsmatig worden uitgeoefend en er geen commercieel oogmerk is. Bij recreatief duiken ligt de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van de duikers en het volgen van veiligheidsprotocollen en standaarden van duikorganisaties (zoals CMAS of NELOS).

Besluit: voor puur recreatief duiken in Nederland is de Arbowetgeving niet het juridisch kader voor de veiligheid, maar gelden de regels van de duikgemeenschap (CMAS – NELOS) en het gezond verstand. De Arbowetgeving is dus NIET van toepassing op de verhouding tussen de instructeur en duikleerlingen of op de verhouding tussen vereniging/duikschool en de leerlingen of op de verhouding tussen vereniging en haar leden. Die verhouding wordt, naast het verenigingsrecht, ook geregeld door de algemene regels van zorgvuldig handelen. Bron: advies aan de NOB door advocatenkantoor KA, Demmerik 118 B uit Vinkeveen (NL).

De 10 gouden regels van de Oosterscheldeduiker

1. Wees extra waakzaam bij duiken op de nollen of strekdammen, want dat zijn duikplaatsen waar sterke stroming veelvuldig voorkomt. Voorbeelden van dergelijke duikplaatsen zijn: Gorishoek ('De vuurtoren' of 'De punt'), Hoek van Ouwerkerk, de nol van Zierikzee, dijkversterking noordwest van Sas van Goes. Duiken bij hoogwater is op deze duikplaatsen af te raden. Je kan ver afdrijven.

2. Springtij (enkele dagen na volle en nieuwe maan) zal de normaal aanwezige stroming nog versterken.

3. Hevige wind kan invloed hebben op de stroming. Vanaf een windsterkte van 5 à 6 Beaufort is het opletten geblazen! Alles hangt af van de windrichting en hoelang de wind zijn invloed op het wateroppervlak heeft doen gelden. Aanhoudende harde wind uit dezelfde hoek kan aan de lijzijde van de dijk plaatselijk toch een vlak wateroppervlak creëren, maar veroorzaakt altijd onberekenbare stromingen.

4. Informeer op elke duikplaats bij ervaren duikers wat het ideale moment is om te water te gaan.

5. Slechts twee duikers worden verbonden met één lijn, de zogenaamde 'buddy line', aan de polsen of armen.

6. Bij halve flessendruk keer je met behulp van het kompas langs de bodem terug naar de oever. Bij te voorzien luchtgebrek verlaat je de bodem, stijg je verticaal op aan de voorgeschreven snelheid en zwem je op geringe diepte op kompas in de richting van de oever.

7. Boeien bij de duikplaats wijzen op netten of fuiken. Houd er rekening mee. Eerbiedig deze netten en fuiken en beschadig ze niet. Zij zijn de legale broodwinning van vissers.

8. Verstoor geen dieren, raak ze niet aan en voeder ze niet. Leer het onderwaterleven kennen en respecteren. Vermijd elke vernieling.

9. Houd de duikplaatsen schoon. Duik zoals je schaduw … laat geen enkel spoor na.

10. Moedig je duikbuddy's aan deze regels te volgen.

Advertentie

Audiovisuele Commissie

Duik in de wereld van onderwatervideografie

Review van de tweede editie van het leerboek 'Duik in de wereld van onderwatervideografie'.

In 2024 bracht Robbert-Jan Borger de eerste editie van 'Duik in de wereld van onderwatervideografie' uit. Op dat moment het meest uitgebreide naslagwerk in het Nederlands over onderwatervideografie. Omdat we bij de Audiovisuele Commissie van NELOS de opleiding 'Onderwatervideograaf niveau 1' wilden digitaliseren, besloten we een samenwerking aan te gaan met Robbert-Jan. We sloegen de handen in elkaar voor de tweede editie van zijn boek. Dat kreeg met onze hulp dubbel zoveel praktische inhoud en een andere structuur, die paste in ons opleidingstraject, van Assistent-Onderwatervideograaf over 'Onderwatervideograaf niveau 1' tot 'Onderwatervideograaf niveau 2'.

Zo starten we met stabiliteit, voortbewegings- en positioneringstechnieken. We gaan verder met praktische info en tips om als beginner een onderwaterfilm te maken. En uiteindelijk verdiepen we alle kennis voor de gevorderde videograaf die met een team films wil maken.

NELOS-cursus onderwatervideografie

Ondertussen zijn we samen met Robbert-Jan Borger het boek in een NELOS-kleedje aan het steken. Tegen het eind van 2026 wordt het boek op het e-learningplatform van NELOS ter beschikking gesteld van de cursisten in ons opleidingstraject. Er zal dan ook een aangepaste NELOS-versie als 'print on demand' te koop zijn in de NELOS-boetiek.

Wie niet zo lang kan wachten, kan de gedrukte commerciële versie al aanschaffen bij de betere duikwinkel (bijv. Onderwaterhuis.nl). Het is alleszins een aanrader, net omdat dit boek in alle opzichten beter is dan eender welk ander werk over het onderwerp. Bovendien is het in goed Nederlands geschreven. Het is rijk geïllustreerd met foto's en bevat ook links naar praktische

demonstratiefilmpjes. Deze filmpjes worden voortdurend bijgewerkt en aangevuld. Zo wordt je boek levenslang geüpdatet. Via het digitaal platform, waartoe je als lezer exclusief toegang krijgt, kan je vragen stellen en naast de antwoorden eveneens persoonlijk feedback krijgen op je filmpjes die je op het platform kan plaatsen.

Het volledig overlopen van de inhoud van het boek zou ons te ver leiden. Zoals gezegd is dit het meest uitgebreide naslagwerk op de markt. Geef een seintje als je een bepaald onderwerp niet terugvindt, waarschijnlijk werken we er nu al aan om het toe voegen, maar we zullen dat zeker doen als we er nog niet aan gedacht hadden. Het belangrijkste is dat je een tijdloos deel hebt met technieken die de Grieken al toepasten om een verhaal te maken. Je vindt er de algemene regels over het schrijven van een scenario, filmtechnieken, belichtings- en verlichtingstechnieken en compositie. Erg handig voor reizigers is de heldere uitleg over welke camera-instellingen het best werken in welk type water (groen, helderblauw, getijdenwater, …).

Er wordt ingezoomd op de voorbereiding van een filmduik, de duik zelf en de nabewerking van de beelden, met uiteraard een verdieping in kleurmanagement. Ten slotte worden de mogelijkheden voor de productie van een film te overlopen.

In het boek worden tabellen, formulieren en sjablonen door middel van een QR-code ter beschikking gesteld. Die helpen bijvoorbeeld bij het maken van een storyboard. Hands-on tips, checklists en protocolletjes voor duik- en videoplannen zijn uitgebreid met actuele aanbevelingen voor onderhoud en back-upstrategieën. Tevens is er aandacht voor veiligheid en het ecologisch verantwoord filmen. Dit alles veel beter gestructureerd dan in deze review.

De schrijfstijl ten slotte is uitnodigend en direct aan jou als filmmaker gericht, zon-

der beleefde plichtplegingen, waardoor het boek vlot leest. Concrete voorbeelden helpen bij het vertalen van de theorie naar de praktijk. Als lezer krijg je duidelijke stapvoor-stap instructies en korte praktijkopdrachten om direct te oefenen.

De snelle ontwikkelingen in onderwatervideo-apparatuur in gedachten, is de tweede editie up-to-date op het moment van verschijning. Enkele nieuwe camerasystemen en ledverlichtingsoplossingen zijn besproken, inclusief prijsindicaties en compatibiliteitsadviezen. In de toekomst moet dit onderdeel voortdurend bijgewerkt worden, want de vooruitgang stopt niet.

conclusie

De tweede editie van 'Duik in de wereld van onderwatervideografie' biedt een solide upgrade ten opzichte van de oorspronkelijke uitgave. Het succes ligt in de combinatie van praktische tips met demonstratiefilmpjes, een duidelijke structuur en een hedendaagse kijk op techniek en storytelling onder water. Het boek is een aanrader voor iedereen die serieus aan de slag wil met onderwatervideografie, van avontuurlijke beginners tot ervaren filmmakers die hun workflow willen verbeteren.

ERIK DE GROEF, VOORZITTER SUBCOMMISSIE VIDEO

10 jaar sporttechnisch coördinator voor NELOS

De druk om tegemoet te komen aan de veeleisende administratie, opgelegd door Sport Vlaanderen en de overheid, werd te groot en daarop werd Lien Aerts op 15 februari 2016 parttime in dienst genomen.

Philippe Pittier (technisch directeur LIFRAS), Inge Dekort, Lien Aerts, Sven Vandekerckhove (technisch directeur NELOS) tijdens de Zeestage van 2017 te Boulouris.

Al snel bleek onze onstuimige roodharige zich te ontpoppen tot een volwaardige en uitstekende medewerker en werd er overgegaan naar een voltijdse betrekking.

Haar medewerking wordt bijzonder op prijs gesteld door onze technisch directeur Sven Vandekerckhove, omdat zij zich ontfermt over de organisatie van de examens 4*Duiker, Assistent-Instructeur en Duiker-Hulpverlener. Na het vertrek van collega Katrijn Ools kreeg ze als personeelsmedewerker naast de NELOS-boetiek ook het ronselen en opvolgen van advertenties voor Hippocampus in haar takenpakket.

Eén van haar belangrijkste opdrachten is echter het onderhouden van de relatie met

Sport Vlaanderen. Haar permanent contact met Conny Verhasselt, ons aanspreekpunt bij Sport Vlaanderen, draagt ertoe bij dat ons 'goed bestuur' door haar met argusogen opgevolgd wordt. Na een intense opleiding met Stef Teuwen (3*I en destijds voorzitter van de NELOS-kerngroep 'Beleidsplan') slaagt ze er samen met collega Margaux Montrieux in om elk jaar een uitstekend jaarverslag op te maken en levert ze zo een belangrijke bijdrage aan het bekomen van onze overheidssubsidies.

Lien is een toffe medewerker. Altijd goedlachs en steeds vrolijk, maar als het erop aankomt zeer correct en professioneel. Zij slaagt erin om telkens met nieuwe verrassingen en initiatieven op de proppen te komen. Zo ontpopte ze zich tot een specialist

website-opbouw, socialemediakenner en assistent van Ivo Hubert en Michel Declercq als helpdeskmedewerker voor de Twizzitgebruikers, onze ledenadministratietool.

Zoveel ambitie … daar zit misschien nog meer toekomst in …

Het bestuur wenst Lien dan ook bijzonder te danken voor haar voortdurende inzet om onze liga blijvend te laten evolueren naar een moderne en goed bestuurde sportfederatie.

Bondsnieuws

Pooldiven, het zoveelste brevetje?

Pooldiven, kom je in de verleiding om het af te doen als weer iets nieuws? Of alleen voor vrijduikers?

Waarom een pooldive-opleiding volgen en wat is pooldive eigenlijk?

Pooldive is een unieke en waardevolle opleiding die zich richt op het duiken in het zwembad zonder fles, alleen op de eigen ademhaling. Het biedt je niet alleen een nieuwe ervaring, maar vormt ook een solide basis voor alle duikers. Of je nu geïnteresseerd bent in het flessenduiken of in het vrijduiken, pooldiven is voor iedereen!

Door een pooldive-opleiding te volgen, leer je de basis- en essentiële vaardigheden van het vrijduiken. Je leert efficiënte ademhalingstechnieken, vintechnieken, uitloden, stretchen, yoga en mindfulness, allemaal zaken die van belang zijn voor het verbeteren van je prestaties in apneu. Wanneer je lichaam ontspannen en je geest in balans is, kun je beter omgaan met de uitdagingen van het duiken en vrijduiken. Het helpt je niet alleen om de vrijduiktijd te verlengen, maar het zal elke keer je ervaringen verbeteren en zo leer je vooral om te genieten onder water.

goede ademhalingstechniek, hyperventilatie, ademprikkel en zwembadblack-out

Een goede ademhalingstechniek helpt hyperventilatie te voorkomen en zorgt ervoor dat je optimaal gebruikmaakt van je zuur-

Waarom zou je aan pooldiven beginnen?

Bij elke opleiding in het sportduiken zijn er apneu-oefeningen met en zonder fles, statisch en dynamisch.

3 Je leert om je ademhaling optimaal te benutten.

3 Je leert om te gaan met de mentale spanning die je bij een statische apneu-oefening parten kan spelen.

3 Bij apneu-oefeningen met flessen kan een optimale uitloding zorgen voor minimale waterweerstand, waardoor de oefeningen beter haalbaar worden.

Door het pooldiven te beheersen, zal je beter kunnen omgaan met situaties onder water. Een pluspunt voor de veiligheid en je zelfvertrouwen. Kortom een waardevolle aanvulling op elke duikstijl, die je kan helpen om nog meer van deze sport te genieten.

Met je beschikbare ABC-uitrusting voor het zwembad kan je al van start gaan, aangevuld met een dun neopreenpak of een shorty.

stof. Het is niet alleen belangrijk om de juiste ademhalingstechnieken te leren vóór de duik, maar ook de herstelademhaling na de duik is uiterst belangrijk.

Het is dan ook voor iedereen een heel persoonlijke ervaring. De ademprikkel helpt ons hierbij, want die laat je aanvoelen hoever je precies kan gaan. De ademprikkel wordt aangestuurd door het ademhalingscentrum in de hersenstam en dat wordt beinvloed door het koolstofdioxidegehalte in het bloed. Hoe meer koolzuur in het bloed, hoe intenser de ademprikkel. Bij kortademigheid wordt er een prikkel naar de hersenen gestuurd die vertelt dat je benauwd bent. Dat wordt de ademprikkel genoemd en veroorzaakt contracties of het aanspannen van vooral de core- en ademhalingsspieren.

De ademprikkel uitstellen door te hyperventileren kan leiden tot zwembadblack-out en is bovendien contraproductief. De hyperventilerende vrijduiker kan minder lang onder blijven want:

3 zijn hartslag verhoogt en zo verbruikt hij meer zuurstof en kan hij bijgevolg minder lang zonder adem; 3 hyperventilatie veroorzaakt meer spanning in de spieren, wat het ontspanningseffect van de relaxatie- en ademhalingstechnieken teniet doet;

3 de binding tussen hemoglobine en zuurstof wordt sterker, zodat het bloed minder efficiënt zuurstof aan de weefsels af kan geven en de vrijduiker dus sneller een black-out kan krijgen; 3 de bloeddoorstroming naar de hersenen vermindert sterk door vasoconstrictie;

3 hyperventilatie kost teveel inspanning vóór de duik, wat voor kortere tijden onder water zorgt en vaak levensgevaarlijke situaties veroorzaakt.

Om te leren de contracties uit te stellen, kan je onder andere met een CO2-tabel trainen. Dit kan je op het droge doen of in het zwembad. Er bestaan ook apps die je kunnen helpen om de CO2 te leren opbouwen. Die zijn makkelijk te vinden op internet of in een appstore. Voor de gevorderde freedivers/atleten is er sinds kort een nieuwe app ontwikkeld: https://appneist.com

Veel flessenduikers hebben misschien niet direct ervaring met apneutechnieken. Het is een beetje een haat-liefdeverhouding, maar deze vaardigheden integreren in je duiktraining kan een wereld van verschil maken. Het helpt je niet alleen om comfortabeler en zelfverzekerder te zijn in en onder water, het versterkt ook je algehele duikkennis.

Bij een statische apneu is er een persoonlijke veiligheidsduiker in de buurt.

pooldivedisciplines

Het pooldiven wordt in twee hoofdisciplines onderverdeeld:

1. Lang onder water blijven (of static). Het doel is om zo lang mogelijk je adem in te houden na één ademteug. De nadruk ligt op het verbeteren van je uithoudingsvermogen en het efficient gebruiken van je adem, waardoor je mentale focus en ontspanning verbeteren.

2. Ver onder water zwemmen (of dynamic). Hier wordt een grootst mogelijke afstand onder water afgelegd. De focus is dan ook spaarzame bewegingen maken en de ideale houding hebben, waarbij je gestroomlijnd bent om energie te sparen. Er zijn diverse manieren om dynamic te beoefenen, afhankelijk van de technieken die je wil toepassen.

Hoewel diep vrijduiken vaak de meeste aandacht krijgt vanwege de spectaculaire dieptes en uitdagingen, is het belangrijk om te benadrukken dat lang en ver duiken ook cruciale elementen zijn voor elke duiker. Ze helpen je niet alleen om je zelfvertrouwen en controle onder water te vergroten, maar vormen ook een solide basis voor verdere ontwikkeling in de duiksport.

Eigenlijk dient het niet vermeld te worden, maar zeker het apneuduiken doe je nooit alleen!

Tijdens een dynamische apnea wordt een grootst mogelijke afstand onder water afgelegd.

Waarom ik geniet van pooldive?

Zelf geniet ik ervan om onder water te zijn. Van de gewichtsloosheid, de rust, de stilte en het langzaam relax worden na elke baan heen en weer onder water. Niets moet, alles mag. Alle gedachten zet ik langzaam van mij af en ik word één met het water! En hoe meer ik mijn banen zwem onder water hoe makkelijker het gaat. Tijdens de duiken voel ik mij veilig, mijn buddy is bij mij. Gewoonweg een zalig zenmoment!

Er wordt namelijk gedoken in het buddysysteem en je spreekt met elkaar af hoelang of hoe ver je gaat. Je duikt steeds volgens dat plan! De buddy blijft bij je en houdt je in de gaten.

Hoe begin je aan pooldiven?

Duid in de tags van de clubzoeker op de NELOS-website 'vrijduiken' aan en vind de club waar je de opleiding wil volgen. De opleiding start in DIVES, net zoals die voor sportduiken. De deelnemingsvoorwaarden voor een opleiding pooldive zijn dezelfde als die voor het sportduiken.

Wil je Pooldive instructor worden?

Vind je het leuk om zelf les te gaan geven binnen je eigen duikclub dan is dit de kans om je zelf te ontplooien als lesgever. Wat moet je daarvoor doen? Doorloop de opleidingen 1*Pool en 2*Pool en open daarna in DIVES de opleiding 1*Pool Dive Instructor (PDI).

De NELOS Commissie Vrijduiken organiseert de opleiding PDI in samenwerking met de Vlaamse Trainerschool (VTS). Wat houdt dat in? De opleiding bestaat uit interessante theorie- en praktijklessen, waarin de VTS-module 'Start 2 Coach' en de NELOS-modules 'Sporttechnisch gedeelte' en de 'Specifieke didactiek' vervat zitten. Daarbovenop komt nog een 'Stagemodule'.

Ben je al Instructeur Sportduiken? Dan kan je na het behalen van de brevetten 1*Pool en 2*Pool vlot de titel van 1*Pool Dive Instructor behalen.

Vrijduiken is vanaf 12 jaar tot … Heb je interesse voor een initiatie pooldiven? Meld je aan bij een duikclub waar ze vrijduiken of informeer bij vrijduiken@nelos.be 

Dahab: het mekka van het vrijduiken

Een

Vrijduikstage om nooit te vergeten

NELOS-Vrijduikstage 2025 – Een week van leren, grenzen verleggen en verbondenheid.

Wanneer begin 2025 de officiële aankondiging verschijnt dat de NELOS-Vrijduikstage in Dahab zal plaatsvinden van 7 tot 15 november 2025, is de beslissing snel gemaakt. Na twee jaar opleiding als vrijduiker voelt dit als het ideale moment voor een volgende stap: mijn eerste duikreis als vrijduiker.

En meteen naar dé plek die voor freedivers bijna mythische proporties heeft aangenomen, het mekka van onze sport, het Egyptische Dahab. De kers op de taart wordt een duik in de legendarische 'Blue Hole'. De verwachtingen zijn hoog, de motivatie nog hoger.

een ervaren team in een iconische omgeving

De organisatie van de Stage ligt dit jaar in handen van Michèle Fouquet, die al jaren in Dahab woont en de lokale wateren als haar broekzak kent en Danny Van Dosselaer, gekend voor zijn gestructureerde aanpak en enthousiasme. Zij worden ondersteund door een sterk team van instructeurs en assistent-instructeurs: Johan Vandersmissen, Francesco Bruyland, Gunnar Opsomer en Denis Demeester. Stuk voor stuk mensen met ervaring, technische kennis en vooral een passie voor vrijduiken die de rest van de groep meteen motiveert.

Op 2 november 2025, enkele dagen voor de rest van de deelnemers aankomt, start het kader al met een intensieve training. Zij krijgen doorgedreven workshops in klaren ter voorbereiding naar 'passive frenzel' en 'mouthfill', gedetailleerde stretching van de buis van Eustachius, complete 'body stretching' en flexibiliteit, opbouw in het water en optimaliseren van specifieke vaardigheden.

Dit wordt allemaal gegeven door Denis Sokolov, die zelf nog getraind werd door wijlen Natalia Molchanov. Hij traint nu zelf volgens het principe van Alexey Molchanov, 80% op het droge en 20% in het water.

Na een paar dagen ter plaatse te hebben gedoken, trekken ze eropuit voor een eerste sessie in de 'Blue Hole'.

En wie ontmoeten ze daar? Niemand minder dan Alexey Molchanov zelf – wereldtopper, wereldrecordhouder en een levende legende. Voor velen is dit een onverwachte en unieke ontmoeting.

aankomst in Dahab: zon, wind en een warm welkom

Enkele dagen later arriveren één voor één ook de overige deelnemers: Anjes Daems, Roger Cox, Sid Van Gassen, Patrick Otten en ikzelf. Na een rit door het warme, stoffige landschap checkt ieder voor zichzelf in bij het hotel en verkennen we omgeving.

's Avonds gaan we met de hele groep uit eten in een lokaal restaurant. Het is onze eerste kennismaking met elkaar, maar het valt al snel op hoe goed de sfeer zit. Iedereen is open, enthousiast en klaar om er samen een onvergetelijke week van te maken. Dahab ademt sport, avontuur en vrijheid. De zonsondergang kleurt de bergen oranje, de zee glinstert in het blauw en ergens daartussenin voelen we de goesting groeien. Morgen begint het echte werk.

duikdag 1: de kop is eraf

Vandaag begint het officiële programma voor de voltallige groep. Onze uitvalsbasis is Jay's, een gezellige plek aan het water waar we elke ochtend verzamelen. Danny start met zijn dagelijkse briefing: planning, veiligheid, doelen, verwachtingen. Vervolgens duiken we het eerste topic van de Stage in: 'klaren', gegeven door Francesco. Hij be-

spreekt technieken, legt uit waarom bepaalde fouten voorkomen en laat ons praktische oefeningen uitvoeren om onze klaartechniek efficiënter en relaxter te maken.

Daarna volgt de ADV-briefing, worden boeiverantwoordelijken aangeduid en wordt het materiaal verzameld en nagekeken. Eindelijk is het zover: we gaan richting water. We vinzwemmen zo'n 150 à 200 meter uit tot aan de boeien, haken aan bij de reeds aanwezige lijnen en starten onze eerste sessie van de week.

De adrenaline van de eerste duiken maakt al snel plaats voor focus en rust. Na zo'n 10 tot 12 duiken – eigen duiken én safetyduiken – zit de sessie erop. De zon staat hoog, het

water is warm en ondanks de inspanning voelt het allemaal verrassend natuurlijk aan.

Moe, maar voldaan zwemmen we na de sessie terug richting kust. We ruimen alles op, debriefen en genieten van een eenvoudige, maar heerlijke lunch. De namiddag in het hotel is voor rust, reflectie en voorbereiding op de volgende sessie. 's Avonds verkennen we opnieuw Dahab en sluiten we de dag af met lekker eten en goede gesprekken.

ritme en verdieping: elke dag een nieuw topic

De dagen die volgen verlopen volgens een gelijkaardig ritme, maar telkens met nieuwe accenten. Iedere dag wordt er een nieuw

topic naar voor gebracht door één van de deelnemers aan de Stage:

• Ademhaling & Breath-up, gegeven door Sid.

• Techniek, gegeven door Johan.

• Visualisatie, gegeven door Roger.

Dit zijn stuk voor stuk essentiële onderdelen van het vrijduiken die ons helpen om zowel fysiek als mentaal te groeien. Ademhaling voor rust, techniek voor efficiëntie, visualisatie voor focus. Tijdens elke sessie proberen we de tips toe te passen en te voelen wat werkt voor ons lichaam en onze mindset. Iedereen merkt vooruitgang, ieder op zijn eigen tempo. En dat is precies de schoonheid van vrijduiken: het water forceert niets, maar onthult alles.

En dan groeit het vertrouwen. De bewegingen worden vloeiender, het klaren stabieler, de ademhaling rustiger. De dieptes nemen toe. Niet omdat het moet, maar omdat het mag en omdat we voelen dat het veilig en beheerst gebeurt.

een rustdag die niet echt een rustdag is

Na vier intensieve duikdagen is het tijd voor een pauze. Hoewel 'pauze' relatief is, want het programma van de dag bestaat uit een jeepsafari door de Sinaïwoestijn met een lokale bedoeïenengids.

We rijden door open, ruige landschappen en houden verschillende wandelstops. We verkennen valleien, bezoeken een oud bedoeienendorp, zien de opmerkelijke Dinosaur Rock en trekken door de adembenemende 'Coloured Canyon' (Wadi al-Weshwashy).

's Middags bereiden onze gidsen ter plekke een traditionele bedoeïenenmaaltijd met smaken die je nergens anders ter wereld proeft.

De stilte van de woestijn, de uitgestrektheid van het landschap en de warmte van de zon maken het tot een onvergetelijke dag die tegelijkertijd rustgevend en energiegevend is.

De laatste duikdagen: groei, verantwoordelijkheid en… de Blue Hole

Na de rustdag duiken we opnieuw drie dagen. Het is nu mijn beurt om de taak van ADV en van boeiverantwoordelijke op te nemen. Het is een extra verantwoordelijkheid, maar ook een mooie manier om bij

te dragen aan de groep. Ook nu starten we elke dag met een topic. Deze keer:

• Veiligheid, door Francesco.

• Groene zone en comfort zone, door mezelf.

En dan komt de dag waar we allemaal op hebben gewacht: donderdag – 'Blue Hole Day'.

de Blue Hole: magisch, iconisch, onvergetelijk

Voor veel vrijduikers is de 'Blue Hole' een soort pelgrimsoord. De verticale schacht van diepblauw water, omringd door ruwe rotsen, draagt een bijna mystieke sfeer met zich mee. Je voelt de rust, maar ook de grootsheid. Hier duiken is niet zomaar een ervaring, het is een moment dat je bijblijft.

Wanneer we de lijnen opstellen en ons klaarmaken voor de eerste duik, voel je het bij iedereen: een mengeling van spanning en ontzag. De eerste opwarmingsduiken zijn voorzichtig, maar al snel vallen we in ons ritme.

En dan… komt het onverwachte: mijn 'Personal Best' Het gevoel van glijden, rust, zwaartekracht die je naar beneden trekt, het vertrouwde klaren, de ontspanning – alles valt op zijn plaats. Halfweg de terugkeer komt mijn 'safety' mij tegemoet en dan weet je dat je veilig bent en dat het bijna zover is. Wanneer ik de oppervlakte weer doorbreek, word ik begroet door lachende gezichten, het is gelukt. Eens terug aan land zijn er nog de onmisbare PB-pancakes, die ik deel met Anjes en Johan, die die dag ook hun record verbeterden in de 'Blue Hole'.

De adrenaline en trots blijven nog uren nazinderen. De 'Blue Hole' heeft zijn reputatie meer dan waargemaakt. een einde dat voelt als een nieuw begin

Op zaterdag staat er nog een vrije dag gepland. Sommigen trekken op souvenirjacht, anderen genieten van de rust, het uitzicht en de warmte. Het is onze laatste kans om Dahab op te zuigen, vooraleer we terugkeren naar het koudere België.

Wanneer we op zondag het hotel verlaten, voelt het alsof de week voorbij is gevlogen. Maar eveneens lijkt het alsof we hier al veel langer waren. De combinatie van intens

duiken, leren, lachen, eten, delen en groeien heeft de groep hechter gemaakt.

meer dan een Stage

Deze NELOS-Vrijduikstage was zoveel meer dan een duikopleiding. Het was:

• Een technische verdieping, van klaring tot ademhaling, van mentaliteit tot veiligheid.

• Een fysieke uitdaging, die we allemaal op onze eigen manier hebben aangegaan.

• Een mentale ontdekkingstocht: omgaan met spanning, vertrouwen, rust en focus.

Advertentie

• Een culturele ervaring: van de woestijn tot de lokale keuken.

• Een groepsmoment, waarin nieuwe vrienden werden gemaakt.

• En voor velen een verbetering van hun personal best: Danny, Denis, Johan, Gunnar, Anjes, Sid, Roger, Patrick en mezelf.

We zijn beter geworden in duiken, in onze techniek en in ons begrip van veiligheid.

Ik ben ervan overtuigd dat onze paden elkaar opnieuw zullen kruisen, onder water of boven water.

Het was een eer en een plezier om samen met deze fantastische groep deze reis te beleven. Dahab heeft ons gevormd, verrast en samengebracht en we nemen er allemaal iets van mee naar huis dat veel langer blijft hangen dan zand of zout op onze huid.

2O jaar trouwe NELOS medewerkster

Op 01 februari 2006 ondertekenden toenmalig voorzitter Willy van der Plas en Hannelore Sprengers een arbeidsovereenkomst, waarbij Hannelore benoemd werd tot sporttechnisch coördinator recreatieve sportbeoefening voor administratieve en organisatorische taken.

Hannelore had haar studies Economie en Moderne talen afgerond op het Paridaensinstituut te Leuven en via stages in scholen en fitnescentra kwam ze in aanraking met sport en lichamelijke opvoeding. Het avontuur trok haar erg aan en ze besliste dan ook om een paar jaar in USA Virginia aan de slag te gaan. Daar behaalde ze het 'American Council on Exercise Personal Trainer Certificaat'. Eind 2005 besloot ze naar haar vaderland terug te keren en een poging te

wagen om aan de slag te gaan bij de Vlaamse Duikfederatie NELOS. Inmiddels is Hannelore een trouwe en waardevol medewerkster, belast met een ongelooflijk aantal taken. Ik mag haar ervaren als een uiterst nauwkeurige, gedreven dame, altijd recht voor de vuist en steeds beschikbaar om bij te springen waar nodig. Tijdens haar carrière bij NELOS was ze de vaste kracht bij talloze NELOS-iconen, ik laat hen graag eventjes aan het woord.  RONNY MARGODT

Ginette De Smedt – 3*Instructeur en jarenlang voorzitter van de Subcommissie Jeugdduiken: Hannelore in twee woorden: rustig en adequaat. Vanaf dag 1 kon het bestuur van het jeugdduiken op haar rekenen, niets was teveel. Ze kwam altijd goed voorbereid naar de vergaderingen. Ze was geïnteresseerd in

het volledige plaatje en kon zich dus snel inwerken. Gecombineerd met haar enthousiasme om alle aspecten (administratie, projecten, ...) vlot te laten verlopen en haar gevoel voor humor, was het heel leuk om met haar samen te werken. Ze was/is een deel van het geheel en binnen NELOS beschouw ik haar als een vriendin.

Willy van der Plas – 3*Instructeur en erevoorzitter NELOS:

In december 2005 hadden we nood aan een bijkomende werkkracht, een gemotiveerd iemand die haar schouders onder het project kon zetten om de groei van onze duikfederatie nog meer in de kijker te zetten. Toen Hannelore 20 jaar geleden solliciteerde op onze vacature bij de VDAB en ik haar motivatie las, was er ogenblikkelijk de klik en werd ze aangeworven om deel uit te maken van onze ploeg. Haar toewijding, nauwkeurigheid, doorzettingsvermogen en collegialiteit maken elke werkdag tot een geslaagde dag. Hannelore is eigenlijk een stil iemand,

iemand die pas het woord neemt als ze zeker is van haar standpunt, iemand die luistert en dan een mening geeft. Haar positieve ingesteldheid werkt aanstekelijk voor iedereen om haar heen. Kortom, ze is iemand op wie we altijd kunnen rekenen. Mede dankzij haar is NELOS uitgegroeid tot één van de best georganiseerde Vlaamse Sportfederaties.

We zijn trots dat zij al 20 jaar lang deel uitmaakt van onze ploeg die uitgroeide tot een topniveau. Ik wens haar dan ook nog vele vruchtbare jaren bij NELOS!

Koen Willemse – Secretaris CVD: Ooit, in 2020, meldde ik het secretariaat dat de CMAS-kaartjes aan elkaar kleefden door plakbandresten als we ze op een stapeltje legden. Hannelore vond mijn opmerking terecht en zou een oplossing zoeken. Oef, ik was gerustgesteld. Het secretariaat ging daarop op zoek naar plakband dat geen sporen naliet. Oef, ik was opnieuw gerustgesteld. Drie jaar later was er echter nog geen verandering. Ik raapte mijn moed bijeen om het nog eens te melden, deze keer met een video over de klevende kaartjes. Hannelore bedankte me voor het filmpje en liet weten dat de kaartjes niet door haar met zoveel plakband aan elkaar geplakt werden. Ze liet me ook weten hoe zij het wel deed. Naast elkaar leggen en een klein stukje op elke kaart kleven, zodat ze bij elkaar bleven zitten.

Ze wist nog van onze vorige communicatie. Vervolgens werd voor plakband gekozen, speciaal voor muren en dergelijke, dat geen sporen zou nalaten. Ook de nieuwe tape was geen schot in de roos. Ik heb toen zelf het alternatief 'schilderstape' voorgesteld. Hannelore heeft dat toen besteld en gebruikt, waarna we haar onze positieve ervaring met de nieuwe tape mailden.

In 2024 was daar plots echter weer de oude tape. Ik stuurde haar onmiddellijk een 'gespeeld verontwaardig' mailtje. Haar antwoord was fantastisch: "Toen ik het plakband plakte op de CVD-kaartjes, wist ik dat je ging mailen. De enige reden is dat de schilderstape op is en de nieuwe nog niet is toegekomen. Hopelijk kan ik die vanaf morgen weer gebruiken". Ik heb haar daarop diep beschaamd teruggemaild: "Lap, ik ga een naam krijgen bij jullie, denk ik. Koen De Schilder".

Eddy Carrez – 1*Instructeur namens de subcommissie Special Needs Duikers: Ik heb Hannelore nog weten beginnen en onmiddellijk klikte het. Toen kon je nog even naar het secretariaat komen voor een homologatie of iets dergelijks. Zodra ik binnenkwam, vroeg ze: "Dag Eddy, ga je op verlof?". Tijdens het verrichten van een eventuele homologatie of een aankoop van allerlei, spraken we over werk, kinderen, duiken en reizen, over van alles dus. 20 jaar geleden was Hannelore een toffe madam en ze is dat na al die jaren zeker gebleven . Bedankt Hannelore voor de jarenlange samenwerking met DMH, nu SND, en alle handelingen die je voor de NELOS-clubs doet.

Ode aan Hannelore

Twintig jaar zijn voorbij gevlogen, bij 't zelfde werk, zo trouw gebogen. Met volle inzet, lach en soms een zucht. Jij bent de kracht, de vaste lucht.

Elk zot, grappig of raar idee.

Je verkleden als zeemeermin deed je mee.

Jeugdduikmappen en kopietjes maken, het kon je allemaal niet raken.

Je deed alles voor het jeugdduiken met plezier.

In het begin was alles nog op papier.

Maar op dit moment is alles digitaal, en werd het NELOS-secretariaat een mooi verhaal.

We kijken uit naar nog vele jaren.

Zodat we nog veel herinneringen kunnen vergaren.

Jirka en Rüdiger Degol Bestuur Subcommissie Jeugdduiken

John Remeu & Monique Dumoustier, NELOS-iconen van de Commissie Sportduiken en het NELOS-Bestuur: Toen Hannelore 20 jaar geleden solliciteerde voor sporttechnische medewerkster bij NELOS, tussen meerdere kandidaten, wisten we snel wie te aanvaarden! Haar jonge en vriendelijke, maar vastberaden verschijning sprak onmiddellijk in haar voordeel. Zeer snel werd het duidelijk dat ze inzetbaar was in alle

Ronny Margodt – 3* Instructeur – Voorzitter NELOS: Ik mocht inmiddels met Hannelore ruim 18 jaar samenwerken als bestuurslid en/of voorzitter NELOS. Alle personeelsleden vormen samen een waardevol team voor NELOS en Hannelore slaagt erin om binnen dit team een toonaangevende positie in te nemen, waarbij ze door haar collega's ervaren wordt als vriendelijk, collegiaal, maar ook recht voor de raap. Het is niet gebruikelijk om over iemand iets privé te publiceren, maar ik maak hier toch graag een uitzondering. Alle personeelsleden worden jaarlijks geëvalueerd over hun

geledingen van NELOS en in het bijzonder bij de Commissie Sportduiken!

Hanne, kan je het examen theorie Duiker-Hulpverlener mee organiseren in Leuven? OK! Hanne, kan je secretaris worden tijdens de Bureauvergadering voor enkele weken? OK!

Ze was en is gedurende 20 jaar een onmisbare schakel binnen het personeelsbestand!

Jeugdduiken, duikers met een handicap, homologaties en inschalingen, beleid, … niets is Hannelore te veel en dit tot ieders voldoening. Haar spontane en sympathieke lach heeft altijd optimisme uitgestraald en privé samen met Roberto mag ze trots zijn op een mooie familie!

Hanne, bedankt voor deze twintigjarige samenwerking en blijf bij ons tot het einde van je carrière.

kennis, de kwaliteit van hun werk, de persoonlijke inzet, het contact met de collega's, de clubs en de bestuursleden.

Hannelore mag er trots op zijn dat zij de voorbije jaren een ongelooflijk aantal beoordelingen 'Uitstekend' en zelfs 'Exceptioneel' kreeg. Op de vraag "Wat zijn volgens jou je sterkste punten" kregen we als antwoord "Mijn loyaliteit aan NELOS, ik doe deze job graag en ben hier straks al 20 jaar".

Wat kan een werkgever meer verlangen … Het is leuk om met perso -

neelsleden te werken die punctueel en gemotiveerd zijn, maar bij Hannelore waardeer ik in het bijzonder haar recht voor de raap zijn. Soms streng, maar steeds gemotiveerd en trouw aan de visie en missie van NELOS. Hannelore werkt samen met de meeste NELOS-bestuursleden en ik mag steeds alleen lovende woorden horen van Ivo Hubert (ledenadministratie), Michel Declercq (ICT) en Sven Vandekerckhove (Commissie Sportduiken) over haar werk!

Hannelore, namens het gehele bestuur NELOS – Bedankt voor de voorbije 20 jaar! 

Commissie Sportduiken

Infomap 2026:

grondige update van de openwateropleidingen 1*D tot 4*D

Met de publicatie van de Infomap 2026 zet NELOS een belangrijke stap in de verdere kwaliteits bewaking van haar opleidingen. De openwatertrajecten van 1*Duiker tot en met 4*Duiker werden inhoudelijk geactualiseerd, met als doel internationale conformiteit verzekeren, de duikpraktijk beter laten aansluiten bij de realiteit van vandaag én de kwaliteit van onze opleidingen versterken, zonder ze nodeloos te verzwaren.

Deze bijdrage biedt instructeurs een helder overzicht van de belangrijkste wijzigingen. De herwerking vertrekt vanuit twee centrale ambities:

3 Het waarborgen van de internationale erkenning van de NELOS-brevetten.

3 Het waarborgen van de kwaliteit en de relevantie van de NELOS-opleidingen. Het principe "If it ain’t broken, don't fix it" bleef overeind. Waar nodig werd echter bijgestuurd op basis van vaststellingen uit het werkveld: betere uitloding, sterkere buddychecks, meer focus op duikleiding, decompressieplannig en probleemoplossend denken. De rode draad is dan ook meer focus op leren en demonstreren, minder op louter evalueren.

algemeen objectief per brevet

1*Duiker: veilig duiken onder begeleiding in eenvoudige omstandigheden.

2*Duiker: autonoom veilig duiken in eenvoudige omstandigheden en goed duiken onder begeleiding in moeilijkere omstandigheden.

3*Duiker: autonoom goed duiken in moeilijkere omstandigheden en veilig duikers begeleiden in normale omstandigheden.

4*Duiker: zeer goed autonoom duiken in alle (ook complexe) omstandigheden en duikers begeleiden in alle omstandigheden.

Hieronder volgen de grootste vernieuwingen per brevet.

1*D – Versterking van de basis

Deze kandidaat is vaak sterk onder de indruk van de duikomstandigheden.

) Invoegen van een gestandaardiseerde top-down buddycheck met functionele materiaalcontrole.

) Uitgebreide uitlodingscheck aan de oppervlakte met duidelijke criteria.

) De instructeur demonstreert systematisch alle vaardigheden vóór de kandidaat ze uitvoert.

TOP-DOWN BUDDYCHECK

1. Aanwijzen van de duikbril.

2. Ademen aan de eerste ademautomaat (2x) terwijl de flesdruk die de manometer aangeeft, wordt gecontroleerd en medegedeeld (incl. flesvolume en ademhalingsmengsel).

3. Ademen aan de tweede ademautomaat (2x).

4. Opblazen van het trimvest via de vulknop van de inflator (2x).

5. Ontluchten van het trimvest via de ontluchtingsknop van de inflator.

6. Aanwijzen van de snelontluchters van het trimvest.

7. Aanwijzen van de gespen en sluitingen van het trimvest.

8. Toelichten van de loodconfiguratie en afwerpbaarheid.

9. Aanwijzen van de duikcomputer en de back-upduikcomputer waarbij de basisinstellingen worden meedegedeeld.

10. Aanwijzen van de vinnen.

) Er komt meer nadruk te liggen op een correcte techniek bij het te water gaan en het vinzwemmen.

Doel: vanaf het eerste brevet correcte gewoontes installeren.

2*D – Van basis naar autonomie

Deze kandidaat is vaak al MINDER onder de indruk van de duikomstandigheden.

Voor dit brevet werd een nieuwe structuur uitgewerkt, waarbij de volgorde vastligt:

3 Twee opleidingsduiken (BOD1 & BOD2): demonstratie door de instructeur, daarna oefenen.

3 Vier duikleidingen (BL1–BL4): kandidaat leidt effectief.

3 Drie proeven.

UITLODINGSCHECK

In het water wordt er in de nabijheid van de kant een uitlodingscheck uitgevoerd:

3 Aan de oppervlakte trimt de volledig uitgeruste duiker zich zo uit dat hij in een stabiele, verticale positie loodrecht in het water drijft, met het hoofd volledig boven water.

3 De duiker ademt normaal in en uit via zijn ademautomaat en laat vervolgens zijn trimvest volledig leeglopen.

• Bij de juiste uitloding bevindt het wateroppervlak zich tot ongeveer halverwege de duikbril van de duiker.

• Bij te veel lood zal de duiker volledig onder water gaan.

• Bij te weinig lood blijft de duiker met het hoofd volledig boven water drijven.

3 De duiker ademt vervolgens volledig uit en zakt dan volledig onder water.

Belangrijke accenten: eerst demonstreren en aanleren, dan uitvoeren. Er ligt een sterke nadruk op opstijgen in het blauw, het OSB-gebruik en de veiligheidstop. Reddingsvaardigheden werden verfijnd met aangepaste startsituaties en duidelijke veiligheidsmaatregelen.

Opleidingsduiken BOD1 & BOD2:

3 Die mogen overal ter wereld afgenomen worden in open water.

3 De instructeur/AI voert een modelduikleiding uit op niveau 2*D met opstijging in het blauw.

3 De instructeur/AI demonstreert eerst de basisvaardigheden (enkel tijdens de eerste opleidingsduik BOD1), daarna voert de kandidaat deze vaardigheden zelf uit:

• Ademen zonder duikbril.

• Duikbril leegmaken.

• Recuperatie ademautomaat.

• Ontdoen duikuitrusting.

3 Bij onvolkomenheden of fouten geeft de instructeur/AI onmiddellijk gerichte feedback, zodat de kandidaat kan bijsturen tot het gewenste resultaat bereikt wordt. Op deze manier wordt het leerproces gemaximaliseerd.

Duikleidingen BL1 tot en met BL4:

Vast verloop voor de opleidingsduiken BOD1 & BOD2

1. Kennismaking + planning + briefing.

2. Equiperen + buddycheck.

3. Aanmelden + te water gaan + uitlodingscheck + dalen.

4. Eigenlijke duik.

5. Ademen zonder duikbril + duikbril leegmaken + eigen ademautomaat recupereren in zone 3 m.

6. Opstijgen in het blauw zone 3 m.

7. Oplaten OSB (kandidaat) + uitvoeren veiligheidstop.

8. Instructeur/AI geeft demo, kandidaat kijkt enkel!

9. Ontdoen duikuitrusting.

10. Afmelden + demonteren van uitrusting + debriefing.

De kandidaat leidt telkens de duik (ook de uitlodingscheck), inclusief het oplaten van de OSB en het uitvoeren van de veiligheidstop. De duikleidingen mogen NIET tijdens nachtduiken afgelegd worden. Bij onvolkomenheden of fouten is het de bedoeling dat de instructeur/AI onmiddellijk gerichte feedback geeft, zodat de kandidaat kan bijsturen tot het gewenste resultaat bereikt wordt en het leerproces gemaximaliseerd wordt.

3 Duikleiding BL1: bestaat uit een duikleiding in zone (15) met opstijging in het blauw van zone (15).

3 Duikleiding BL2: bestaat uit een duikleiding. Op het einde van de duik, na de duikleiding volgen niet noodzakelijk na elkaar twee demo’s door de instructeur/AI, met daarna de uitvoering door de kandidaat zelf: a. 10 m slepen/duwen b. CPR en zuurstoftoediening

3 Duikleiding BL3: bestaat uit een duikleiding met een demo/uitvoering van een technische redding zone (10) tot 7 m. Aan het begin van de duik is er een demo door de instructeur. Daarna volgt de uitvoering door de kandidaat.

3 Duikleiding BL4: bestaat uit een demo/ uitvoering van een wisselademhaling in de zone (10) met een opstijgen op 2de ademautomaat tot 7m. Aan het begin

van de duik is er een demo door de instructeur. Daarna volgt de uitvoering door de kandidaat.

Algemene veiligheidsmaatregelen

bij BL3 en BL4

De instructeur brieft vooraf de kandidaat duidelijk over de verwachtingen en het verloop van de afname (incl. praktische afspraken en veiligheidsmaatregelen).

Demo en uitvoering moeten gebeuren binnen de eerste 15 minuten van duik. De kandidaat zoekt een diepte in de zone 10 m die een veilige opstijging mogelijk maakt. Indien nodig helpt de instructeur met het vinden van een geschikte locatie! Opstijging beperkt tot maximaal 3m!

Evaluatie duikleidingen

De duikleidingen en het uitvoeren van het oefenelement worden als één geheel geëvalueerd. Zowel bij de duikleiding als bij het oefenelement ligt de focus eerder op het leren in plaats van het evalueren! De kandidaat kan niet 'in opleiding' worden gelogd, tenzij de kandidaat onveilig duikgedrag vertoont tijdens de uitvoering.

Proeven B1 en B3:

3 Proef B1: Uitlodingscheck + 300 m vinzwemmen binnen de 15 min, hierna is geen duik vereist.

3 Proef B3: Technische redding van zone (10) tot 0 m + 50 m slepen/duwen + CPR & zuurstoftoediening.

• De startsituatie van de proef is vernieuwd: kandidaat en slachtoffer zijn uitgetrimd op startdiepte, na onderlinge uitwisseling van het OK-teken geeft de instructeur het startteken. Het slachtoffer ontlucht nu zijn trimvest volledig en gaat op de bodem liggen. De redding kan beginnen.

• Slachtoffer slepen/duwen werd aangevuld: de kandidaat trimt het slachtoffer uit, zodat het slachtoffer horizontaal in het water blijft drijven. De kandidaat simuleert het roepen om hulp en het geven van het noodteken (en dit ZONDER een reëel noodteken te geven, wat strikt voorbehouden is voor reële noodsituaties).

• Verder blijft deze proef ongewijzigd (deze proef kan in opleiding gelogd worden).

• Bij de CPR en zuurstoftoediening wordt de AED niet gebruikt!

3*D – Verdieping en decompressie

De kandidaat beheerst de 'basisvaardigheden' van de duiksport.

Hierbij wordt er meer nadruk gelegd op diepere duiken (zone 30), nultijd- en decompressieduiken met vierkant profiel, gedetailleerde gas- en decompressieplanning en probleemherkenning.

De specifieke duikleidingen omvatten onder meer duiken in een steengroeve, decompressieduiken en een duik in de Oosterschelde met uitvoering van de frogkick.

Duikleidingen CL1 t.e.m. CL4 (de volgorde van uitvoering is volledig vrij):

3 Duikleiding CL1: Duikleiding met opstijging in het blauw + uitvoeren kompasnavigatie & basisvaardigheden.

• Start van de duik: Oefening 'kompasnavigatie' in zone (3). Tijdens de duik zoekt de kandidaat een comfortabele plaats in zone (3) om hier de basisvaardigheden 'ademen zonder duikbril' en 'duikbril leegmaken' uit te voeren.

• Einde van de duik: De kandidaat zoekt de diepte op in zone (15) voor de opstijging in het blauw vanaf zone (15). De opstijging gaat gepaard met het uitvoeren van de basisvaardigheden 'oplaten OSB' en 'uitvoeren veiligheidstop'.

3 Duikleiding CL2: duikleiding, nultijdduik in steengroeve" in zone (30) + OSB & veiligheidstop.

• Voor de duik: De kandidaat maakt een gedetailleerde decompressieplanning en gasplanning op. De elementaire instellingen (gasmengsel, conservatisme, diepte ondiepste stop) van alle duikcomputers binnen de duikploeg moeten besproken worden, alsook de GOV’s en gasvoorraden binnen de duikploeg. Er gebeurt een simulatie van een nultijdduik op 30m met de eigen duikcomputer door de kandidaat, gevolgd door dezelfde simulatie door elke duiker van de duikploeg op de eigen duikcomputer. De kandidaat bepaalt en bespreekt het decompressieplan.

• Tijdens de duik: De kandidaat

verzorgt regelmatige en gepaste communicatie met betrekking tot de nultijd binnen de duikploeg. Er mag geen enkele duikcomputer binnen de ploeg aanwezig zijn met een resterende nultijd van minder dan 2 minuten.

3 Duikleiding CL3: Duikleiding met vierkant duikprofiel en decompressieduik in zone (30) met opstijging van zone (30) + OSB en decostop.

• Voor de duik: De kandidaat maakt een gedetailleerde decompressieplanning en gasplanning op. De kandidaat bespreekt de elementaire instellingen van alle duikcomputers binnen de duikploeg, alsook de GOV’s en gasvoorraden binnen duikploeg. Er gebeurt een simulatie van een decompressieduik op 30m met een maximum TTS van 10 min met de eigen duikcomputer door de kandidaat, gevolgd door een simulatie door elke duiker van de ploeg op de eigen duikcomputer. De kandidaat bepaalt en bespreekt het decompressieplan.

• Tijdens de duik: De kandidaat moet de duik zo uitvoeren dat er een EFFECTIEVE decostop van minstens 5 min gemaakt moet worden zonder op enig ogenblik de maximale TTS van 10 min te overschrijden. De kandidaat verzorgt een regelmatige en gepaste communicatie met betrekking tot de nultijd binnen de duikploeg. Op het einde van de duik wordt er opgestegen in het blauw vanaf een diepte zone (30).

3 Duikleiding CL4: Duikleiding in de Oosterschelde + uitvoeren frogkick.

• De kandidaat geeft in zijn briefing extra aandacht aan de te verwachten fauna en flora in de Oosterschelde, alsook aan de gevaren van het duiken in de Oosterschelde.

• Aan het begin van de duik voert de kandidaat de frogkick uit als vintechniek gedurende 5 minuten. Nadien zet de kandidaat de duik verder met een vintechniek naar keuze.

• NOOT 1: Het aanleren van de frogkick zal op termijn geïntegreerd worden in de zwembadopleiding.

• NOOT 2: De focus ligt op het 'uitvoeren' van de frogkick en niet op het 'evalueren' ervan.

Nieuw protocol voor de proef C2

1. De kandidaat en het slachtoffer zijn uitgetrimd op startdiepte.

2. Na het startteken van de instructeur gaat het slachtoffer op zijn knieën zitten en staart hij blind en wezenloos voor zich uit.

3. De kandidaat positioneert zich recht tegenover het slachtoffer.

4. De kandidaat geeft eerste maal een OK-teken => het slachtoffer reageert niet.

5. De kandidaat geeft een tweede maal een OK-teken => het slachtoffer reageert opnieuw niet.

6. De kandidaat controleert de verdere toestand van slachtoffer. (luchtvoorraad voldoende, slachtoffer hangt niet vast, …).

7. De kandidaat neemt het slachtoffer met één hand vast bij schouderriem van zijn trimvest en kijkt het slachtoffer geruststellend in ogen.

8. De kandidaat geeft het stijgteken en zet de opstijging in aan 10m/min. Het slachtoffer volgt op eigen kracht, nog steeds blind en wezenloos voor zich uit starend. Het slachtoffer houdt zich aan de stijgsnelheid van de kandidaat.

9. De kandidaat leidt de opstijging, terwijl hij de schouderriem van het slachtoffer vasthoudt en visueel contact met slachtoffer behoudt. De kandidaat ontlucht gaandeweg zijn eigen trimvest en het trimvest van het slachtoffer.

10. Op 10 m geeft de kandidaat een derde maal een OK-teken => het slachtoffer reageert met 'Niet OK'.

11. De kandidaat leidt de verdere opstijging, terwijl hij de schouderriem van het slachtoffer vasthoudt en visueel contact met slachtoffer behoudt. Het slachtoffer ontlucht zijn eigen trimvest op aanwijzingen van de kandidaat.

12. Op 5 m geeft het slachtoffer zelf het OK-teken. Na uitwisseling van het OK-teken laat de kandidaat de schouderriem van het slachtoffer los.

13. Beide duikers bedienen elk volledig autonoom (zonder aanwijzingen) hun eigen trimvest.

14. Op 5 m laat de kandidaat zijn OSB op en voert de ploeg een veiligheidstop uit.

• Bij de debriefing door de kandidaat moet er extra aandacht gegeven worden aan de geziene fauna en flora van de Oosterschelde.

Proeven C1 t.e.m. C5:

3 Proef C1: Uitlodingscheck + 600 m vinzwemmen binnen 30 min, hierna is geen duik vereist.

3 Proef C2: Geassisteerde opstijging van zone (30) tot 0 m. De kandidaat toont aan dat hij een bewust slachtoffer dat niet zelfredzaam is en duidelijke symptomen van dieptedronkenschap vertoont, veilig naar de oppervlakte kan begeleiden.

3 Proef C3: Technische redding van zone (10) tot 0 m + 100 m slepen/duwen + CPR & zuurstoftoediening.

• Het slachtoffer ontlucht zijn trimvest volledig en gaat op de bodem liggen.

• Slachtoffer slepen/duwen werd aangevuld met: De kandidaat trimt het slachtoffer uit, zodat het slachtoffer horizontaal in het water drijft. De kandidaat simuleert het roepen om hulp en het geven van het noodteken.

3 Proef C5: Technische redding van zone (30) tot 10 m.

• De startsituatie is gewijzigd: Het slachtoffer ontlucht zijn trimvest volledig en gaat op de bodem liggen. Verder is de proef ongewijzigd.

4*D – Klaar voor complexe duiken

De kandidaat is een goede AUTONOME duiker. Deze opleiding is volledig ISO-conform gemaakt.

) Nultijdduik tot zone (40).

) Decompressieduik vanaf een boot met een effectieve decostop.

) Verfijnde protocollen voor een geassisteerde opstijging en een technische redding.

De 4*D-kandidaat moet complexe duiken kunnen plannen, uitvoeren en leiden.

Duikleidingen DL1 en DL2:

3 Duikleiding DL1: Duikleiding nultijdduik in een steengroeve in zone (40) + OSB & veiligheidstop.

• Voor de duik: De kandidaat maakt een gedetailleerde decompressieplanning en gasplanning op. De

kandidaat bespreekt de elementaire instellingen van alle duikcomputers binnen de duikploeg, alsook de GOV’s en gasvoorraden binnen de duikploeg. De kandidaat simuleert een nultijdduik op 40m met eigen duikcomputer, gevolgd door dezelfde simulatie door elke duiker van de duikploeg op de eigen duikcomputer. De kandidaat bepaalt en bespreekt het decompressieplan.

• Tijdens de duik: De kandidaat verzorgt regelmatige en gepaste communicatie met betrekking tot de nultijd binnen de duikploeg. Geen enkele duikcomputer binnen de ploeg mag een resterende nultijd van minder dan 2 minuten hebben.

3 Duikleiding DL2: Duikleiding decompressieduik in zone (40) vanaf een boot met opstijging van zone (40) + OSB en decostop.

• Voor de duik: De kandidaat maakt een gedetailleerde decompressieplanning en gasplanning op. De kandidaat bespreekt de elementaire instellingen van alle duikcomputers binnen de duikploeg, alsook de GOV’s en gasvoorraden binnen de duikploeg. De kandidaat simuleert een nultijdduik op 40m met een maximum TTS van 15 min op de eigen duikcomputer, gevolgd door dezelfde simulatie door elke duiker van de duikploeg op de eigen duikcomputer. De kandidaat bepaalt en bespreekt het decompressieplan. De kandidaat verzorgt de briefing met betrekking tot het duiken vanaf een boot.

• Tijdens de duik: De kandidaat voert de duik zo uit dat er een effectieve decostop van minstens 5 min gemaakt moet worden zonder op enig ogenblik de maximale TTS van 15 min te overschrijden.

• De kandidaat verzorgt regelmatige en gepaste communicatie met betrekking tot de nultijd binnen de duikploeg. Geen enkele duikcomputer binnen de ploeg mag een

resterende nultijd van minder dan 2 minuten hebben.

• Op het einde van de duik is er een verzorgde opstijging in het blauw vanaf een diepte zone (40).

Proeven D1, D2 en D5:

3 Proef D1: Uitlodingscheck + 900 m vinzwemmen binnen 45 min. Na het vinzwemmen is er geen duik vereist! Verder is deze proef ongewijzigd.

3 Proef D2: Geassisteerde opstijging van zone (40) tot 0 m.

• De kandidaat toont aan dat hij een bewust slachtoffer dat niet zelfredzaam is en duidelijke symptomen van dieptedronkenschap vertoont, veilig naar de oppervlakte kan begeleiden.

3 Proef D3: Technische redding van zone (15) tot 0m + 150m slepen/duwen + CPR en zuurstoftoediening.

• De startsituatie is gewijzigd: Het slachtoffer ontlucht zijn trimvest volledig en gaat op de bodem liggen.

• Slachtoffer slepen/duwen werd aangevuld met: De kandidaat trimt het slachtoffer uit, zodat het slachtoffer horizontaal in het water drijft en de kandidaat simuleert het roepen om hulp en het geven van het noodteken.

3 Proef D5: Technische redding van zone (40) tot 15 m

• De startsituatie is gewijzigd: Het slachtoffer ontlucht zijn trimvest volledig en gaat op de bodem liggen. Verder is deze proef ongewijzigd.

algemene bepalingen

) De deelnamevoorwaarden blijven ongewijzigd.

) De opleiding openwaterproeven 1*D en 2*D mogen niet met rebreather of in sidemount worden afgenomen.

overgangsregelingen

Er zijn geen overgangsregelingen. Het nieuwe systeem gaat onmiddellijk in voege.

Advertentie

Op 31 maart 2026 verschijnen de nieuwe openwaterprotocollen in DIVES en verdwijnen de oude. Uitgevoerde doopduiken, opleidingsduiken, vaardigheden, duikleidingen en proeven worden "automatisch" omgezet in DIVES.

Wat met lopende opleidingen? Zolang ze niet gecertificeerd zijn, zijn volgende regels van toepassing:

) Afgewerkte elementen = vrijstelling indien identiek of vergelijkbaar in het nieuwe systeem.

) Nieuwe elementen = uitvoeren.

Voor de opleiding 4*D: Deze opleiding werd 'bevroren' voor de kandidaten die al een schriftelijke aanvraag examen 4*D bij NELOS indienden en voor kandidaten die alle elementen open water al afgelegd hebben. Alle andere kandidaten moeten het nieuwe traject doorlopen.

slot

De update vraagt geen revolutie, maar wel een consequente kwaliteitsinjectie. Ze maakt onze opleidingen sterker, consistenter en beter afgestemd op internationale standaarden en de realiteit van onze wateren.

Samen zorgen we ervoor dat de volgende generatie duikers niet alleen gebrevetteerd is, maar ook écht competent. 

"Het was puur toeval"

Een gesprek met Pascale Gigon, 61 jaar en wereldkampioene apneu.

Pascale Gigon had nooit gedacht dat ze aan vrijduiken zou doen, laat staan dat ze wereldkampioene vrijduiken zou worden. Toch bracht een samenloop van omstandigheden haar naar het zwembad en naar een gouden medaille.

Julie, de vriendin van Pascale, herstelde van een zware medische behandeling en kon gedurende een lange periode niet autorijden. Ze wou leren vrijduiken, omdat iemand haar verteld had dat deze sport haar fysiek en mentaal welzijn zou verbeteren.

De dichtsbijzijnde vrijduikschool bleek Abyss (CMAS Belgium) in Ukkel te zijn, een heel eind van haar woonplaats. Julie vroeg Pascale haar naar het zwembad te brengen en, waarom niet, mee in het water te duiken. Anderhalf jaar later werd Pascale wereldkampioene statische apneu in de categorie Master (60-69 jaar) en vestigde ze een nieuw wereldrecord in Athene. Hippocampus sprak met haar.

"vrijduiken? Niets voor mij!"

Het interview vindt plaats in haar mooie loft op een steenworp van het Brusselse Justitiepaleis.

"Geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht om met vrijduiken te beginnen", vertelt ze, "maar omdat ik mijn vriendin dan toch naar het zwembad moest brengen, kon ik evengoed aan de oefeningen deelnemen".

"De coach vroeg ons één enkele breedte van het bad onder water te zwemmen. Door het omgevingsgeluid en met een zwemmuts op begreep ik de opdracht niet helemaal. Ik zwom dus heen en terug zonder te ademen.

Na enkele oefensessies met de groep 'vrijetijdsduikers' vroeg de coach mij of ik verder wilde trainen naar kampioenschappen toe en lid wilde worden van het Concombresteam', een competitieteam".

Wedstrijden stonden toen nog helemaal niet op haar radar, maar het vrijduiken beviel haar enorm. Ze ging door een zeer moeilijke periode in haar leven en de apneuoefeningen brachten haar technieken bij om beter te ademen, om het aantal hartslagen te verminderen en om mentaal tot rust te komen. Met zachte stem gaat ze verder: "Mijn man had mij verlaten en mijn zoon kreeg de di-

agnose van kanker. Ik was depressief, maar ik voelde de apneusessies als rustgevend aan, zelfs therapeutisch. Ik kon stilletjes wenen onder water, maar ik verliet het zwembad telkens sterker, bijna als herboren". Vandaag oefent Pascale drie avonden per week met haar competitieploeg Concombresteam, een verwijzing naar de zeekomkommer. Een team, waarin de leden elkaar ondersteunen en dat ze omschrijft als ‘een grote groep vrienden’.

"Naar Athene, ben je gek?"

Dat het Concombresteam méér is dan een vrijduikclub werd duidelijk toen besloten

PASCALE GIGON

werd aan het CMAS-wereldkampioenschap vrijduiken indoor deel te nemen in Athene in mei 2025. Paula Bazilio, de coach van het team drong er bij Pascale op aan zich in te schrijven.

Het team kon echter op geen enkele subsidie rekenen, waardoor het project voor de deelnemers een dure uitstap beteken-

de. Meteen werd een crowdfundingactie op poten gezet. Pascale herinnert zich: "We bedachten een heel aantal acties, etentjes en evenementen in de hoop twintigduizend euro te verzamelen. Het werden er uiteindelijk éénentwintigduizend. Onze reis- en verblijfskosten konden voor een groot deel betaald worden. Ongelooflijk hoe de hele club zich heeft ingezet.

Op naar Athene dus, waar we samen met meer dan 200 atleten uit 40 landen om een medaille zouden strijden in het OAKA Olympic Aquatic Center".

trainen, trainen, trainen

Voor het zover was, werd er intensief getraind. "Drie avonden per week in het zwembad, maar ook thuis moest ik statische apneu oefenen. Daarnaast kreeg ik voedingsadvies om mijn lichaam optimaal voor te bereiden."

Die discipline was haar niet vreemd. "Als voormalig professionele danseres ben ik gewend aan een strak trainingsschema. Onze coach verwacht bovendien dat we onze inspanningen en resultaten rapporteren."

Pascale glimlacht even en gaat verder: "maar hoe mooi is het als je met een hechte ploeg naar een wereldkampioenschap kunt gaan, al liep het in het begin voor mij wel mis."

Ik ben geen vrijduiker, dus neemt Pascale de tijd om mij in te leiden in de disciplines die aan bod komen tijdens een CMAS-wereldkampioenschap.

"Kijk, je kan aan verschillende wedstrijden deelnemen. Zo zijn er de dynamische apneus met en zonder vinnen (Dynamic Apnea Without Fins DNF, Dynamic Apnea with Bifins DYN-BF en Dynamic Apnea DYN), waarbij je een zo groot mogelijke afstand onder water moet afleggen en verder de statische apneu (Static Apnea STA). Daarnaast zijn er nog snelheidswedstrijden, waarbij er een passief herstel toegelaten is aan het einde van elke baan.

De deelnemers schrijven zich in volgens geslacht en leeftijd, maar het zou ons te ver leiden om al deze categorieën te beschrijven."

Pascale nam deel in de categorie 'Master 2', de leeftijdsklasse van 60 tot 69 jaar. Maar een foutje maakte dat haar eerste wedstrijd met een grote ontgoocheling eindigde.

Pascale: "ik startte de competitie met de dynamische apneu zonder vinnen (DNF).

Het ging ongelooflijk vlot en tot mijn eigen verbazing eindigde ik derde met een afstand van 94 meter. Maar ja, zenuwen of gebrek aan ervaring? Ik was zo enthousiast dat ik een fout maakte tegen het oppervlakteprotocol. De jury kende geen genade en ik kon een bronzen medaille op mijn eerste wereldkampioenschap vergeten."

een gouden medaille

De volgende dag stond de dynamische apneu met twee vinnen (DYN-BF) op het programma. Niet meteen de grootste specialiteit van Pascale, maar na een 'personal

best' parcours van 124,5 meter onder water eindigde ze knap vierde. De winnares in haar categorie, de Amerikaanse Claire Paris, stak met kop en schouders boven de andere atleten uit met een afstand van 163 meter.

Maar op vrijdag 23 mei 2025 schitterde Pascale op haar beurt. Tijdens de wedstrijd statische apneu behaalde ze met 5'05" de wereldtitel, vóór de Duitse Andrea Claussen (4'14") en de Italiaanse Marina Olivieri (3'17").

Een gouden medaille voor België en voor Pascale, amper anderhalf jaar nadat ze met vrijduiken was begonnen.

Een nieuw record

Terwijl ze trots haar medaille toont, benadrukt ze: "Ik heb dit niet op m'n eentje verdiend. Het team heeft mij geholpen en ondersteund. De deelnemers uit andere landen waren concurrenten ten opzichte van elkaar. Wij waren echte vrienden".

Wanneer ik haar loft verlaat, voel ik mij zelf ook een beetje verbonden, met een wereldkampioene dan wel, alsjeblieft.

PATRICK SWINNEN

Op 8 februari 2026 sneuvelden niet minder dan acht Belgische records tijdens de CMAS-vrijduikwedstrijd in Aarschot. Pascale verbeterde haar eigen Belgisch record statische apneu met een nieuwe tijd van 5 minuten en 45 seconden. Met deze verbluffende tijd zou ze ook het wereldrecord in haar categorie STA Female Master 2 overtroffen hebben, maar dan had ze een anti-dopingtest moeten kunnen afleggen binnen de twintig minuten na haar prestatie. Dit was niet voorzien, dus spijtig genoeg geen officieel wereldrecord.

Advertentie

Europlongée Boulouris

Alles inbegrepen van maandag tot vrijdag: 5 nachten, volpension

10 duiken aan € 539 per persoon.

Diep duiken: 6 duiken aan € 336 per persoon. (vullen met zuurstof mogelijk) 6 personen minimum

www.europlongee.fr FAX: 04 94 19 03 26 GSM: 06

Het had zeilen kunnen worden ... maar hij koos voor sportduiken

Ronny Margodt was in zijn jeugd een talentrijke zwemmer. Hij behaalde ooit Belgische kampioenstitel in het rugzwemmen. Toen hij in 1976 de houdbaarheidsdatum voor wedstrijdzwemmen bereikte, wou hij geen afscheid nemen van de watersport. Het zou zeilen of sportduiken worden.

Hij sloot zich aan bij BCOS (Brugs Centrum voor onderwatersport) en behaalde daar in snel tempo het hoger brevet (nu 4*Duiker).

In 1984 werd hij 3*Instructeur. Hij interesseerde zich in zowat alle takken van het duiken en vervolmaakte zich in zowel het open- als geslotencircuitduiken, in technische opleidingen, in onderwaterbiologie en in onderwaterfotografie en -videografie. Vandaag kennen we hem als afscheidnemend voorzitter van NELOS. Een interview waarin we samen omkijken naar het verleden en vooruitkijken naar de toekomst.

Hippo: Je hebt wel een uitzonderlijke carrière gemaakt in de duikwereld. Was dat een roeping?

Ronny: (lacht) Een roeping zou ik het zeker niet noemen. Maar wanneer ik aan iets begin, dan wil ik het ook goed doen en dan komt van het ene het andere. Na het behalen van mijn hoger brevet was het vanzelfsprekend dat ik instructeur zou worden. Dat ben ik nu al 47 jaar. Ik ben er ontzettend fier op en blij mee dat ik zoveel mensen de liefde voor het duiken heb bijgebracht. Dat doe ik nu nog verder in onze club in Agay (Frankrijk).

Hippo: Maar je gaf dit jaar toch de fakkel door als NELOS-voorzitter?

Ronny: Toen ik in 2015 tot NELOS-voorzitter werd verkozen, had ik het geluk met een nagenoeg nieuwe ploeg te kunnen starten. Mensen met creatieve ideeën, gedreven door enthousiasme en de wil om onze liga op de kaart te zetten. Wij hebben heel wat verwezenlijkt, maar om op dit elan verder te gaan is nieuw bloed nodig. Het spreekt echter voor zich dat het NELOS-Bestuur op mijn ervaring zal kunnen blijven rekenen.

Hippo: Al is het dan vanuit het zonnige Zuid-Frankrijk.

Ronny: Van april tot oktober verblijf ik inderdaad in Agay, waar ik een toffe club leid. Ik ga er nagenoeg dagelijks duiken en ik heb mij voorgenomen minstens vijf nieuwe duikplaatsen per jaar te ontdekken en die via de website te beschrijven. Zoals je weet heb ik over de onderwaterwereld in die regio al in twee boeken beschreven (nvdr: 'Het onderwaterleven van de Var' en 'Duiksites van de Var', verkrijgbaar in de NELOS-boetiek). Die werken zijn uitgegeven in het Nederlands en in het Frans.

Eén van mijn levensdromen is ook een roman te schrijven, een historische thriller. Ik verzamel nu alle informatie die ik voor de plot nodig heb. Als ik geen voorzitter meer ben, zal ik daar eindelijk tijd voor kunnen uittrekken.

Hippo: Maar je blijft nog actief op internationaal vlak?

Ronny: Ik blijf door NELOS en CMAS Belgium gemandateerd om de internationale betrekkingen uit te oefenen tot het einde van mijn mandaat bij CMAS Europe en EUF (European Underwater Federation). Ik heb nog wel wat werk te doen als voorzitter van beide federaties. In de schoot van CMAS Europe ontwikkelen we bijvoorbeeld een gemeenschappelijke opleiding voor de ICPs (API's), wat gezien de verschillende wetgevingen in de lidstaten geen eenvoudige klus is. We werken ook aan de verdere distributie en opleiding van mental coaching in de diverse landen. NELOS heeft al jarenlang ervaring in beide domeinen en wij treden op als gangmaker en ervaringsdeskundige.

Eén van mijn stokpaarden is ook nog de therapeutische werking van duiken bekend te maken. Er is al veel wetenschappelijk onderzoek dat bewijst dat onze sport een helende invloed heeft op het mentale welzijn, maar deze kennis moet nog meer uitgewerkt en vooral algemeen verspreid worden.

Ik wil hier zeker niet alle pluimen voor op mijn hoed steken, maar CMAS Europe heeft de laatste jaren een sprong vooruit gemaakt. Niet minder dan 21 landen waren fysiek vertegenwoordigd op de laatste algemene vergadering in Amsterdam. Dat is nooit eerder gezien.

Hippo: En hoe kijk je terug op je voorzitterschap van NELOS?

Ronny: (ernstig) Met gemengde gevoelens. Ik weet dat we ontzettend veel werk verricht hebben voor onze liga. Denk maar aan het digitaliseren van nagenoeg al onze documenten. Dankzij de vele vrijwilligers, en ik ga ze niet noemen om zeker niemand te vergeten, hebben we e-learning op poten gezet, de applicatie DIVES gecreëerd en werken we nu aan een nieuw systeem voor ledenregistratie. In al deze facetten vormen wij een voorbeeld voor de andere liga's.

Het Duikershuis werd vorig jaar uitgebreid om nog meer plaats te bieden aan vergader- en leslokalen. De infrastructuur van deze zalen en het secretariaat werd gemoderniseerd en grote projectiemonitoren zijn nu beschikbaar voor de lesgevers en organisatoren van vergaderingen.

Ik steek zeker geen pluim op mijn persoonlijke hoed, maar NELOS heeft tijdens mijn

mandaat ook haar financiële positie versterkt. Dankzij goede contacten, de inzet van het personeel en een correcte rapportering en opvolging van ons beleidsplan stegen de subsidies die we ontvangen van Sport Vlaanderen van 190.000 euro in 2009 naar 385.000 euro in 2025. Dat geld werd zorgvuldig besteed aan opleidingen, aan de werking van het secretariaat en aan de ondersteuning van de clubs. Sport Vlaan-

De uitzonderlijke NELOS-loopbaan van Ronny Margodt

) Ronny is al 47 jaar instructeur (van 1979 tot heden) en 42 jaar 3*Instructeur (sinds 1984);

) Verder was hij 20 jaar lid van het Bestuur NELOS (van 1991 tot 1993 en van 2008 tot 2026).

) 11 jaar NELOS-voorzitter (van 2015 tot 2026).

) 11 jaar voorzitter/covoorzitter BEFOS (CMAS Belgium).

) 11 jaar lid van het NELOS-Veiligheidscomité (van 1986 tot 1996).

) 15 jaar lid van de Ereraad (van 1999 tot 2014), waarvan 9 jaar als voorzitter.

) 11 jaar voorzitter van de Audiovisuele Commissie (van 1996 tot 2001 en van 2011 tot 2015).

) 11 jaar voorzitter van CMAS Europe.

) 9 jaar bestuurslid van EUF, waarvan 2 jaar als voorzitter.

) 10 jaar Expert WG228 – ISO commissie.

deren heeft ons verzekerd dat we minstens tot 2027 op steun kunnen rekenen. Maar je weet nooit wat de toekomst in petto heeft en daarom zorgden we ook voor een financiële buffer.

Hippo: Een positieve vibe. Waarom dan gemengde gevoelens?

Ronny: Ik ben toch wat ontgoocheld. Sinds ons ledenaantal tijdens de COVID-epidemie verminderde, stagneert de groei van het ledenbestand. We hebben veel inspanningen gedaan om het tij te keren. We waren aanwezig op vakantiebeurzen, D-Divedays, Scubapro-testdagen. We voerden campagnes als 'Op weg naar goud' en stimuleerden onze bekendheid op allerlei manieren, maar met te weinig resultaat. Ieder jaar melden zich een achthonderdtal nieuwe leden, maar verliezen we er net een heel klein beetje meer. Met nieuwe campagnes als 'Diamanten club' moeten we er samen voor zorgen dat nog meer mensen onze mooie sport willen leren beoefenen.

Hippo: Vergeet je niets?

Ronny: (glimlacht) Bedoel je "Eigen lof …?". Neen, het is waar. Overal waar ik in het buitenland kom, staat men versteld van de kwaliteit van ons duikmagazine Hippocampus. Als kleine federatie slagen we erin een kwalitatief hoogstaand tijdschrift uit te geven en we doen dit zelf. Veel grotere federaties laten dit over aan professionele uitgevers. Hippocampus is een prachtig visitekaartje voor onze liga en daar ben ik fier op.

Hippo: Dank je, Ronny, en misschien tot in Agay of tot op Boektopia (de boekenbeurs) bij de voorstelling van je thriller!

PATRICK SWINNEN

VOOR HET REDACTIETEAM

Op weg naar goud

Het jeugdsportproject 'Op weg naar goud' sloot zijn vierde projectjaar af op 31 december 2025. De deelnemende clubs haalden alles uit de kast om aan de voorwaarden te voldoen om een Bronzen, Zilveren of Gouden clublabel in de wacht te slepen. Er werd hard gewerkt om een kwaliteitsvol beleid voor onze jeugdduikers en potentiële jongeren tot 18 jaar uit te bouwen.

Negenentwintig clubs namen de uitdaging aan en schreven zich in om een jaar lang aan het project te werken. In vergelijking met 2024 was dit één club minder. Vijf clubs namen voor het eerst deel en gingen de weg op naar een label. Er werd gewerkt rond vijf grote pijlers: jeugdleden, begeleiding, promotie, integriteit en initiaties. Hoe verder de weg vorderde richting een Gouden clublabel, hoe uitdagender de pijlers werden.

Er werden maar liefst 553 initiaties gegeven aan jongeren tussen 8 en 18 jaar. Zij maakten zo kennis met de duiksport. Een aantal van hen mochten we als nieuw lid verwelkomen. Clubs die alle voorwaarden van een label behaalden, kregen een bronzen, zilveren of gouden label. Zeven onder hen behaalden zelfs het hoogste label. Dat is fantastisch nieuws!

3 15 clubs behaalden het label Bronzen club; 3 11 clubs behaalden het label Zilveren club; 3 7 clubs behaalden het label Gouden club.

De digitale medaille om te gebruiken op hun sociale media en website kregen ze eerder dit jaar toegestuurd. Tijdens de Al-

Op weg naar goud ook in 2026

scan de QR-code en schrijf je club in

gemene Vergadering van NELOS in maart kregen deze clubs hun award uitgereikt. Daarnaast kregen alle deelnemende clubs ook een mooi bedrag aan subsidies naargelang het behaalde niveau en het aantal behaalde voorwaarden. Hiermee krijgen ze een stevige duw in de rug om hun kwaliteitsvol jeugdbeleid verder te zetten.

Bovenop dit alles maakten de deelnemende clubs ook kans op het winnen van ABC-materiaal op basis van het aantal initiaties, alsook geschenkbonnen van de NELOS-boetiek op basis van het aantal nieuwe jeugdleden tussen 8 en 18 jaar.

In 2026 gaat het project 'Op weg naar goud' verder. Elke club kan deelnemen, dus niet enkel clubs die al met jongeren werken. Je club inschrijven kan via de onderstaande QR-code of via de info in het documentencentrum. Ook als je club vorig jaar deelnam, schrijf je je club opnieuw in. Het reglement vind je eveneens in het documentencentrum. Bij het NELOS-secretariaat kan je terecht met al je vragen en voor het aanvragen van promotiemateriaal.

HANNELORE SPRENGERS

Deelnemende clubs krijgen naast een award en een digitale medaille ook een mooi subsidiebedrag en maken kans op extra ABC-materiaal en geschenkbonnen.

Bronzen clubs 2025

2 Dive 4

Aqua Diving

Aronnax

AVOS Jeugdduikclub Duffel

Belgium Diving

Campinia

Ducs

Lagoondivers

Nautilus

Orca Bree

Salvanos

Samantha Stingrays

Sub Aqua Club

Young Divers

Zilveren clubs 2025

Aqua Diving

Aronnax

AVOS Jeugdduikclub Duffel

Belgium Diving

Campinia

Ducs

Lagoondivers

Salvanos

Samantha Stingrays

Young Divers

Gouden clubs 2025

Aronnax

Belgium Diving

Campinia

Lagoondivers

Samantha Stingrays

Young Divers

EUF Lavanchy Award 2026

Tijdens boot Düsseldorf, op 17 januari 2026, reikte EUF (European Underwater Federation) op het hoofdpodium van hal 12 enkele awards uit. Eén ervan was de 'EUF Lavanchy Award'.

De honderd beschikbare zitplaatsen bleken volzet en menig duiker volgde de aangekondigde uitreiking van de zeer begeerde EUF Lavanchy Award staande.

De prijs wordt uitgereikt ter ere van de visie van duikpionier Jack Lavanchy, voormalig 'Life Honorary Vice President' van de EUF, die persoonlijk een belangrijke rol speelde in de initiële ontwikkeling en groei van het Europees recreatief duiken. Tijdens zijn leven heeft Jack er onvermoeibaar naar gestreefd de leden van de duikgemeenschap te overtuigen om samen te werken voor het welzijn van het recreatieve duiken en het voordeel van duikers waar dan ook.

De 'Lavanchy Award' wordt nu jaarlijks uitgereikt aan een persoon die een significante en duurzame bijdrage heeft geleverd aan de verantwoorde ontwikkeling van de Europese duikgemeenschap. De prijs wordt gewoonlijk uitgereikt tijdens de Düsseldorf bootshow in januari. gehuldigden door de jaren heen Een reeks beroemdheden binnen de duikgemeenschap mocht de 'EUF Lavanchy Award' inmiddels in ontvangst nemen. In 2017 was Deric Ellerby aan de beurt, één van de BSAC (British Sub Aqua Club) pioniers. In 2018 werd Martin Parker, managing director van 'AP Diving', gehuldigd. In 2019 was Don McGlinchey van de Ierse duikfederatie en ontdekker van talloze duikwrakken aan de

beurt. Franz Brümmer, voorzitter van VDST (de Duitse duikfederatie), kreeg de award in 2020 gevolgd door Peter Symes, de beroemde 'X-Ray man', in 2021. John Geurts, ex-voorzitter van de NOB en gemotiveerd uitgever van menig ECO-gerelateerde werken, kreeg de award in 2022. Dokter Sandro Marroni, de grote baas van 'DAN Europe', werd in 2023 gevierd, gevolgd door Martin Denison, professor onderwatertechnieken van de Oostenrijkse universiteit en de moderator van de ISO-normen binnen de 'Working Group' (ISO WG) voor duikdiensten. Ten slotte kwam in 2025 voor de eerste keer een niet-Europeaan aan de beurt namelijk, Dokter Adel Taher, de bestuurder van de recomressiecentra in Sharm el Sheikh in Egypte. genomineerden 2026

Het bestuur van de EUF ontving voor 2026 drie nominaties: Sergio Gamberini (Italië), president van 'Ocean Reef Underwater' en ontwikkelaar van de beroemde 'Nemo's Garden', Dokter Jacek Kot (Polen), president van de 'European Committee for Hyperbaric Medicine Gareth Lock' en Dr. Steffen G. Scholz, die we in de Belgische duikfederatie kennen als de ISO-inspecteur bij de certificatie van onze duikbrevetten.

Steffen G. Scholz

Steffen begon zijn duikcarrière in 1976. Zijn vroeg enthousiasme groeide al snel uit tot een levenslange zoektocht naar uitmuntendheid, zowel onder als boven water. In 1989 werd hij gecertificeerd duikinstructeur en slechts twee jaar later Instructeur-Evaluator. In deze rol heeft hij talloze instructeurskandidaten beoordeeld en begeleid, waardoor hij heeft bijgedragen aan het verhogen van het niveau van professionaliteit en de kwaliteit binnen het duikonderwijs in heel Europa. Zijn aanpak combineert technische nauwkeurigheid met een diepe passie voor duiken en lesgeven.

Gedurende zijn lange samenwerking met de Duitse duikfederatie (VDST) en CMAS heeft Steffen consequent bijgedragen aan de ontwikkeling van normen, met name op het gebied van technisch duiken en grotduiken. Hij wordt alom erkend voor zijn expertise in

deze complexe en risicovolle omgevingen en zijn werk heeft een blijvende invloed gehad op de manier waarop dergelijke disciplines wereldwijd worden onderwezen en beoefend. Zijn bijdrages hebben geholpen bij het vormgeven van een trainingsfilosofie die veiligheid, voorbereiding en competentie centraal stelt in het geavanceerde duiken.

In 2003 werd Steffen de officiële vertegenwoordiger van VDST binnen de 'European Underwater Federation' (EUF).

Hij werd in 2012 verkozen tot lid van het EUF-bestuur en was van 2018 tot 2021 voorzitter. Tijdens zijn voorzitterschap versterkte hij de samenwerking tussen nationale federaties, bevorderde hij de harmonisatie van opleidingsnormen en pleitte hij voor strenge certificering door derden via 'EUF Certification International', waar hij nog steeds werkzaam is als auditor. Zijn werk heeft rechtstreeks bijgedragen aan de geloofwaardigheid en kwaliteitsborging van duikopleidingsorganisaties op het hele continent.

Even belangrijk is Steffens bijdrage aan de ontwikkeling van internationale normen. Als langdurig lid van zowel de DIN-werkgroep voor duiken en duikuitrusting als de ISO-technische commissie 'TC 228 WG1' heeft hij bijgedragen aan het vormgeven van regelgevingskaders voor de veiligheid, uitrusting en opleiding van duikers op wereldwijde schaal. Zijn technische kennis als werktuigbouwkundig ingenieur in combinatie met zijn duikexpertise hebben hem tot een zeer gerespecteerde stem in deze internationale organen gemaakt.

Maar misschien ligt Steffens meest zichtbare – en emotioneel meest aansprekende –bijdrage wel in zijn buitengewone werk als onderwaterfotograaf en -ontdekkingsreiziger. Onder extreme omstandigheden, op diepten van meer dan 100 meter, in kwetsbare grottenstelsels of in roestige wrakken, legt Steffen beelden vast die niet alleen artistiek krachtig zijn, maar ook cultureel en historisch betekenisvol. Zijn fotografie documenteert niet alleen, maar onthult ook. Het maakt het onzichtbare toegankelijk voor het publiek en verandert afgelegen en gevaarlijke onderwateromgevingen in meeslepende ervaringen die mensen emotioneel verbinden met het onderwatererfgoed van onze planeet.

Zijn beelden en documentaires hebben een wereldwijd publiek bereikt en zijn te zien geweest in samenwerkingen met GEO, National Geographic en internationale omroepen. Door middel van deze visuele verhalen heeft Steffen een cruciale rol gespeeld in het onder de aandacht brengen van duiken bij het grote publiek, ver buiten de grenzen van de duikgemeenschap. Wrakken zoals de Britannic, de Rosalie Möller of de recent ontdekte HMS Nottingham zijn tot leven gekomen door zijn lens en bieden een viscerale verbinding met geschiedenis, mysterie en exploratie.

Deze projecten hebben niet alleen het publiek geïnformeerd en bijdrages geleverd aan de onderwaterarcheologie, maar hebben ook duizenden mensen geïnspireerd om te gaan duiken en voor velen om door te gaan met geavanceerde of technische trainingen. De emotionele weerklank van zijn beelden heeft mensen in heel Europa en wereldwijd aangemoedigd om zich met de onderwaterwereld bezig te houden, niet alleen als passieve toeschouwer, maar als actieve beschermer en deelnemer. Voor veel duikers hebben Steffens foto's het begin gemarkeerd van een persoonlijke reis of

dat nu het leren duiken is, het behalen van technische certificaten of gewoon het beter begrijpen van de onderwaterwereld. Naast fotografie heeft zijn betrokkenheid bij meer dan 50 grote wetenschappelijke en verkennende duikprojecten hem tot een hoeksteen van de onderwaterverkenning gemaakt. Veel van deze expedities omvatten multinationale samenwerking, duiken in uitdagende omgevingen en het verzamelen van waardevolle gegevens voor natuurbehoud, onderzoek en cultureel erfgoed. Zijn adviserende rol in talrijke onderzoeks- en innovatieprojecten, waaronder het door de EU gefinancierde project 'Science Diver', onderstreept nog eens zijn toewijding aan het bevorderen van duiken als een legitiem en essentieel instrument voor wetenschap en ontdekking.

Het werk van Steffen is een toonbeeld van de waarden van de EUF: grensoverschrijdende samenwerking, toewijding aan veiligheid en onderwijs en het voortdurende streven naar vooruitgang in duikopleidingen en -verkenning. Hij heeft niet alleen bijgedragen aan de duikwereld door middel van beleid en normen, maar hij heeft die bijzondere wereld ook toegankelijk gemaakt voor een breder publiek door middel van licht en lens.

essentiële criteria

Steffens levenswerk voldoet duidelijk aan de essentiële criteria van de 'EUF Jacky Lavanchy Award'.

3 Zijn bijdrage aan de Europese recreatieve duikgemeenschap is zowel diepgaand als breed: van het vormgeven

van duikopleidingen tot het ontwikkelen van internationale opleidings- en veiligheidsnormen en het toegankelijk en aantrekkelijk maken van duiken voor het grote publiek door middel van zijn fotografie en exploratie.

3 Hij heeft consequent samenwerking bevorderd, zowel binnen nationale organisaties als binnen Europese en wereldwijde netwerken, door leidinggevende functies te bekleden binnen de VDST, EUF, CMAS, DIN en ISO en door bruggen te slaan tussen de industrie, het onderwijs, het onderzoek en het publiek.

3 Of hij nu professioneel of vrijwillig optrad, Steffens toewijding was altijd onwankelbaar. Zijn werk heeft niet alleen de duiksystemen versterkt, maar ook nieuwe generaties duikers, opleiders en ontdekkingsreizigers geïnspireerd, waardoor de positieve en verstrekkende impact die één persoon op een hele gemeenschap kan hebben, nog eens extra wordt benadrukt.

Steffen mocht de award in ontvangst nemen uit handen van EUF-voorzitter Ronny Margodt.

EUF ECO Award 2026

Het ECO-project van NELOS-duikschool Thalassa Diving Gent werd genomineerd voor de EUF ECO Award 2026 en mocht op 17 januari 2026 – tijdens boot Düsseldorf – in ‘Hall 11’ op het podium komen als eervolle tweede.

De 'European Underwater Federation' (EUF) – koepel van de belangrijkste commerciële en niet-commerciële duikorganisaties in de wereld – maakte tijdens boot Düsseldorf de laureaten voor de EUF ECO Award 2026 bekend.

De duikgemeenschap besteedt meer en meer aandacht aan het milieu en zijn bescherming. De EUF is voorstander van deze beweging en wil ze waar mogelijk ondersteunen. Elk jaar reikt de EUF dan ook een prijs uit aan een project dat de relatie tussen sportduiken en milieubescherming benadrukt. Hierdoor krijgen de ingediende projecten de kans om een groter publiek te bereiken. In de wereld zijn verschillende NGO's (niet-gouvernementele organisaties) actief bij grote projecten die kunnen rekenen op aanzienlijke financiële middelen. Duikfederaties en zeker duikclubs kunnen niet rekenen op dergelijke middelen. Dit is

spijtig, omdat de kleinschalige acties van deze duikentiteiten minstens even belangrijk zijn.

Het EUF ECO-team bestaat uit: dr. John Geurts (Nederland), prof. Dokter Ralph O. Schill (Duitsland), dr. Boaz Mayzal (Israël), Gerard Oijenhausen (Nederland) en Ronny Margodt (België). Het team hanteert een selectiesysteem en beoordeelt de verschillende aspecten bij de ingediende projecten. Het selectiesysteem hecht veel belang aan de mogelijkheid om een goed ecologisch project ook integreerbaar te maken bij andere duikorganisaties. Bijgevolg maken kleinschalige projecten ingediend door duikclubs ook kans om geselecteerd te worden.

Voor de ECO Award 2026 werden er drie projecten weerhouden, allen kleinschalig en op één of andere manier toe te passen door

andere duikclubs of federaties. De winnende duikscholen mogen er echt trots op zijn dat de vertegenwoordigers van de grote duikgemeenschap hun project selecteerden.

De eerste plaats ging naar een duikclub uit Duitsland: TC Oktopus Karlsruhe. Zij motiveerden negen andere duikscholen langs de Rijn, om samen met hen de impact van een invasieve reuzenkikkersoort in de vele vijvers rond de Rijn te bestuderen. Hierdoor gaf de overheid hen de opdracht om naast hun biologische opdracht ook de nodige maatregelen te nemen om de invasie een halt toe te roepen. Zij mogen nu trots de EUF ECO Award 2026 in hun clubhuis tentoonstellen.

De derde plaats ging eveneens naar een Duitse duikschool: VASA Köln e.V. Zij voeren

een continue biomonitoring uit in verschillende zoetwaterplassen en geven hierover diverse voordrachten in hoge scholen en universiteiten.

Maar onze eigen duikschool 'Thalassa Diving Gent / NELOS' behaalde een eervolle tweede plaats met hun 'BIO Aware Star' programma. Dit programma leert duikers en een breder publiek het onderwaterleven kennen en motiveert hen om het onderwaterleven te respecteren.

Niet weinig trots was ik, EUF-voorzitter Ronny Margodt, om ook een EUF ECO-certificaat te mogen overhandigen aan John Maes, vertegenwoordiger van Thalassa Diving. Laten we John Maes eventjes aan het woord over hun project …

Düsseldorf onze club te vertegenwoordigen. Hier mocht ik deze nominatie mét een oorkonde voor de tweede plaats in ontvangst nemen van de European Underwater Federation (EUF), in aanwezigheid van vele prominenten op een publiek forum in één van de twee hallen gewijd aan de duiksport.

'BIO Aware Star' programma

Heel kort op de bal kreeg ik, John Maes, als ere-ondervoorzitter van Thalassa Diving, de eer om tijdens de jaarlijkse beurs boot

De EUF heeft sinds enkele jaren een ECO Award in het leven geroepen om initiatieven en projecten in de kijker te zetten en te belonen, die door duikclubs en niet-professionele duikorganisaties ontwikkeld worden

De EUF werd opgericht in 1989 door een kern Europese duikfederaties en is uitgegroeid tot een breed associatieplatform van zowel commerciële als niet-commerciële dan wel ISO-gecertificeerde Europese duikorganisaties. Het omvat duikfederaties van de meeste Europese landen, die met elkaar overleggen en voor de belangen opkomen van de brede duikersgemeenschap. De actueel verkozen president van de EUF is niemand minder dan Ronny Margodt, tot begin maart jarenlang onze NELOS-voorzitter.

en die tot doel hebben: natuurbehoud en ecologische bescherming van onderwaterbiotopen door veelal vrijwillige recreatieve duikers. Een team van onafhankelijke specialisten verzekert de grondige evaluatie en beoordeling van de ingediende projecten. Een dubbele eer dus voor zowel Ronny als mijzelf om deze nominatie en de tweede plaats te zien uitreiken aan het projectvoorstel van een Belgische NELOS-duikclub, op toch een twintigtal inzendingen uit heel Europa. Maar het werkelijke eerbetoon moet met dankbaarheid en trots gaan naar de bezielers en ontwikkelaars van dit Thalassa ECO-project, namelijk: Veerle Levecke en Kevin Gardedieu.

Enkele jaren geleden lanceerde de Vlaamse sportfederatie (Sport Vlaanderen) het project Clubgrade met als doel clubs te helpen veerkrachtiger en toekomstgerichter te worden op het vlak van hun eigen dromen,

noden en uitdagingen. Een team van Clubgrade helpt sportclubs met hun problemen en vragen over communicatie, vrijwilligersbetrokkenheid en samenwerking. Zo werd Thalassa Diving Gent ook ondersteund bij de opmaak van een toekomstplan. Eén van de speerpunten uit het plan was een focus leggen op onderwaterbeleving met een grote aandacht voor lokale fauna en flora. Hiervoor organiseerden ze themaduiken met duiding door deskundigen. Via de Wetenschappelijke Commissie NELOS en het magazine Hippocampus kregen Kevin en Veerle weet van het bestaan van de EUF ECO Award met de doelen en participatie-eisen. Daarom besloten zij om een overeenkomstig ECO-project uit te werken en in te dienen in november 2025.

Vanuit de kiemen van hun eerder ontwikkelde expertise en initiatieven opgedaan onder hun Thalassa 'Clubgrade' strategie detailleerden en argumenteerden ze het project, waarin de ecologische bewustwording centraal staat. Met het 50-jarige bestaan van Thalassa Diving Gent als klankbord om hun project 2026 uit te rollen. Hierbij wordt een

CERTIFICATE OF NOMINATION

IS PRESENTED TO

THALASSA DIVING GENT

SUBMITTED PROJECT

“Introduction of Bio Aware Star to keep divers motivated and bring people back to the water”

EUF ECO AWARD

erkenning binnen de club ontwikkeld onder de vorm van een 'Bio Awareness Star' uitreiking voor gerichte natuur-ecologische initiatieven van verdienstelijke leden. Deze uitreiking is ook toegankelijk voor andere door OW-natuur gepassioneerde leden van

bevriende regionale duikclubs, om een breder draagvlak aan OW-ecologische bewustmaking te bereiken.

Centraal in dit project staat het toepassen van de 'Flow Learning' methodologie, dat

Organiseer eens een evenement waarop je lekkere gerechten met de gevonden zeewieren klaarmaakt.

Ga op zoek naar bepaalde diersoorten tijdens een themaduik.

ook aanleunt op 'Citizen Science' (participatieve wetenschappen zoals bij de 'Stichting ANEMOON') en steunt op het principe van 'Learning trough direct experience' (leren door directe ervaring). Deze methodologie berust op de volgende vier basispijlers:

) Stimuleer het enthousiasme door onder meer een ongedwongen speelse benadering.

) Wakker de aandacht en prikkel de zintuigen, verhoog het perceptievermogen.

) Een directe natuur immersie ervaring om nieuwsgierigheid en beleving te bevorderen.

) Inspireer om de natuur te observeren en te bewonderen en de ervaringen breed te delen om het gevoel van verbondenheid met zowel de natuur als met elkaar te versterken.

Dit vernieuwend initiatief wordt door het clubbestuur gesteund en omarmd door een eigen team aan enthousiaste duikers. Zij delen deze overtuiging en genereren een breed draagvlak zowel bij duikers binnen en buiten Thalassa als bij niet-duikende vrienden. Dit is een welgekomen aanvulling op de lessen en de cursus onderwaterbiologie – verstrekt door NELOS – meestal onder een eerder wetenschappelijke 'ex cathedra' benadering, waarbij de leraar vooraan staat les te geven.

Een mooie parallel in de muziekwereld zijn de grote publieke optredens van André Rieu. Hij slaagt erin om de soms weinig beminde opera's en klassieke muziek filharmonische concerten toch toegankelijk en vermakelijk te maken voor het groot publiek. Vervang hierbij de muziektermen door de biologie & ecologie wetenschappen en André Rieu door het team van onze natuurliefhebbende duikers en je hebt het succes recept voor ecologisch bewuste 'flow learning' met liefde en respect voor de natuur. Een principe dat en methode die vele duikclubs gemakkelijk kunnen overnemen. Met onze dankbare trots naar Veerle Levecke en Kevin Gardedieu. 

JOHN MAES

Heeft jouw duikschool interesse om ideeën uit het 'BIO Aware Star' programma te integreren tijdens (thema)clubduiken of andere activiteiten? Neem dan contact op met Veerle Levecke ( veerle.levecke@ nelos.be ), Kevin Gardedieu (kevin. gardedieu@nelos.be) of de Wetenschappelijke Commissie NELOS.

Naast de opleiding Specialisatiebrevet Onderwaterbiologie organiseert de Wetenschappelijke Commissie van NELOS meerdere voordrachten en themaduiken. Wellicht is het geen slecht idee om je clubleden te stimuleren hieraan deel te nemen? De data vind je in de lopende agenda van deze Hippocampus of in de NELOS-kalender in DIVES.

Finis coronat opus (volgens Ovidius),

de kroon op het werk …

Krijgt

jouw club het predicaat 'koninklijke'?

Er zijn momenteel 153 clubs aangesloten bij NELOS. Onze redactie keek alle websites van deze verenigingen na en kwam tot de vaststelling dat 17 van hen het predicaat 'koninklijke' dragen. Maar hoe hebben ze dat verdiend? En wat betekent het?

De website van de Belgische monarchie leert ons dat: "… de titel 'koninklijk' door de koning kan worden toegekend aan Belgische verenigingen die 50 jaar ononderbroken bestaan. Ook met andere criteria wordt rekening gehouden, zoals het goed beheer, het niet-winstgevende doel dat door de vereniging wordt nagestreefd, de dynamiek van de vereniging, …". Hier gaan we, met de hulp van drie 'koninklijke clubs', dieper op in. Amfibie (Turnhout), BCD (Brussel) en Nautilus (Hasselt) delen graag hun ervaring.

De eerste en bijzonderste voorwaarde is dat je vereniging 50 jaar ononderbroken bestaat en dat je dat kan bewijzen. Alle bij NELOS aangesloten clubs moeten de rechtsvorm van vzw (vereniging zonder winstoogmerk) hebben. Dit houdt in dat hun statuten in het Belgisch Staatsblad zijn gepubliceerd. Gebeurde dit 50 jaar of langer geleden, dan is het bewijs van ononderbroken bestaan snel geleverd. Maar sommige clubs zijn als feitelijke vereniging ontstaan en hebben de rechtspersoonlijkheid van vzw maar later aangenomen. Zij zullen het bewijs van hun stichting op een andere manier moeten leveren: krantenknipsels, gedateerde foto's of

een briefwisseling met officiële instanties kunnen hier gelden.

De beslissing om de aanvraag in te dienen, kan in principe door het bestuur genomen worden. Of alle leden hierover zeggenschap moeten hebben, zal van de club zelf afhangen. Bij één van de clubs die wij geraadpleegd hebben, bleek alvast dat de anti-royalistische gevoelens van een voormalig lid van het bestuur zo sterk waren dat hij de club dreigde te verlaten. Conflictresolutie vooraf kan dat probleem oplossen.

Hoe vraag je de titel aan?

De titel 'koninklijk' is altijd een gunst van de koning en wordt nooit automatisch toegekend. De koning kan bijvoorbeeld rekening houden met het beheer van de vereniging en het doel dat je club nastreeft. De titel is gratis.

Je kan de aanvraag indienen vanaf enkele weken vóór je vereniging 50 jaar wordt of nadien. De aanvraag moet op papier, met hoofding van de vereniging gebeuren en ondertekend worden door de voorzitter met zijn of haar voor- en achternaam en privéadres. De brief wordt gericht aan 'Konink-

Het koninklijk wapen.

lijk paleis' met als adres: Brederodestraat 16, 1000 Brussel.

Welke elementen moet je aanvraag bevatten?

3 Een kopie van de statuten.

3 De doelstellingen van je vereniging.

3 Het officiële bewijs van de stichtingsdatum (maand en jaar).

3 Het adres van de zetel van je vereniging.

3 Alle voornamen, achternamen en privéadressen van de leden van het bestuursorgaan.

3 Een activiteitenverslag van de afgelopen 5 jaar.

3 De toekomstige projecten.

3 De publicaties van de afgelopen 5 jaar.

3 De financiële situatie van je vereniging. Geef onder andere de jaarrekeningen van de voorbije 5 jaar mee.

3 Het huidige aantal leden en sympathisanten.

3 De federaties of organisaties waar je vereniging deel van uitmaakt of bij is aangesloten. Vermeld het adres en telefoonnummer van die organisatie en ook de voor- en achternaam van de voorzitter.

Philippe Vanloo, voorzitter, Patrick Borremans, ondervoorzitter en Ilse De Man, bestuurder feesten van BCD ontvangen de koninklijke onderscheiding onder het toeziend oog van Philippe Beghin, schepen van o.m. sport van Ganshoren.

3 Belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van je vereniging.

3 Een eventuele erkenning door officiële instellingen, met daarbij het bedrag van verleende subsidies.

Het betekent inderdaad wel wat werk. Maar onze drie duikclubs hebben het nog veel grondiger aangepakt. Ze hebben de officiële aanvraag onderbouwd met een uitgebreide bundel aan extra informatie, zoals foto's, verwijzingen naar de website en social media, enz.

Duikschool Amfibie heeft nog een uittreksel uit het strafregister van de leden van het bestuur moeten nasturen op vraag van het kabinet van de koning. Het verdient aanbeveling om dit onmiddellijk aan de aanvraag toe te voegen.

Koninklijk en wat nu?

De periode tussen de aanvraag en de toekenning van het predicaat bedraagt volgens de drie clubs minimum zes maanden. Reken hier nog de tijd bij om de overhandiging een feestelijk karakter te geven.

De voorzitter van Amfibie kreeg de oorkonde uit handen van de provinciegouverneur, maar BCD ontving haar uit handen van Sophie Lavaux, de Hoge Ambtenaar van de Brusselse agglomeratie.

Van zodra de titel verkregen is, mag de club het predicaat 'koninklijke' toevoegen aan haar naam. Dit is echter niet verplicht, want een naamsverandering houdt in dat er een publicatie moet gebeuren in het Belgisch Staatsblad en dat allerlei administratieve en meestal prijzige wijzigingen moeten gebeuren bij allerlei instanties. BCD blijft daarom BCD en niet KBC-D, wat trouwens voor enige verwarring met de bank zou kunnen zorgen.

En NELOS?

NELOS werd opgericht in 1978. Het zal dus nog twee jaar duren vooraleer onze liga het predicaat 'koninklijke' mag aanvragen.

BEFOS, de Belgische Federatie voor Onderwateronderzoek en -Sport, die in 2023 – op vraag van CMAS – tot CMAS Belgium werd herdoopt, draagt de titel 'koninklijke' sinds 2007 (nvdr: CMAS Belgium is een administratieve naam, statutair blijft het BEFOS/ FEBRAS). 

CMAS Belgium

Belgische Federatie voor Onderwateronderzoek en -Sport vzw

Voorzitter: Ronny Margodt

Gistelsteenweg 385 F 011 – 8490 Jabbeke

Gsm 0473 96 13 50 – voorzitter@nelos.be

Medevoorzitter: Marc Lycops

Avenue de la Liberté 158 boite 7 – 1080 Bruxelles Gsm 0473 81 68 62 – president@lifras.be

Penningmeester: Margaux Montrieux Tel. 015 29 04 86 – secretariaat@nelos.be

Bestuursleden:

Michel Declercq

Pladijsstraat 8, 8370 Blankenberge Gsm 0475 56 56 18 – michel.declercq@nelos.be

Frédéric De Deyn Gsm 0476 63 06 13 – frederic.dedeyn@lifras.be

Philippe De Wilde Gsm 0477 57 24 23 – philippe.dewilde@lifras.be

Yvan Barthélemy Gsm 0496 55 30 99 – yvan.barthelemy@lifras.be

Sven Vandekerckhove

Acaciastraat 76 – 9890 Asper Gsm 0476 34 00 64 – duikonderricht@nelos.be

Secretariaat CMAS Belgium:

Margaux Montrieux

Jules Broerenstraat 38 – 1070 Anderlecht Tel. 015 29 04 86 – secretariaat@nelos.be

Lifras

Ligue Francophone de Recherches et d'Activités Subaquatiques asbl

Président: Marc Lycops

Avenue de la Liberté 158 boite 7 – 1080 Bruxelles Gsm 0473 81 68 62 – president@lifras.be

Vice-Président: Frédéric De Deyn Gsm 0476 63 06 13 – frederic.dedeyn@lifras.be

Secrétaire Général: Laurie Brodkom Gsm 0472 74 20 37 – secretaire.general@lifras.be

Trésorier: Philippe De Wilde Gsm 0477 57 24 23 – philippe.dewilde@lifras.be

Administrateurs:

Yvan Barthélemy

Gsm 0496 55 30 99 – yvan.barthelemy@lifras.be

Vincent Bonmariage

Gsm 0494 69 25 21 – vincent.bonmariage@lifras.be

Michaël Iezzi

Gsm 0471 10 87 591 – michael.iezzi@lifras.be

Mélanie Plisnier

Gsm 0474 11 03 07 – melanie.plisnier@lifras.be

Thibaut Vandermeulen

Gsm 0479 45 69 69 – thibaut.vandermeulen@lifras.be

Secrétariat:

Katia Van De Veegaete – katia@lifras.be

Muriel Van Blommen – muriel@lifras.be

Comptabilité: comptabilite@lifras.be

Jules Broerenstraat 38 – 1070 Anderlecht

Tel. 02 521 70 21

Vrijwilligers gezocht

Achter elke vlotte verzending, elke geslaagde verkoopactie en elke goed gevulde boetiek schuilt een enthousiast team van helpende handen. Om die werking ook in de toekomst soepel te laten verlopen, zijn we op zoek naar bijkomende vrijwilligers die af en toe willen bijspringen in onze boetiek.

De NELOS-boetiek staat vandaag voor nieuwe uitdagingen. Door de verdere digitalisering en automatisering van het duikonderricht daalt de

verkoop van klassiek, fysiek didactisch materiaal. Dat vraagt om een heroriëntering van onze werking: efficiënter organiseren, nieuwe accenten leggen en creatief meedenken over hoe de boetiek relevant en ondersteunend kan blijven voor onze clubs, instructeurs en leden.

Daarom is extra ondersteuning meer dan welkom. De taken zijn gevarieerd en kunnen bestaan uit het klaarmaken van verzendpakketten, hulp bij massaverzendingen (zoals infomappen of fleeces voor actieve instructeurs), ondersteuning bij verkoopacties (AZ, DHV, …) en het mee beheren en organiseren van het magazijn. Wie dat graag doet, kan bovendien ook meedenken over

nieuwe ideeën en initiatieven voor de boetiek in deze veranderende context. We vragen geen vaste wekelijkse engagementen: het gaat om maximaal enkele uren per week, flexibel en in overleg af te spreken. In ruil vergoeden we je kilometers en maak je deel uit van een fijne, betrokken werking waar je inzet écht het verschil maakt.

Heb je zin om mee je schouders onder de boetiek te zetten en samen na te denken over de toekomst ervan? Neem dan contact op via boetiek@nelos.be

De Nederlandstalige Liga voor Onderwateronderzoek en -Sport vzw (NELOS) is lid van de Koninklijke Belgische Federatie voor Onderwateronderzoek en -Sport vzw (CMAS Belgium), stichtend lid van de Wereldbond voor Onderwateractiviteiten (CMAS), erkend door Sport Vlaanderen en EUF-gecertificeerd.

NELOS-Bestuur

Voorzitter & public relations: Dirk Callaert 0477 88 14 68 – – voorzitter@nelos.be

Vicevoorzitter: Sven Vandekerckhove 0476 34 00 64 – sven.vandekerckhove@nelos.be

Penningmeester: Lutgart Stals 0492 23 07 06 – lutgart.stals@nelos.be

Boetiekverantwoordelijke: Rik Olievier 0475 64 31 71 – boetiek@nelos.be

Bestuurslid: Michel Declercq 0475 56 56 18 – michel.declercq@nelos.be

Bestuurslid: Nicolas De Smyter 0499 26 21 05 – nicolas.desmyter@nelos.be

Bestuurslid: Franklin Forrez 0492 25 12 33 – franklin.forrez@nelos.be

Bestuurslid: Ivo Hubert 0475 49 87 24 – ivo.hubert@nelos.be

Bestuurslid: Ivo Madder 0475 73 32 01 – ivo.madder@nelos.be

Secretariaat, ombudsman & API

Duikershuis – Margaux Montrieux Brusselsesteenweg 313-315 – 2800 Mechelen Tel. 015 29 04 86 – secretariaat@nelos.be www.nelos.be/secretariaat

Ombudsman: Eric Sels 0475 36 88 23 – ombudsman@nelos.be

Aanspreekpunt integriteit: Eric Sels 0475 36 88 23 – api@nelos.be

Solidariteitsfonds

Beheerder solidariteitsfonds: Lutgart Stals solidariteitsfonds@nelos.be

Ongevalsaangiften-administratie

Arena NV: tel. 02 512 03 04 – www.arena-nv.be arena@arena-nv.be (contactpersoon Inge Ghijsels) Dodelijk ongeval: binnen de 2 dagen ongevalsaangifte (maak een kopie voor jezelf) naar het NELOS-secretariaat verzenden. Zo snel mogelijk erna een verslag over de omstandigheden van het ongeval, vergezeld van een medisch attest over de doodsoorzaak. Arena NV mag ook op de hoogte gebracht worden.

Andere ongevallen: binnen de 15 dagen ongevalsaangifte naar het NELOS-secretariaat verzenden, vergezeld van de geneeskundige getuigschriften (maak een kopie voor jezelf). Attesten moeten door de dokter worden afgeleverd binnen de 3 dagen na het ongeval!

NELOS mental coach van wacht: 015 79 34 34

NELOS-noodnummer: 015 20 61 58

Hulpdiensten / herdrukkamers

ALGEMEEN ALARMNUMMER Tel. 112

Universitair ziekenhuis Antwerpen Tel. 03 821 30 55 (24/24 uur)

Militair Hospitaal Koningin Astrid Centrum voor hyperbare zuurstoftherapie Bruynstraat 1, 1120 Neder-over-Heembeek (afrit 6 op de ring rond Brussel), Tel. 0800 12382

Medisch Centrum Hyperbare Zuurstoftherapie 's-Gravenpolderseweg 114, Goes, Nederland Tel. +31 113 23 42 90 (24/24 uur)

Commissies

Commissie Sportduiken

Voorzitter en verantwoordelijke veilig sporten: Sven Vandekerckhove 0476 34 00 64 – voorzitter.sportduiken@nelos.be

Verantwoordelijke der brevetten: René Van Leeuwen 0475 65 53 55 – rene.vanleeuwen@nelos.be

Ereraad: Tony Devolder 0478 45 51 42 – voorzitter.ereraad@nelos.be

Subcommissie Jeugdduiken: Franklin Forrez 0492 25 12 33 – voorzitter.jeugdduiken@nelos.be

Subcommissie Technisch Duiken: Rik Olievier 0475 64 31 71 – voorzitter.std@nelos.be

Subcommissie Duikers met een Handicap: Dirk Damen 0475 44 83 14 – voorzitter.dmh@nelos.be

Subcommissie Hulpverlening: Dirk Saman 0475 26 79 20 – voorzitter.hulpverlening@nelos.be

Brevettencomité: Bruno Vanderbeken 0476 32 32 08 – voorzitter.brevettencomite@nelos.be

Comité Duikinnovatie: Lars Putteneers 0474 09 37 86 – voorzitter.duikinnovatie@nelos.be

Comité Didactiek: Lutgart Stals 0492 23 07 06 – voorzitter.edit@nelos.be

Veiligheidscomité: Dirk Callaert 0477 88 14 68 –voorzitter.veiligheidscomite@nelos.be Commissie Vrijduiken

Voorzitter: Francesco Bruyland 0476 55 06 23 – voorzitter.vrijduiken@nelos.be Commissie Vinzwemmen

Voorzitter: Free Duerinckx 0486 12 89 63 – free.duerinckx@nelos.be Commissie Onderwaterhockey

Voorzitter: Niels Balens niels.balens@nelos.be

Geneeskundige Commissie

Voorzitter, dopingpreventieverantwoordelijke en contactpersoon medisch verantwoord sporten: Sofie Van de Velde - Van de Ginste – 0472 79 79 94 voorzitter.duikgeneeskunde@nelos.be Duiksportgerelateerde medische vragen stel je via: medischevragen@nelos.be

Commissie Mental Coaching

Voorzitter: Elfrie van Poppelen 0497 44 60 03 – mental.coaching@nelos.be

Mental coach van wacht: 015 79 34 34

Audiovisuele Commissie (NELOSAC)

Voorzitter NELOSAC: Gery Beeckmans 0472 27 96 67 – voorzitter.audiovisueel@nelos.be

Voorzitter Subcommissie Foto: Erik De Groef 0478 25 09 21 – owf@nelos.be

Voorzitter Subcommissie Video: Erik De Groef 0478 25 09 21 – owv@nelos.be

Wetenschappelijke Commissie

Voorzitter Subcommissie Biologie: Tiny Heremans Tel. 016 22 56 98 – voorzitter.biologie@nelos.be Commissie Marketing & Communicatie

Voorzitter: Natalie Decrock 0485 17 86 79 – MarCom@nelos.be

Commissie Redactieteam Hippocampus

Voorzitter/hoofdredacteur: Ivo Madder 0475 73 32 01 – voorzitter.redactieteam@nelos.be

Juridische Commissie

Voorzitter: René Van Leeuwen 0475 65 53 55 – rene.vanleeuwen@nelos.be

informatieblad van NELOS vzw

Hoofdredacteur: Ivo Madder

De Bisthovenlei 46 – 2100 Deurne (Antwerpen) 0475 73 32 01 redactie@nelos.be

Verantwoordelijke uitgever: NELOS vzw – Dirk Callaert

Brusselsesteenweg 313-315 – 2800 Mechelen dirk.callaert@nelos.be

Redactieteam: Luc Beets, Wim Bollein, Natalie Decrock , Jan Dieu, Melanie Gevaert , Ivo Madder, Patrick Swinnen , Marijke Van Cauwenberghe , Ingrid Van Ceulebroeck , Patrick Van Hoeserlande, Stef Van Uffel

Vormgeving: Jan Dieu, Ivo Madder, Marijke Van Cauwenberghe

Publiciteit: NELOS vzw – Inge Dekort

Brusselsesteenweg 313-315 – 2800 Mechelen

Tel. 015 29 04 86 – publiciteit@nelos.be

Drukkerij: Moderna Printing

Schoebroekstraat 50 – 3583 Paal-Beringen www.moderna.be

Hippocampus verschijnt 5 maal per jaar: februari, april, juni, september en december. Oplage: meer dan 10.000 exemplaren. ISSN-nummer: 1782-8414.

Gedrukt op:

Deadlines artikels Hippocampus

Editie januari/februari: vóór 5 december

Editie maart/april: vóór 5 februari

Editie mei/juni: vóór 5 april

Editie september/oktober vóór 15 juni

Editie november/december: vóór 5 oktober

Advertentietarieven

'MediaPack' vragen via: publiciteit@nelos.be

Hippocampus kan je downloaden in pdf-formaat via www.nelos.be en klik daar bovenaan op 'Documenten' en daarna naar 'Hippo-archief'.

Hippocampus doorbladeren op Issuu via: https://issuu.com/ivomadder

De redactie en de uitgever zijn niet verantwoordelijk voor de inhoud van de geplaatste advertenties. Ongevraagd toegestuurde redactionele teksten en/of foto's worden niet teruggestuurd. De artikels ter publicatie in de Hippocampus moeten binnen zijn bij de redactie minstens 45 dagen vóór de maand van verschijning.

Overeenkomstig de Europese privacywetgeving (GDPR – General Data Protection Regulation – of ook genoemd Algemene Verordening Gegevensbescherming – AVG), die op 25 mei 2018 volledig van kracht werd in iedere lidstaat van de EU, melden wij dat je persoonsgegevens worden bijgehouden in een bestand. Wij verbinden ons ertoe deze gegevens enkel te gebruiken voor de verzending van ons tijdschrift en de administratie van de liga overeenkomstig het doel van onze organisatie. Je hebt inzageen correctierecht.

Niets van deze uitgave mag overgenomen worden zonder schriftelijke toestemming van de verantwoordelijke uitgever.

Adresveranderingen enkel via het secretariaat van je duikclub waar je als 1e lid ingeschreven bent. Lid van:

www.facebook.com/NELOSvzw www.facebook.com/hippocampusredactie

Maart 2026

22 Academische Zitting & AV van de NELOS-instructeurs

De Waai, Werft 28, Geel – 13.30 - 17.00 u

23 Examen AI/Initiator - S2C + M3 herkansing Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 19.00 - 21.00 u

26 Bijscholing 'Duikplanning maken' - WEVOS

Clubhuis NDI, Sint-Jorisstraat 64, Izegem 20.00 - 22.00 u

29 Opleiding Begeleider-Duiker met Speciale Noden

Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 9.00 - 17.00 u April 2026

03 Start cursus Specialisatiebrevet Onderwaterbiologie – WEVOS

Duikschool Coral De Haan

Info: john.de.block@hotmail.com

14 Bijscholing 'Duikplanning maken' – OVOS

Clublokaal Gentse Dolfijnen, Robert Rinskopflaan, Gent – 20.00 - 22.00 u

15 Start cursus Specialisatiebrevet Onderwaterbiologie – AVOS & BRAVOS

Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – info: tiny.heremans@nelos.be

22 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – LIMOS

GC Oosterhof, Dr. Vanderhoeydonckstraat 56, Lummen – 20.00 - 22.00 u

26 Examen Theorie 2* Instructeur

Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 9.00 - 13.00 u

27 Bijscholing 'Duikplanning maken' – BRAVOS

Park van Relst - Aarschotsebaan 128, Kampenhout – 20.00 - 22.00 u

29 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – AVOS

Sportcomplex Mariënborgh, Doornstraat 65b, Edegem – 20.00 - 22.00 u Mei 2026

01 Indienen verhandeling 3*Instructeur

04 Start cursus Specialisatiebrevet Onderwaterbiologie – OVOS

Aquatopia Aalst, zwembadlaan 2, Aalst Info: kevin.gardedieu@nelos.be

07 Examen 2*I – theorie – herkansing Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 19.00 - 22.00 u

07 Bijscholing Duiker-Hulpverlener - OVOS Clublokaal Orka, Sportlaan 4a, Lokeren 20.00 - 22.00 u

08 Voordracht 'Masters van de Oceanen' –regio AVOS

Sportcomplex Mariënborgh, Doornstraat 65b, Edegem – 20.00 - 22.00 u Info: john.de.block@hotmail.com

09 Examen Duiker-Hulpverlener

Vrije Basisschool Sint-Laurens Zelzate-Centrum, Patronagestraat 52, Zelzate – 9.00 - 12.00 u

11 Kick-off Zeestages 2*Instructeur Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 20.00 - 22.00 u

11 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – BRAVOS Park Van Relst, Aarschotsebaan 128, Kampenhout – 20.00 - 22.00 u

12 Verdediging Verhandeling 3*I Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 19.00 - 23.00 u

12 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – WEVOS Brugs Duikershuis, Doornstraat 112, Brugge 20.00 - 22.00 u

18 - 23 Technische Stage

Arenzano

22 Limiet inschrijvingen Zeestage 2*I en 3*I

31 OWH Trainingskamp of mixed tournament

Juni 2026

06 - 15 OBK 2026 - 1e wedstrijdperiode

Open Belgisch Kampioenschap onderwaterfotografie en -videografie

Meer info: comp@nelos.be

07 Themaduik Wetenschappelijke Commissie

Klein Stelle, Wemeldinge

Augustus 2026

01 - 16 OBK 2026 - 2e wedstrijdperiode

Open Belgisch Kampioenschap onderwaterfotografie en -videografie

Meer info: comp@nelos.be

23 Nationale Jeugdduikdag NELOS 2026

28 Limiet inschrijvingen Opleiding 1*I

31 Bijscholing Fauna & Flora – regio AVOS Sportcomplex Mariënborgh, Doornstraat 65b, Edegem – 20.00 - 22.00 u

September 2026

02 Bijscholing fauna & flora – BRAVOS

Park van Relst, Aarschotsebaan 128, Kampenhout – 20.00 - 22.00 u

03 Technisch duiken: start opleiding ERD

VITA Den Uyt, Rode-Kruislaan 18, Mol 19.30 - 22.30 u

03 Bijscholing fauna & flora – WEVOS OC De Ballon, Manveldstraat 9 Oostende– 20.00 - 22.00 u

17 Bijscholing fauna & flora – OVOS Clubhuis Gentse Dolfijnen, Robert Rinskopflaan, Gent – 20.00 - 22.00 u

19 Themaduik Wetenschappelijke Commissie

Onderwerp: 'Duiken in kleur: geologie onder water' Gastspreker: Katia Callewaert

Steengroeve de Barges – 13.00 - 17.00 u (incl. duik)

27 - 01 Zeestages 2*I en 3*I

Zuid-Frankrijk - Boulouris - Saint-Raphaël Oktober 2026

05 - 12 CMAS WK onderwaterfotografie en -videografie 2026

11 Opleiding AI/Initiator – S2C

Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 8.00 - 18.00 u

12 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – BRAVOS Park Van Relst, Aarschotsebaan 128, Kampenhout – 20.00 - 22.00 u

14 Bijscholing fauna & flora – LIMOS

GC Oosterhof, Dr. Vanhoeydonckstraat 56, Lummen – 20.00 - 22.00 u

21 Regionale Ronde Tafels – AVOS

Sportcomplex Mariënborgh, Doornstraat 65b, Edegem – 20.00 - 22.00 u

25 Opleiding AI/Initiator – M3

Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 8.00 - 16.30 u

26 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – OVOS Clubhuis Gentse Dolfijnen, Robert Rinskopflaan, Gent – 20.00 - 22.00 u

November 2026

02 Limiet inschrijvingen 3*I

03 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – LIMOS GC Oosterhof, Dr. Vanderhoeydonckstraat 56, Lummen – 20.00 - 22.00 u

05 Regionale Ronde Tafels – LIMOS

GC Oosterhof, Vanderhoeydonckstraat 56, Lummen – 20.00 - 22.00 u

08 Examen Theorie 1*I

’t Verloren Hofke, H. Theresialaan 79, Dilbeek 9.00 - 12.30 u

08 Post Boulouris 2*I en 3*I

’t Verloren Hofke, H. Theresialaan 79, Dilbeek 13.00 - 17.00 u

12 Regionale Ronde Tafels – BRAVOS Park van Relst, Aarschotsebaan 128, Kampenhout – 20.00 - 22.00 u

14 Examen Duiker-Hulpverlener De Stemstroom, Kempisch-dok-Westkaai 61, Antwerpen – 09.00 - 13.00 u

15 Examen AI/Initiator – S2C + M3 Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 9.00 - 13.00 u

16 Bijscholing Duiker-Hulpverlener – WEVOS Clubhuis Stingrays, Beukenhofstraat 44, Vichte – 20.00 - 22.00 u

17 Regionale Ronde Tafels – WEVOS Brugs Duikershuis, Doornstraat 112, Brugge 20.00 - 22.00 u

18 Herxamen Theorie 1*I Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 19.00 - 22.00 u

21 Opleiding Begeleider Jeugdduiken Duikershuis, Brusselsesteenweg 313-315, Mechelen – 09.00 - 17.00 u

Raadpleeg de uitgebreide lopende agenda in DIVES voor meer info.

Opgelet! Voor bepaalde activiteiten, zoals bijscholingen en examens georganiseerd door NELOS, moet je op voorhand inschrijven via de 'Evenementen' op dives.nelos.be. Items voor de NELOS-agenda kan je melden aan Ivo Madder (redactie@nelos.be) of aan het NELOS-secretariaat (secretariaat@nelos.be).

NAUTIC NIEUW

SUUNTO

699,- Prijs

` De heldere AMOLED-display met hoog contrast biedt uitstekende leesbaarheid onder alle omstandigheden, terwijl de compacte, lekvrije constructie en handschoenvriendelijke knoppen zorgen voor comfort en vertrouwen tijdens elke duik.

` Superieure oplaadbare batterijduur: tot 120 uur duiktijd op één lading, betrouwbaar zelfs tijdens de langste trips.

` Suunto Nautic groeit met jou mee. Van beginnende tot technische duikers: het apparaat past zich aan jouw behoeften aan met ondersteuning voor single- en multigas, sidemount-compatibiliteit, kompas, draadloze tankdruk en aanpasbare alarmen en schermen.

` Outdoor-tools: GPS, offline kaarten, getijden, weer, zonsopkomst/zonsondergang en een ingebouwde zaklamp — voor meer veiligheid en gemak boven én onder water.

` Draadloze tankdrukmeting geeft realtime gaswaarden en gasverbruik weer. Ondersteuning voor twee zenders maakt het voor sidemount-duikers eenvoudig om beide tanks te volgen, terwijl duidelijke kleurgecodeerde visuals direct inzicht bieden tijdens de duik.

` Suunto App-integratie: van routetracking tot gedetailleerde duiklogs met buddy, uitrusting en omstandigheden — voor een rijkere ervaring na elke duik.