Issuu

Senior Fase Graad 8 • Fasiliteerdersgids 1/2

Afrikaans Huistaal

KABV

Afrikaans Huistaal

• ’n Volledige gids wat alle tekste vir begripstoetse, asook luisteren leesvaardighede bevat. • Omvattende verduidelikings van taalbegrippe wat maklik is om te verstaan. • Stap-vir-stap-riglyne om lesse aan te bied. • ’n Verskeidenheid prettige en praktiese aktiwiteite wat leerders betrek en help om taalbegrippe vas te lê en in te oefen. • Interessante temas wat op graad 8’s se algemene kennis fokus en hulle nuuskierigheid oor die wêreld aanwakker. • Moedig onafhanklike denke aan en ontwikkel redeneervermoë. • Geskik vir leerders op alle vlakke. • Gebruik in die klaskamer of tuis.

Fasiliteerdersgids 1/2

2608-A-AHT-FG01

R AA

Besit en gepubliseer deur Optimi, deel van Optimi Central Services (Edms) Bpk. Impalalaan 7, Doringkloof, Centurion, 0157 info@optimi.co.za www.optimi.co.za

Afgesien van enige billike gebruik vir die doel van navorsing, kritiek of resensie soos toegelaat onder die Wet op Outeursreg, mag geen gedeelte van hierdie boek in enige vorm of op enige manier elektronies of meganies, insluitend fotokopiëring, bandopname, of enige inligtingstoring-en-herwinningstelsel, gereproduseer of versend word sonder die uitgewer se skriftelike toestemming nie. Die uitgewer dra geen verantwoordelikheid vir die voortbestaan of akkuraatheid van URL’e van eksterne webwerwe of webwerwe van derde partye waarna daar in hierdie publikasie verwys word nie, en waarborg nie dat enige inhoud op sulke webwerwe akkuraat of toepaslik is, of sal bly nie.

Daar is gevalle waar ons nie die kopiereghouer kon kontak of opspoor nie. Die uitgewer is bereid om enige foute of weglatings so gou as moontlik reg te stel indien die saak onder ons aandag gebring word.

Reg.nr.: 2006/002404/07 ISBN: 9781779841568

Graad 8

Fasiliteerdersgids 1/2

Afrikaans Huistaal

2608-A-AHT-FG01

Aangepas vir KABV

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Inhoudsopgawe Leselemente................................................................................................................................................. iv Voorwoord...................................................................................................................................................... v Jaarplan........................................................................................................................................................ vi Eenheid 1: Week 1 – 2

......................................................................................................................... 1

Les 1 Hartlik welkom..................................................................................................................................................1 Afdeling 1: Luister en praat.................................................................................................................... 2 Aktiwiteit 1: Luister na ’n teks en beantwoord vrae......................................................................... 2 Aktiwiteit 2: Neem deel aan ’n dinkskrum..........................................................................................3 Aktiwiteit 3: Identifiseer emotiewe en manipulerende taal...........................................................3 Afdeling 2: Lees en kyk.............................................................................................................................5 Aktiwiteit 4: Die dele van ’n boek...........................................................................................................5 Aktiwiteit 5: Behandel ’n kortverhaal en beantwoord vrae..........................................................9 Aktiwiteit 6: Bywoorde..............................................................................................................................12 Aktiwiteit 7: Bespreek karakterisering in ’n storie............................................................................ 13 Aktiwiteit 8: Enkelvoudige sinne............................................................................................................ 14 Aktiwiteit 9: Bywoordelike en byvoeglike bysinne........................................................................... 15 Aktiwiteit 10: Lees hoofstuk 1 tot 3 van Elton amper-famous April en juffrou Brom . en beantwoord vrae......................................................................................................... 16 Aktiwiteit 11: Sinonieme, antonieme en letterlike en figuurlike betekenis .................................17 Afdeling 3: Skryf en aanbied............................................................................................................... 19 Aktiwiteit 12: Leestekens........................................................................................................................... 19 Aktiwiteit 13: Skryf ’n verhalende opstel...............................................................................................21

Eenheid 1: Week 3 – 4

................................................................................................................................22 Les 2 Dinge wat blink............................................................................................................................................22 Afdeling 1: s: Luister en praat..................................................................................................................23 Aktiwiteit 14: Luister na en gesels oor ’n toespraak.........................................................................23 Aktiwiteit 15: Voorsetsels...........................................................................................................................25 Aktiwiteit 16: Byvoeglike naamwoorde, trappe van vergelyking en intensiewe vorme.......26 Aktiwiteit 17: Bywoordelike en byvoeglike bysinne...........................................................................28 Aktiwiteit 18: Infinitiewe werkwoorde en skeibare en onskeibare werkwoorde......................28 Afdeling 2: Lees en kyk.......................................................................................................................... 30 Aktiwiteit 19: Lees en ontleed ’n toespraak....................................................................................... 30 Aktiwiteit 20: Sinonieme en antonieme en letterlike en figuurlike betekenis ..........................32 Aktiwiteit 21: Selfstandige naamwoorde, meervoude en verkleinwoorde ..............................32 Aktiwiteit 22: Samestellings en afleidings............................................................................................38. Aktiwiteit 23: Lees hoofstuk 4 tot 6 van Elton amper-famous April en juffrou Brom . en beantwoord vrae.........................................................................................................39 Afdeling 3: Skryf en aanbied.............................................................................................................. 40 Aktiwiteit 24: Leestekens – die uitroepteken, vraagteken, komma en punt........................... 40. Aktiwiteit 25: Afkortings, verkortings en akronieme.......................................................................... 41 Aktiwiteit 26: Verbind sinne en idees: voegwoorde en voegwoordelik bywoorde................42 Aktiwiteit 27: Skryf ’n toespraak en bied dit aan ............................................................................ 45 iii

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid 1: Week 5 – 6

Eenheid 1: Week 7 – 8

............................................................................................................................... 46 Les 3 Webbe en netwerke.................................................................................................................................. 46 Afdeling 1: Luister en praat..................................................................................................................47 Aktiwiteit 28: Luister na ’n hoorspel en gesels daaroor in ’n groep.............................................47 Aktiwiteit 29: Ontkenning......................................................................................................................... 48 Aktiwiteit 30: Neem deel aan ’n rolspel................................................................................................49 Afdeling 2: Lees en kyk.......................................................................................................................... 50 Aktiwiteit 31: Ondersoek die tekskenmerke van ’n drama............................................................ 50 Aktiwiteit 32: Lees ’n gedig.......................................................................................................................52 Aktiwiteit 33: Sinonieme en antonieme................................................................................................55 Aktiwiteit 34: Letterlike en figuurlike betekenis...................................................................................55 Aktiwiteit 35: Lees ’n vriendskaplike brief.............................................................................................56 Aktiwiteit 36: Lees hoofstuk 7 tot 9 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae .......................................................................................................58 Aktiwiteit 37: Byvoeglike naamwoorde en trappe van vergelyking...........................................58 Afdeling 3: s Skryf en aanbied...............................................................................................................58 Aktiwiteit 38: Hersien leestekens: die punt en komma....................................................................58 Aktiwiteit 39: Sinstruktuur en sinsoorte: stelsinne, vraagsinne en bevelsinne..........................58 Aktiwiteit 40: Bywoorde.............................................................................................................................63 Aktiwiteit 41: Byvoeglike en bywoordelike bysinne.......................................................................... 64 Aktiwiteit 42: Die infinitief en deelwoorde.......................................................................................... 64 Aktiwiteit 43: Skryf ’n vriendskaplike brief............................................................................................66

.................................................................................................................................67 Les 4 Gesondheid! .................................................................................................................................................67 Afdeling 1: Luister en praat..................................................................................................................68 Aktiwiteit 44: Luister na ’n tydskrifartikel en beantwoord vrae.....................................................68 Aktiwiteit 45: Hou ’n groepbespreking oor ’n koerantberig...........................................................69 Aktiwiteit 46: Idiome, spreekwoorde en uitdrukkings...................................................................... 70 Aktiwiteit 47: Onvoorbereide mondelinge aanbieding oor ’n tydskrifartikel............................71 Afdeling 2: Lees en kyk...........................................................................................................................72 Aktiwiteit 48: Lees ’n koerantberig en ondersoek die tekskenmerke..........................................72 Aktiwiteit 49: Partydigheid, vooroordeel en stereotipering...........................................................75 Aktiwiteit 50: Lees ’n gedig....................................................................................................................... 76 Aktiwiteit 51: Kontekstuele betekenis, konnotasie en denotasie................................................. 77 Aktiwiteit 52: Lees hoofstuk 10 tot 12 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae ........................................................................................................ 78 Aktiwiteit 53: Tussenwerpsels...................................................................................................................78 Afdeling 3: Skryf en aanbied...............................................................................................................79 Aktiwiteit 54: Hersien leestekens en leer meer oor die afkappingsteken, skuinsstreep en ellipsteken......................................................................................................................79 Aktiwiteit 55: Enkelvoudige sinne en die teenwoordige, verlede en toekomende tyd......... 81 Aktiwiteit 56: Hersien byvoeglike naamwoorde en bywoorde.....................................................83 Aktiwiteit 57: Die direkte en indirekte rede.........................................................................................83 Aktiwiteit 58: Skryf ’n koerantberig........................................................................................................86

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid 1: Week 9 – 10

Eenheid 2: Week 1 – 2

..............................................................................................................................87 .................................................................................................................................................87 Les 5 Hoog bo Afdeling 1: Luister en praat..................................................................................................................89 Aktiwiteit 59: Luister na ’n teks en beantwoord vrae.......................................................................89 Aktiwiteit 60: Sinonieme en antonieme, en kontekstuele betekenis, denotasie en konnotasie.......................................................................................................................... 90. Aktiwiteit 61: Voer ’n onderhoud (voorbereide mondeling)........................................................... 91 Afdeling 2: seLees en kyk...........................................................................................................................93 Aktiwiteit 62: Lees ’n ondersoekende verslag en ondersoek die tekskenmerke.....................93 Aktiwiteit 63: Lees ’n gedig en beantwoord vrae.............................................................................95 Aktiwiteit 64: Partydigheid, vooroordeel en stereotipering...........................................................96 Aktiwiteit 65: Lees hoofstuk 13 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae.................................................................................................... . 97 Afdeling 3: Skryf en aanbied...............................................................................................................97 Aktiwiteit 66: Hersien sinsoorte en sinstruktuur en die teenwoordige, verlede en . die toekomende tyd..................................................................................................... .97 Aktiwiteit 67: Hulpwerkwoorde en hoofwerkwoorde.......................................................................98 Aktiwiteit 68: Skryf ’n ondersoekende verslag..................................................................................100

..........................................................................................................................103 ...............................................................................................................................................103 Les 6 Op reis Afdeling 1: Luister en praat.................................................................................................................104 Aktiwiteit 69: Luister na ’n teks en beantwoord vrae......................................................................104 Aktiwiteit 70: Hersien sinsoorte en die teenwoordige, verlede en toekomende tyd..........105 Aktiwiteit 71: Gee aanwysings..............................................................................................................106 Afdeling 2: Lees en kyk........................................................................................................................106 Aktiwiteit 72: Lees ’n kaart en beantwoord vrae............................................................................106 Aktiwiteit 73: Lees en ontleed ’n gedig...............................................................................................110 Aktiwiteit 74: Sinonieme, antonieme en die kontekstuele betekenis van woorde................ 112 Aktiwiteit 75: Hersien byvoeglike naamwoorde en trappe van vergelyking.......................... 113 Aktiwiteit 76: Lees hoofstuk 14 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae.......................................................................................................114 Aktiwiteit 77: Hersien voegwoorde.......................................................................................................114 Aktiwiteit 78: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne............................................114. Afdeling 3: Skryf en aanbied.............................................................................................................. 116 Aktiwiteit 79: Hersien samestellings – kern en bepaler................................................................. 116 Aktiwiteit 80: Spelreëls en spelpatrone – die los en vas skryf van woorde............................ 117 Aktiwiteit 81: Hersien leestekens – die punt en komma................................................................118 Aktiwiteit 82: Skryf ’n teks met instruksies...........................................................................................118

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid 2: Week 3 – 4

........................................................................................................................... 119 Les 7 Tegno-toekoms.......................................................................................................................................... 119 Afdeling 1: Luister en praat................................................................................................................120 Aktiwiteit 83: Neem deel aan ’n paneelbespreking.......................................................................120 Aktiwiteit 84: Luister na ’n opname van ’n radio-onderhoud.....................................................120 Aktiwiteit 85: Voer ’n debat..................................................................................................................... 121 Aktiwiteit 86: Ontkenning........................................................................................................................ 122 Aktiwiteit 87: Vraagvorme...................................................................................................................... 122 Afdeling 2: Lees en kyk........................................................................................................................ 123 Aktiwiteit 88: Lees ’n uittreksel uit ’n radio-onderhoud en beantwoord vrae....................... 123 Aktiwiteit 89: Letterlike en figuurlike betekenis en emotiewe en manipulerende taal........ 124 Aktiwiteit 90: Lees ’n gedig..................................................................................................................... 125 Aktiwiteit 91: Sinonieme en antonieme en homonieme en homofone.................................... 127 Aktiwiteit 92 Lees ’n spotprent............................................................................................................. 128 Aktiwiteit 93 Lees hoofstuk 15 en 16 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae......................................................................................................130 Afdeling 3: Skryf en aanbied.............................................................................................................. 131 Aktiwiteit 94: Spelreëls en spelpatrone: d of t en f of v................................................................. 131 Aktiwiteit 95: Werkwoorde: hulpwerkwoorde, koppelwerkwoorde en infinitiewe . werkwoorde...................................................................................................................... 132 Aktiwiteit 96: Sinstruktuur en die teenwoordige, verlede en toekomende tyd..................... 132 Aktiwiteit 97: Skryf ’n paragraaf .........................................................................................................134 Aktiwiteit 98: Skryf ’n dialoog .............................................................................................................. 135.

Eenheid 2: Week 5 – 6

.......................................................................................................................... 136 Les 8 Deur 'n spieël in 'n raaisel ...................................................................................................................... 136 Afdeling 1: Luister en praat.............................................................................................................. 137 Aktiwiteit 99: Doen ’n luisterbegrip.................................................................................................... 137 Aktiwiteit 100: Vraagvorme.................................................................................................................... 138 Aktiwiteit 101: Eufemisme....................................................................................................................... 139 Aktiwiteit 102: Voer ’n onderhoud........................................................................................................ 139 Afdeling 2: Lees en kyk.......................................................................................................................140 Aktiwiteit 103: Lees ’n drama en ondersoek die kenmerke...........................................................140 Aktiwiteit 104: Afkortings......................................................................................................................... 142 Aktiwiteit 105: Lees ’n onderhoud en beantwoord vrae...............................................................143 Aktiwiteit 106: Hersien bywoorde.........................................................................................................146 Aktiwiteit 107: Letterlike en figuurlike betekenis en kontekstuele betekenis..........................146 Aktiwiteit 108: Woordspeling................................................................................................................. 147 Aktiwiteit 109: Lees en ontleed ’n gedig............................................................................................148 Aktiwiteit 110: Lees hoofstuk 17 en 18 van Elton amper-famous April en juffrou Brom . en beantwoord vrae.................................................................................................. . 149

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Afdeling 3: Skryf en aanbied............................................................................................................. 149 Aktiwiteit 111: Styl, toon en register...................................................................................................... 149 Aktiwiteit 112: Sinstrukture en korrekte woordvolgorde.................................................................. 152 Aktiwiteit 113: Hersien leestekens – die vraagteken, uitroepteken, punt en komma........... 152 Aktiwiteit 114: Skryf ’n onderhoud.......................................................................................................... 153

Eenheid 2: Week 7 – 8

..........................................................................................................................154 Les 9 Soos blits ... ...............................................................................................................................................154 Afdeling 1: Luister en praat................................................................................................................ 155 Aktiwiteit 115: Luister na ’n koerantberig............................................................................................. 155 Aktiwiteit 116: Idiomatiese taalgebruik en spreekwoorde............................................................ 156 Aktiwiteit 117: Sinstrukture, sinsoorte en tyd...................................................................................... 157 Aktiwiteit 118: Neem deel aan ’n groepbespreking......................................................................... 158 Afdeling 2: Lees en kyk........................................................................................................................ 158 Aktiwiteit 119: Lees ’n kortverhaal.......................................................................................................... 158 Aktiwiteit 120: Eufemisme......................................................................................................................... 163 Aktiwiteit 121: Lees en ontleed ’n gedig..............................................................................................164 Aktiwiteit 122: Lees ’n boekresensie en ondersoek die kenmerke............................................... 165 Aktiwiteit 123: Lees hoofstuk 19 van Elton amper-famous April en juffrou Brom . en beantwoord vrae.................................................................................................... . 167 Afdeling 3: Skryf en aanbied............................................................................................................. 168 Aktiwiteit 124: Leestekengebruik by afkortings, verkortings en akronieme............................. 168 Aktiwiteit 125: Sinonieme, antonieme, homonieme en paronieme............................................. 169 Aktiwiteit 126: Skryf ’n boekresensie...................................................................................................... 170

Bylae vir aktiwiteite

..................................................................................................................... 171

Bylaag 1, aktiwiteit 51 .................................................................................................................................171 Bylaag 2, aktiwiteit 64 ..............................................................................................................................173 Bylaag 3, aktiwiteit 72 ...............................................................................................................................175

vii

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Leselemente

Leerdoelwitte Wat die leerder aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

Aktiwiteit Bevat die kerninhoud en vrae om die leerder se kennis te toets.

Belangrik/Kyk mooi

Kerninhoud Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

Belangrike aspekte om van kennis te neem.

viii

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

'n Woord vooraf Hallo, en welkom by graad 8 Afrikaans Huistaal! Die vrae en antwoorde wat volg, verduidelik hoe om die boek doeltreffend te gebruik. Let wel dat baie aktiwiteite vereis dat leerders in pare, groepe of as ’n klas werk. Indien daar slegs een leerder is, moet jy instaan.

Wat word benodig? Die fasiliteerdersgids en die handleiding, die voorgeskrewe roman en ’n werkboek vir elke leerder. Vir sekere lesse is dit nodig om toegang tot multimedia te hê, vir byvoorbeeld radio-onderhoude of video’s. Indien daar nie toegang tot multimedia is nie, word transkripsies van die tekste beskikbaar op OLP gegee, wat jy vir die leerders kan voorlees.

Wat is in die boek?

Die handleiding en fasiliteerdersgids dek al die werk van graad 8 Afrikaans Huistaal (AHT). Die boeke is saamgestel in lyn met die KABV-riglyne wat die Departement van Basiese Onderwys vereis.

Hoe is die boek saamgestel?

Eenheid 2 Les 6: Op reis Les 7: Tegno-toekoms Les 8: Deur ’n spieël in ’n raaisel ... Les 9: Soos blits

Eenheid 1 Les 1: Hartlik welkom! Les 2: Dinge wat blink Les 3: Webbe en netwerke Les 4: Gesondheid! Les 5: Hoog bo

Die boeke is in vier eenhede en 18 lesse verdeel. Elke les word oor ’n tydperk van twee weke behandel (10 uur), en elke eenheid strek oor ’n kwartaal. Eenheid 1 en 2 is in FG1 en SG1, en eenheid 3 en 4 is in FG2 en SG2. Elke les het ’n tema gebaseer op die tekste wat in die les voorkom.

Eenheid 4 Les 15: Stadig maar seker Les 16: Skattejag Les 17: Diep onder Les 18: Fluit-fluit

Eenheid 3 Les 10: Pasmaats Les 11: Bure en mure Les 12: Uithouers en aanhouers Les 13: Tik-tok-tyd Les 14: Superhelde

Die lesse is in aktiwiteite opgedeel wat die leerinhoud en vrae daaroor bevat. Elke les bestaan uit drie afdelings:

Luister en praat

Lees en kyk

Skryf en aanbied

Taalstrukture en -konvensies vorm nie ’n aparte afdeling nie, maar word met die tekste geïntegreer, soos vereis deur die KABV. Die aktiwiteite wat spesifiek met taalstrukture en -konvensies verband hou, word in die inhoudstabel van elke les in vetdruk aangedui. Daar is ’n tabel aan die begin van elke les in die fasiliteerdersgids. Hierdie tabel bevat die aktiwiteite waarin die begrippe hoofsaaklik behandel word, saam met die voorgestelde tydstoekenning. Let wel: Les 18 se struktuur verskil, aangesien dit ’n hersieningsles is. Dit bevat ’n opsomming van al die kerninligting en kan as ’n naslaanbron gebruik word.

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

AFDELING 1

Luister en praat

Elke les begin met die bespreking van ’n onderwerp wat die les inlei. Dit is belangrik dat leerders spontaan gesels. Dit is ook belangrik om kennis van die luisterproses te neem. Dit word in aktiwiteit 1 van les 1 uiteengesit. Volg die luisterproses die eerste paar weke, en kyk hoe die leerders vorder. Indien dit nie vir hulle nodig is om drie keer na die teks te luister nie, hoef die teks nie ’n derde keer gelees te word nie.

AFDELING 2

Lees en kyk

Die tekste in hierdie boek is meestal outentieke tekste (soms aangepas indien nodig). Daar kom in etlike aktiwiteite kragwoorde voor. Die kragwoorde is egter nie uiters vulgêr nie. Behandel dit objektief as ’n voorbeeld van outentieke taalgebruik met die leerders. Moeilike woorde in die tekste is in vetdruk uitgelig en die definisies word as woordeskat op die Optimi Learning Portal (OLP) gegee.

Vir die meeste leestekste word jy die instruksie gegee om die teks vir die leerders voor te lees terwyl hulle in hul handleidings volg, waarna hulle die teks op hul eie lees. Die rasionaal is dat hulle kan kyk en luister om hulle te help om die teks te verstaan. As daar nie genoeg tyd is om die teks voor te lees nie, moet die leerders die teks op hul eie lees.

In graad 8 word ’n groot verskeidenheid literêre tekste behandel, waaronder ’n roman. Die voorgeskrewe roman is Elton amper-famous April en juffrou Brom deur Carin Krahtz. Daar word in elke les tyd toegeken om die roman te lees. Die leerders moet die roman op hul eie lees. Daar volg ’n paar vrae in elke les, beskikbaar op OLP, wat die leerders in hul werkboeke moet beantwoord. As daar min tyd is, kan hierdie aktiwiteite vir huiswerk gegee word.

Indien jy ’n ander roman wil behandel, kan hierdie aktiwiteite vervang word. Van die taaloefeninge inkorporeer sinne en voorbeelde uit hierdie roman. Die sinne bly verstaanbaar ongeag van die konteks. Dui net vir die leerders aan dat die voorbeeld- en oefensinne uit ’n ander boek geneem is indien julle ’n ander roman lees om verwarring te vermy. Benewens die lees van die roman is dit belangrik dat leerders selfstandig lees. Moedig hulle aan om soveel as moontlik te lees.

Die leesaktiweite in hierdie boek word nie pertinent verdeel onder die opskrifte “pre-lees”, “tydens lees” en “post-lees” soos in die KABV-leerplan nie, omdat daar in praktyk nie ’n netjiese onderskeid tussen hierdie drie fases is nie. Die tekste word ingelei met ’n vraag wat die leerders se belangstelling prikkel en wat hul agtergrondkennis aktiveer. Die tekskenmerke word behandel voor die teks gelees word. Wanneer die teks dan gelees word, kan jy die tekskenmerke uitwys. Ná die teks gelees is, word daar vrae daaroor beantwoord. Al die vaardighede wat deur die “pre-, tydens en post-lees”-verdeling omvat word, word dus ingeoefen. Vir die aktiwiteite rondom lees- en luistertekste word daar ’n inleidende vraag gestel wat jy met die leerders kan bespreek. Die vraag is daarop gemik om die leerders nuuskierig te maak en om hul agtergrondkennis te aktiveer. Daardie aktiwiteite word ook met ’n besprekingsvraag afgesluit. Hierdie vraag of besprekingspunt is daarop gemik om die leerders ’n beter begrip van die teks as geheel te gee, om hulle die implikasies en nut van die inligting te laat besef, om die teks te evalueer of om verbande met ander leerareas of kwessies te trek. As daar min tyd is, kan hierdie besprekings verkort word. Dit kan egter nie heeltemal uitgelaat word nie. Die vrae oor die meeste lees- en luistertekste moet meestal bespreek word. Die leerders hoef nie elke vraag in hul werkboeke te beantwoord nie. Daar word egter aanbeveel dat die leerders self hul eie notas in hul werkboeke neem tydens hierdie besprekings sodat hulle na die inligting kan terugverwys wanneer hulle vir toetse en eksamens moet voorberei.

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

AFDELING 3

Skryf en aanbied

Hoe meer die leerders in Afrikaans skryf, hoe beter. Wanneer ’n mens skryf, is jy meer geneig om grammatika beter te verstaan en spelling te oefen. Let op die skryfproses wat in aktiwiteit 13 van les 1 uiteengesit word. Die lengte van die tekste wat geskryf moet word, is volgens die KABV se vereistes. Die leerders kan langer tekste skryf as hulle wil, maar in toetse en eksamens moet daar by die woordbeperking gehou word.

Geïntegreerde taalstrukture en -konvensies

Die grondslag vir grammatika word gelê deur Afrikaans te hoor en te lees. Die KABV vereis slegs 1 uur per les (per twee weke) se formele onderrig in taalbegrippe. Dit is egter nie voldoende om taalbegrippe en grammatika vas te lê en in te oefen nie. Dit is goed om ’n beter grondslag van taalbegrippe in graad 7 tot 9 te lê, wat ook sal beteken dat die leerders grammatika en taalreëls in die VOO-fase beter sal verstaan en kan toepas.

Wanneer ’n taalstruktuur of -konvensie vir die eerste keer in hierdie boek bekendgestel word, word die teorie volledig behandel. Vervolgens word daar net terugverwys na die aktiwiteit en les met kerninligting sodat dit hersien kan word as dit nodig is. In baie gevalle is die verduidelikings in die fasiliteerdersgids meer omvattend as in die handleiding. Dit is sodat die fasiliteerder ’n goeie begrip van die konsepte kan hê om dit vir die leerders te kan verduidelik.

Die taalstrukture en -konvensies volg grotendeels die volgorde wat in die KABV uiteengesit is, met enkele uitsonderings. Hierdie uitsonderings word by die inhoudstabel van die les aangedui. Die leerders moet meestal die vrae rondom taalaktiwiteite in hul werkboeke beantwoord sodat hulle na die inligting kan terugverwys wanneer hulle vir toetse en eksamens voorberei.

Hoe moet ek leertyd bestuur?

Die KABV vereis dat leerders 5 uur per week in Afrikaans Huistaal onderrig word, dus 10 uur per les (wat oor twee weke strek). Dit beteken dat huiswerk nie by hierdie tyd ingesluit is nie. Indien leerders dus die aktiwiteite nie tydens onderrigtyd klaarkry nie, moet hulle dit as huiswerk voltooi.

In elke les (twee weke) moet daar 2 uur aan luister en praat bestee word, 3 en ’n halwe uur aan lees en kyk, 3 en ’n halwe uur aan skryf en aanbied en 1 uur aan formele onderrig in taalstrukture en -konvensies. Soos egter genoem, is die tydstoekenning vir die leer en oefen van taalstrukture en -konvensies nie genoeg nie. Daar word voorstelle in die inhoudstabel van elke les gegee oor hoe lank om aan elke aktiwiteit te spandeer. Dit is egter bloot riglyne. Pas leertyd aan soos dit nodig en sinvol is.

Hoe moet ek vir lesse beplan? Die boeke is só saamgestel om jou soveel as moontlik by te staan. Dit is egter steeds nodig om lesbeplanning te doen. Party aktiwiteite vereis ook meer voorbereiding. As jy voel dat die leerders ’n bepaalde begrip of struktuur goed onder die knie het, kan die aktiwiteite oor daardie begrip oorgeslaan word en tyd kan aan ander begrippe of strukture bestee word.

Moet ek self tekste kry? Dit is nie nodig om self tekste te verkry nie. Alle tekste wat vir graad 8 benodig word, is by die boek ingesluit, behalwe die roman wat ’n aparte boek is en saam met die handleidings verskaf word. Die meeste tekste is in die lesse self. Indien die teks op OLP beskikbaar is, word dit so aangedui. Die nodige toestemming is verkry om die gedigte, kortverhale, spotprente en ander gepubliseerde tekste in die boeke te gebruik. Waar daar nie erkenning gegee word nie, het die skrywer van die boek self die tekste geskryf.

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hoe werk assesserings?

Geen aktiwiteit in die handleiding word as formele assessering gedoen nie. Raadpleeg die portefeuljeboek vir alle formele assessering. Die rubrieke vir formele assessering word egter op OLP beskikbaar gestel sodat leerders gewoond kan raak aan die vereistes. Moedig leerders aan om tydens aktiwiteite na die rubrieke te kyk en die inligting toe te pas. Raadpleeg ook die portefeuljeboek vir inligting oor eksamens.

xii

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Jaarplan

Jaarplan Werk volgens die jaarplan om seker te maak dat alle werk betyds behandel is sodat die leerders gereed is vir die eksamens. Week

Les 1: Hartlik welkom!

1–2

Les 2: Dinge wat blink

3–4

Les 3: Webbe en netwerke

5–6

Les 4: Gesondheid

7–8

Les 5: Hoog bo

9 – 10

Les 6: Op reis

voltooi

7–8

9 – 10

Les 10: Pasmaats

5–6

Junie-eksamen

1–2 3–4

Les 12: Uithouers en aanhouers

5–6

Les 13: Tik-tok-tyd

7–8

Les 14: Superhelde

9 – 10

Les 11: Bure en mure

EK 4

begin

3–4

Les 8: Deur ’n spieël in ’n raaisel ... Les 9: Soos blits

Datum

1–2

Les 7: Tegno-toekoms

Datum

Les

Eenheid

Les 15: Stadig maar seker

1–2

Les 16: Skattejag

3–4

Les 17: Diep onder

5–6

Les 18: Fluit-fluit (hersiening)

7–8

Novembereksamen

9 – 10

xiii

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

Eenheid 1: Week 1 – 2

LES 1: Hartlik welkom!

Vaardigheid

Aktiwiteit

Tydstoekenning

Luister en praat

Aktiwiteit 1

30 min

Neem deel aan ŉ dinkskrum

Aktiwiteit 2

20 min

Aktiwiteit 3

20 min

Aktiwiteit 4

30 min

Aktiwiteit 5

1 uur

Aktiwiteit 6

30 min

Aktiwiteit 7

40 min

Aktiwiteit 8

50 min

Bywoordelike en byvoeglike bysinne (sinvlakwerk)

Aktiwiteit 9

40 min

Lees hoofstuk 1 tot 3 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae

Aktiwiteit 10

1 uur

Sinonieme, antonieme en letterlike en figuurlike betekenis* (betekenisleer en woordeskatuitbreiding)

Aktiwiteit 11

20 min

Leestekens: die punt, komma, vraagteken, uitroepteken en aanhalingstekens (leestekens en spelling)

Aktiwiteit 12

20 min

Skryf ŉ verhalende opstel

Aktiwiteit 13

3 uur

Voltooi ŉ luisterbegrip Identifiseer emotiewe en manipulerende taal Lees en kyk

Bywoorde (woordvlakwerk) Bespreek karakterisering in ŉ storie

Enkelvoudige sinne (sinvlakwerk)

Ondersoek die dele van ŉ boek Lees ŉ kortverhaal en beantwoord vrae

Skryf en aanbied

Daar is ŉ ou bygeloof wat sê dat jy peper op iemand se stoel kan sprinkel as jy nie wil hê jou besoeker moet te lank kuier nie. Maar wees gerus: Jou stoel is darem nie gepeper nie. Maak jou gemaklik, en hartlik welkom by Afrikaans Huistaal in graad 8!

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

AFDELING 1

Luister en praat

Die inleidende les vir graad 8 Afrikaans Huistaal gaan oor groetvorme, verwelkoming en gasvryheid.

Aktiwiteit 1: Luister na 'n teks en beantwoord vrae 30 minute

Vra die leerders hierdie vrae om ŉ gesprek te begin wat die eerste aktiwiteit inlei. Groet jy mense? Hoe voel jy as iemand jou nie groet of teruggroet nie? Party leerders gee dalk nie om as mense hulle nie eerste groet nie, maar hulle kan dalk voel asof die ander persoon onbeskof is as hulle nie teruggroet nie.

“Wees gegroet” vir die leerders. Die leerders volg die luisterproses, wat in die kerninligting hier onder uiteengesit word.

Die luisterproses

Jou fasiliteerder gaan ŉ teks drie keer vir jou lees. Tydens elke lees moet jy die volgende doen: Eerste lees: Luister net, en vorm ŉ geheelbeeld van die teks.

•

Tweede lees: Identifiseer die hoofgedagte, en maak aantekeninge.

•

Derde lees: Maak seker jy verstaan die teks en dat jy al die belangrike inligting aangeteken het.

•

Wees gegroet

Nou kyk, as daar een manier is om ’n goeie eerste indruk te skep, is dit om iemand stip in die oë te kyk terwyl jy vir hulle ’n lekker ferm handdruk gee, nie waar nie?

hokaai, dinge is nie so eenvoudig nie. In die Basotho-kultuur, byvoorbeeld, betoon ’n mens Maar hokaai respek juis deur oogkontak met ’n ouer persoon te vermy, en jy gee ’n sagte handdruk, want die kneukelkneusers wat in baie kulture die norm is, word as aggressief beskou. Verskillende kulture het verskillende maniere om mense te erken en respek te betoon. Die Maori van Nieu-Seeland se formele groetvorm is die hongi, waar twee mense hul neuse teen mekaar druk terwyl hulle hande skud. In China groet mense al vir meer as 3 000 jaar deur die hoof te buig en een hand oor ’n gebalde vuis te vou. In Indië word jy met die woord namaste gegroet terwyl die persoon hul palms teen mekaar hou met vingers wat na hul ken wys. In Frankryk kan jy ’n piksoen op elke wang te wagte wees, en mense in Turkye hou nou weer hul regterhand op hul hart en knik hul koppe. Of dit nou met neuse, hande of koppe gedoen word, bly die boodskap van ’n groet reg oor die wêreld dieselfde: Ek sien jou, ek erken jou, ek respekteer jou.

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Gesels met die klas oor die volgende vrae. 1.

Wat is die teks se tema? Die verskillende maniere hoe mense oor die wêreld mekaar groet.

Die teks gebruik ŉ ongewone woord vir harde handdrukke. Wat is hierdie woord? “kneukelkneusers”

Hoekom dink jy is hierdie woord ŉ goeie beskrywende woord vir ŉ harde handdruk? Dit beskryf hoe jou hand voel as iemand jou ŉ harde handdruk gee: jou vingers en kneukels kry seer of kneus.

Die tradisionele Nieu-Seelandse groetvorm is die hongi. Hoe word dit gedoen? Twee mense druk hul neuse teen mekaar terwyl hulle hande skud.

Gesels met die leerders oor die volgende vraag om die aktiwiteit af te sluit.

Aktiwiteit 2: Neem deel aan 'n dinkskrum

Die teks sluit af deur te sê dat die boodskap van ŉ groet dieselfde is oor die hele wêreld. Dink jy dit is waar? Hoekom of hoekom nie? Die leerders se eie, goed gemotiveerde antwoorde, byvoorbeeld ja, omdat ŉ groet oral dieselfde funksie het en dieselfde sal beteken, of nee, omdat daar baie verskillende kulture in die wêreld is, en nie almal van hulle bedoel heeltemal dieselfde met ŉ groet nie.

20 minute

Gebruik die groetgebare in die luisterbegrip as wegspringpunt vir hierdie aktiwiteit. Verdeel die leerders in twee groepe, en laat hulle aan ŉ dinkskrum deelneem.

(As daar net een leerder is, moet jy instaan. Die leerder dink dan hul eie groetgebaar uit en vertel jou hoe om dit uit te voer, en andersom.) Gaan só te werk:

Verdeel die klas in twee groepe, met hul rûe na mekaar gedraai.

•

Elke groep dink aan ŉ unieke manier om te groet. Die groet moet uit drie verskillende gebare bestaan. Die leerders kan verskillende liggaamsdele gebruik om verskillende bewegings te maak.

•

Die leerders dink aan mondelinge instruksies wat vir die ander groep sal verduidelik hoe om die groetgebaar te maak.

•

Die leerders gee dan die instruksies vir die ander groep. Hulle mag nie vir die ander groep wys hoe om die gebare te doen nie, hulle mag net “ja” of “nee” sê as die gebaar reg of verkeerd is. Die ander groep probeer dan die gebare korrek uitvoer.

•

As die ander groep nie ŉ gebaar kan regkry nie, moet die eerste groep aan ŉ ander manier dink om die instruksie te verwoord.

•

Gesels nou saam as ŉ klas oor die volgende: Was dit maklik om die ander groep se instruksies te volg of nie, en wat sou julle anders doen om seker te maak dit is maklik om jul groet uit te voer?

Aktiwiteit 3: Identifiseer emotiewe en manipulerende taal 20 minute

Vir die fasiliteerder: Hoewel hierdie afdeling gaan oor luister en praat, berei hierdie aktiwiteit die leerders voor vir lees en kyk in die volgende afdeling. Kyk saam met die leerders na die inligtingstuk op bladsy 4 oor emotiewe en manipulerende taal. Lees die teks hardop vir die leerders en gesels saam oor die vrae op bladsy 5. Die leerders moet ook die visuele elemente in gedagte hou.

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Emotiewe en manipulerende taal Emotiewe en manipulerende taal is taal wat so gebruik word om jou denke of gedrag to beïnvloed sodat jy dink en optree soos ’n skrywer wil hê jy moet. Dit word dikwels op ’n negatiewe manier gebruik, veral in advertensies. Kyk uit vir die volgende tegnieke:

Gevoelstaal: Taal wat sterk emosie ontlok. Tussenwerpsels soos hier, asook bv. “Sjoe!” of “Ag nee!”, word dikwels gebruik. Emosionele byvoeglike naamwoorde word ook gebruik, bv. ’n tragiese ongeluk.

Klankmiddels: Sterk klankelemente, soos die alliterasie hier, asook assonansie en rym, val lekker op die oor en is maklik om te onthou.

Retoriese vraag: Dit lyk soos ’n vraag, maar daar word nie ’n antwoord verwag nie. Dit dwing jou om aan ’n sekere saak te dink en dinge op ’n spesifieke manier te sien. Jy het dalk nie gedink jy is onveilig nie, maar die advertensie laat jou nou so voel.

Emosionele manipulering: Tekste soos advertensies buit dikwels mense se sterk negatiewe emosies, soos vrees, skaamte, onsekerheid, skuldgevoel, ens. uit.

Bevelsinne: Dit sê jou aan om iets te doen. Dit is ’n sterk manier om voor te stel dat die leser ’n sekere aksie moet neem (of nie), bv. “Moenie vergeet nie!” Gedeelde ervaring: Mense hou nie daarvan om uitgesluit of uitgesonder te voel nie. Deur te sê almal deel ’n gevoel of ervaring, stel die skrywer mense gerus dat hulle net soos almal is. Dringendheid en die vrees om iets mis te loop: Mense is meer geneig om iets te doen as hulle voel daar is min tyd of dat hulle iets sal misloop. Tekste soos advertensies gebruik daarom taal soos “Moenie jou kans misloop om groot te wen nie!”, “Plek is beperk” en “Die eerste 50 inskrywings ontvang ’n prys!”

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Watter klank allitereer in die boonste beeld? D

Wat beteken die tussenwerpsel “O wee”? Gebruik ŉ woordeboek om jou te help. Dit is ŉ uitroep van pyn of ongelukkigheid; dit dui aan dat daar iets fout is.

Watter twee opeenvolgende woorde in die teks van die boonste prent sê vir jou die skrywer buit mense se gedeelde ervaring uit? “byna almal”

Hoe lyk die lyftaal van die vrou in die onderste prent, en hoe sluit dit by die teks aan? Die vrou kyk met ŉ bekommerde uitdrukking oor haar skouer en hou haar handsak styf teen haar lyf vas. Dit sluit by die teks aan omdat sy lyk asof sy bang is.

Wat dink jy probeer elke teks jou oorreed om te doen? Boonste teks: Dit probeer jou oorreed om die artikel te lees; onderste teks: dit probeer jou oorreed om die produk in die advertensie te koop.

AFDELING 2

Aktiwiteit 4: Die dele van 'n boek 30 minute

Lees en kyk

Dit is belangrik dat die leerders weet wat die dele van ŉ boek is, en hoe dit saamwerk sodat die boek effektief gebruik kan word.

Gaan saam met die leerders deur die volgende kerninligting. Let wel: Die verskillende dele van ŉ boek kom uit verskillende boeke.

Die dele van 'n boek

Voorblad: Die voorblad bevat die boek se titel en die naam van die outeur, asook voorbladkuns om die boek aanlokliker te maak. Daar is soms ook ŉ aanbeveling van ŉ ander outeur of resensent om die boek te lees.

Fasiliteerdersgids 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Agterblad: Die agterblad vorm ŉ eenheid saam met die voorblad. Dit bevat gewoonlik ŉ opsomming van die boek, of in die geval van fiksie, ŉ kort gedeelte wat jou lus maak om die storie te lees.

Die boek se ISBN-nommer verskyn saam met ŉ strepieskode op die agterblad. “ISBN” staan vir ‘internasionale standaardboeknommer’ en is soos die boek se identiteitsnommer: Geen ander boek sal dieselfde ISBN-nommer hê nie. Die naam en logo van die uitgewer verskyn ook hier.

Vir Laaki en Vanki, met liefde

Eerste uitgawe in 2015 deur Tafelberg, 'n druknaam van NB Uitgewers, 'n afdeling van Media24 Boeke (Edms) Bpk

Heerengracht 40, Kaapstad Teks © 2015 Carin Krahtz Illustrasies © 2015 Silvia Rebel Omslagontwerp deur Michelle Staples Tipografiese ontwerp en setwerk deur Michelle Staples Geset in 11 op 16 pt Minion Pro Gedruk en gebind deur Capitil Press, Kaapstad Eerste uitgawe, eerste druk 2015 Negende druk 2024

Omslagfoto deur Gallo Images/Getty Images/Smith Collection

ISBN: 978-0-624-07315-4 EPUB: 978-0-624-07316- l Alle regte voorbehou. Geen gedeelte van hierdie boek mag sonder die skrift elike verlof van die uitgewer gereproduseer of in enige vorm of deur enige elektroniese of meganiese middel weergegee word nie, hetsy deur fotokopiering, skyf- of bandopname, of enige stelsel vir inligtingsbewaring of -ontsluiting.

Opdrag: Op hierdie bladsy verskyn die name van die persone aan wie die outeur die boek wil opdra.

Titelblad: Die bladsy aan die begin van die boek met die titel, outeur en uitgewer.