Í2(È-A-EMS-FG01qÎ
2
0
0
8
-
A
-
E
M
S
-
F
G
0
1
EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE FASILITEERDERSGIDS
Graad 8
A member of the FUTURELEARN group
Ekonomiese en Bestuurswetenskappe Fasiliteerdersgids
Aangepas vir KABV
S Loots B Pretorius
2008-A-EMS-FG01
Í4(È-A-EMS-FG01sÎ
Graad 8
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
INHOUDSOPGAWE LESELEMENTE ......................................................................................................... 4 ROOSTER EN TYDSBESTUUR ................................................................................ 6 ASSESSERINGSVEREISTES ................................................................................... 8 STUDIEWENKE EN -METODES ............................................................................. 12 VOORWOORD ........................................................................................................ 13 HOE OM DIE FASILITEERDERSGIDS TE GEBRUIK ............................................ 14 JAARPLAN .............................................................................................................. 15 EENHEID 1 .............................................................................................................. 17 Les 1: Hersiening .................................................................................................. 17 AKTIWITEIT 1.1 ........................................................................................ 17 Les 2: Die regering................................................................................................ 18 AKTIWITEIT 2.1 ........................................................................................ 19 AKTIWITEIT 2.2 ........................................................................................ 19 Les 3: Die ekonomie – Nasionale begroting ......................................................... 20 AKTIWITEIT 3.1 ........................................................................................ 21 AKTIWITEIT 3.2 ........................................................................................ 22 Les 4: Die ekonomie – Lewenstandaard ............................................................... 23 AKTIWITEIT 4.1 ........................................................................................ 25 AKTIWITEIT 4.2 ........................................................................................ 25 AKTIWITEIT 4.3 ........................................................................................ 26 AKTIWITEIT 4.4 ........................................................................................ 26 AKTIWITEIT 4.5 ........................................................................................ 27 AKTIWITEIT 4.6 ........................................................................................ 28 Les 5: Finansiële geletterdheid – Rekeningkundige begrippe ............................... 28 AKTIWITEIT 5.1 ........................................................................................ 31 AKTIWITEIT 5.2 ........................................................................................ 31 AKTIWITEIT 5.3 ........................................................................................ 31 AKTIWITEIT 5.4 ........................................................................................ 32 AKTIWITEIT 5.5 ........................................................................................ 33 AKTIWITEIT 5.6 ........................................................................................ 33 AKTIWITEIT 5.7 ........................................................................................ 33 © Impaq
1
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
AKTIWITEIT 5.8 ........................................................................................ 35 Les 6: Finansiële geletterdheid – Brondokument .................................................. 35 AKTIWITEIT 6.1 ........................................................................................ 37 AKTIWITEIT 6.2 ........................................................................................ 39 AKTIWITEIT 6.3 ........................................................................................ 39 AKTIWITEIT 6.4 ........................................................................................ 41 OEFENING 1: OOPBOEKTOETS ............................................................. 43 EENHEID 2 .............................................................................................................. 46 Les 7: Hersiening .................................................................................................. 46 AKTIWITEIT 7 ........................................................................................... 46 Les 8: Finansiële geletterdheid – Oorsig van die rekeningkundige siklus ............. 46 AKTIWITEIT 8.1 ........................................................................................ 48 Les 9: Finansiële geletterdheid – Kontantontvangstejoernaal ............................... 48 AKTIWITEIT 9.1 ........................................................................................ 51 AKTIWITEIT 9.2 ........................................................................................ 52 AKTIWITEIT 9.3 ........................................................................................ 53 AKTIWITEIT 9.4 ........................................................................................ 54 AKTIWITEIT 9.5 ........................................................................................ 54 AKTIWITEIT 9.6 ........................................................................................ 57 Les 10: Entrepreneurskap – Produksiefaktore ...................................................... 58 AKTIWITEIT 10.1 ...................................................................................... 59 AKTIWITEIT 10.2 ...................................................................................... 60 AKTIWITEIT 10.3 ...................................................................................... 60 Les 11: Die ekonomie – Markte ............................................................................ 61 AKTIWITEIT 11.1 ...................................................................................... 62 OEFENING 2: OOPBOEKTOETS ............................................................. 63 Les 12: Hersiening vir Junie-eksamen .................................................................. 66 EENHEID 3 .............................................................................................................. 69 Les 13: Hersiening ................................................................................................ 69 AKTIWITEIT 13 ......................................................................................... 69 Les 14: Finansiële geletterdheid – Kontantontvangstejoernaal ............................. 69 AKTIWITEIT 14.1 ...................................................................................... 71 AKTIWITEIT 14.2 ...................................................................................... 72
© Impaq
2
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
Les 15: Finansiële geletterdheid – Kontantbetalingsjoernaal ................................ 72 AKTIWITEIT 15.1 ...................................................................................... 74 AKTIWITEIT 15.2 ...................................................................................... 74 AKTIWITEIT 15.3 ...................................................................................... 75 AKTIWITEIT 15.4 ...................................................................................... 77 AKTIWITEIT 15.5 ...................................................................................... 77 AKTIWITEIT 15.6 ...................................................................................... 78 AKTIWITEIT 15.7 ...................................................................................... 80 Les 16: Entrepreneurskap – Vorme van eienaarskap ........................................... 82 AKTIWITEIT 16.1 ...................................................................................... 83 AKTIWITEIT 16.2 ...................................................................................... 85 OEFENING 3: OOPBOEKTOETS ............................................................. 86 EENHEID 4 .............................................................................................................. 88 Les 17: Hersiening ................................................................................................ 88 AKTIWITEIT 17 ......................................................................................... 88 Les 18: Entrepreneurskap – Vlakke en funksies van bestuur ............................... 88 AKTIWITEIT 18.1 ...................................................................................... 89 AKTIWITEIT 18.2 ...................................................................................... 90 Les 19: Finansiële geletterdheid – Algemene grootboek en proefbalans.............. 90 AKTIWITEIT 19.1 ...................................................................................... 92 AKTIWITEIT 19.2 ...................................................................................... 93 AKTIWITEIT 19.3 ...................................................................................... 94 AKTIWITEIT 19.4 ...................................................................................... 95 AKTIWITEIT 19.5 ...................................................................................... 96 AKTIWITEIT 19.6 ...................................................................................... 98 AKTIWITEIT 19.7 .................................................................................... 100 AKTIWITEIT 19.8 .................................................................................... 102 AKTIWITEIT 19.9 .................................................................................... 104 AKTIWITEIT 19.10 .................................................................................. 105 AKTIWITEIT 19.11 .................................................................................. 106 OEFENING 4: OOPBOEKTOETS ........................................................... 107 Les 20: Eksamenvoorbereiding........................................................................... 112
© Impaq
3
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
LESELEMENTE LEERDOELWITTE Wat leerders aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV. BELANGRIKE TERMINOLOGIE Nuwe terminologie om die begrip van die vak as deel van hierdie les uit te brei. DEFINIEER Definisies van konsepte om die inhoud te verstaan. BELANGRIK Verduidelik misverstande; moontlike verwarring met betrekking tot bestaande kennis. WENKE Enige inligting anders as die inhoud, om leerders deur die leerproses te begelei.
Š Impaq
4
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
VIR DIE NUUSKIERIGES Aansporing om die inhoud in diepte na te vors. Brei die aktiwiteit en oefening tot só ’n mate uit dat leerders aangemoedig word om te verken. Vir begaafde leerders: uitgebreide oefeninge. Vir Leerders met Spesiale Onderwysbehoeftes* (LSOB): verduidelik die noodsaaklikheid om die basiese vrae te voltooi om ’n slaagpunt te behaal. *LSEN in algemene taalgebruik
AKTIWITEIT Vrae oor die les wat voltooi moet word ten einde die kennis van die voltooide les te toets. OEFENING Ter afsluiting van die spesifieke eenheid. Formatiewe assessering. KERNINHOUD Beklemtoon die kern van die inhoud, in-diepte verduideliking van ’n spesifieke afdeling van die les wat verstaan moet word. STUDEER/HERSIENING Tyd wat spandeer word om die inhoud te bestudeer in die afsluiting van die eenheid en ter voorbereiding vir die toets of eksamen.
© Impaq
5
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
ROOSTER EN TYDSBESTUUR Die onderrigtyd vir Ekonomiese en Bestuurswetenskappe is twee uur per week. Aangesien hierdie vak die ontwikkeling van rekeningkundige vaardighede van leerders in graad 8 en graad 9 insluit, moet een uur per week gebruik word vir finansiële geletterdheid in terme van die jaarplan. Die onderstaande tabel wys hoeveel weke per eenheid aan elke tema spandeer moet word. (Geneem uit die Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV). Eenheid 1 Onderwerp
Week (2 uur per week)
Hersiening
Week 1
Die ekonomie: Regering
Week 2 – 3
Die ekonomie: Nasionale begroting
Week 4 – 5
Die ekonomie: Lewenstandaard
Week 6
Finansiële geletterdheid: Rekeningkundige begrippe
Week 7 – 8
Finansiële geletterdheid: Brondokumente
Week 9 – 10
Eenheid 2 Onderwerp
Week (2 uur per week)
Hersiening
Week 1
Finansiële geletterdheid: Oorsig van die
Week 2 – 3
rekeningkundige siklus Finansiële geletterdheid: Kontantontvangstejoernaal
Week 4, 5, 6, 7, 8
Entrepreneurskap: Produksiefaktore
Week 4, 5, 6
Die ekonomie: Markte
Week 7, 8
Junie-eksamen
Week 9 – 10
© Impaq
6
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
Eenheid 3 Onderwerp
Week (2 uur per week)
Hersiening
Week 1
Finansiële geletterdheid:
Week 2-3
Kontantontvangstejoernaal Finansiële geletterdheid:
Week 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10
Kontantbetalingsjoernaal Entrepreneurskap: Vorme van
Week 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10
eienaarskap Eenheid 4 Onderwerp
Week (2 uur per week)
Hersiening
Week 1
Entrepreneurskap: Vlakke en funksies
Week 2, 3, 4, 5, 6
van bestuur Finansiële geletterdheid: Algemene
Week 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
grootboek en proefbalans Eksamenvoorbereiding
Week 7, 8, 9
Novembereksamen
Week 10
•
Stel vir leerders ’n rooster op vir elke eenheid. Maak seker dat hulle elke eenheid se werk in die spesifieke tyd afhandel.
•
Hou by die voorgestelde jaarplan of verander dit soos dit jou pas.
•
Moenie leerders toelaat om agter te raak met die werk nie, want dan gaan hulle sukkel om alles in te haal.
•
Maak seker dat leerders elke week twee uur aan Ekonomiese en Bestuurswetenskappe spandeer.
© Impaq
7
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
ASSESSERINGSVEREISTES Assessering is ’n deurlopende, beplande proses om inligting oor leerderprestasie te identifiseer, te versamel en te vertolk. Assessering in Ekonomiese en Bestuurswetenskappe fokus op kennis, vaardighede en waardes nodig om ingeligte, etiese, produktiewe en verantwoordelike deelname in die ekonomiese sektore te verseker. Ekonomiese en Bestuurswetenskappe dek waardevolle ekonomiese, entrepreneurskaps-, finansiële en bestuursvaardighede wat leerders voorberei vir sukses in verskillende ekonomiese en sake-omgewings. Die fasiliteerder moet al hierdie vaardighede in ag neem wanneer onderrig, leer en assessering plaasvind. Leerders word op twee wyses geassesseer: 1) Informele assessering •
Dit vind plaas tydens die onderrig- en leerproses.
•
Dit is gewoonlik die aktiwiteite wat tydens lesse voltooi word, asook besprekings en waarnemings.
•
Die uitslae van informele assessering word nie opgeteken nie.
2) Formele assessering •
Alle assesseringstake wat deel vorm van die formele assesseringsprogram vir die jaar word as formele assessering beskou.
© Impaq
•
Die assessering word formeel nagesien deur ’n nasiener.
•
Voorbeelde van formele assessering sluit in toetse, eksamens en projekte.
8
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
Formele assesseringsprogram vir jaar:
instrumente
memo
Totale punt
Datum voltooi
Memo
Rubriek/
Memo
Kontrolelys
Gevallestudie Rubriek memo
Novembereksamen
Rubriek
EENHEID 4
Septembertoets
Assesserings-
EENHEID 3
Junie-eksamen
assessering
Projek
Datarespons
Vorm van
EENHEID 2
Maarttoets
EENHEID 1
Memo
Memo
30
50
50
75
30
100
200
punte
punte
punte
punte
punte
punte
punte
Week
Week
Week
Week
Week
Week
10
6
9
7
10
10
60 min
120 min
Week 5
Tydstoekenning
60 min
60 min
Die groottotaal vir die Novembereksamen vir graad 8 is 200 punte. Die onderstaande tabel wys hoe ’n eksamenvraestel uiteengesit is as ook die puntetoekenning daarvan: Afdeling A: 60 Punte (30 x 2 = 60) Dek al die onderwerpe Soort vrae wat by hierdie afdeling ingesluit kan word: 1. Meervoudige keusevrae 2. Vul die ontbrekende woorde in 3. Waar of onwaar 4. Pas kolom A by kolom B 5. Onderstreep die korrekte woord.
Š Impaq
9
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
Gebruik ’n kombinasie van enige vier soorte, bv.: 1. Meervoudige keusevrae
(10)
2. Waar of onwaar
(5)
3. Pas kolom A by kolom B
(10)
4. Vul die ontbrekende woorde in
(5)
Ken 2 punte vir elke korrekte antwoord toe: totale punte 30 x 2 = 60 Afdeling B: 40 punte Onderwerp: Die ekonomie •
Sluit twee tot drie vrae in oor die inhoud soos aangedui in die jaarplan.
•
Elke vraag kan uit onderafdelings bestaan wat verwant is aan die inhoud wat geassesseer word.
•
Puntetoekenning hoef nie gelykop tussen die onderafdelings verdeel te word nie, solank as wat die totaal gelyk is aan 40 punte. Soort vrae wat by hierdie afdeling ingesluit kan word: 1. Kortvrae 2. Paragraafvrae 3. Diagramme 4. Spotprente 5. Grafieke 6. Gevallestudies
Afdeling C: 60 punte Onderwerp: Finansiële geletterdheid •
Sluit twee tot drie vrae in oor die inhoud soos aangedui in die jaarplan.
•
Elke vraag kan uit onderafdelings bestaan wat verwant is aan die inhoud wat geassesseer word.
•
Puntetoekenning hoef nie gelykop tussen die onderafdelings verdeel te word nie, solank as wat die totaal gelyk is aan 60 punte.
© Impaq
10
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
Soort vrae wat by hierdie afdeling ingesluit kan word: 1. Kortvrae 2. Paragraafvrae 3. Gevallestudies wat betrekking het op die praktiese optekening van kontant/krediettransaksies in hulpjoernale, oorboeking na die algemene grootboek en die voorbereiding van ’n proefbalans. Afdeling D: 40 punte Onderwerp: Entrepreneurskap •
Sluit twee tot drie vrae in oor die inhoud soos aangedui in die jaarplan.
•
Elke vraag kan uit onderafdelings bestaan wat verwant is aan die inhoud wat geassesseer word.
•
Puntetoekenning hoef nie gelykop tussen die onderafdelings verdeel te word nie, solank as wat die totaal gelyk is aan 40 punte.
Soort vrae wat by hierdie afdeling ingesluit kan word: 1. Kortvrae 2. Paragraafvrae 3. Gevallestudies 4. Scenario’s 5. Diagramme 6. Spotprente Die bostaande inligting sal fasiliteerders en leerders ’n goeie idee gee van wat hulle in ’n eksamenvraestel kan verwag.
© Impaq
11
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
STUDIEWENKE EN -METODES Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bestaan hoofsaaklik uit drie afdelings, naamlik die ekonomie, entrepreneurskap en finansiële geletterdheid. Leerders moet duidelik tussen die drie afdelings kan onderskeid tref. Leerders moet ’n groot hoeveelheid werk deur die jaar voltooi. Dit is belangrik dat leerders die regte studiemetodes gebruik om vir toetse en eksamens voor te berei. Hier volg ’n paar studiewenke wat leerders kan gebruik: •
Vluglees elke hoofstuk voordat die werk verduidelik word.
•
Luister altyd aandagtig; 70 – 80% van leer en verstaan vind plaas terwyl werk verduidelik word.
•
Maak seker dat jy elke woord of term van die les of leesstuk goed verstaan. Gebruik die woordelys in die handleiding of ’n woordeboek.
•
Fokus en konsentreer op elke stap van die gedeelte wat onderrig word. Moenie toelaat dat jou gedagtes afdwaal nie.
•
Neem aktief deel en wees betrokke by die les deur vrae te vra of te beantwoord.
•
Hersien elke dag die werk wat behandel is.
•
Probeer om elke dag verskillende soorte vrae te identifiseer en maak aantekeninge daaroor.
•
Vra vir hulp as jy dit benodig. Dit is belangrik om alle werk te verstaan voordat jy aangaan na die volgende afdeling.
© Impaq
12
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
VOORWOORD INLEIDING Ekonomiese en Bestuurswetenskappe bestaan uit drie komponente, naamlik die ekonomie, entrepreneurskap en finansiële geletterdheid. Hierdie fasiliteerdersgids dien as hulp vir die fasiliteerder. Die fasiliteerder moet die antwoorde wat in hierdie gids is gebruik om leerders se aktiwiteite en oefeninge na te sien. Elke les moet deeglik aan leerders verduidelik word, besprekings moet gehou word en al die aktiwiteite gedurende die les en oopboektoetse aan die einde van elke eenheid, moet deur leerders voltooi word ter voorbereiding vir toetse of eksamens. Dit is altyd goed om die vrae en antwoorde saam met leerders deur te gaan om vir hulle terugvoer te kan gee oor moontlike foute of oor goeie antwoorde of take wat voltooi is. Die fasiliteerdersgids sal beide fasiliteerder en leerder deur die jaar begelei en moet saam met die handleiding gebruik word. AANBEVOLE HULPMIDDELE •
Die handleiding is noodsaaklik.
•
’n Sakrekenaar om leerders te help met die finansiële geletterdheid-gedeeltes.
•
Die gegewe werkboek om die rekeningkunde-aktiwiteite te voltooi.
•
Dit is belangrik dat leerders tydskrifte en koerante lees oor verskillende onderwerpe wat in die handleiding behandel word om sodoende ’n meer in-diepte kennis oor die onderwerpe op te bou.
•
© Impaq
Die leerder moet ook weet wat in die ekonomie en finansies van die land gebeur.
13
Fasiliteerdersgids G08 ~ Ekonomiese en Bestuurswetenskappe
HOE OM DIE FASILITEERDERSGIDS TE GEBRUIK 1.
Al die inhoud in die handleiding moet met leerders behandel word.
2.
Fasiliteerders is verantwoordelik om toe te sien dat leerders ’n 72-bladsy skrif aanskaf vir die beantwoording van aktiwiteite en oopboektoetse in die handleiding
3.
Hersieningsaktiwiteite, aktiwiteite gedurende ’n eenheid en oopboektoetse vorm deel van die inhoud en leerders moet dit voltooi en beantwoord om die inhoud van die vak beter te verstaan.
4.
Leerders en fasiliteerders moet oplet watter finansiële geletterdheidsaktiwiteite in die gegewe werkboek voltooi moet word. Dit word boaan die aktiwiteit aangedui.
5.
Gee aan leerders ’n sperdatum wanneer die aktiwiteit voltooi moet wees. Probeer om by die datums te hou om te verseker dat al die werk gedoen word.
6.
Alle hersieningsaktiwiteite, aktiwiteite gedurende ’n eenheid en oopboektoetse toetse en eksamens moet saam met leerders nagesien word.
7.
Wanneer die werk klaar gemerk is, moet die antwoorde met leerders bespreek word.
8.
Dit is goed indien leerders hul antwoorde in die skrif aanvul vir verdere verwysing daarna en om te leer vir toetse en eksamens.
9.
Indien die fasiliteerder die antwoorde verskaf het sonder om leerders die geleentheid te gee om dit self te doen, kry leerders ’n goeie punt maar onthou niks van die inhoud nie.
10. Alle antwoorde van alle aktiwiteite, oopboektoetse, hersieningsaktiwiteite en toetse word in die fasiliteerdersgids voorsien. 11. Daar is ook in die les voorsiening gemaak vir leerders wat bietjie meer kennis wil opdoen. Dit word gegee onder die opskrif “Vir die nuuskieriges”. Die opdragte wat daar gegee is, is gewoonlik om meer navorsing en inligting te versamel. 12. Elke les is so saamgestel dat leerders rustig daardeur kan werk. Daar is ’n aktiwiteit aan die einde van elke les. Die lesse het elkeen ’n tydstoedeling soos deur KABV vereis. 13. Indien jy enige navrae oor die vak het, kan jy gerus die vakdeskundige by Impaq kontak.
© Impaq
14