Issuu

Í2&È-E-EAT-FG01*Î 2

A T -

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL FASILITEERDERSGIDS

Graad 6

A member of the FUTURELEARN group

Afrikaans Eerste Addisionele Taal Fasiliteerdersgids 1/2

Aangepas vir KABV

L van Niekerk

2 0 0 6 - E - E AT- F G 0 1

Í4&È-E-EAT-FG01,Î

Graad 6

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Inhoudsopgawe

LESELEMENTE..............................................................................................................................................................1 VOORWOORD...............................................................................................................................................................2 JAARPLAN......................................................................................................................................................................9 EENHEID 1: Week 1 – 2...........................................................................................................................................10 Les 1: In die leesstoel................................................................................................................................................................... 10 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................................11 Aktiwiteit 1: Luister na ’n storie................................................................................................................................. 11 Aktiwiteit 2: Beantwoord die vrae............................................................................................................................ 14 Aktiwiteit 3: Klankpatrone: Alfabetiese volgorde, vokale, konsonante en tweeklanke..................... 15 Aktiwiteit 4: Speel ’n taalspeletjie............................................................................................................................. 17 Aktiwiteit 5: Lees hardop.............................................................................................................................................. 18 AFDELING 2: LEES EN KYK.........................................................................................................................19 Aktiwiteit 6: Gebruik ’n woordeboek....................................................................................................................... 19 Aktiwiteit 7: Maak jou eie woordeboek................................................................................................................... 22 Aktiwiteit 8: Lees ’n storie............................................................................................................................................ 22 Aktiwiteit 9: Beantwoord vrae.................................................................................................................................... 26 Aktiwiteit 10: Lettergrepe en klankgrepe.............................................................................................................. 27 Aktiwiteit 11: Oorronding en ontronding.............................................................................................................. 29 Aktiwiteit 12: Los woordraaisels op......................................................................................................................... 30 Aktiwiteit 13: Selfstandige naamwoorde............................................................................................................... 31 Aktiwiteit 14: Samestellings......................................................................................................................................... 34 Aktiwiteit 15: f-/v-woorde............................................................................................................................................ 35 Aktiwiteit 16: Verdubbeling van vokale en konsonante................................................................................... 37 Aktiwiteit 17: Afkortings............................................................................................................................................... 40 Aktiwiteit 18: Selfstandige lees................................................................................................................................... 41 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED............................................................................................................42 Aktiwiteit 19: Idiomatiese uitdrukkings................................................................................................................. 42 Aktiwiteit 20: Skryf ’n storie........................................................................................................................................ 43 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.............................................................................45 Aktiwiteit 21: Hersiening.............................................................................................................................................. 45 Aktiwiteit 22: Speltoets.................................................................................................................................................. 47 Aktiwiteit 23: Skryf in jou eie woordeboek........................................................................................................... 48 EENHEID 1: Week 3 – 4...........................................................................................................................................49 Les 2: Wat ’n gemors!................................................................................................................................................................... 49 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................................50 Aktiwiteit 24: Gesels met ander................................................................................................................................. 50 Aktiwiteit 25: Luister na ’n inligtingsteks.............................................................................................................. 50 Aktiwiteit 26: Bespreek ’n onderwerp.................................................................................................................... 55 Aktiwiteit 27: Lees hardop........................................................................................................................................... 55 Aktiwiteit 28: Dra ’n gedig voor................................................................................................................................. 56 Aktiwiteit 29: Klankpatrone........................................................................................................................................ 57 AFDELING 2: LEES EN KYK........................................................................................................................57 Aktiwiteit 30: Lees ’n inligtingsteks......................................................................................................................... 57 Aktiwiteit 31: Meervoud en verkleining................................................................................................................. 60 Aktiwiteit 32: Sinonieme en antonieme................................................................................................................. 63 Aktiwiteit 33: Voornaamwoorde................................................................................................................................ 64 Aktiwiteit 34: Lees sosiale tekste.............................................................................................................................. 65 Aktiwiteit 35: Lees ’n plakkaat................................................................................................................................... 67

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 36: Sinsoorte................................................................................................................................................. 70 Aktiwiteit 37: Voorsetsels............................................................................................................................................. 72 Aktiwiteit 38: Leestekens.............................................................................................................................................. 73 Aktiwiteit 39: Skryftekens............................................................................................................................................ 74 Aktiwiteit 40: Woorde wat op d/t eindig............................................................................................................... 75 Aktiwiteit 41: Selfstandige lees.................................................................................................................................. 76 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...........................................................................................................77 Aktiwiteit 42: Hoofletters............................................................................................................................................. 77 Aktiwiteit 43: Skryf ’n feitelike verslag................................................................................................................... 78 Aktiwiteit 44: Skryf ’n vriendskaplike brief.......................................................................................................... 80 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.............................................................................80 Aktiwiteit 45: Hersiening.............................................................................................................................................. 80 Aktiwiteit 46: Speltoets.................................................................................................................................................. 83 Aktiwiteit 47: Skryf in jou eie woordeboek........................................................................................................... 83

EENHEID 1: Week 5 – 6...........................................................................................................................................84 Les 3: .Sit jou heldemasker op................................................................................................................................................... 84 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................................85 Aktiwiteit 48: Luister na ’n storie.............................................................................................................................. 85 Aktiwiteit 49: Som die storie op................................................................................................................................. 89 Aktiwiteit 50: Herroep gebeurtenisse in die storie........................................................................................... 90 Aktiwiteit 51: Lees hardop........................................................................................................................................... 90 Aktiwiteit 52: Speel ’n taalspeletjie.......................................................................................................................... 91 AFDELING 2: LEES EN KYK........................................................................................................................92 Aktiwiteit 53: Lees ’n storie......................................................................................................................................... 92 Aktiwiteit 54: Afleidings en samestellings............................................................................................................ 95 Aktiwiteit 55: Lidwoorde.............................................................................................................................................. 97 Aktiwiteit 56: Werkwoorde en tydsvorme............................................................................................................ 98 Aktiwiteit 57: Lees dagboekinskrywings.............................................................................................................102 Aktiwiteit 58: Woordorde in sinne..........................................................................................................................104 Aktiwiteit 59: Voegwoorde ........................................................................................................................................107 Aktiwiteit 60: Sinsoorte: Stelsin en vraagsin......................................................................................................111 Aktiwiteit 61: Verkleining...........................................................................................................................................113 Aktiwiteit 62: Skryftekens: Die deelteken...........................................................................................................114 Aktiwiteit 63: Skryftekens: Die kappie..................................................................................................................115 Aktiwiteit 64: Afkortings, akronieme en verkortings.....................................................................................117 Aktiwiteit 65: Selfstandige lees................................................................................................................................118 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 118 Aktiwiteit 66: Idiome....................................................................................................................................................118 Aktiwiteit 67: Skryf dagboekinskrywings............................................................................................................120 Aktiwiteit 68: Skryf ’n boodskap..............................................................................................................................121 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 122 Aktiwiteit 69: Hersiening............................................................................................................................................122 Aktiwiteit 70: Speltoets................................................................................................................................................124 Aktiwiteit 71: Skryf in jou eie woordeboek.........................................................................................................124 EENHEID 1: Week 7 – 8........................................................................................................................................ 125 Les 4: Vinnige vervoer...............................................................................................................................................................125 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 126 Aktiwiteit 72: Bespreek ’n onderwerp..................................................................................................................126 Aktiwiteit 73: Luister na en gee instruksies.......................................................................................................127 Aktiwiteit 74: Beskryf ’n proses...............................................................................................................................129 © Impaq

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 75: Lees hardop.........................................................................................................................................130 Aktiwiteit 76: Speel ’n taalspeletjie........................................................................................................................131 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 131 Aktiwiteit 77: Lees ’n inligtingsteks.......................................................................................................................131 Aktiwiteit 78: Samestellings en afleidings...........................................................................................................135 Aktiwiteit 79: Voornaamwoorde..............................................................................................................................137 Aktiwiteit 80: Meervoud en verkleining...............................................................................................................140 Aktiwiteit 81: Byvoeglike naamwoorde................................................................................................................142 Aktiwiteit 82: Lees ’n inligtingsteks.......................................................................................................................145 Aktiwiteit 83: Hulpwerkwoorde..............................................................................................................................148 Aktiwiteit 84: Los woordraaisels op......................................................................................................................151 Aktiwiteit 85: Sinsoorte: Bevelsin en uitroepsin..............................................................................................151 Aktiwiteit 86: Enkelvoudige sinne en sinsontleding.......................................................................................153 Aktiwiteit 87: Veelvoudige sinne.............................................................................................................................154 Aktiwiteit 88: Leestekens, skryftekens en afkortings.....................................................................................156 Aktiwiteit 89: Selfstandige lees................................................................................................................................157 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 157 Aktiwiteit 90: Beskryf ’n proses...............................................................................................................................157 Aktiwiteit 91: Beskryf ’n proses...............................................................................................................................159 Aktiwiteit 92: Ontwerp ’n visuele teks..................................................................................................................159 Aktiwiteit 93: Skryf eenvoudige definisies..........................................................................................................160 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 160 Aktiwiteit 94: Hersiening............................................................................................................................................160 Aktiwiteit 95: Speltoets................................................................................................................................................164 Aktiwiteit 96: Skryf in jou eie woordeboek.........................................................................................................164

EENHEID 1: Week 9 – 10..................................................................................................................................... 165 Les 5: Nie so lank, lank gelede nie........................................................................................................................................165 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 166 Aktiwiteit 97: Luister na gedigte.............................................................................................................................166 Aktiwiteit 98: Identifiseer karakters en voorwerpe........................................................................................169 Aktiwiteit 99: Dra ’n gedig voor...............................................................................................................................171 Aktiwiteit 100: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................172 Aktiwiteit 101: Lees hardop......................................................................................................................................172 Aktiwiteit 102: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................173 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 174 Aktiwiteit 103: Die elemente van poësie..............................................................................................................174 Aktiwiteit 104: Lees ’n gedig.....................................................................................................................................178 Aktiwiteit 105: Vergelykings......................................................................................................................................180 Aktiwiteit 106: Byvoeglike naamwoorde.............................................................................................................182 Aktiwiteit 107: Lees ’n gedig.....................................................................................................................................183 Aktiwiteit 108: Dink na oor gedigte.......................................................................................................................185 Aktiwiteit 109: Byvoeglike naamwoorde.............................................................................................................186 Aktiwiteit 110: Skryftekens: Die afkappingsteken...........................................................................................188 Aktiwiteit 111: Skryftekens: Die koppelteken...................................................................................................189 Aktiwiteit 112: Leestekens, skryftekens en afkortings..................................................................................192 Aktiwiteit 113: Bywoorde...........................................................................................................................................193 Aktiwiteit 114: Vergelyk tekste................................................................................................................................195 Aktiwiteit 115: Meervoud en verkleining............................................................................................................196 Aktiwiteit 116: Verkleining........................................................................................................................................197 Aktiwiteit 117: Voorvoegsels en agtervoegsels.................................................................................................198 Aktiwiteit 118: Selfstandige lees..............................................................................................................................201

iii

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 202 Aktiwiteit 119: Beskryf ’n persoon.........................................................................................................................202 Aktiwiteit 120: Beskryf ’n plek.................................................................................................................................202 Aktiwiteit 121: Skryf rymende sinne.....................................................................................................................203 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 203 Aktiwiteit 122: Hersiening.........................................................................................................................................203 Aktiwiteit 123: Speltoets.............................................................................................................................................207 Aktiwiteit 124: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................207

EENHEID 2: Week 1 – 2........................................................................................................................................ 208 Les 6: Onverwagte vriende......................................................................................................................................................208 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 209 Aktiwiteit 125: Luister na gedigte...........................................................................................................................209 Aktiwiteit 126: Vertel stories.....................................................................................................................................212 Aktiwiteit 127: Lees hardop......................................................................................................................................212 Aktiwiteit 128: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................213 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 214 Aktiwiteit 129: Lees ’n storie.....................................................................................................................................214 Aktiwiteit 130: Beantwoord vrae............................................................................................................................217 Aktiwiteit 131: Die dele van ’n boek.......................................................................................................................218 Aktiwiteit 132: Letterlike en figuurlike taalgebruik........................................................................................221 Aktiwiteit 133: Homonieme en homofone..........................................................................................................224 Aktiwiteit 134: Direkte en indirekte rede............................................................................................................228 Aktiwiteit 135: Voornaamwoorde...........................................................................................................................231 Aktiwiteit 136: Meervoud en verkleining............................................................................................................233 Aktiwiteit 137: Woordvorming.................................................................................................................................234 Aktiwiteit 138: Tydsvorme.........................................................................................................................................235 Aktiwiteit 139: Woordsoorte.....................................................................................................................................237 Aktiwiteit 140: Lees ’n boekresensie.....................................................................................................................238 Aktiwiteit 141: Selfstandige lees..............................................................................................................................242 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 242 Aktiwiteit 142: Skryf ’n paragraaf...........................................................................................................................242 Aktiwiteit 143: Skryf ’n boekresensie....................................................................................................................243 Aktiwiteit 144: Skryf ’n storie...................................................................................................................................243 Aktiwiteit 145: Maak ’n boekomslag .....................................................................................................................244 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 245 Aktiwiteit 146: Hersiening.........................................................................................................................................245 Aktiwiteit 147: Speltoets.............................................................................................................................................247 Aktiwiteit 148: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................247 EENHEID 2: Week 3 – 4........................................................................................................................................ 248 Les 7: Ons erfenis.........................................................................................................................................................................248 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 249 Aktiwiteit 149: Luister na ’n inligtingsteks.........................................................................................................248 Aktiwiteit 150: Sorteer die plekke..........................................................................................................................253 Aktiwiteit 151: Teken en benoem............................................................................................................................254 Aktiwiteit 152: Lees hardop......................................................................................................................................255 Aktiwiteit 153: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................256 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 256 Aktiwiteit 154: Lees ’n inligtingsteks.....................................................................................................................256 Aktiwiteit 155: Woordorde in sinne.......................................................................................................................259 Aktiwiteit 156: Meervoud en verkleining............................................................................................................260 © Impaq

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 157: Lidwoorde..........................................................................................................................................261 Aktiwiteit 158: Lees ’n inligtingsteks.....................................................................................................................262 Aktiwiteit 159: Sinsoorte............................................................................................................................................265 Aktiwiteit 160: Byvoeglike naamwoorde.............................................................................................................266 Aktiwiteit 161: Bywoorde...........................................................................................................................................266 Aktiwiteit 162: Afkortings en skryftekens...........................................................................................................267 Aktiwiteit 163: Selfstandige lees..............................................................................................................................267 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 268 Aktiwiteit 164: Gee ’n beskrywing..........................................................................................................................268 Aktiwiteit 165: Ontwerp ’n visuele teks...............................................................................................................269 Aktiwiteit 166: Skryf ’n storie...................................................................................................................................270 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 271 Aktiwiteit 167: Hersiening.........................................................................................................................................271 Aktiwiteit 168: Speltoets.............................................................................................................................................274 Aktiwiteit 169: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................274

EENHEID 2: Week 5 – 6........................................................................................................................................ 275 Les 8: Stories uit Afrika.............................................................................................................................................................275 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 276 Aktiwiteit 170: Luister na ’n storie.........................................................................................................................276 Aktiwiteit 171: Wat dink jy van die storie?.........................................................................................................280 Aktiwiteit 172: Luister na ’n persoonlike verslag............................................................................................280 Aktiwiteit 173: Vertel stories.....................................................................................................................................281 Aktiwiteit 174: Rolspeel..............................................................................................................................................281 Aktiwiteit 175: Lees hardop......................................................................................................................................282 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 283 Aktiwiteit 176: Lees ’n storie.....................................................................................................................................283 Aktiwiteit 177: Beantwoord vrae............................................................................................................................285 Aktiwiteit 178: Telwoorde..........................................................................................................................................286 Aktiwiteit 179: Lees ’n brief.......................................................................................................................................288 Aktiwiteit 180: Vokale in geslote lettergrepe.....................................................................................................289 Aktiwiteit 181: Lees ’n dagboekinskrywing.......................................................................................................290 Aktiwiteit 182: Werkwoorde.....................................................................................................................................292 Aktiwiteit 183: Bedrywende en lydende vorm..................................................................................................293 Aktiwiteit 184: Skryftekens.......................................................................................................................................296 Aktiwiteit 185: Selfstandige lees..............................................................................................................................296 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 297 Aktiwiteit 186: Skryf ’n brief.....................................................................................................................................297 Aktiwiteit 187: Skryf dagboekinskrywings.........................................................................................................298 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 299 Aktiwiteit 188: Hersiening.........................................................................................................................................299 Aktiwiteit 168: Speltoets.............................................................................................................................................301 Aktiwiteit 190: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................301 EENHEID 2: Week 7 – 8........................................................................................................................................ 302 Les 9: Op die kassie.....................................................................................................................................................................302 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 303 Aktiwiteit 191: Gesels met ander............................................................................................................................303 Aktiwiteit 192: Doen ’n klasopname......................................................................................................................304 Aktiwiteit 193: Verwerk die data.............................................................................................................................306 Aktiwiteit 194: Lees hardop......................................................................................................................................307 Aktiwiteit 195: Dra ’n gedig voor.............................................................................................................................308

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 196: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................310 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 310 Aktiwiteit 197: Lees ’n inligtingsteks.....................................................................................................................310 Aktiwiteit 198: Beantwoord vrae............................................................................................................................313 Aktiwiteit 199: Lees ’n TV-skedule.........................................................................................................................314 Aktiwiteit 200: Voorsetsels in vaste verbindings.............................................................................................315 Aktiwiteit 201: Lees ’n boekresensie.....................................................................................................................316 Aktiwiteit 202: Woordsoorte.....................................................................................................................................319 Aktiwiteit 203: Afleidings en samestellings........................................................................................................320 Aktiwiteit 204: Enkelvoudige en saamgestelde sinne....................................................................................321 Aktiwiteit 205: Sinsoorte............................................................................................................................................322 Aktiwiteit 206: Voegwoorde......................................................................................................................................323 Aktiwiteit 207: Leestekens en skryftekens.........................................................................................................324 Aktiwiteit 208: Los woordraaisels op....................................................................................................................325 Aktiwiteit 209: Dink na oor tekste..........................................................................................................................326 Aktiwiteit 210: Selfstandige lees..............................................................................................................................327 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 327 Aktiwiteit 211: Skryf definisies................................................................................................................................327 Aktiwiteit 212: Stel ’n vraelys saam.......................................................................................................................327 Aktiwiteit 213: Skryf ’n paragraaf...........................................................................................................................329 Aktiwiteit 214: Teken ’n grafiek...............................................................................................................................330 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 330 Aktiwiteit 215: Hersiening.........................................................................................................................................330 Aktiwiteit 216: Speltoets.............................................................................................................................................333 Aktiwiteit 217: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................333

WOORDELYSTE...................................................................................................................................................... 334 RUBRIEKE................................................................................................................................................................ 354 BOEKVERSLAE....................................................................................................................................................... 358 OEFENVRAESTELLE.............................................................................................................................................. 361 BIBLIOGRAFIE........................................................................................................................................................ 378 BYLAE VIR AKTIWITEITE................................................................................................................................... 380

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leselemente

LEERDOELWITTE Wat die leerder aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

AKTIWITEIT

Bevat die kerninhoud en vrae om die leerder se kennis te toets.

WOORDESKAT

Betekenis van moeiliker woorde in tekste.

KERNINHOUD Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

DEFINIEER

Definisies van sommige begrippe.

BELANGRIK

Belangrike aspekte om van kennis te neem.

WENKE

Om die begrippe beter te verstaan; om in die leerproses te help.

VIR DIE NUUSKIERIGES

Aansporing om die inhoud na te vors of navorsing om algemene kennis uit te brei. Brei die aktiwiteit tot só ’n mate uit dat die leerder aangemoedig word om te verken.

Voorwoord

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Die handleiding en fasiliteerdersgids dek al die werk van graad 6 Afrikaans Eerste Addisionele Taal (EAT). Die boek is opgestel in lyn met die KABV-riglyne wat die Departement van Basiese Onderwys vereis. Die KABV gee ’n uiteensetting van die minimum werk wat gedek moet word. Die handleiding en fasiliteerdersgids bevat soms meer inligting as wat die KABV vereis. Die handleiding is in vier eenhede en 18 lesse verdeel. Elke les word oor ’n tydperk van twee weke behandel (10 uur) en elke eenheid strek oor ’n kwartaal. Eenheid 1 en 2 is in fasiliteerdersgids 1/2 en eenheid 3 en 4 is in fasiliteerdersgids 2/2 (die handleiding is dieselfde verdeel).

Aan die einde van eenheid 2 en eenheid 4 (kwartaal 2 en 4) skryf die leerders eksamen (verwys na die portefeuljeboek). Eenheid 1 bestaan uit vyf lesse. • Les 1: In die leesstoel • Les 2: Wat ’n gemors! • Les 3: Sit jou heldemasker op • Les 4: Vinnige vervoer • Les 5: Nie so lank, lank gelede nie ...

Eenheid 3 bestaan uit vyf lesse. • Les 10: Diep in die reënwoud • Les 11: Die fors van die natuur • Les 12: Vampiere, weerwolwe en zombies • Les 13: Dis astronomies! • Les 14: ’n Sprong in tyd

Eenheid 2 bestaan uit vier lesse. • Les 6: Onverwagte vriende • Les 7: Ons erfenis • Les 8: Stories uit Afrika • Les 9: Op die kassie

Eenheid 4 bestaan uit vier lesse. • Les 15: In ’n virtuele wêreld • Les 16: ’n Groener lewe • Les 17: Dwergies in die tuin • Les 18: ’n Wêreld vir almal

Die lesse is in aktiwiteite opgedeel – wat die leerinhoud asook vrae daaroor bevat. Elke les bestaan uit vier afdelings: • Luister en praat • Lees en kyk • Skryf en aanbied • Taalstrukture en -konvensies

Afdeling 1: Luister en praat Luister en praat is integraal in alle vakke. Hoe meer ’n nuwe taal gehoor en gepraat word, hoe makliker word dit aangeleer. Elke les begin met die bespreking van ’n onderwerp, wat die les inlei. Ander besprekings in lesse kan as mondelinge hanteer word in plaas van ’n gesprek/bespreking. Hoe meer leerders oefen om mondelinge te skryf en te lewer, hoe makliker sal dit vir hulle in take en eksamens wees. Hulle selfvertroue sal ook verbeter hoe meer hulle voor ’n gehoor moet praat. Dit is belangrik om woorde duidelik en korrek uit te spreek wanneer tekste hardop gelees word. Help leerders ook reg indien hulle sinskonstruksie of woordgebruik verkeerd is wanneer hulle praat. Moedig leerders aan om een keer ’n week ’n Afrikaanse televisieprogram te kyk of na ’n Afrikaanse radioprogram te luister. Dit is verder belangrik om kennis van die luisterproses te neem, wat veral in hoër grade tydens © Impaq

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

luistertoetse toegepas word. Die luisterproses word in aktiwiteit 1 uiteengesit. Neem kennis van wanneer die leerders notas mag neem. •

•

Luisterproses: Volg die luisterproses vir die eerste paar weke en kyk hoe die leerders vorder. Indien dit nie vir hulle nodig is om drie keer na die teks te luister nie, hoef die teks nie vir ’n derde keer gelees te word nie. Die proses moet egter in take/eksamens gevolg word. Lees hardop: Leerders gee soms vir mekaar ’n informele punt met die rubriek by die aktiwiteit en ander kere assesseer jy hulle informeel. Die rubriek in die bylae (addendum) kan ook hiervoor gebruik word. Let wel dat leerders wat minder gevorderd is dalk nie die hele teks sal kan lees nie – neem altyd die leerder se leesvaardigheid in ag. Die doel van die informele assessering is om leerders se lees te verbeter.

Afdeling 2: Lees en kyk Hoe meer leerders met Afrikaanse tekste omgaan, hoe makliker gaan hulle die taalgebruik verstaan en dinge soos spelpatrone optel. Indien leerders die leesteks in afdeling 2 self kan lees en verstaan sonder dat jy dit eers vir hulle lees, is dit goed.

Dit is belangrik dat leerders Afrikaanse tekste selfstandig lees. Verleen altyd hulp met die uitspraak of betekenis van woorde wanneer leerders selfstandig lees.

Leerders moet elke kwartaal ’n boek selfstandig lees (dit word deur die jaar in die fasiliteerdersgids genoem) en dan ’n resensie daaroor skryf of lewer. Moedig hulle aan om meer as een boek per kwartaal te lees, asook boeke in hul huistaal (en in Engels, indien dit nie hul moedertaal is nie). Indien daar nie genoeg tyd is om al die taalaktiwiteite in ’n les te doen nie, maak seker nuwe werk word behandel voordat vorige taalwerk ingeoefen word.

Afdeling 3: Skryf en aanbied Hoe meer die leerders Afrikaans skryf, hoe beter. Wanneer ’n mens skryf, is jy meer daarop gerig om grammatika en spelling korrek te gebruik. Let op die skryfproses, wat in die handleiding en fasiliteerdersgids uiteengesit word. Moedig leerders aan om soveel as moontlik in Afrikaans te skryf. Hulle kan byvoorbeeld elke dag, apart van ander aktiwiteite in die handleiding, ’n paragraaf skryf oor wat hulle die vorige dag ná skool gedoen het, of dit kan met die aktiwiteite van die dag skakel. Die leerders word ook aan ’n verskeidenheid soorte tekste bekendgestel, elk met sy eie formaat (byvoorbeeld verhale, dialoë, nuusberigte, plakkate en gedigte).

Afdeling 4: Taalstrukture en -konvensies Deur in interaksie te kom met Afrikaans in gesproke of geskrewe formaat, word die grondslag vir grammatika gelê. Alhoewel al die inhoud vereis deur die KABV in die handleiding gedek word, is dit raadsaam om bykomende taaloefeninge vir die leerders te gee. Dit hoef nie ’n aktiwiteit te wees nie; dit kan informele hersiening van die vorige dag se werk wees (byvoorbeeld ’n oefening waar die leerders sinonieme moet gee, of laat hulle die vertaling van Afrikaanse woorde gee). Dit is uiters belangrik dat taalaspekte goed vasgelê word – dit vorm die basis vir alle taalwerk tot in graad 12 (die werk word in elke graad net moeiliker). Hoe meer leerders met die verskeie taalaspekte in aanraking kom, hoe beter word dit vasgelê.

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Let ook op dat leerders meer selfstandig begin werk soos die jaar vorder. Verleen hulp indien nodig. As hulle byvoorbeeld die teks in afdeling 2 selfstandig kan lees sonder dat jy dit eers vir hulle lees, is dit goed – dit hang af van die leerders se vaardigheidsvlak.

TYDSTOEKENNING

Volgens die KABV moet leerders 5 uur per week in Afrikaans EAT onderrig word, dus 10 uur per les (wat oor twee weke strek). Dit beteken dat huiswerk nie by hierdie tyd ingesluit is nie. Indien leerders dus die aktiwiteite nie tydens onderrigtyd klaarkry nie, moet hulle dit as huiswerk voltooi.

Verder moet daar 2 uur aan luister en praat spandeer word, 4 uur aan lees en kyk, 3 uur aan skryf en aanbied en 1 uur aan taalstrukture en -konvensies. Soos reeds genoem, vereis die KABV dat taalstrukture en -konvensies binne konteks aangeleer word, dus is die tyd hiervoor ingesluit in die KABV se voorgestelde tye vir die verskillende afdelings. Let wel dat die tydstoekenning by die aktiwiteite nie noodwendig tot 10 uur per tweeweeksiklus optel nie. Dit is omdat die tyd wat aan ’n aktiwiteit afgestaan word deur die getal leerders in die klas bepaal word. Sommige aktiwiteite vat ook langer, waar die fasiliteerder die leerders se lees assesseer, die voordra van ’n gedig, mondelinge, ensovoorts. Hier kan die aktiwiteit oor ’n paar dae strek sodat alle leerders kans kry om die aktiwiteit te voltooi.

Gebruik eie oordeel om seker te maak dat leerders deur al die werk kom. In sommige gevalle strek werk oor meer as een periode – wees oordeelkundig in hoe om hierdie lesse aan te pak.

BEPLANNING

Die boeke is só saamgestel dat die fasiliteerder so min as moontlik beplanning hoef te doen. Dit is wel nodig om goed vir die aanbieding van die lesse voor te berei (veral omdat die tyd wat aan aktiwiteite afgestaan word deur die getal leerders in die klas bepaal word).

Gaan deur die les en kyk wat jy moet voorberei (soos om die hardop lees van ’n teks te oefen, die klas te versier om by die tema te pas, die nodige voorbereiding vir taalspeletjies te doen, om vir die leerders te sê dat hulle die volgende dag items klas toe moet bring, ensovoorts). Beplan ook watter aktiwiteite jy op watter dag van die tweeweeksiklus gaan behandel (dag 1 tot 10). Die aktiwiteite kan behandel word in die volgorde waarin dit in die boek is, maar dit is nie nodig om al die luister en praat-aktiwiteite aan die begin van die les te doen nie. Begin elke les met die eerste aktiwiteit en die aktiwiteite wat volg wat met die eerste aktiwiteit te doen het. Byvoorbeeld in les 1: Aktwiteit 2 is die vrae op die luisterteks van aktiwiteit 1 en in aktiwiteit 3 moet die leerders die storie in aktiwiteit 1 oorvertel. Aktiwiteit 4 (hardop lees) kan byvoorbeeld gelos word vir dag 2 (aangesien die leerders moet voorberei) of dit kan op ’n dag in week 2 gedoen word. Die taalspeletjies kan ook op ’n ander dag in die tweeweeksiklus gespeel word. Indien tyd dit nie toelaat nie, kan dit daarop neerkom dat byvoorbeeld van die luister en praat-aktiwiteite nie gedoen gaan word nie (soos “dra ’n gedig voor”). Indien leerders sekere taalaspekte goed bemeester het, is dit nie nodig om al die aktiwiteite in die klas te doen nie (of leerders hoef nie al die vrae in die klas te beantwoord nie). Indien hulle byvoor© Impaq

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

beeld verstaan hoe afkortings werk, kan hulle die aktiwiteit oor afkortings as hersiening by die huis doen (wat dan in die klas gemerk word).

WOORDESKAT EN SPELLING

Leerders maak in les 1 hul eie woordeboek. Waar aangedui, moet hulle die woorde met hul betekenisse, die Engelse woord gee, of ’n sin of prentjie in die woordeboek skryf/teken (sien meer besonderhede in les 1). Leerders kan verder enige woorde wat vir hulle nuut of moeilik is in die woordeboek skryf. Hulle moet seker maak dat die woorde korrek gespel is. Die leerders skryf ’n speltoets aan die einde van elke les. In plaas hiervan kan hulle elke dag of aan die einde van elke week ’n speltoets skryf.

Soos by die eerste speltoets verduidelik word, moet leerders met ’n glimpen (highlighter) uitlig waar hulle moontlik verkeerd kan spel. Dit help hulle om vir lokvalle (traps) uit te kyk.

WOORDELYSTE

Die woordelyste in die bylae agterin die boek is vir verwysing. Daar is lyste met trappe van vergelyking, sinonieme en antonieme, geslag, vergelykings, ensovoorts. Dit is ’n goeie idee dat die leerders sover moontlik die inligting in die bylae leer (nadat die werk in die handleiding behandel is). Dit brei hul woordeskat uit en dit is kennis wat hulle tot in graad 12 gaan gebruik, asook in die alledaagse lewe.

OOR DIE TEKSTE • • •

Die nodige toestemming is verkry om die gedigte, stories en spotprente in die boek te gebruik. Waar daar nie erkenning gegee word nie, het die skrywer van die boek self die stories/gedigte geskryf. Alle ander tekste, soos koerant- en tydskrifartikels, instruksies en plakkate is deur die skrywer van die boek geskryf/saamgestel. By koerant- en tydskrifartikels is die joernaliste se name fiktief (fictional).

ANDER

’n Paar aspekte om van kennis te neem: • •

•

Regdeur die handleiding verskyn Zak die taalmonster. Hy gee vir leerders wenke en gaan saam met hulle op die reis deur graad 6 EAT.

Elke les het ’n tema. Probeer om die tema so lewendig as moontlik vir die leerders te maak – die klas/vertrek kan byvoorbeeld volgens die tema van die les versier word. Leerders kan ook byvoorbeeld prentjies oor die tema inkleur (indien daar nog tyd ná onderrigtyd oor is) en dit kan in die klas opgesit word.

Daar is ’n tabel aan die begin van elke les in die fasiliteerdersgids. Hierdie tabel bevat die aktiwiteite waarin die aspekte hoofsaaklik behandel word, saam met die tydstoekenning. Hierdie aspekte (byvoorbeeld sinonieme en antonieme) kan ook in ander aktiwiteite in die les voorkom (soos in die leesbegripvrae), maar dit is nie die hoofaktiwiteit nie en word nie in die 5

• •

•

• • • • •

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

tabel gelys nie. Waar verskillende aspekte in een aktiwiteit voorkom, word die tydstoekenning slegs die eerste keer gegee wat die aktiwiteitnommer voorkom.

Baie aktiwiteite vereis dat leerders in pare, groepe of as ’n klas werk. Indien daar slegs een leerder is, moet die fasiliteerder instaan. Daar word by sommige aktiwiteite ’n rubriek vir informele assessering gegee. Die rubrieke vir take en eksamens is in die bylae. Dit is jou keuse oor watter rubriek om te gebruik – leerders moet gewoond raak aan die rubrieke waarvolgens hulle geassesseer word, maar dit hoef nie vir elke aktiwiteit gebruik te word nie.

Soos genoem, moet die leerders vir sommige aktiwiteite items klas toe bring – lees vooruit en gee die leerders genoeg tyd om die items te kry. Hulle moet byvoorbeeld soms tydskrifte/koerante klas toe bring of ’n item om in te rolspeel. Gee hulle byvoorbeeld ’n week of twee om die items te kry. Die woordeskat van sommige woorde in die tekste word gegee. In die eerste paar lesse word definisies gegee, en later word meer vertalings gegee en definisies van slegs die moeiliker woorde. Die woorde wat ’n definisie/vertaling het, is in vetdruk in die teks. Die woorde in die woordeskat verskyn in die volgorde waarin die woorde in die teks voorkom. Dit word ook binne konteks van die teks en in die tydsvorm van die teks gegee. By sommige tekste word die uitspraak van woorde gegee, byvoorbeeld: Biblioteek word uitgespreek as “bib-lie-joe-teek”. Hierdie klanke tussen aanhalingstekens is Afrikaans, nie Engels nie.

Leerders kan tussendeur die aktiwiteite kort, informele toetse oor taalaspekte skryf, byvoorbeeld oor geslagsvorme, intensiewe vorme, ensovoorts.

Die opskrifte in die handleiding is sover moontlik volgens die KABV se opskrifte. Al staan daar “dra ’n gedig voor”, moet die teks in die handleiding gebruik word (tensy anders vermeld). ’n Voorbeeld van eksamenvraestelle word in die bylae gegee. Laat leerders dit ter voorbereiding op die eksamens skryf sodat hulle die formaat kan sien. Soek addisionele vraestelle op die internet.

Meer gevorderde leerders kan deur die jaar navorsing doen, ’n plakkaat oor die onderwerp maak en vir die klas daarvan vertel. Byvoorbeeld, hulle doen navorsing wat by “vir die nuuskieriges” gegee word. Hulle kan ook opdrag gegee word om inligting oor ’n spesifieke digter of skrywer te doen. Byvoorbeeld: Doen navorsing oor A.G. Visser. Kry een van sy gedigte en vertel vir die klas daarvan. oo Wie was A.G. Visser? oo Waar is hy gebore? oo Waaroor gaan die gedig? oo Wat is die rymskema? oo Is daar vergelykings in die gedig? Wat beteken dit?

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

WERKBOEK

Elke leerder benodig ’n lyntjiesboek (’n skrif) met 72 bladsye om die aktiwiteite in te doen. (Hulle mag dalk later die jaar nóg ’n werkboek benodig.) Dit kan ook ’n swart hardebandboek wees.

Daar word aanbeveel dat leerders belangrike aspekte in hul werkboek oorskryf en nie net die aktiwiteite voltooi nie (byvoorbeeld wat ’n sinoniem is of hoe ons ’n selfstandige naamwoord uitken). Hulle kan ook die antwoorde van elke bespreking in afdeling 2 in hul werkboek skryf ná die bespreking afgehandel is.

Leerders benodig ook ’n A5-lyntjiesboek (of ’n A4-boek) vir hul eie woordeboek (sien “Woordeskat en spelling” onder).

VOORGESKREWE EN AANBEVOLE BOEKE

Daar word geen addisionele boeke vir Afrikaans Eerste Addisionele taal voorgeskryf nie.

Leerders moet toegang tot ’n goeie, verklarende woordeboek (soos die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal – HAT) hê, asook ’n tweetalige woordeboek. ’n Tesourus is ook voordelig.

Soos reeds genoem, word daar van leerders vereis om minstens een leesboek per kwartaal te lees. Dit kan enige toepaslike boek van die leerder se keuse wees. Soos reeds gestel, hoe meer daar gelees word, hoe makliker en beter word die taal aangeleer. As leerders lees, brei hulle woordeskat uit en hul spelling verbeter. Aanbevole leesboeke (van makliker na meer gevorderd) • Z is vir Zackie-reeks – Jaco Jacobs • Lulu-reeks – Fanie Viljoen • Vakansiepret-reeks – Theresa van Baalen • Slym se stories – Fanie Viljoen • Olivia se olifant – Sylvia Bishop • Skwiek – Jaco Jacobs • Middernagfees – Jaco Jacobs • Liewe Heksie-reeks – Verna Vels • Sanri Steyn-reeks – Theresa van Baalen • Speurder Kwaaikofski-reeks – Jürgen Banscherus • Professor Fungus-reeks – Jaco Jacobs • Die verlore eiland en ander stories – Janie Oosthuysen • My ouma is ’n film-ster – Jaco Jacobs • My ouma is ’n rock-ster – Jaco Jacobs • Draakasem – Jaco Jacobs

FORMELE ASSESSERING

Geen aktiwiteit in die handleiding word as formele assessering gedoen nie. Raadpleeg die portefeuljeboek vir alle formele assessering. Eksamens Daar is twee eksamens in graad 6 – die Junie-eksamen en Novembereksamen. In beide eksamens skryf die leerders drie vraestelle.

•

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Junie-eksamen oo Vraestel 1: Mondeling – lees hardop, en luister en praat oo Vraestel 2: Skriftelik (Skryf) – skryf paragrawe oo Vraestel 3: Skriftelik (Leesbegrip en taal) – leesbegrip, taal in konteks

Novembereksamen oo Vraestel 1: Mondeling – lees hardop, en luister en praat oo Vraestel 2: Skriftelik (Skryf) – skryf kreatiewe en transaksionele tekste (opstel en dialoog/ brief/dagboekinskrywing, ensovoorts) oo Vraestel 3: Skriftelik (Leesbegrip en taal) – leesbegrip, taal in konteks

Die formaat van die vraestelle behoort soos die voorbeelde in die bylae te wees.

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Jaarplan

Werk volgens die jaarplan om seker te maak dat al die werk betyds behandel word sodat leerders vir toetse en eksamens gereed is. Eenheid

Les

Week

LES 1: In die leesstoel

1–2

LES 3: Sit jou heldemasker op

5–6

LES 2: Wat ’n gemors!

7–8

LES 5: Nie so lank, lank gelede nie ...

9 – 10

LES 7: Ons erfenis

3–4

LES 6: Overwagte vriende

1–2

LES 8: Stories uit Afrika

5–6

LES 9: Op die kassie

7–8

Junie-eksamen

9 – 10

LES 10: Diep in die reënwoud

1–2

LES 12: Vampiere, weerwolwe en zombies

5–6

LES 11: Die fors van die natuur LES 13: Dis astronomies!

7–8

9 – 10

LES 16: ’n Groener lewe

3–4

1–2

LES 17: Dwergies in die tuin

5–6

LES 18: ’n Wêreld vir almal

7–8

Novembereksamen

3–4

LES 14: ’n Sprong in tyd

LES 15: In ’n virtuele wêreld 4

Datum voltooi

3–4

LES 4: Vinnige vervoer

Datum begin

9 – 10

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Les 1: In die leesstoel

EENHEID 1: Week 1 – 2

Vaardighede

Aktiwiteit

Tydstoekenning

Luister na ’n storie

Aktiwiteit 1

40 minute

Lees hardop

Aktiwiteit 5

40 minute

Luister en praat Beantwoord vrae

Aktiwiteit 2

Speel ’n taalspeletjie

Aktiwiteit 4

Lees en kyk

Lees ’n storie

Aktiwiteit 8

Beantwoord vrae

Aktiwiteit 9

Gebruik ’n woordeboek

Aktiwiteit 6

20 minute 20 minute 50 minute 20 minute 10 minute

Los woordraaisels op

Aktiwiteit 12

Skryf ’n storie

Aktiwiteit 20

2 uur 30 minute

Aktiwiteit 3

30 minute

Aktiwiteit 10

20 minute

Selfstandige lees

Aktiwiteit 18

Skryf en aanbied

Taalstrukture en -konvensies Werk met woorde

Vokale, konsonante en tweeklanke (diftonge), alfabetiese volgorde Maak en skryf in jou eie woordeboek Lettergrepe en klankgrepe Oorronding en ontronding

Aktiwiteit 11

Samestellings

Aktiwiteit 14

Werk met sinne

Selfstandige naamwoorde

Aktiwiteit 13

Idiome

Aktiwiteit 19

Spelling en punktuasie f-/v-woorde

Aktiwiteit 15

Verdubbeling van vokale en konsonante

Aktiwiteit 16

Afkortings

Aktiwiteit 17

Speltoets

Aktiwiteit 20

Hersiening

Aktiwiteit 7

Aktiwiteit 21

15 minute 30 minute

15 minute 15 minute 15 minute 30 minute 20 minute 10 minute 30 minute 10 minute 5 minute

20 minute

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 1

SECTION 1:

Eenheid

LUISTER EN PRAAT

Aktiwiteit 1: Luister na ’n storie 40 minute Interessante feit: Voor papier uitgevind is, het mense op kleitablette geskryf (reeds in ongeveer 5000 v.C. in Soemerië in Antieke Mesapotamië, wat vandag Irak is). Die Egiptenare het papirus uitgevind in omtrent 3000 v.C. en papier soos ons dit vandag ken, is in ongeveer 100 v.C. deur die Chinees Cai Lun uitgevind. v.C. – BC (afkorting vir “voor Christus” of die huidige jaartal) kleitablet – clay tablet papirus – papyrus

uitvinding – invention ontdekking – discovery

Cai Lun

Bring ’n paar storieboeke klas toe, indien moontlik, om die leerders se belangstelling te prikkel (spark their interest). Begin die les met ’n gesprek oor stories. Vra vir die leerders of hulle graag lees of daarvan hou om na stories te luister. Leerders gesels saam. • Watter storie is jou gunsteling? • Kan jy kortliks vertel waaroor die storie gaan? • Van watter soort stories hou jy? (Byvoorbeeld fantasie, wetenskapfiksie, lewensverhale, ensovoorts.) • Waarom hou jy daarvan om te lees (of nie)?

Nadat almal hul mening gegee het, lees die volgende paragraaf hardop. Dit is ’n inleiding tot die storie waarna hulle gaan luister. Masego is baie lief daarvoor om te lees (likes to read) en hou daarvan om te reis. (Leerders onthou haar dalk van vorige grade. Daar is ’n prentjie van Masego in die handleiding by aktiwiteit 2.) Omring deur stapels boeke, sit Masego by ’n tafel in die biblioteek. Die boeke om haar vertel stories van avonture in die woud, vreemde wesens in die buitenste ruim, diere wat kan praat en kinders wat agter die kap van ’n nare byl kom. Hierdie stories voer Masego weg na ’n verbeeldingswêreld. Daar veg sy aaklige monsters, sy is die speurder wat die waarheid ontbloot, sy is die kaptein van ’n groot seerowerskip ... In hiérdie wêreld is Masego aan die stuur (at the wheel, in charge, Masego is in beheer van haar verbeeldingswêreld). Verduidelik vir die leerders wat “verbeelding” beteken – dit is “imagination” in Engels. Dit beteken jy dink aan hoe iets lyk wat nie werklik voor jou is nie. Terwyl jy ’n storie lees, verbeel jy (in jou kop) hoe

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

die karakters in die storie lyk en hoe die gebeure afspeel, amper asof daar ’n fliek (film) in jou kop speel. Hierdie “wêreld” in jou kop, is jou verbeeldingswêreld.

Indien die leerders nie verstaan nie, doen ’n paar praktiese oefeninge waar hulle hul oë toemaak, na ’n beskrywing luister en die toneel verbeel (imagine). Beskryf byvoorbeeld ’n dag op die strand, in die winkel, op die bus – situasies waarmee die leerders bekend is. Wees baie beskrywend, byvoorbeeld: Jy is in ’n groot winkel. Daar is baie mense om jou. Daar speel musiek in die winkel (kan jy dit hoor?). Die rakke is hoog en jy staan voor die lekkergoedrak (sweet shelves). Wat sien jy alles? Watter lekkergoed sal jy wil koop? Vra die leerders wat hulle dink die paragraaf sê wat jy gelees het – die paragraaf vertel van stories wat jou verbeelding inspan en jou figuurlik na ander wêrelde neem; m.a.w. as jy lees gebruik jy jou verbeelding en skep jy ’n wêreld van jou eie.

figuurlik – figurative

Moedig leerders aan om spontaan te gesels. Hulle moes vroeër sê waarom hulle daarvan hou om te lees (of waarom nie). Stem hulle antwoorde ooreen met dit wat in die boonste paragraaf staan? Verduidelik die luisterproses, hoewel leerders dit behoort te ken. Dit gaan elke keer gebruik word as luisterbegrip getoets word. Die luisterproses • Lees die teks drie keer voor. Leerders mag die eerste keer net luister. • Hulle moet luister na hoe die woorde uitgespreek word – spreek dus duidelik en hard met die regte ronding uit (byvoorbeeld “deur” en nie “deer” nie). na – to • Verduidelik moeilike woorde ná die eerste lees. ná – after • Daar is gewoonlik vrae, wat die leerders nou mag lees (lees dit vir hulle). • Lees die teks ’n tweede en derde keer voor, waartydens die leerders notas mag maak. • Leerders kan die notas in hul werkboek maak, byvoorbeeld: 15 Januarie 2020

Aktiwiteit 1

Notas Masego in die biblioteek. Wie het die eerste boek geskryf? ... Vrae 1.

Lees die teks met gevoel en skep die regte atmosfeer – oefen eers om dit hardop te lees. Leerders moet na die gebeure en besonderhede oplet en notas maak, soos in die luisterproses uiteengesit. Let op die kommentaar tussen blokhakies, om die storie meer lewendig te maak. Die uitspraak van sommige woorde in die teks word gegee. Hierdie woorde is in die teks onderstreep. © Impaq

Die uitspraak is Afrikaanse klanke.

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

• • • • • •

Eenheid

“Biblioteek” word uitgespreek (pronounced) as “bib-lie-joe-teek”. “Knipoog” word uitgespreek as “knip-oog” (die p word nie saam met -oog gegroepeer nie). “Baadjie” en “skeurtjie” se einde klink beide soos “kie”, dus “baai-kie” en “skeur-kie”. Die eu in “skeurtjie” moet mooi gerond wees. In “lewende lywe” is die eerste e van “lewende” lank (“lee-win-di”). Die “win” klink nie soos in Engels win nie; dit klink soos in “opwindend”. (Onthou, die i klink soos ’n.) “Magnus” word met ’n harde g (soos in “wag”) en geronde u uitgespreek (soos in “mus”). “Pootjie” is “pooi-kie”.

Masego se ontdekking Dit is skoolvakansie en Masego is in die biblioteek. Sy snuffel tussen die rakke rond. Stukkies stof dans rond in ’n sonstraal wat deur die venster skyn. Masego haal ’n dik boek van die rak af. “Atiesjoe!” [Maak die geluid na.] Die stof op die boek laat haar sommer nies. Sy gaan sit by ’n tafel en begin deur die boek blaai. “Ek wonder wie die eerste boek in die wêreld geskryf het,” fluister sy ingedagte. [Fluister Masego se woorde.] “Ons weet nie presies wie dit was nie,” sê ’n stem langs haar, “maar dit was heel waarskynlik op klei geskryf.” Masego skrik. Sy probeer praat, maar géén woord wil uitkom nie. Die muis knipoog vir haar: “Ek gaan niks aan jou doen nie, ek is vriendelik.” Die muis dra ’n ou baadjie wat lankal uit die mode is en redelik flenters is. Sy een oor het ’n skeurtjie in en dit lyk of die muis ’n paar avonture agter die rug het. “Moenie so geskok lyk nie! Het jy nog nooit ’n karakter uit ’n storieboek in lewende lywe gesien nie?” “Maar ... hoe?” sê Masego. ’n Muis wat praat is onmoontlik, maar ’n muis uit ’n storieboek? “Ag, dis ’n lang storie waarmee ek jou nie gaan verveel nie. O, waar is my maniere? My naam is Magnus.” Die muis steek sy pootjie uit om Masego se hand te skud. [Steek ’n hand uit asof om iemand se hand te skud.] Masego se mond is droog en sy sukkel om te praat. “Hallo, Magnus, ek’s Masego,” Afrikaans: Hallo sê sy onseker en skud sy poot saggies met haar wysvinger. [Demonstreer terwyl jy Engels: Hello lees.] Ouma gaan haar ore nie glo nie! “Is jy al lank hier?” vra sy nuuskierig. “Ek’s gereeld hier en ek’t jou nog nooit gesien nie.” Magnus vroetel aan sy baadjie. “Ag, ’n paar dae ... of weke ... Al wat ek weet, is dat ek in géén haas is om terug te gaan nie ...”. Hy bly ’n rukkie stil en vryf dan sy pootjies [vryf jou hande so]: “Verbeel ek my of het ek laas keer ’n pakkie koekies in jou rugsak gesien? Het jy dalk nog daarvan oor?” Sy kraalogies blink. Masego giggel. “Nee, ek het dit lankal geëet! Maar ek sal volgende keer vir jou saambring.” Haar selfoon vibreer. “O, my ouma is op pad, ek moet gaan.” Sy pak haar boeke haastig in haar rugsak. Toe Masego omkyk, is Magnus weg. Effens teleurgesteld loop sy by die biblioteek uit. ’n Stertjie steek by haar rugsak uit. Woordeskat Gaan ná elke teks saam met die leerders deur die woordeskat. Die woorde is in vetdruk in die teks. Die definisies van moeiliker woorde word gegee, terwyl slegs die Engelse vertaling van makliker woorde gegee word.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Nadat die leerders in aktiwiteit 6 herinner is hoe om ’n woordeboek te gebruik, moedig hulle aan om die woorde hier onder self op te soek, asook ander woorde in die teks wat vir hulle nuut of moeilik is.

ontdekking (discovery): om iets te vind wat nog altyd daar was, maar waarvan niemand geweet het nie snuffel rond (figuurlik, exploring): sy soek al ’n rukkie tussen die boeke rond uit die mode (out of fashion): as klere in die mode is, beteken dit die klere is gewild (in fashion). As klere uit die mode is, beteken dit mense dra dit nie meer eintlik nie; die klere is “outyds”. flenters (in tatters): iets wat stukkend is; Magnus se klere is oud en geskeur. in lewende lywe (in person): iemand is self daar haar ore nie (kan) glo nie (idioom, not believe one’s ears): moeilik om te glo wat iemand vir jou sê; baie verbaas wees vroetel (in context, fiddle): om jou hande rusteloos (restlessly) te beweeg Homonieme en homofone word haas (in a hurry): om iets vinnig te wil doen; homoniem van “haas” (rabbit) in les 7 behandel. kraalogies (beady little eyes): klein swart oë wat soos krale lyk Vertalings skoolvakansie – school holidays biblioteek – library nies – sneeze fluister – whisper ingedagte – absent-minded heel waarskynlik – most probably skrik – (in context) startled knipoog – wink baadjie – jacket skeurtjie – tear avonture – adventures karakter – character onmoontlik – impossible verveel – bore

maniere – manners pootjie – little paw onseker – unsure wysvinger – index finger nuuskierig – curiously gereeld – often verbeel – imagine rugsak – backpack giggel – giggle op pad – on the way haastig – hastily teleurgesteld – disappointedly stertjie – little tail

ingedagte – absent-minded in gedagte hou – keep in mind “Op pad” is twee woorde.

Aktiwiteit 2: Beantwoord die vrae 20 minute

Nadat die leerders drie keer na die teks geluister het, beantwoord hulle die vrae mondelings, met die notas wat hulle gemaak het. Hulle kan in groepe werk en terugvoer gee, of as ’n klas antwoord deur hande op te steek. As daar net een leerder is, moet hy/sy al die vrae beantwoord.

Die vrae toets begrippe soos karakters, ruimte en intrige. Hierdie begrippe word later in die les in meer detail bespreek. 1.

Wie is al vir ’n paar uur lank besig in die biblioteek? Masego

Wat laat haar nies? Stof op ’n boek (wat sy van die rak afhaal).

Dele tussen hakies in antwoorde is opsioneel (optional).

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Watter vreemde (strange) ding gebeur met haar in die biblioteek? ’n Muis (wat uit ’n storieboek lewendig geword het) praat met haar.

Wat is die diertjie se naam? Magnus

Wie het volgens hom die eerste boek in die wêreld geskryf? Ons weet nie wie dit was nie, maar dit was heel waarskynlik op kleitablette geskryf.

Waarom praat hy met haar? Daar word nie in die storie gesê waarom Magnus met Masego praat nie, maar leerders kan aflei (deduce/conclude) dat hy met haar begin praat het omdat hy honger was (hy vra uit oor koekies).

’n Boekwurm is iemand wat daarvan hou om te lees. Sou jy sê Masego is ’n boekwurm? Wat in die storie laat jou so dink? Ja, sy is ’n boekwurm. Sy sê in die storie dat sy gereeld biblioteek toe gaan.

Wat het op die einde van die storie gebeur? Hoe weet jy dit? Masego se ouma het haar kom haal en Magnus klim in haar rugsak in, sonder dat Masego dit weet. Die storie eindig met “’n stertjie steek by haar rugsak uit,” wat dit vir ons sê.

Dink jy Masego se ouma het haar geglo toe sy haar vertel het wat in die biblioteek gebeur het? Leerders se eie antwoord. Hulle kan bespiegel (speculate).

10.

Het jy al iets vir iemand vertel en toe glo hulle nie wat jy vertel nie? Wat het daarna gebeur? Leerders se eie antwoord. Hulle kan vertel waarom die persoon hulle nie wou glo nie; wat die storie was wat hulle vertel het; wat daarna gebeur het, ensovoorts. Leerders moet vrylik gesels.

Gesels oor die einde van die storie. Wat dink leerders het gebeur nadat Magnus in Masego se rugsak geklim het? Hulle kan kreatief wees.

Aktiwiteit 3: Klankpatrone: Alfabetiese volgorde, vokale, konsonante en tweeklanke 30 minute

Let wel: Volgens die KABV moet alfabetiese volgorde eers in week 3 – 4 behandel word, maar dit lê die grondslag vir vokale en konsonante.

Leerders behoort al alfabetiese volgorde te ken, wat in die Grondslagfase reeds vasgelê behoort te wees. Laat hulle die alfabet opsê en identifiseer die leerders wat die alfabet nie goed ken nie. Help hulle om die alfabet te onthou. Dit is belangrik dat alfabetiese volgorde goed vasgelê is, veral vir die gebruik van ’n woordeboek (wat later in les 1 behandel word). Vokale en konsonante (vowels and consonants) is ook al in die Grondslagfase en in graad 4 en 5 behandel. Leerders behoort die verskil te ken (asook watter letters dit is). Dit is belangrik dat leerders die verskil tussen vokale en konsonante verstaan om die spelreëls beter te verstaan en toe te pas, en om by die

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

ontleding van gedigte te gebruik. Doen die volgende praktiese oefening en identifiseer leerders wat die begrip nie heeltemal onder die knie het nie (identify learners who haven’t yet mastered alphabetical order). • • • • • • • •

Vra vir die leerders: “Almal wie se naam met a begin, staan voor in die klas/vertrek.” Herhaal met al die vokale: e, i, o en u. Sê: “Almal wat voor staan se name begin met vokale. Wat noem ons dit in Engels?” Die leerders antwoord “vowels”. Help hulle indien hulle nie weet nie. Leer die rympie “Arme ek is Oupa Uil” vir die leerders om die vokale maklik te onthou indien hulle sukkel. (Die eerste letter van elke woord is ’n vokaal.) Sê dan: “Almal wat nog sit se name begin met konsonante. Konsonante is al die ander letters van die alfabet. Wat is dit in Engels?” Leerders antwoord “consonants” en gaan sit weer. Leerders maak groepies van byvoorbeeld vyf (of elke ry banke kan in ’n groep wees) en moet hulself sorteer volgens dié wie se name met vokale begin en dié wat met konsonante begin (en kan dit daarna in die twee groepe ook alfabeties rangskik – a, e, i, o, u en b, c, d, f, ensovoorts). Die hele klas rangskik hulself dan alfabeties volgens naam. Indien daar net een leerder is, kan die leerder hom-/haarself en die fasiliteerder alfabeties rangskik, of sy/haar gesinslede se name alfabeties rangskik. Klankpatrone: Vokale en konsonante Onthou die vokale só: Arme ek is Oupa Uil.

Die alfabet bestaan uit vokale en konsonante.

• •

Vokale is die letters a, e, i, o en u. In Afrikaans is daar altyd minstens een vokaal in ’n woord. Konsonante is die res van die alfabet: b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, y, z.

Leerders het die volgende klankpatrone al in vorige grade teëgekom. Spreek die klanke reg gerond uit, met ander woorde, “deur” moet gerond uitgespreek word en nie as “deer” nie. Leerders leer later in die les van oorronding en ontronding. Klankpatrone: Tweeklanke (diftonge) en dubbelklanke Buiten vokale en konsonante, kry ons ook tweeklanke (of diftonge) en dubbelklanke by klankpatrone en die bou van woorde. Let wel: Leerders moet nie die definisies ken nie; hulle hoef slegs te weet watter klanke tweeklanke en watter klanke dubbelklanke is.

•

Tweeklanke (of diftonge) is ’n groepie letters waarin twee of drie verskillende vokale sonder onderbreking uitgespreek word. Dit word as een klank uitgespreek, maar jy kan eintlik hoor dit is twee klanke. As jy hierdie klanke uitspreek, verander die vorm van jou mond. Dit is die klanke ei en y (dit klink dieselfde), ui, ou, eeu, aai, ooi, oei, ai en oi. Voorbeelde: reis, muis, kraai, rooi, koei Let wel: Die klanke ie, oe en eu is nie tweeklanke nie – dit klink soos een klank. Dubbelklanke is waar daar twee van dieselfde vokaal is (aa, ee, oo of uu), byvoorbeeld: muur, been, gaap, boor.

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Die vorming van meervoude verskil by woorde met tweeklanke en dubbelklanke, byvoorbeeld “dier” is “diere” maar “muur” is “mure”. Die vorming van meervoude en verkleining word deur die eerste twee kwartale hersien.

Doen eers ’n praktiese oefening. Skryf ’n paar woorde op die bord met tweeklanke en ’n paar woorde met dubbelklanke neer (byvoorbeeld mier, muur, deur, duur, verloor, roei, raai, rooi). Spreek al die woorde reg uit sodat leerders die ronding kan hoor. Leerders teken ’n tabel in hul werkboek en sorteer die woorde op die bord in die tabel:

Tweeklanke

Dubbelklanke

Sien na of leerders die woorde reg sorteer het (leerders kan mekaar se antwoorde ook in pare merk). Leerders beantwoord die vrae in hul werkboek. 1.

Skryf die woorde oor en vul die vokale in. 1.1 ntd kk ng – ontdekking 1.2 sn ff l – snuffel 1.3 w nd r – wonder 1.4 st m – stem / stam / stom 1.5 k r kt r – karakter

Soek al die woorde in die paragraaf wat tweeklanke het. Skryf die woorde neer en onderstreep die tweeklanke.

Dit is skoolvakansie en Masego is in die biblioteek. Sy snuffel tussen die rakke rond. Stukkies stof dans rond in ’n sonstraal wat deur die venster skyn. Masego haal ’n dik boek van die rak af. Die stof op die boek laat haar sommer nies. Sy gaan sit by ’n tafel en begin deur die boek blaai. “Ek wonder wie die eerste boek ooit geskryf het,” fluister sy ingedagte. ooit geskryf fluister

• • sy • • skyn • • blaai

Aktiwiteit 4: Speel ’n taalspeletjie 20 minute

Leerders behoort die speletjie Simon Says te ken. In Afrikaans is dit Vinnige Fanie. Gee ’n instruksie soos: “Vinnige Fanie sê: Vat aan jou knie met jou linkerhand,” wat die leerders presies moet uitvoer. As hulle byvoorbeeld aan hul knie met hul regterhand vat, is dit verkeerd. Indien die instruksie nie met “Vinnige Fanie sê” begin nie, moet die opdrag nie uitgevoer word nie.

Leerders wat opdragte verkeerd uitvoer of ’n opdrag sonder “Vinnige Fanie sê” uitvoer, moet sit en is uit

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

vir die res van die spel. Die leerder wat laaste staan, wen. Indien daar vir ’n lank ruk geen leerder is wat ’n instruksie verkeerd volg nie, gee twee instruksies op ’n slag, byvoorbeeld: Vinnige Fanie sê: Vat aan jou linkeroor met jou regterwysvinger (index finger) en dan met jou linkerhand aan jou regterknie. Leerders maak daarna beurte om opdragte vir die klas te gee. Indien daar net een leerder is, maak die leerder en fasiliteerder beurte om opdragte te gee en volg.

Aktiwiteit 5: Lees hardop 40 minute

Gesels met die leerders oor wat belangrik is wanneer ’n mens hardop lees, byvoorbeeld om vlot te lees en af en toe oogkontak met die gehoor maak. (Sien wenke hier onder.)

’n Gedeelte van die storie in kwartaal 1 word op die volgende bladsy gegee. Indien leerders nie die hele teks kan lees nie, is dit reg; solank hulle minstens een paragraaf lees. Neem by elke leesaktiwiteit elke leerder se leesvaardighede in ag en laat hom/haar lees soveel as waartoe hy/sy in staat is. Hulle moet wel die vermoë hê om langer tekste te kan lees soos die jaar vorder. Leerders kan by die huis voorberei en môre in die klas lees, of daar kan volgende week tyd hiervoor gemaak word.

Leerders werk in pare en gee mekaar ’n punt (5 is die hoogste punt). Assesseer die leerder indien daar net een is. Kriteria

Punt (omkring)

Is die woorde reg uitgespreek?

1 | 2 | 3 | 4 | 5

Lees jy vlot en met gevoel?

1 | 2 | 3 | 4 | 5

Is die leestekens gehoorsaam?

1 | 2 | 3 | 4 | 5

(Die rubriek in die bylae kan gebruik word om alle hardop lees te assesseer – dit tel wel nie punte nie. Die doel is dat leerders gewoond raak aan die rubrieke in take/eksamens.) Leerders gee vir mekaar terugvoer: • Is die woorde reg uitgespreek? • Is die leestekens gehoorsaam? • Het die leerder vlot gelees? • Het die leerder met gevoel gelees? Wenke vir hardop lees • • • •

Oefen om die teks te lees – eers saggies en dan hardop. Spreek die woorde reg uit. Lees vlot en met gevoel. Gehoorsaam die leestekens – rus (pause) as jy ’n komma (,) sien, praat ’n bietjie harder as jy ’n uitroepteken (!) sien en rus langer by ’n punt (.).

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

• •

Eenheid

Let op as daar aanhalingstekens is – dit is dan iemand se woorde. Onthou, jy moet nou en dan oogkontak met die gehoor maak (make eye contact with the audience). Kyk af en toe op en oefen mooi om nie jou plek in die teks te verloor nie.

Kyk mooi na hoe om die volgende uit te spreek: • Jy moet “géén” (met die strepie, akuutteken, op die e) met klem lees (with emphasis). • “Baadjie” en “skeurtjie” se einde klink soos “kie”, so dit is “baai-kie” en “skeur-kie”. Die eu in “skeurtjie” moet mooi gerond wees. Let wel: Woorde met ’n akuutteken (´) word nie altyd met klem gelees nie. Hier is die akuutteken geplaas om te beklemtoon, maar soms is die akuutteken daar om spelredes, soos “cliché”.

Masego skrik. Sy probeer praat, maar géén woord wil uitkom nie. ’n Muis knipoog vir haar: “Ek gaan niks aan jou doen nie, ek is vriendelik.” Die muis dra ’n ou baadjie wat lankal uit die mode is en redelik flenters is. Sy een oor het ’n skeurtjie in en dit lyk of die muis ’n paar avonture agter die rug het. “Moenie so geskok lyk nie! Het jy nog nooit ’n karakter uit ’n storieboek in lewende lywe gesien nie?” “Maar ... hoe?” sê Masego. ’n Muis wat praat is onmoontlik, maar ’n muis uit ’n storieboek? “Ag, dis ’n lang storie waarmee ek jou nie gaan verveel nie. O, waar is my maniere? My naam is Magnus.” Die muis steek sy pootjie uit om Masego se hand te skud. Masego se mond is droog en sy sukkel om te praat. “Hallo, Magnus, ek’s Masego,” sê sy onseker en skud sy poot saggies met haar wysvinger. Ouma gaan haar ore nie glo nie! Leerders moet soveel as moontlik lees – in hulle huistaal ook. Hoe meer hulle lees, hoe makliker sal dit word om onbekende tekste te lees. Dit sal ook help om hulle woordeskat uit te brei. Moedig leerders aan om Afrikaanse boeke selfstandig te lees, asook boeke in hulle huistaal. Leerders word later in die les opdrag gegee om ’n boek selfstandig te lees.

AFDELING 2

SECTION 2:

LEES EN KYK

Aktiwiteit 6: Gebruik ’n woordeboek 10 minute

Let wel: Volgens die KABV moet die gebruik van ’n woordeboek eers in week 9 – 10 behandel word, maar dit is belangrik dat leerders so vroeg as moontlik ’n woordeboek gebruik.

Die gebruik van ’n woordeboek behoort in vorige grade en in huistaal vasgelê te wees. Wys weer vir die leerders hoe om ’n woordeboek te gebruik.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G06 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Hoe om ’n woordeboek te gebruik 1. 2.

Ken die alfabet. In woordeboeke is die woorde alfabeties gerangskik. Jy kan enige verklarende Boaan die bladsy is die eerste en die laaste trefwoorde wat op daardie bladsy verskyn, byvoorbeeld stoppelbaard – stormloop. Dit is gids- woordeboek gebruik, maar die HAT is woorde. Kyk na die onderstaande voorbeeld uit die Handwoordeboek die beste een. van die Afrikaanse Taal (HAT). trefwoord: die hoofinskrywing van woorde (die woorde in vetdruk)

verklarend: wat verduidelik

gidswoorde eerste trefwoord op die bladsy

letter waarby jy nou is