Issuu

Í2$È-A-AHT-SG01VÎ

T -

AFRIKAANS HUISTAAL HANDLEIDING Graad 4

Afrikaans Huistaal Handleiding

1804-A-AHT-SG01

Í2$È-A-AHT-SG01VÎ

Graad 4

Aangepas vir KABV

N Snyman

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

INHOUDSOPGAWE LESELEMENTE .................................................................................................................. 7 VOORWOORD .................................................................................................................... 9 JAARPLAN ....................................................................................................................... 10 Kwartaal 1 ......................................................................................................................... 12 EENHEID 1: Dieremaniere ............................................................................................... 12 AKTIWITEIT 1: Luisterbegrip ............................................................................ 13 AKTIWITEIT 2: Werk met woorde ..................................................................... 14 AKTIWITEIT 3: Hersiening van hoofletters en leestekens ................................ 15 AKTIWITEIT 4: Tref met taal: Idiome ................................................................ 16 AKTIWITEIT 5: Troeteldiere .............................................................................. 17 AKTIWITEIT 6: ’n Kortverhaal ........................................................................... 19 AKTIWITEIT 7: Werk met sinne: Werkwoorde .................................................. 21 AKTIWITEIT 8: Werk met sinne ........................................................................ 22 AKTIWITEIT 9: Werk met sinne: Die kappie ..................................................... 23 AKTIWITEIT 10: Identifiseer ritme en rym ........................................................ 24 AKTIWITEIT 11: Sê ’n gedig op ........................................................................ 26 AKTIWITEIT 12: Tydsvorme ............................................................................. 28 AKTIWITEIT 13: Sinsoorte ................................................................................ 31 AKTIWITEIT 14: Maak jou eie woordeboek ...................................................... 32 AKTIWITEIT 15: Antonieme .............................................................................. 34 AKTIWITEIT 16: Sinonieme .............................................................................. 34 AKTIWITEIT 17: “d”- en “t” -woorde .................................................................. 35 AKTIWITEIT 18: “F”- en “V”-woorde ................................................................. 36 AKTIWITEIT 19: Skryf jou eie storie ................................................................. 38 AKTIWITEIT 20: Begripslees ............................................................................ 39 EENHEID 2: Ons land ...................................................................................................... 41 AKTIWITEIT 21: Luister na ’n tydskrifartikel ..................................................... 42 AKTIWITEIT 22: Tref met taal: Idiome .............................................................. 43 AKTIWITEIT 23: Vluglees en soeklees ............................................................. 45 AKTIWITEIT 24: Tydskrifartikel ......................................................................... 48 AKTIWITEIT 25: Werk met woorde ................................................................... 49 AKTIWITEIT 26: Woordfamilies ........................................................................ 50 AKTIWITEIT 27: Tydskrifartikel ......................................................................... 51 AKTIWITEIT 28: Selfstandige naamwoorde ..................................................... 54 AKTIWITEIT 29: Geslag ................................................................................... 55 AKTIWITEIT 30: Meervoud; vokaalgroep 1 en 2............................................... 56 AKTIWITEIT 31: Meervoud en verkleinwoorde ................................................. 57 AKTIWITEIT 32: “ei”- en “y”-woorde ................................................................. 58 AKTIWITEIT 33: Lettergrepe en klankgrepe ..................................................... 59 AKTIWITEIT 34: Ontleed ’n kaart...................................................................... 62

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

EENHEID 3: Reënboognasie ........................................................................................... 64 AKTIWITEIT 35: Luister na ’n legende.............................................................. 65 AKTIWITEIT 36: Taal in konteks ....................................................................... 66 AKTIWITEIT 37: Tref met taal: Idiome .............................................................. 66 AKTIWITEIT 38: Begripslees ............................................................................ 67 AKTIWITEIT 39: Werk met woorde ................................................................... 67 AKTIWITEIT 40: Legende ................................................................................. 69 AKTIWITEIT 41: Taal in konteks ....................................................................... 70 AKTIWITEIT 42: Realistiese en onrealistiese gebeure ..................................... 71 AKTIWITEIT 43: Lees ’n mite............................................................................ 73 AKTIWITEIT 44: Byvoeglike naamwoord .......................................................... 76 AKTIWITEIT 45: Vokaalgroep 3 ........................................................................ 77 AKTIWITEIT 46: Enkelvoudige sinne ................................................................ 78 AKTIWITEIT 47: Koppeltekens ......................................................................... 78 AKTIWITEIT 48: Skryf ’n legende ..................................................................... 79 EENHEID 4: Smul-lek-lekker ........................................................................................... 80 AKTIWITEIT 49: Voorspel ................................................................................. 81 AKTIWITEIT 50: Luister en teken ..................................................................... 81 AKTIWITEIT 51: Gee instruksies ...................................................................... 81 AKTIWITEIT 52: Tref met taal: Idiome .............................................................. 82 AKTIWITEIT 53: Taalfokus ............................................................................... 82 AKTIWITEIT 54: ’n Resep ................................................................................. 84 AKTIWITEIT 55: Werk met woorde ................................................................... 86 AKTIWITEIT 56: Lees ’n spyskaart ................................................................... 88 AKTIWITEIT 57: Klankgrepe en lettergrepe ...................................................... 90 AKTIWITEIT 58: Byvoeglike naamwoorde ........................................................ 91 AKTIWITEIT 59: Skryf jou eie resep ................................................................. 93 EENHEID 5: Ek ................................................................................................................. 94 AKTIWITEIT 60: Luisterbegrip .......................................................................... 95 AKTIWITEIT 61: Gedig ..................................................................................... 97 AKTIWITEIT 62: Werk met woorde ................................................................... 98 AKTIWITEIT 63: Taal in konteks ....................................................................... 99 AKTIWITEIT 64: Lirieke .................................................................................. 100 AKTIWITEIT 65: Bywoorde ............................................................................. 102 AKTIWITEIT 66: Ontkenning .......................................................................... 103 AKTIWITEIT 67: Skryf jou eie gedig ............................................................... 104 Kwartaal 2 ....................................................................................................................... 106 EENHEID 6: Seisoene .................................................................................................... 106 AKTIWITEIT 68: Luister na ’n weerberig ......................................................... 107 AKTIWITEIT 69: Tref met taal: Idiome ............................................................ 108 AKTIWITEIT 70: Woordeskat .......................................................................... 108 AKTIWITEIT 71: Woordeskat .......................................................................... 110 AKTIWITEIT 72: ’n Weerkaart......................................................................... 111 AKTIWITEIT 73: Saamgestelde sin ................................................................ 113 AKTIWITEIT 74: Ontleed ’n grafiek ................................................................. 113 2

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

AKTIWITEIT 75: Homofone ............................................................................ 115 AKTIWITEIT 76: Homonieme.......................................................................... 115 AKTIWITEIT 77: Vraagteken........................................................................... 116 AKTIWITEIT 78: Voorsetsels, voegwoorde en telwoorde ............................... 117 AKTIWITEIT 79: Skryf ’n weerberig ................................................................ 119 EENHEID 7: Mense ........................................................................................................ 120 AKTIWITEIT 80: Luister na ’n storie................................................................ 120 AKTIWITEIT 81: Taalfokus: Leestekens (uitroepteken) .................................. 121 AKTIWITEIT 82: Begripslees .......................................................................... 122 AKTIWITEIT 83: Taal in konteks ..................................................................... 125 AKTIWITEIT 84: Hervertelling ......................................................................... 125 AKTIWITEIT 85: Basisvorme, voorvoegsels en agtervoegsels ....................... 126 AKTIWITEIT 86: Afkappingsteken .................................................................. 127 AKTIWITEIT 87: Beskryf ’n persoon ............................................................... 128 EENHEID 8: Verbeelding ............................................................................................... 130 AKTIWITEIT 88: Luister na ’n fabel................................................................. 131 AKTIWITEIT 89: Tref met taal: Idiome ............................................................ 132 AKTIWITEIT 90: Fabel .................................................................................... 133 AKTIWITEIT 91: Sinonieme en antonieme ..................................................... 135 AKTIWITEIT 92: Woorde wat verwar .............................................................. 136 AKTIWITEIT 93: Fabels en sprokies ............................................................... 137 AKTIWITEIT 94: Samestellings....................................................................... 139 AKTIWITEIT 95: Afleidings ............................................................................. 140 AKTIWITEIT 96: Direkte en indirekte rede ...................................................... 142 AKTIWITEIT 97: Werk met woorde en skryftekens ......................................... 143 AKTIWITEIT 98: Skryf jou eie fabel ................................................................ 144 EENHEID 9: Smul-lek-lekker kos .................................................................................. 146 AKTIWITEIT 99: Werk met woorde ................................................................. 147 AKTIWITEIT 100: Instruksieteks ..................................................................... 148 AKTIWITEIT 101: Inligtingsteks ...................................................................... 150 AKTIWITEIT 102: Werk met woorde ............................................................... 152 AKTIWITEIT 103: ’n Advertensie .................................................................... 152 AKTIWITEIT 104: Saamgestelde sinne .......................................................... 154 AKTIWITEIT 105: Voornaamwoorde ............................................................... 155 AKTIWITEIT 106: Dubbelpunt......................................................................... 156 AKTIWITEIT 107: Skryf ’n instruksieteks ........................................................ 157 Kwartaal 3 ....................................................................................................................... 158 EENHEID 10: Verhale ..................................................................................................... 158 AKTIWITEIT 108: Luister na ’n jeugverhaal .................................................... 159 AKTIWITEIT 109: ’n Jeugverhaal.................................................................... 160 AKTIWITEIT 110: Werk met woorde ............................................................... 163 AKTIWITEIT 111: ’n Koerantberig................................................................... 164 AKTIWITEIT 112: Hersiening .......................................................................... 166 AKTIWITEIT 113: Dagboekinskrywing ............................................................ 169

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

EENHEID 11: Natuur ...................................................................................................... 170 AKTIWITEIT 114: Luister na ’n inligtingsteks .................................................. 171 AKTIWITEIT 115: Lewer ’n toespraak ............................................................. 172 AKTIWITEIT 116: Idiome ................................................................................ 174 AKTIWITEIT 117: Inligtingteks ........................................................................ 174 AKTIWITEIT 118: Inligtingstuk ........................................................................ 176 AKTIWITEIT 119: Boekverslag ....................................................................... 177 AKTIWITEIT 120: Hersiening .......................................................................... 179 AKTIWITEIT 121: Direkte en indirekte rede .................................................... 181 AKTIWITEIT 122: Letterlike en figuurlike betekenis ........................................ 182 AKTIWITEIT 123: Voorsetsels ........................................................................ 183 AKTIWITEIT 124: Skryf ’n brosjure ................................................................. 185 EENHEID 12: Giere en grille .......................................................................................... 187 AKTIWITEIT 125: Luister na ’n gedig.............................................................. 187 AKTIWITEIT 126: Sê ’n gedig op .................................................................... 188 AKTIWITEIT 127: ’n Gedig ............................................................................. 191 AKTIWITEIT 128: ’n Kortverhaal ..................................................................... 193 AKTIWITEIT 129: Werk met woorde ............................................................... 195 AKTIWITEIT 130: Leenwoorde ....................................................................... 197 AKTIWITEIT 131: Skryf jou eie gedig ............................................................. 198 EENHEID 13: Blink breinkrag ........................................................................................ 199 AKTIWITEIT 132: Luister na inligting .............................................................. 199 AKTIWITEIT 133: Tref met taal ....................................................................... 200 AKTIWITEIT 134: Inligtingteks met grafika ..................................................... 201 AKTIWITEIT 135: ’n Advertensie .................................................................... 209 AKTIWITEIT 136: Diftonge (tweeklanke) ........................................................ 210 AKTIWITEIT 137: Skryftekens: Deelteken en kappie...................................... 211 AKTIWITEIT 138: Lydende en bedrywende vorm ........................................... 212 AKTIWITEIT 139: Werk met sinne .................................................................. 213 AKTIWITEIT 140: Skryf ’n inligtingteks ........................................................... 214 EENHEID 14: Ek kan ook ............................................................................................... 215 AKTIWITEIT 141: Luister na ’n radiodrama ................................................... 215 AKTIWITEIT 142: Gedig ................................................................................. 216 AKTIWITEIT 143: Dialoog ............................................................................... 218 AKTIWITEIT 144: Die kommapunt .................................................................. 220 AKTIWITEIT 145: Werkwoorde en deeltjiewoorde .......................................... 221 AKTIWITEIT 146: Werk met sinne .................................................................. 223 AKTIWITEIT 147: Skryf jou eie dialoog ........................................................... 224 Kwartaal 4 ....................................................................................................................... 226 EENHEID 15: In die nuus ............................................................................................... 226 AKTIWITEIT 148: Luister na ’n koerantberig .................................................. 227 AKTIWITEIT 149: Koerantberig ...................................................................... 228 AKTIWITEIT 150: Tref met taal: Idiome .......................................................... 230 AKTIWITEIT 151: ’n Onderhoud ..................................................................... 231 AKTIWITEIT 152: Afkortings ........................................................................... 233 4

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

AKTIWITEIT 153: Werk met woorde en sinne ................................................ 234 AKTIWITEIT 154: Skryf ’n koerantberig .......................................................... 236 EENHEID 16: Speletjies ................................................................................................. 238 AKTIWITEIT 155: Luister na ’n dialoog ........................................................... 238 AKTIWITEIT 156: Lees ’n drama .................................................................... 239 AKTIWITEIT 157: Soeklees: ’n Strokie ........................................................... 242 AKTIWITEIT 158: Werk met woorde en sinne ................................................ 243 AKTIWITEIT 159: Skryf ’n dialoog .................................................................. 245 EENHEID 17: Gevoelens................................................................................................ 246 AKTIWITEIT 160: Luister na ’n advertensie .................................................... 246 AKTIWITEIT 161: Advertensies ...................................................................... 247 AKTIWITEIT 162: Taalhersiening ................................................................... 249 AKTIWITEIT 163: Lewer ’n toespraak ............................................................. 252 EENHEID 18: Geluide..................................................................................................... 253 AKTIWITEIT 164: Luister na ’n storie .............................................................. 253 AKTIWITEIT 165: ’n Volksverhaal................................................................... 254 AKTIWITEIT 166: ’n Gedig ............................................................................. 257 AKTIWITEIT 167: ’n Brief ................................................................................ 260 AKTIWITEIT 168: Taalstrukture (Hersiening) ................................................. 261 AKTIWITEIT 169: Skryf ’n brief ....................................................................... 265 AKTIWITEIT 170: Skryf ’n fabel ...................................................................... 265 BYLAE A ......................................................................................................................... 266 BIBLIOGRAFIE EN VERWYSINGS ................................................................................ 271

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

LESELEMENTE

LEERDOELWITTE Wat die leerder aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

BELANGRIKE TERMINOLOGIE Nuwe terminologie om die begrip van die vak as deel van die les uit te brei.

DEFINIEER Definisies van konsepte om die leerder te help om die inhoud te verstaan.

BELANGRIK ’n Opsomming of verduideliking van kernbegrippe in die les.

WENKE Inligting bo en behalwe die inhoud om die leerder deur die leerproses te begelei.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

VIR DIE NUUSKIERIGES Aansporing vir die leerder om die inhoud self verder in diepte na te vors.

AKTIWITEIT Formatiewe assessering om die leerder se vordering en kennis aan die einde van elke les te toets.

OEFENING Formatiewe assessering om die leerder se vordering en kennis aan die einde van elke eenheid te toets.

KERNINHOUD Vaslegging van kerninhoud, in-diepte verduideliking van ’n spesifieke afdeling van die les.

STUDEER/HERSIENING Afbakening of opsomming van werk wat vir toetse en eksamens hersien moet word.

* Alle leselemente word nie noodwendig in hierdie gids gebruik nie.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

VOORWOORD AANBEVOLE BOEK Daar word aanbeveel dat ten minste een boek per kwartaal gelees word. •

Storieboom Fase 12: Die leuenverklikker ISBN: 9780195715408

•

Storieboom Fase 13: Die ongelooflike tekkies ISBN: 9780195718195

•

Storieboom Fase 15: Die nag van die kieliemannetjies ISBN: 9780195178249

•

Storieboom Fase 15: Die kief gerief wondermasjien ISBN: 9780195780864

Jy mag enige gepaste boek lees. Die bogenoemde word slegs aanbeveel. Welkom by graad 4 Afrikaans Huistaal! Die handleiding is ontwikkel om aan al die vereistes van die Nasionale Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (NKABV) te voldoen. Huistaal maak voorsiening vir taalvaardighede wat basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede en kognitiewe akademiese vaardighede reflekteer. Klem word op die onderrig van luister-, praat-, lees- en skryfvaardighede gelê. Hierdie vlak bevorder jou literêre, estetiese en verbeeldingsbevoegdhede sodat jy oor die vermoëns beskik om jou leefwêreld te herskep, beter te begryp en jou verbeelding te gebruik. Die Huistaalkurrikulum word volgens die volgende vaardighede gestruktureer. 1.

Luister en praat

Lees en kyk

Skryf en aanbied

Taalstrukture en -konvensies

Die handleiding sluit ’n wye verskeidenheid aktiwiteite, asook verskillende leestekste in. Die inoefening van vaardighede deur middel van aktiwiteite van elke eenheid verseker dat hierdie leermateriaal van groot waarde vir elke leerder is.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

JAARPLAN KWAR-

WEEK

EENHEID

TAAL

1–2

Dieremaniere

3–4

Ons land

5–6

Reënboognasie

7–8

Smul-lek-lekker

9 – 10

1–2

Seisoene

3–4

Mense

5–6

Verbeelding

7–8

Smul-lek-lekker kos

9 – 10

DATUM

BEGIN

VOLTOOI

Junie-eksamen

1–2

10. Verhale

3–4

11. Natuur

5–6

12. Giere en grille

7–8

13. Blink breinkrag

9 – 10

14. Ek kan ook

1–2

15. In die nuus

3–4

16. Speletjies

5–6

17. Gevoelens

7–8

18. Geluide

9 – 10

DATUM

Novembereksamen

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

Kwartaal 1 EENHEID 1: Dieremaniere LEERDOELWITTE Nadat jy hierdie eenheid voltooi het, moet jy in staat wees om die volgende te doen: • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Luister na ’n kortverhaal en gesels oor die karakters en hoofgedagtes Voorspel wat jy dink gaan gebeur Vertel gebeure reg oor Leer ’n gedig en sê dit met gevoel op Lees kortverhale en gedigte Praat oor hoe die storie en gedigte jou laat voel Identifiseer ritme en rym Skryf jou eie storie Ontwerp ’n persoonlike dagboek en woordeboek Alfabetiese rangskikking Sinonieme en antonieme Werkwoorde Tydsvorme Sinsoorte (stelsin, vraagsin, bevelsin, uitroepsin) Spelling (kappie) Spelling (d/t-, f/v-woorde) Hoofletters Punt, komma

BELANGRIKE TERMINOLOGIE •

Aanhoudende

•

Gekerm

•

Hondeliefhebbers

•

Stewige

•

Beken

•

Voordele

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

Les 1.1: Luister en praat

AKTIWITEIT 1: Luisterbegrip Luister na die storie wat jou fasiliteerder gaan lees en beantwoord die vrae. 1.1 Wat is die hoofgedagte in die eerste paragraaf? _____________________________________________________________________ __________________________________________________________________

(1)

1.2 Oor wie gaan die storie? __________________________________________________________________

(1)

1.3 Hoekom het Janet Smith haar bulhondjies in sokkies gepak en aan die wasgoeddraad op gehang? ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (1) 1.4 Noem drie voordele wat Janet uit haar hondjies se verkoop gekry het. ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (3) 1.5 Maak ’n lys van alles wat ’n mens nodig het om klein hondjies te versorg. __________________________________ __________________________________ __________________________________ __________________________________

(10)

1.6 Verbeel jou jy is Misty. Hoekom sou jy nie alleen wou agterbly nie? ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (1)

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

1.7 Hoe dink jy het Janet gevoel toe sy die hondjies verkoop het? ______________________________________________________________________ __________________________________________________________________

(1)

1.8 Wat is jou gunsteling-hond? Gee ’n rede vir jou antwoord. ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (2) Totaal: 20 AKTIWITEIT 2: Werk met woorde Luister na die storie en skryf die woorde uit die leesstuk wat:

Op ’n “d” eindig

(4)

Op ’n “t” eindig

(6)

Met ’n “f” begin

(1)

Met ’n “v” begin

(4)

Met ’n hoofletter geskryf word

(3)

Met ’n “f” eindig

(2)

Totaal: 20 KERNINHOUD In graad 3 het jy geleer van hoofletters, punte en vraagtekens. Kan jy nog onthou waarvoor elkeen gebruik word? •

’n Hoofletter word aan die begin van ’n sin geskryf, behalwe as die sin met ’n begin, dan word die hoofletter na die ’n gebruik. Name van mense en plekke word ook in hoofletters geskryf. Bv. Ek is lief vir lees. My ma se naam is Sarie en ons woon in Pretoria.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

’n Groot hond het my gejaag. •

’n Punt kom aan die einde van ’n sin. Bv. Ek wil hard werk.

•

’n Vraagteken word gebruik wanneer jy ’n vraag vra. Bv. Is jy honger?

AKTIWITEIT 3: Hersiening van hoofletters en leestekens Skryf die volgende sin oor en vul die regte hoofletters en leestekens in:

nou het al die hondjies nuwe huise gekry maar misty het alleen agtergebly

(4)

______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ Totaal: 4

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

AKTIWITEIT 4: Tref met taal: Idiome Pas elke prentjie (met ’n lyn) by die regte idioom. Gesels oor wat elke idioom beteken.

(4) Hy het die hasepad gekies. Hy het weggehardloop. As die kat weg is, is die muis baas. Sonder toesig maak almal wat hul wil. ’n Wortel voor die donkie se neus hou. Iemand met iets beloon wat jy weet hy/sy van hou. Moenie ou koeie uit die sloot grawe nie. Moenie pynlike herinneringe of slegte gebeurtenisse weer opwek nie. Totaal: 4

Les 1.2: Lees en kyk BELANGRIKE TERMINOLOGIE Hoofgedagte

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

AKTIWITEIT 5: Troeteldiere Ons gaan nou eers net bietjie gesels oor diere in die algemeen voordat ons die storie lees. 5.1 Watter soort diere kan ’n mens as troeteldiere aanhou? _________________________________ _______________________________ _________________________________ _______________________________ _________________________________ _______________________________ (4) 5.2 Dink aan ’n paar name vir troeteldiere. Skryf dit neer en sê hoekom jy dink die name is vir die spesifieke dier gepas. _____________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (2) 5.3 Wat kan ’n mens alles saam ’n troeteldier doen? _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (3) 5.4 Lees die titel van die storie wat volg en voorspel waaroor die storie moontlik kan gaan. _____________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (1) Totaal: 10

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

KERNINHOUD Kortverhale

Kenmerke van ’n kortverhaal •

Daar is gewoonlik net een sentrale tema of kerngedagte. (Dit handel oor een ding)

•

Dit vind op ’n spesifieke tyd plaas.

•

Die dialoog is kort.

•

Die hoofinhoud bestaan uit paragrawe. Elke paragraaf het een gedagte.

•

Daar is verskillende karakters in die storie. Die hoofkarakter is waaroor die storie gaan.

•

Daar gebeur gewoonlik baie dinge in die storie.

•

Waar die storie afspeel, die plek en omgewing word kortliks beskryf. KERNINHOUD

Leesstrategie: Gebruik leidrade •

Lees hier en daar ’n woord terwyl jy oor die teks kyk, moenie die hele storie nou lees nie.

•

Waaraan laat die woorde jou dink?

•

Kyk hoe pas die woorde by die titel.

•

Sê dan wat jy dink waaroor die storie gaan.

(1)DIE SKELM WILDEKAT (2)Wildekat, (3)Wildevark en (4)Valk het in dieselfde boom gewoon. Die wildevark het tussen die wortels in ’n gat gewoon, die wildekat het in ’n holte in die stam gewoon en die valk het haar nes in die takke gemaak. Al drie (5)het kleintjies gehad, maar daar was nie genoeg kos vir almal naby die boom nie. (6)Een oggend dink kat toe aan ’n skelm plan. “Het jy gesien,” vra sy vir Valk, “dat Wildevark besig is om die grond onder die boom se wortels uit te grawe?(7) (8)Sy wil hê dit moet omval, en wat word dan van ons en ons kleintjies?” Valk skrik baie groot. Sy kan hoor hoe Wildevark daar onder werskaf. 18

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

“Toemaar,” troos sy haar kleintjies. “As ons voel die boom wil omval, trek ons weg.” Intussen gaan skinder (9)Wildekat weer by Wildevark oor Valk. “Het jy gesien hoe hou Valk jou dop? Jy weet hoe wreed is daardie voëls. Ek dink sy gaan een van die dae jou kleintjies vang.” Wildevark raak toe so onrustig dat sy die hele dag in haar gat bly lê. Later het Valk en Wildevark maar albei weggetrek, want hulle het tog nie meer lekker daar gewoon nie. Eers was Wildekat baie bly, want sy kon toe al die kos kry, maar later het sy vreeslik eensaam begin raak. Dit was toe tog nie so lekker om alleen te woon nie, al het sy nou al die kos vir haarself gehad. (10) 1)

Titel van die storie

Die hoofkarakter

Karakter 2

Karakter 3

Tyd wanneer die storie plaasvind.

Intrige

Vraagteken aan die einde van ’n vraagsin.

Alle sinne begin met hoofletters.

Alle name van karakters word met hoofletters geskryf.

10)

Punt aan die einde van ’n stelsin.

AKTIWITEIT 6: ’n Kortverhaal Beantwoord die volgende vrae oor “Die skelm wildekat”. 6.1 Wat is die titel van die storie? ___________________________________________________________________ (1) 6.2 Dink jy die titel pas by die storie? Gee ’n rede vir jou antwoord. ______________________________________________________________________ ____________________________________________________________________(2) 6.3 Noem al die karakters in die storie. ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (3)

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

6.4 Vertel kortliks in jou eie woorde wat in die storie gebeur. ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (4) 6.5 Waar het elke karakter gewoon? ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (3) 6.6 Wat het aan die einde van die storie gebeur? ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (2) 6.7 As jy die Wildekat was, hoe sou jy gevoel het nadat almal weggetrek het? ______________________________________________________________________ ____________________________________________________________________(1) 6.8 Hervertel nou die storie of hoofgedagtes in 3 – 5 sinne en dui aan hoe die storie jou laat voel het. Kan jy dink aan ’n voorbeeld in jou eie lewe waar iets soortgelyks gebeur het? Vertel jou soortgelyke storie. ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ____________________________________________________________________(4) Totaal: 20 Vertel nou die storie oor aan jou fasiliteerder, maar gebruik jou eie woorde. Onthou om te vertel wat gebeur het en wie die karakters in die storie is.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

KERNINHOUD Werkwoorde ’n Werkwoord is wat die naam aandui: ’n woord wat werk, beweging of aksie aandui. Die werkwoord dui altyd die handeling in ’n sin aan. Dit wys dat iemand/iets besig is om iets te doen. Byvoorbeeld: Die hond sit op die gras. (Wat doen die hond? Hy sit) Die kat spring oor die muis. (Wat doen die kat? Hy spring)

AKTIWITEIT 7: Werk met sinne: Werkwoorde Lees die sinne uit die storie en onderstreep die werkwoord in elke sin. 7.1 Een oggend dink wildekat aan ’n slim plan.

(1)

7.2 Wildevark is besig om die boom se wortels uit te grawe.

(1)

7.3 Sy gaan een van die dae jou kleintjies vang.

(1)

7.4 Wildevark het die hele dag in haar gat bly lê.

(1) Totaal: 4

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

AKTIWITEIT 8: Werk met sinne Skryf die volgende sinne oor met die regte hoofletters en leestekens. 8.1 wildekat wildevark en valk het in dieselfde boom gewoon ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (3) 8.2 wildevark het tussen die wortels in ’n gat gewoon wildekat het in ’n holte in die stam gewoon en valk het haar nes in die takke gemaak ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (5) 8.3 intussen gaan skinder wildekat weer by wildevark oor valk ______________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (5) Totaal: 13

KERNINHOUD Die kappie Die kappie kom altyd voor die lettergreepverdeling, bv. sê. Die kappie dui aan dat die klank besonder lank in ŉ oop lettergreep uitgespreek word.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

AKTIWITEIT 9: Werk met sinne: Die kappie Kyk na die woorde. Van die woorde word met ’n kappie geskryf en van die woorde nie. Skryf die kappie-woorde neer en plaas die kappie op die regte plek. brue

hond

sker

bok

wereld

_________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ Totaal: 3 KERNINHOUD Ritme en rym RITME Ritme gee die pas vir die gedig en pas by die bedoeling en betekenis van die gedig. ’n Stadige ritme sal ’n swaarmoedige betekenis van ’n gedig versterk, terwyl ’n vinniger ritme ’n gelukkige betekenis kan versterk. Ritme is die natuurlike beklemtoning van lettergrepe by die uitspraak van woorde. RYM •

Rym hang af van die klank van die woord, en nie hoe die woord lyk nie.

•

Rym is wanneer woorde wat dieselfde klink op ooreenstemmende plekke in versreëls voorkom.

•

Rym beklemtoon woorde wat in die rymposisies staan.

•

Rym sluit versreëls af.

•

Rym help om spanning op te bou of te verlig.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

AKTIWITEIT 10: Identifiseer ritme en rym Lees die onderstaande gedigte en beantwoord die vrae. GEDIG 1 Waghondjies Ek is hier en ma is hier, Ons twee lê op baas se baadjie, Wie is jy? Kom, loop verby! Anders word ons knor ŉ daadjiekry jou bene dalk ŉ hap, kry jou broekspyp dalk ŉ gaatjie! Mooipraat? Nee, ons ken jou nie; Weg jou hand, en raak ons nie! “Oppas!” het die baas gesê “tot ek weer kom, hier bly lê!” Op ons pootjies lê ons kop, maar ons hou jou darem dop; toe-oog slap ons op die baadjie, maar ons loer nog deur ŉ gaatjieEen oor plat, en een oor op, Pasop! Jan F.E. Celliers

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

GEDIG 2 Spookstories die nagwind treur sag deur die bome daar buite, en maanlig skyn flou op my kamer se ruite Hierbo, uit die donkerte, roep ŉ ou uil – daar ver oor die bult gaan ŉ hond aan’t huil. My sussie en ek sit met groot oë en bewe; ek sidder en bibber, al is ek al nege. Benoud klop my hart doef! doef! doef! in die duister terwyl ons na Oupa se spookstories luister!

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

10.1. Watter gedig het ’n vrolike meer lewendige ritme? ___________________________________________________________________ (1) 10.2 Noem twee kenmerke van ritme. ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (2) 10.3 Skryf al die woorde neer uit gedig 2 wat mekaar rym. _______________________

_______________________

(4)

_________________________________________________________________

(1)

10.4 Wat is die titel van gedig 1?

10.5 Wie is die digter van gedig 1? _________________________________________________________________

(1)

10.6 Beskryf in jou eie woorde wat in gedig 2 gebeur. ___________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ (1) Totaal: (10 x 2) = (20)

AKTIWITEIT 11: Sê ’n gedig op Kies een van die gedigte in die vorige aktiwiteit, leer dit en sê dit met gevoel op.

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

Les 1.3: Taalstrukture KERNINHOUD Werkwoorde TYDSVORME Alle sinne word in ’n spesifieke tyd geskryf. Tyd van die werkwoord •

HEDE/TEENWOORDIGE TYD (nou, vandag) Die muskiet byt die hond op sy stert. (Hy word nou gebyt)

•

VERLEDE TYD (gister, lank gelede) Die muskiet het die hond op sy stert gebyt. (Hy is klaar gebyt)

•

TOEKOMENDE TYD (toekoms, moet nog gebeur) Die muskiet sal die hond op sy stert byt. (Hy gaan nog gebyt word)

As ons oor tye van die werkwoord praat, gebruik ons hulpwerkwoorde soos het, sal, kan, ens. Hoe skryf ons sinne oor in verlede tyd? Daar is sekere stappe wat jy kan gebruik om seker te maak dat jy jou sin reg kan oorskryf: Vraag: Sryf die volgende sin oor in die verlede tyd: Miemie en Pieter eet roomys. Stap 1: Identifiseer die werkwoord in die sin. (Onthou, vra altyd wie doen wat) Die werkwoord in hierdie sin is dus eet (Ons vra mos wie doen wat, die antwoord is Miemie en Pieter eet.) Stap 2: Die persoon/persone wat die aksie doen, bly op dieselfde plek, hulle skuif nie – Miemie en Pieter Stap 3: Die werkwoord kry “ge-” vooraan, bv. geëet. 27

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

Stap 4: Die werkwoord skuif na die einde van die sin toe, dit is nou die heel laaste woord in die sin, bv. Miemie en Pieter _________ roomys geëet. Stap 5: Daar is nou ’n woord wat kort in die sin. Watter woord gebruik ons nou weer om verlede tyd aan te dui? HET! Ons voeg dus nou die woord “het” in die spasie, bv. Miemie en Peter het roomys geëet. Hoe skryf ons sinne oor in die toekomende tyd? Daar is sekere stappe wat jy kan gebruik om seker te maak dat jy altyd jou sin reg kan oorskryf: Vraag: Skryf die volgende sin oor in die toekomende tyd: Miemie en Pieter eet roomys. Stap 1: Identifiseer die werkwoord in die sin. (Onthou, vra altyd wie doen wat) Die werkwoord in hierdie sin is dus eet (Ons vra mos wie doen wat, die antwoord is Miemie en Pieter eet.) Stap 2: Die persoon/persone wat die aksie doen, bly op dieselfde plek, hulle skuif nie – Miemie en Pieter Stap 3: Die werkwoord bly dieselfde, niks word bygevoeg nie, bv. eet Stap 4: Die werkwoord skuif na die einde van die sin toe, dit is nou die heel laaste woord in die sin, bv. Miemie en Pieter _________ roomys eet. Stap 5: Daar is nou ’n woord wat kort in die sin. Watter woord/e gebruik ons nou weer om toekomende tyd aan te dui? SAL! Ons voeg dus nou die woordjie “sal” in die spasie, bv. Miemie en Pieter sal roomys eet. As jy hierdie stappe kan leer en onthou, sal jy nie sommer weer sukkel om sinne in ander tydsvorme oor te skryf nie.

AKTIWITEIT 12: Tydsvorme

12.1 Skryf die volgende sinne oor in die verlede tyd. (onthou om die woord “het” te gebruik.) a) My troeteldier hardloop rond.

(1)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

b) Die kat saal sy kloue in die muis

(1)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ c) Die kat sit in die boom.

(1)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 12.2 Skryf die volgende sinne oor in die toekomende tyd. (onthou om die woord “sal” te gebruik.) a) Ons twee lê op baas se baadjie.

(1)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ b) In die donker roep ’n uil.

(1)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ c) Ek en my sussie sit met groot oë.

(1)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ 12.3 Maak twee sinne van jou eie in die teenwoordige tyd.

(2)

_____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ Totaal: 8

Handleiding G04 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

KERNINHOUD Sinsoorte Ons kry vier soorte sinne: ŉ STELSIN:

Dit is die sin wat die meeste gebruik word. Iemand maak ŉ stelling of sê iets. Voorbeeld: “Hy wil graag deelneem.” Hierdie sin eindig met ŉ punt. (.)

ŉ BEVELSIN:

Die sin is gewoonlik kort. Iemand gee ŉ opdrag of ŉ bevel. Voorbeeld: “Bring dadelik die toneelstuk!” Die sin het gewoonlik ŉ uitroepteken aan die einde. (!)

ŉ UITROEPSIN:

Iemand gee gewoonlik uiting aan ŉ gevoel of emosie Voorbeeld: “Mooi so!” Die sin eindig met ŉ uitroepteken. (!)

ŉ VRAAGSIN:

Dit is ŉ sin wat ŉ vraag vra. Voorbeeld: “Waarheen gaan jy?” Die sin eindig met ŉ vraagteken. (?)