Issuu

Í5$È-E-EAT-SG01QÎ Í5$È-E-EAT-FG01)Î

2 1 0 4 - E - E A T - S F

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL FASILITEERDERSGIDS HANDLEIDING 1/2 1/4

Graad 4

Afrikaans Eerste Addisionele Taal Fasiliteerdersgids 1/2

Aangepas vir KABV

L van Niekerk

2 1 0 4 - E - E AT- F G 0 1

Í5$È-E-EAT-FG01)Î

Graad 4

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Inhoudsopgawe

LESELEMENTE..............................................................................................................................................................1 VOORWOORD...............................................................................................................................................................2 JAARPLAN......................................................................................................................................................................9 EENHEID 1: Week 1 – 2...........................................................................................................................................10 Les 1: Jy is ’n reënboog................................................................................................................................................................ 10 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................................11 Aktiwiteit 1: Gesels met ander.................................................................................................................................... 11 Aktiwiteit 2: Dra ’n gedig voor.................................................................................................................................... 12 Aktiwiteit 3: Luister na ’n storie................................................................................................................................. 13 Aktiwiteit 4: Beantwoord vrae.................................................................................................................................... 16 Aktiwiteit 5: Speel ’n taalspeletjie............................................................................................................................. 17 Aktiwiteit 6: Gee ’n eenvoudige vertelling............................................................................................................. 19 Aktiwiteit 7: Alfabetiese volgorde, en vokale en konsonante........................................................................ 19 AFDELING 2: LEES EN KYK........................................................................................................................21 Aktiwiteit 8: Gebruik ’n woordeboek....................................................................................................................... 21 Aktiwiteit 9: Maak jou eie woordeboek.................................................................................................................. 24 Aktiwiteit 10: Lees ’n storie......................................................................................................................................... 24 Aktiwiteit 11: Beantwoord vrae................................................................................................................................. 28 Aktiwiteit 12: Vertel die storie oor............................................................................................................................ 31 Aktiwiteit 13: Selfstandige naamwoorde............................................................................................................... 32 Aktiwiteit 14: Meervoud en verkleining................................................................................................................. 36 Aktiwiteit 15: Sinonieme............................................................................................................................................... 39 Aktiwiteit 16: Idiome...................................................................................................................................................... 41 Aktiwiteit 17: Hoofletters............................................................................................................................................. 44 Aktiwiteit 18: Leestekens.............................................................................................................................................. 46 Aktiwiteit 19: Selfstandige lees.................................................................................................................................. 48 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...........................................................................................................49 Aktiwiteit 20: Skryf oor die storie............................................................................................................................. 49 Aktiwiteit 21: Skryf ’n eenvoudige vertelling....................................................................................................... 51 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.............................................................................52 Aktiwiteit 22: Hersiening.............................................................................................................................................. 52 Aktiwiteit 23: Speltoets.................................................................................................................................................. 54 Aktiwiteit 24: Skryf in jou eie woordeboek........................................................................................................... 54 EENHEID 1: Week 3 – 4...........................................................................................................................................55 Les 2: Waar wil jy woon?............................................................................................................................................................ 55 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................................56 Aktiwiteit 25: Luister na ’n inligtingsteks.............................................................................................................. 56 Aktiwiteit 26: Reageer op mondelingse aanwysings......................................................................................... 60 Aktiwiteit 27: Lees hardop............................................................................................................................................ 62 Aktiwiteit 28: Gee ’n feitelike vertelling.................................................................................................................. 63 Aktiwiteit 29: Speel ’n taalspeletjie........................................................................................................................... 64 AFDELING 2: LEES EN KYK.........................................................................................................................65 Aktiwiteit 30: Lees ’n inligtingsteks.......................................................................................................................... 65 Aktiwiteit 31: Beantwoord vrae................................................................................................................................. 68 Aktiwiteit 32: Lettergrepe............................................................................................................................................. 70

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 33: Spelpatrone: Verdubbeling van vokale en konsonante....................................................... 72 Aktiwiteit 34: Verkleining............................................................................................................................................. 75 Aktiwiteit 35: Voornaamwoorde................................................................................................................................ 77 Aktiwiteit 36: Lees ’n inligtingsteks.......................................................................................................................... 80 Aktiwiteit 37: Voorsetsels............................................................................................................................................. 82 Aktiwiteit 38: Voegwoorde........................................................................................................................................... 85 Aktiwiteit 39: Telwoorde............................................................................................................................................... 87 Aktiwiteit 40: Dink na oor tekste............................................................................................................................... 90 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED............................................................................................................91 Aktiwiteit 41: Skryf ’n nuusberig............................................................................................................................... 91 Aktiwiteit 42: Vul besonderhede op ’n kaart in................................................................................................... 93 Aktiwiteit 43: Skryf aanwysings................................................................................................................................. 93 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.............................................................................94 Aktiwiteit 44: Hersiening.............................................................................................................................................. 94 Aktiwiteit 45: Speltoets.................................................................................................................................................. 97 Aktiwiteit 46: Skryf in jou eie woordeboek........................................................................................................... 97

EENHEID 1: Week 5 – 6...........................................................................................................................................98 Les 3: Onder my bed … ............................................................................................................................................................... 98 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................................99 Aktiwiteit 47: Luister na ’n storie.............................................................................................................................. 99 Aktiwiteit 48: Beskryf karakters uit die storie...................................................................................................103 Aktiwiteit 49: Vertel die storie oor..........................................................................................................................103 Aktiwiteit 50: Lees hardop..........................................................................................................................................105 Aktiwiteit 51: Dra ’n gedig oor..................................................................................................................................106 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................................... 108 Aktiwiteit 52: Lees ’n storie........................................................................................................................................108 Aktiwiteit 53: Die elemente van ’n storie.............................................................................................................111 Aktiwiteit 54: Beantwoord vrae...............................................................................................................................112 Aktiwiteit 55: Antonieme............................................................................................................................................114 Aktiwiteit 56: Samestellings.......................................................................................................................................115 Aktiwiteit 57: Byvoeglike naamwoorde................................................................................................................118 Aktiwiteit 58: Werkwoorde en tydsvorme...........................................................................................................120 Aktiwiteit 59: Letterlike en figuurlike taalgebruik...........................................................................................125 Aktiwiteit 60: Skryftekens: Die afkappingsteken..............................................................................................128 Aktiwiteit 61: Spelpatrone: Woorde wat op d/t eindig..................................................................................129 Aktiwiteit 62: Spelpatrone: Woorde met i/ie.....................................................................................................131 Aktiwiteit 63: Woordsoorte........................................................................................................................................131 Aktiwiteit 64: Spelling en punktuasie: Afkortings............................................................................................132 Aktiwiteit 65: Selfstandige lees.................................................................................................................................133 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................................... 134 Aktiwiteit 66: Skryf oor die storie...........................................................................................................................134 Aktiwiteit 67: Skryf beskrywings.............................................................................................................................134 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 135 Aktiwiteit 68: Hersiening............................................................................................................................................135 Aktiwiteit 69: Speltoets................................................................................................................................................137 Aktiwiteit 70: Skryf in jou eie woordeboek.........................................................................................................138 © Optimi

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

EENHEID 1: Week 7 – 8........................................................................................................................................ 139 Les 4: In die winkel.....................................................................................................................................................................139 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 140 Aktiwiteit 71: Gesels met ander...............................................................................................................................140 Aktiwiteit 72: Volg instruksies..................................................................................................................................143 Aktiwiteit 73: Gee en volg instruksies...................................................................................................................144 Aktiwiteit 74: Gee instruksies...................................................................................................................................146 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................................... 149 Aktiwiteit 75: Lees instruksies..................................................................................................................................149 Aktiwiteit 76: Beantwoord vrae...............................................................................................................................154 Aktiwiteit 77: Woordeskat..........................................................................................................................................156 Aktiwiteit 78: Sinsoorte...............................................................................................................................................158 Aktiwiteit 79: Lidwoorde.............................................................................................................................................159 Aktiwiteit 80: Bywoorde..............................................................................................................................................161 Aktiwiteit 81: Lees ’n resep........................................................................................................................................164 Aktiwiteit 82: Voorvoegsels en agtervoegsels....................................................................................................167 Aktiwiteit 83: Skryftekens: Die kappie..................................................................................................................170 Aktiwiteit 84: Skryftekens: Die deelteken............................................................................................................172 Aktiwiteit 85: Meervoud en verkleining...............................................................................................................174 Aktiwiteit 86: Voornaamwoorde..............................................................................................................................175 Aktiwiteit 87: Leestekens............................................................................................................................................177 Aktiwiteit 88: Woordsoorte........................................................................................................................................177 Aktiwiteit 89: Selfstandige lees.................................................................................................................................179 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................................... 179 Aktiwiteit 90: Maak ’n lys............................................................................................................................................179 Aktiwiteit 91: Skryf instruksies................................................................................................................................180 Aktiwiteit 92: Maak ’n plakkaat................................................................................................................................182 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 183 Aktiwiteit 93: Hersiening............................................................................................................................................183 Aktiwiteit 94: Speltoets................................................................................................................................................185 Aktiwiteit 95: Skryf in jou eie woordeboek.........................................................................................................186 EENHEID 1: Week 9 – 10..................................................................................................................................... 187 Les 5: Taai tongknopers............................................................................................................................................................187 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 188 Aktiwiteit 96: Luister na gedigte.............................................................................................................................188 Aktiwiteit 97: Dra ’n gedig voor...............................................................................................................................190 Aktiwiteit 98: Speel ’n taalspeletjie........................................................................................................................191 Aktiwiteit 99: Lees hardop.........................................................................................................................................192 Aktiwiteit 100: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................193 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 194 Aktiwiteit 101: Kenmerke van gedigte..................................................................................................................194 Aktiwiteit 102: Lees gedigte......................................................................................................................................197 Aktiwiteit 103: Beantwoord vrae............................................................................................................................200 Aktiwiteit 104: Trappe van vergelyking...............................................................................................................202 Aktiwiteit 105: Intensiewe vorme...........................................................................................................................206 Aktiwiteit 106: Los woordraaisels op....................................................................................................................208 Aktiwiteit 107: Voorsetsels........................................................................................................................................209 Aktiwiteit 108: Lees gedigte......................................................................................................................................210

iii

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 109: Meervoud en verkleining............................................................................................................213 Aktiwiteit 110: Leestekens: Vraagteken en uitroepteken.............................................................................215 Aktiwiteit 111: Tydsvorme.........................................................................................................................................216 Aktiwiteit 112: Sinonieme en antonieme.............................................................................................................218 Aktiwiteit 113: Dink na oor tekste..........................................................................................................................219 Aktiwiteit 114: Selfstandige lees..............................................................................................................................219 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 220 Aktiwiteit 115: Oefen alliterasie en assonansie................................................................................................220 Aktiwiteit 116: Skryf sinne wat rym......................................................................................................................220 Aktiwiteit 117: Skryf ’n eenvoudige gedig...........................................................................................................221 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 221 Aktiwiteit 118: Hersiening.........................................................................................................................................221 Aktiwiteit 119: Speltoets.............................................................................................................................................224 Aktiwiteit 120: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................224

EENHEID 2: Week 1 – 2........................................................................................................................................ 225 Les 6: Ware vriende....................................................................................................................................................................225 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 226 Aktiwiteit 121: Gesels met ander............................................................................................................................226 Aktiwiteit 122: Luister na ’n storie.........................................................................................................................227 Aktiwiteit 123: Gee ’n vertelling..............................................................................................................................229 Aktiwiteit 124: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................230 Aktiwiteit 125: Lees hardop......................................................................................................................................230 Aktiwiteit 126: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................231 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 232 Aktiwiteit 127: Lees ’n storie.....................................................................................................................................232 Aktiwiteit 128: Beantwoord vrae............................................................................................................................235 Aktiwiteit 129: Voornaamwoorde...........................................................................................................................237 Aktiwiteit 130: Woordsoorte.....................................................................................................................................238 Aktiwiteit 131: Meervoud en verkleining............................................................................................................239 Aktiwiteit 132: Punktuasie.........................................................................................................................................241 Aktiwiteit 133: Werkwoorde en tydsvorme........................................................................................................242 Aktiwiteit 134: Woordorde in sinne.......................................................................................................................245 Aktiwiteit 135: Lees boodskappe............................................................................................................................249 Aktiwiteit 136: Idiome.................................................................................................................................................251 Aktiwiteit 137: Selfstandige lees..............................................................................................................................252 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 252 Aktiwiteit 138: Skryf boodskappe...........................................................................................................................252 Aktiwiteit 139: Skryf ’n oorvertelling....................................................................................................................253 Aktiwiteit 140: Skryf ’n storie (verhalende opstel).........................................................................................254 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 255 Aktiwiteit 141: Hersiening.........................................................................................................................................255 Aktiwiteit 142: Speltoets.............................................................................................................................................258 Aktiwiteit 143: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................258 EENHEID 2: Week 3 – 4........................................................................................................................................ 259 Les 7: Voor hulle vir ewig verdwyn......................................................................................................................................259 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 260 Aktiwiteit 144: Luister na ’n inligtingsteks.........................................................................................................260

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 145: Beskryf ’n dier..................................................................................................................................264 Aktiwiteit 146: Speel ’n taalspeletjie......................................................................................................................265 Aktiwiteit 147: Lees hardop......................................................................................................................................266 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 267 Aktiwiteit 148: Lees ’n inligtingsteks.....................................................................................................................267 Aktiwiteit 149: Beantwoord vrae............................................................................................................................271 Aktiwiteit 150: Bywoorde...........................................................................................................................................272 Aktiwiteit 151: Byvoeglike naamwoorde.............................................................................................................274 Aktiwiteit 152: Gebruik ’n woordeboek...............................................................................................................277 Aktiwiteit 153: Homofone..........................................................................................................................................278 Aktiwiteit 154: Spelpatrone.......................................................................................................................................280 Aktiwiteit 155: Leestekens: Aanhalingstekens en dubbelpunte................................................................281 Aktiwiteit 156: Lees ’n plakkaat...............................................................................................................................282 Aktiwiteit 157: Voorsetsels in vaste verbindings.............................................................................................284 Aktiwiteit 158: Selfstandige lees..............................................................................................................................286 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 287 Aktiwiteit 159: Som ’n inligtingsteks op...............................................................................................................287 Aktiwiteit 160: Maak plakkate..................................................................................................................................288 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 290 Aktiwiteit 161: Hersiening.........................................................................................................................................290 Aktiwiteit 162: Speltoets.............................................................................................................................................291 Aktiwiteit 163: Skryf in jou eie woordeboek......................................................................................................292

EENHEID 2: Week 5 – 6........................................................................................................................................ 293 Les 8: Wees werklik, wees jouself.........................................................................................................................................293 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 294 Aktiwiteit 164: Luister na ’n storie.........................................................................................................................294 Aktiwiteit 165: Vertel die storie oor......................................................................................................................297 Aktiwiteit 166: Speel ’n taalspeletjie.....................................................................................................................298 Aktiwiteit 167: Dra ’n gedig voor............................................................................................................................299 Aktiwiteit 168: Lees hardop......................................................................................................................................301 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 302 Aktiwiteit 169: Lees ’n storie....................................................................................................................................302 Aktiwiteit 170: Beantwoord vrae............................................................................................................................304 Aktiwiteit 171: Rolspel................................................................................................................................................307 Aktiwiteit 172: Direkte en indirekte rede...........................................................................................................308 Aktiwiteit 173: Afleidings en samestellings.......................................................................................................312 Aktiwiteit 174: Lees dagboekinskrywings..........................................................................................................313 Aktiwiteit 175: Woordsoorte....................................................................................................................................315 Aktiwiteit 176: Voornaamwoorde..........................................................................................................................316 Aktiwiteit 177: Verbindingswoorde.......................................................................................................................317 Aktiwiteit 178: Spelpatrone: f-/v-woorde...........................................................................................................318 Aktiwiteit 179: Meervoud en verkleining............................................................................................................320 Aktiwiteit 180: Selfstandige lees.............................................................................................................................322 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 322 Aktiwiteit 181: Skryf ’n storie (verhalende opstel).........................................................................................322 Aktiwiteit 182: Skryf dagboekinskrywings........................................................................................................323 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 324 Aktiwiteit 183: Hersiening.........................................................................................................................................324

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 184: Speltoets............................................................................................................................................327 Aktiwiteit 185: Skryf in jou eie woordeboek.....................................................................................................327

EENHEID 2: Week 7 – 8........................................................................................................................................ 329 Les 9: Speel met sintuie.............................................................................................................................................................329 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................................... 330 Aktiwiteit 186: Luister na instruksies...................................................................................................................330 Aktiwiteit 187: Klassifiseer dinge...........................................................................................................................333 Aktiwiteit 188: Gee en volg instruksies................................................................................................................335 Aktiwiteit 189: Speel ’n taalspeletjie.....................................................................................................................336 Aktiwiteit 190: Lees hardop......................................................................................................................................336 AFDELING 2: LEES EN KYK..................................................................................................................... 337 Aktiwiteit 191: Lees instruksies..............................................................................................................................337 Aktiwiteit 192: Beantwoord vrae............................................................................................................................339 Aktiwiteit 193: Selfstandige naamwoorde..........................................................................................................341 Aktiwiteit 194: Meervoud en verkleining............................................................................................................344 Aktiwiteit 195: Enkelvoudige sinne.......................................................................................................................345 Aktiwiteit 196: Lees ’n plakkaat..............................................................................................................................347 Aktiwiteit 197: Voornaamwoorde..........................................................................................................................350 Aktiwiteit 198: Woordsoorte....................................................................................................................................351 Aktiwiteit 199: Tydsvorme........................................................................................................................................352 Aktiwiteit 200: Leestekens........................................................................................................................................353 Aktiwiteit 201: Sinonieme, antonieme en homofone.....................................................................................354 Aktiwiteit 202: Selfstandige lees.............................................................................................................................356 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED........................................................................................................ 357 Aktiwiteit 203: Skryf instruksies.............................................................................................................................357 Aktiwiteit 204: Maak ’n plakkaat............................................................................................................................358 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.......................................................................... 359 Aktiwiteit 205: Hersiening.........................................................................................................................................359 Aktiwiteit 206: Speltoets............................................................................................................................................361 Aktiwiteit 207: Skryf in jou eie woordeboek.....................................................................................................362 WOORDELYSTE...................................................................................................................................................... 363 RUBRIEKE................................................................................................................................................................ 384 BOEKVERSLAE....................................................................................................................................................... 388 OEFENVRAESTELLE.............................................................................................................................................. 390 BIBLIOGRAFIE........................................................................................................................................................ 408 BYLAE VIR AKTIWITEITE................................................................................................................................... 411

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leselemente

LEERDOELWITTE Wat die leerder aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

AKTIWITEIT

Bevat die kerninhoud en vrae om die leerder se kennis te toets.

WOORDESKAT

Betekenis van moeiliker woorde in tekste.

KERNINHOUD Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

DEFINIEER Definisies van sommige begrippe.

BELANGRIK Belangrike aspekte om van kennis te neem.

WENKE

Om die begrippe beter te verstaan; om in die leerproses te help.

VIR DIE NUUSKIERIGES

Aansporing om die inhoud na te vors of navorsing om algemene kennis uit te brei. Brei die aktiwiteit tot só ’n mate uit dat die leerder aangemoedig word om te verken.

Voorwoord

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Die handleiding en fasiliteerdersgids dek al die werk van graad 4 Afrikaans Eerste Addisionele Taal (EAT). Die boek is opgestel in lyn met die KABV-riglyne wat die Departement van Basiese Onderwys vereis. Die KABV gee ’n uiteensetting van die minimum werk wat gedek moet word. Die handleiding en fasiliteerdersgids bevat soms meer inligting as wat die KABV vereis.

Die boeke is in vier eenhede en 18 lesse verdeel. Elke les word oor ’n tydperk van twee weke behandel (10 uur), en elke eenheid strek oor ’n kwartaal. Eenheid 1 en 2 is in fasiliteerdersgids 1/2, en eenheid 3 en 4 is in fasiliteerdersgids 2/2. (Die handleiding is in vier boeke verdeel, elke eenheid op sy eie.) Aan die einde van eenheid 2 en eenheid 4 (kwartaal 2 en 4) skryf die leerders eksamen (verwys na die portefeuljeboek). Eenheid 1 bestaan uit vyf lesse. • Les 1: Jy is ’n reënboog! • Les 2: Waar wil jy woon? • Les 3: Onder my bed ... • Les 4: In die winkel • Les 5: Taai tongknopers

Eenheid 3 bestaan uit vyf lesse. • Les 10: Geheime skatte • Les 11: Vreemde vlieënde voorwerpe • Les 12: Boomhuise • Les 13: Grawe die geskiedenis op • Les 14: By die teater Eenheid 4 bestaan uit vier lesse. • Les 15: Wonderhonde • Les 16: Besoedeling om ons • Les 17: Die towertrui • Les 18: Vakansie!

Eenheid 2 bestaan uit vier lesse. • Les 6: Ware vriende • Les 7: Voor hulle vir ewig verdwyn • Les 8: Wees werklik, wees jouself • Les 9: Speel met sintuie

Die lesse is in aktiwiteite opgedeel, wat die leerinhoud en vrae daaroor bevat.

Elke les bestaan uit vier afdelings: • Luister en praat • Lees en kyk • Skryf en aanbied • Taalstrukture en -konvensies

Afdeling 1: Luister en praat Luister en praat is integraal in alle tale. Hoe meer ’n nuwe taal gehoor en gepraat word, hoe makliker word dit aangeleer. Elke les begin met die bespreking van ’n onderwerp, wat die les inlei. Dit is belangrik dat leerders in die tweede taal praat en dit hoor. Hulle selfvertroue sal verbeter hoe meer hulle die taal praat. Dit is belangrik om woorde duidelik en korrek uit te spreek wanneer tekste hardop gelees word. Help leerders ook reg indien hulle sinskonstruksie of woordgebruik verkeerd is wanneer hulle praat. Moedig leerders aan om een keer ’n week ’n Afrikaanse televisieprogram te kyk of na ’n Afrikaanse radioprogram te luister. Dit is verder belangrik om kennis van die luisterproses te neem, wat veral in hoër grade tydens © Optimi

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

luistertoetse toegepas word. Die luisterproses word in aktiwiteit 1 uiteengesit. Neem kennis van wanneer die leerders notas mag neem. •

•

Luisterproses: Volg die luisterproses vir die eerste paar weke en kyk hoe die leerders vorder. Indien dit nie vir hulle nodig is om drie keer na die teks te luister nie, hoef die teks nie vir ’n derde keer gelees te word nie. Die proses moet egter in take/eksamens gevolg word. Lees hardop: Leerders gee soms vir mekaar ’n informele punt met die rubriek by die aktiwiteit en ander kere assesseer jy hulle informeel. Die rubriek in die bylae (addendum) kan ook hiervoor gebruik word. Let wel dat leerders wat minder gevorderd is dalk nie die hele teks sal kan lees nie – neem altyd die leerder se leesvaardigheid in ag. Die doel van die informele assessering is om leerders se lees te verbeter.

Afdeling 2: Lees en kyk Hoe meer leerders met Afrikaanse tekste omgaan, hoe makliker gaan hulle die taalgebruik verstaan en dinge soos spelpatrone optel. Indien leerders die leesteks in afdeling 2 self kan lees en verstaan sonder dat jy dit eers vir hulle lees, is dit goed.

Dit is belangrik dat leerders Afrikaanse tekste selfstandig lees. Verleen altyd hulp met die uitspraak of betekenis van woorde wanneer leerders selfstandig lees.

Leerders moet aangemoedig word om elke kwartaal ’n boek selfstandig te lees (sien “selfstandige lees”aktiwiteite). Moedig hulle aan om meer as een boek per kwartaal te lees, en om boeke in hul huistaal te lees (en in Engels, indien dit nie hul moedertaal is nie). Indien daar nie genoeg tyd is om al die taalaktiwiteite in ’n les te doen nie, maak seker nuwe werk word behandel voordat vorige taalwerk ingeoefen word.

Afdeling 3: Skryf en aanbied Hoe meer die leerders Afrikaans skryf, hoe beter. Wanneer ’n mens skryf, is jy meer geneig om grammatika beter te verstaan en spelling te oefen. Let op die skryfproses, wat in die handleiding en fasiliteerdersgids uiteengesit word. Moedig leerders aan om soveel as moontlik in Afrikaans te skryf. Hulle kan byvoorbeeld elke dag, apart van ander aktiwiteite in die handleiding, ’n paragraaf skryf oor wat hulle die vorige dag ná skool gedoen het, of dit kan met die aktiwiteite van die dag skakel. Die leerders word ook aan ’n verskeidenheid soorte tekste blootgestel, elk met sy eie formaat (byvoorbeeld stories, dialoë, artikels, plakkate en gedigte).

Afdeling 4: Taalstrukture en -konvensies Deur in interaksie met Afrikaans in gesproke of geskrewe formaat te kom, word die grondslag vir grammatika gelê. Alhoewel al die inhoud vereis deur die KABV in die handleiding gedek word, is dit raadsaam om bykomende taaloefeninge vir die leerders te gee. Dit hoef nie ’n aktiwiteit te wees nie, dit kan informele hersiening van die vorige dag se werk wees (byvoorbeeld ’n oefening waar die leerders sinonieme moet gee, of laat hulle die vertaling van Afrikaanse woorde gee). Dit is uiters belangrik dat taalaspekte goed vasgelê word – dit vorm die basis vir alle taalwerk tot in graad 12 (die werk word in elke graad net moeiliker). Hoe meer leerders met die verskeie taalaspekte in aanraking kom, hoe beter word dit vasgelê.

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Let ook op dat leerders meer selfstandig begin werk soos die jaar vorder. Verleen hulp indien nodig. As hulle byvoorbeeld die teks in afdeling 2 selfstandig kan lees sonder dat jy dit eers vir hulle lees, is dit goed – dit hang af van die leerders se vaardigheidsvlak.

TYDSTOEKENNING

Volgens die KABV moet leerders 5 uur per week in Afrikaans EAT onderrig word, dus 10 uur per les (wat oor twee weke strek). Dit beteken dat huiswerk nie by hierdie tyd ingesluit is nie. Indien leerders dus die aktiwiteite nie tydens onderrigtyd klaarkry nie, moet hulle dit as huiswerk voltooi.

Verder moet daar 2 uur aan luister en praat spandeer word, 5 uur aan lees en kyk, 2 uur aan skryf en aanbied en 1 uur aan taalstrukture en -konvensies. Soos reeds genoem, vereis die KABV dat taalstrukture en -konvensies binne konteks aangeleer word, dus is die tyd hiervoor ingesluit in die KABV se voorgestelde tye vir die verskillende afdelings.

Let wel dat die tydstoekenning by die aktiwiteite nie noodwendig tot 10 uur per tweeweeksiklus optel nie. Dit is omdat die tyd wat aan ’n aktiwiteit afgestaan word deur die getal leerders in die klas bepaal word. Sommige aktiwiteite vat ook langer, waar die fasiliteerder die leerders se lees assesseer, die voordra van ’n gedig, mondelinge, ensovoorts. Hier kan die aktiwiteit oor ’n paar dae strek sodat alle leerders kans kry om die aktiwiteit te voltooi. Gebruik eie oordeel om seker te maak dat leerders deur al die werk kom. In sommige gevalle strek werk oor meer as een periode – wees oordeelkundig in hoe om hierdie lesse aan te pak.

BEPLANNING

Die boeke is só saamgestel dat die fasiliteerder so min as moontlik beplanning hoef te doen. Dit is wel nodig om goed vir die aanbieding van die lesse voor te berei (veral omdat die tyd wat aan aktiwiteite afgestaan word deur die getal leerders in die klas bepaal word). Gaan deur die les en kyk wat jy moet voorberei (soos om die hardop lees van ’n teks te oefen, die klas te versier om by die tema te pas, die nodige voorbereiding vir taalspeletjies en ander aktiwiteite te doen, om vir die leerders te sê dat hulle die volgende dag items klas toe moet bring, ensovoorts). Beplan ook watter aktiwiteite jy op watter dag van die tweeweeksiklus gaan behandel (dag 1 tot 10). (Dit sal ook afhang van die leerders se skedule in ander vakke.)

Die aktiwiteite kan behandel word in die volgorde waarin dit in die boek is, maar dit is nie nodig om al die luister en praat-aktiwiteite aan die begin van die les te doen nie. Begin elke les met die eerste aktiwiteit en die aktiwiteite wat volg wat met die eerste aktiwiteit te doen het. Dit word aanbeveel om les 1 te behandel in die volgorde waarin die aktiwiteite is. In ander lesse kan die taalspeletjie byvoorbeeld eers later in die week gedoen word.

Indien leerders sekere taalaspekte goed bemeester het, is dit nie nodig om al die aktiwiteite in die klas te doen nie (of leerders hoef nie al die vrae in die klas te beantwoord nie). Indien hulle byvoorbeeld verstaan hoe afkortings werk, kan hulle die aktiwiteit oor afkortings as hersiening by die huis doen (wat dan in die klas gemerk word).

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

WOORDESKAT EN SPELLING

Leerders maak in les 1 hul eie woordeboek. Waar aangedui, moet hulle die woorde met hul betekenis, die Engelse woord gee, of ’n sin of prentjie in die woordeboek skryf/teken (sien meer besonderhede in les 1). Leerders kan verder enige woorde wat vir hulle nuut of moeilik is in die woordeboek skryf. Hulle moet seker maak dat die woorde korrek gespel is. Die leerders skryf ’n speltoets aan die einde van elke les. In plaas hiervan kan hulle elke dag of aan die einde van elke week ’n speltoets skryf. Nadat lettergrepe in les 2 behandel is, moet leerders vir elke speltoets met ’n glimpen (highlighter) uitlig waar hulle moontlik verkeerd kan spel. Dit help hulle om vir lokvalle (traps) uit te kyk.

WOORDELYSTE

Die woordelyste in die bylae agterin die boek is vir verwysing. Daar is lyste met trappe van vergelyking, sinonieme en antonieme, geslag, vergelykings, ensovoorts. Dit is ’n goeie idee dat die leerders sover moontlik die inligting in die bylae leer (nadat die werk in die handleiding behandel is). Dit brei hul woordeskat uit en dit is kennis wat hulle tot in graad 12 gaan gebruik, asook in die alledaagse lewe.

OOR DIE TEKSTE • • •

Die nodige toestemming is verkry om die gedigte, stories en spotprente in die boek te gebruik. Waar daar nie erkenning gegee word nie, het die skrywer van die boek self die stories/gedigte geskryf. Alle ander tekste, soos koerant- en tydskrifartikels, instruksies en plakkate is deur die skrywer van die boek geskryf/saamgestel. By koerant- en tydskrifartikels is die joernaliste se name fiktief (fictional).

ANDER • •

•

Regdeur die handleiding verskyn Zak die taalmonster. Hy gee vir leerders wenke en gaan saam met hulle op die reis deur graad 4 EAT.

Elke les het ’n tema. Probeer om die tema so lewendig as moontlik vir die leerders te maak – die klas/vertrek kan byvoorbeeld volgens die tema van die les versier word. Leerders kan ook byvoorbeeld prentjies oor die tema inkleur (indien daar nog tyd ná onderrigtyd oor is) en dit kan in die klas opgesit word.

Daar is ’n tabel aan die begin van elke les in die fasiliteerdersgids. Hierdie tabel bevat die aktiwiteite waarin die aspekte hoofsaaklik behandel word, saam met die tydstoekenning. Hierdie aspekte (byvoorbeeld sinonieme en antonieme) kan ook in ander aktiwiteite in die les voorkom (soos in die leesbegripvrae), maar dit is nie die hoofaktiwiteit nie en word nie in die tabel gelys nie. Waar verskillende aspekte in een aktiwiteit voorkom, word die tydstoekenning slegs die eerste keer gegee waar die aktiwiteitnommer voorkom.

Baie aktiwiteite vereis dat leerders in pare, groepe of as ’n klas werk. Indien daar slegs een leerder is, moet die fasiliteerder instaan. 5

•

• • • • • •

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Daar word by sommige aktiwiteite ’n rubriek vir informele assessering gegee. Die rubrieke vir take en eksamens is in die bylae. Dit is jou keuse oor watter rubriek om te gebruik – leerders moet gewoond raak aan die rubrieke waarvolgens hulle geassesseer word, maar dit hoef nie vir elke aktiwiteit gebruik te word nie.

Soos genoem, moet die leerders vir sommige aktiwiteite items klas toe bring – lees vooruit en gee die leerders genoeg tyd om die items te kry. Hulle moet byvoorbeeld soms tydskrifte/koerante klas toe bring of ’n rekwisiet (prop) om rolspel mee te doen. Gee hulle byvoorbeeld ’n week of twee om die items te kry. Jy kan natuurlik ook tydskrifte/koerante en rekwisiete in die klas vir sulke aktiwiteite hou. Die woordeskat van sommige woorde in die tekste word gegee. In die eerste paar lesse word definisies gegee, en later word meer vertalings gegee en definisies van slegs die moeiliker woorde. Die woorde wat ’n definisie/vertaling het, is in vetdruk in die teks. Die woorde in die woordeskat verskyn in die volgorde waarin die woorde in die teks voorkom. Dit word ook binne konteks van die teks en in die tydsvorm van die teks gegee. By sommige tekste word die uitspraak van woorde gegee, byvoorbeeld: Duidelik word uitgespreek as “dui-dlik”. Hierdie klanke tussen aanhalingstekens is Afrikaans, nie Engels nie.

Leerders kan tussendeur die aktiwiteite kort, informele toetse oor taalaspekte skryf, byvoorbeeld oor geslagsvorme, intensiewe vorme, ensovoorts.

Waar die leerders sukkel om die antwoord op ’n vraag te bepaal, moenie die antwoord weggee nie. Lei hulle tot die antwoord (vra vrae wat hulle tot die antwoord lei), of vra die vraag terug vir hulle (soos “Wat dink jy is ...?”). Die opskrifte in die handleiding is sover moontlik volgens die KABV se opskrifte. Al staan daar “dra ’n gedig voor”, moet die teks in die handleiding gebruik word (tensy anders vermeld). ’n Voorbeeld van eksamenvraestelle word in die bylae gegee. Laat leerders dit ter voorbereiding op die eksamens skryf sodat hulle die formaat kan sien. Soek addisionele vraestelle op die internet.

Meer gevorderde leerders kan deur die jaar navorsing doen, ’n plakkaat oor die les se tema maak en vir die klas daarvan vertel. Byvoorbeeld, hulle doen navorsing wat by “vir die nuuskieriges” gegee word. Hulle kan ook opdrag gegee word om inligting oor ’n spesifieke digter of skrywer te doen. Byvoorbeeld: Doen navorsing oor A.G. Visser. Kry een van sy gedigte en vertel vir die klas daarvan. o Wie was A.G. Visser? o Waaroor gaan die gedig? o Wat is die rymskema? o Is daar vergelykings in die gedig? Wat beteken dit?

WERKBOEK

Elke leerder moet ’n lyntjiesboek (’n skrif) met 72 bladsye hê om die aktiwiteite in te doen. (Hulle mag dalk later die jaar nóg ’n werkboek benodig.) Dit kan ook ’n swart hardebandboek wees.

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Daar word aanbeveel dat leerders belangrike aspekte in hul werkboek oorskryf en nie net die opdragte in die aktiwiteite volg en die vrae beantwoord nie (laat hulle byvoorbeeld neerskryf wat ’n sinoniem is of hoe ons ’n selfstandige naamwoord uitken). Hulle kan ook die antwoorde van elke bespreking in afdeling 2 in hul werkboek skryf ná die bespreking afgehandel is. Leerders moet ook ’n A5-lyntjiesboek (of ’n A4-boek) vir hul eie woordeboek hê (sien “Woordeskat en spelling”).

VOORGESKREWE EN AANBEVOLE BOEKE

Daar word geen addisionele boeke vir Afrikaans Eerste Addisionele taal voorgeskryf nie.

Leerders moet toegang tot ’n goeie, verklarende woordeboek (soos die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal – HAT) hê, asook ’n tweetalige woordeboek. ’n Tesourus is ook voordelig. Soos reeds genoem, word leerders aangemoedig om minstens een leesboek per kwartaal te lees. Dit kan enige toepaslike boek van die leerder se keuse (en op sy/haar leesvlak) wees. Soos reeds gestel, hoe meer daar gelees word, hoe makliker en beter word die taal aangeleer. As leerders lees, brei hulle woordeskat uit en hul spelling verbeter. Aanbevole leesboeke (van makliker na meer gevorderd) • Tippie-reeks (vir leerders wat baie met lees en/of Afrikaans sukkel) • Z is vir Zackie-reeks – Jaco Jacobs • Wiskunde gee my maagpyn – Jaco Jacobs • Blou Maandag – Jaco Jacobs • Oupa se medalje – Phil Earle • Slym se stories – Fanie Viljoen • Olivia se olifant – Sylvia Bishop • Haasdas se nuuskas-reeks – Louise Smit • Vakansiepret-reeks – Theresa van Baalen • Liewe Heksie-reeks – Verna Vels • Cowboy Koekemoer-reeks – Henry Ferreira • Zinzi en Saffraan-reeks – Asia Citro

Gaan snuffel tussen die boekrakke van die biblioteek in julle omgewing rond, of enige goeie boekwinkel.

FORMELE ASSESSERING

Geen aktiwiteit in die handleiding word as formele assessering gedoen nie. Raadpleeg die portefeuljeboek vir alle formele assessering. Eksamens Daar is twee eksamens in graad 4 – die Junie-eksamen en Novembereksamen. Die uiteensetting van die vraestelle verskil van die vorige uiteensetting (waar die leerders al drie vraestelle tydens eksamentyd skryf). • • •

Vraestel 1: Mondeling (lees hardop / luisterbegrip / toespraak / rolspeel, ens.) Vraestel 2: Reageer op tekste (leesbegrip van ’n teks, leesbegrip van ’n visuele teks, opsomming, taalstruksture en -konvensies) Vraestel 3 (word voor die eksamen geskryf): Skryf (opstel en transaksionele teks, soos dialoog, dagboekinskrywing, boodskap, ens.) 7

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Daar is voorbeelde van elke vraestel in die bylae (hoewel die leerders nie noodwendig sulke vraestelle gaan skryf nie, kan dit vir oefening gebruik word).

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Jaarplan

Werk volgens die jaarplan om seker te maak dat al die werk betyds behandel word sodat leerders gereed is vir die eksamens. Eenheid

Les

Week

LES 1: Jy is ’n reënboog

1–2

LES 3: Onder my bed ...

5–6

LES 2: Waar wil jy woon?

7–8

LES 5: Taai tongknopers

9 – 10

LES 7: Voor hulle vir ewig verdwyn

3–4

LES 6: Ware vriende

1–2

LES 8: Wees werklik, wees jouself

5–6

LES 9: Speel met sintuie

7–8

Junie-eksamen

9 – 10

LES 10: Geheime skatte

1–2

LES 12: Boomhuise

5–6

LES 11: Vreemde vlieënde voorwerpe LES 13: Grawe die geskiedenis op LES 14: By die teater

9 – 10

LES 16: Besoedeling om ons

3–4

1–2

LES 17: Die towertrui

5–6

LES 18: Vakansie!

7–8

Novembereksamen

3–4 7–8

LES 15: Wonderhonde

Datum voltooi

3–4

LES 4: In die winkel

Datum begin

9 – 10

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Les 1: Jy is ’n reënboog

EENHEID 1: Week 1 – 2

Vaardighede

Aktiwiteit

Tydstoekenning

Aktiwiteit 1

15 minute

Luister en praat Gesels met ander

Dra ’n gedig voor

Aktiwiteit 2

Luister na ’n storie

Aktiwiteit 3

Beantwoord vrae

Aktiwiteit 4

Speel ’n taalspeletjie

Aktiwiteit 5

Gee ’n eenvoudige vertelling

Aktiwiteit 6

Lees en kyk

Gebruik ’n woordeboek

Aktiwiteit 19

Aktiwiteit 20

Skryf ’n eenvoudige vertelling

Aktiwiteit 21

Taalstrukture en -konvensies Werk met woorde

Alfabetiese volgorde, en vokale en konsonante

Maak en skryf in jou eie woordeboek Selfstandige naamwoorde Idiome

Meervoud en verkleining

Aktiwiteit 17

Leestekens

Aktiwiteit 18

Speltoets

Aktiwiteit 23

Hersiening

Aktiwiteit 22

Persoonlike woordeboek

Skryf in jou eie woordeboek

Aktiwiteit 24

1 uur

20 minute

Aktiwiteit 14

Hoofletters

30 minute

Aktiwiteit 13

Aktiwiteit 16

Spelling en punktuasie

20 minute

Aktiwiteit 15

Werk met sinne

40 minute

Aktiwiteit 7

Aktiwiteit 9, 24

Sinonieme

20 minute

Selfstandige lees

Skryf oor die storie

20 minute

Aktiwiteit 12

Aktiwiteit 11

Skryf en aanbied

15 minute

Aktiwiteit 10

Vertel die storie oor

30 minute

Aktiwiteit 8

Lees ’n storie

Beantwoord vrae

20 minute

15 minute

10 minute

15 minute

20 minute

20 minute 5 minute

20 minute

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 1

SECTION 1:

Eenheid

LUISTER EN PRAAT

Aktiwiteit 1: Gesels met ander 15 minute

Aangesien dit die eerste aktiwiteit van die jaar is, kan jy vir die leerders vra om hulself voor te stel en te sê watter kleur hul gunsteling (favourite) is. Vra of die leerders weet wat die kleure van die reënboog is. Wys dan vir hulle hoe ’n reënboog vorm op een van die maniere in die blokkie:

• • •

Vir die nuuskieriges: Het jy geweet jy kan self ’n reënboog maak? Probeer een van hierdie maniere:

Sit ’n glas water op ’n wit papier buite in die son (dit moet in ’n deurskynende glas sonder enige kleur wees [a clear glass you can see through]). ’n Kring met die kleure van die reënboog behoort om die glas op die papier te vorm. Gebruik ’n CD en laat sonlig op die agterkant val – sien jy die kleure van die reënboog? Blaas seepbelle (bubbles) in die son – as jy mooi kyk, kan jy ’n reënboog binne-in die seepbel sien. (Jy kan ’n bietjie skottelgoedwasseep [dishwashing liquid] met water meng.)

Weet die leerders waarom ’n reënboog vorm? Gesels vlugtig hieroor. Interessante feit: As wit lig deur ’n prisma geskyn word, verskyn daar ’n klein reënboog aan die ander kant. Daar is sewe kleure in die reënboog: rooi, oranje, geel, groen, blou, indigo en violet (pers).

Weet jy waarom daar ’n reënboog verskyn? Weet jy waarom ons gewoonlik ’n reënboog sien ná dit gereën het? Doen navorsing en vertel vir die klas.

prisma – prism reënboog – rainbow navorsing – research

Moedig die leerders aan om navorsing te doen. Wit lig breek (refract) wanneer dit deur ’n prisma beweeg. Elke golflengte van lig breek teen ’n hoek van ’n ander grootte, wat dan as die kleure van die reënboog vertoon. Dieselfde gebeur as dit reën: Ligstrale van die son skyn deur waterdruppels in die lug, die ligstrale breek en vertoon as ’n reënboog.

Vir meer inligting, soek gerus op die internet (byvoorbeeld bit.ly/2OamhXZ). Weet die leerders wat “uniek” beteken? Dit is unique in Engels. “Uniek” beteken iets is enig in sy soort. As ons sê iemand is uniek, beteken dit daar is nie nog ’n persoon wat presies soos hy/sy is nie.

Daarmee saam het ons elkeen unieke eienskappe (characteristics). Vra vir die leerders watter unieke eienskappe hulle het. Wat maak hulle anders (different)?

Eenheid

• •

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leerders kan eers hul fisiese eienskappe (physical characteristics) noem, soos hul haarkleur, of dit krullerig of reguit is, hul lengte (kort of lank), of hulle sproete het, ens. (hair colour, whether it is straight or curly, whether they are short or tall, if they have freckles, etc.). Die leerders noem dan enige van hul karaktereienskappe (qualities), byvoorbeeld bedagsaam (dink aan ander), geduldig, vriendelik, goedhartig, behulpsaam (jy help ander) en betroubaar (considerate, patient, friendly, kind, helpful and trustworthy).

Die leerders maak beurte om hul eienskappe te noem. Hulle teken dan ’n prentjie van hulself en skryf hul eienskappe langsaan.

Indien die leerders nie weet wat die Afrikaanse woord is nie, kan hulle dit in hulle huistaal gee en sê dan vir hulle wat die regte Afrikaanse woord daarvoor is. Dit is belangrik om die leerders nie te ontmoedig (discourage) nie – help hulle om die regte woord te vind eerder as om te raas. Let wel: Die leerders doen later in die afdeling ’n aktiwiteit oor hul karaktereienskappe.

Aktiwiteit 2: Dra ’n gedig voor 20 minute

Lees die gedig “Reënboog vang” vir die leerders voor. Hulle gaan dit oefen en die woorde leer, om môre of later die week as ’n klas (of in groepe) voor te dra. Oefen eers ’n paar keer saam met hulle. Die leerders kan bewegings saam doen, soos tussen hakies aangedui, of hulle kan hul eie bewegings in byvoorbeeld groepies van vier uitdink en die gedig dan in groepe voordra. Die doel van die aktiwiteit is om die uitspraak van woorde te oefen en om te kyk of hulle ’n eenvoudige gedig kan onthou.

Reënboog vang Philip de Vos

Ons sal vir jou ’n reënboog vang om heeldag bo jou kop te hang. Die geel en groen die rooi en blou is almal gepluk net vir jou.

(gebruik jou hande om te maak asof jy iets vang) (hou jou hand bo jou kop asof jy iets laat hang)

(hou jou hande teen jou bors by “gepluk” en wys vorentoe met jou wysvingers [index fingers] by “vir jou”)

Woordeskat Gaan ná elke teks saam met die leerders deur die woordeskat. Die woorde is in vetdruk in die teks. Die definisies van moeiliker woorde word gegee, terwyl slegs die Engelse vertaling van makliker woorde gegee word.

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Nadat die leerders in aktiwiteit 8 geleer is hoe om ’n woordeboek te gebruik, moedig hulle aan om die woorde hier onder self op te soek, asook ander woorde in die teks wat vir hulle nuut of moeilik is. Vertalings vang – catch heeldag – the whole day gepluk – (in context) picked

Leerders kan die gedig later in die week of volgende week weer voordra, om te kyk of hulle dit kan onthou.

Aktiwiteit 3: Luister na ’n storie 30 minute

Die storie wat jy vir die leerders gaan voorlees, is ’n oorvertelling van ’n mite wat Amerikaanse Indiane (native Americans) oor die reënboog vertel het. Die storie gaan oor hoe die kleure van die reënboog saam ’n mooi reënboog vorm. Verduidelik die luisterproses vir die leerders. Dit gaan elke keer gebruik word as luisterbegrip getoets word (tot in graad 12). Die luisterproses • Lees die teks drie keer voor. Leerders mag die eerste keer net luister. • Hulle moet luister na hoe die woorde uitgespreek word – spreek dus duidelik en hard met die regte ronding uit (byvoorbeeld “deur” en nie “deer” nie). na – to • Verduidelik moeilike woorde ná die eerste lees. ná – after • Daar is gewoonlik vrae, wat die leerders nou mag lees (lees dit vir hulle). • Lees die teks ’n tweede en derde keer voor, waartydens die leerders notas mag maak. • Leerders kan die notas in hul werkboek maak, byvoorbeeld:

15 Januarie 2021

Aktiwiteit 3

Notas Groen – die belangrikste, teken van lewe en hoop, is orals Blou – water en lug is blou ... Vrae 1. Lees die teks met gevoel en skep die regte atmosfeer – oefen eers om dit hardop te lees. Leerders moet na die gebeure en besonderhede oplet en notas maak, soos in die luisterproses uiteengesit. Gaan deur die woordeskat ná die eerste lees om seker te maak die leerders verstaan die teks.

Eenheid

• • • • • • • • • • •

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Die uitspraak van sommige woorde in die teks word gegee. Hierdie woorde is in die teks onderstreep.

Die uitspraak is Afrikaanse klanke. Waar i gegee word, klink dit soos ’n (nie “ie” nie).

Die eu in “kleure” moet mooi gerond wees. Die e in “duidelik” word amper nie gehoor nie. Dit word uitgespreek as “dui-dlik”. Soms dui ’n akuutteken (ˊ) aan dat ’n woord met klem uitgespreek moet word (with emphasis, dit word harder as die ander woorde in die sin gesê), soos in “Ék”. Die twee e’s in “teken” klink verskillend – dit klink soos “tee-kin”. “Wêreld” klink soos “wê-rilt”. “Oranje” word uitgespreek as “oo-ran-ji”. Ons hoor nie die tweede e in “beuel” nie – “beul”. Die u in “skaduwee” klink soos “die” wat oorrond is; nie soos oe nie – “skaa-du-wee”. “Indigo” klink soos in Engels – “ien-die-ghou” (die gh-klank is soos die “gh” in gholf, golf in Engels). Ons kan hoor daar is twee g’s in “saggies”. Die a in “dwase” klink lank – “dwaa-si”.

Die storie van die reënboog Aangepas van Anne Hope se vertelling

Eendag lank, lank gelede het die kleure begin stry oor watter een die beste is. Groen het trots gesê: “Duidelik is ek die belangrikste! Ék is die teken van lewe en hoop. Ek is gekies vir die gras, die bome, blare, plante ... sonder my sou diere nie kon leef nie. Kyk net uit oor die vlaktes, en jy sal sien ek is orals!” Blou het hom in die rede geval: “Jy dink net aan die aarde. Wat van die lug en die see? Water is die belangrikste vir alle lewe op aarde en sonder mý sou daar geen groen gewees het nie!” Geel het uit sy maag gelag: “Julle is te ernstig! Ek bring geluk en warmte ... tot die son is geel! Ek maak die wêreld helder en gelukkig!” Oranje het ook haar eie beuel begin blaas: “Ek is die kleur van sterkte en gesondheid. Al die belangrike vitamiene is in oranje groente en vrugte, soos lemoene, wortels en pampoen. Ek kom dalk nie so gereeld voor nie, maar met elke sonopkoms en sonsondergang, slaan my prag mense se asems weg!” Rooi was sommer bloedrooi van woede en het geskree: “Ek is nodig vir almal se bestaan, ek’s die lewensbloed – letterlik! Ek is ook die kleur van woede en dapperheid, en ook van liefde, waarsonder niemand kan bestaan nie!” Violet het opgestaan, sy groot lyf het ’n skaduwee oor almal gegooi. “Ek is die kleur van koninklikheid en mag. Konings en stamhoofde het my nog altyd gekies as ’n teken van gesag en wysheid.” Indigo het die hele tyd stil gesit en gekyk hoe almal praat. Sy het saggies gesê: “Julle moet eerder aan my dink. Ek verteenwoordig denke en refleksie. Ek is nodig vir balans en kontras, en ook vir vrede.” So het die kleure aangehou stry oor wie die beste was. Skielik was daar ’n helder weerligstraal en die donderweer het hard geslaan. Die harde stem van Reën het gedreun: “Julle dwase kleure! Weet julle dan nie dat julle elkeen gemaak is om uniek te wees nie? En elkeen se uniekheid dra by om ’n mooi reënboog te vorm. Van nou af, elke keer wat dit reën, sal julle oor die lug strek om ’n groot boog van kleure te vorm. En mense sal onthou dat almal belangrik en uniek is!” © Optimi

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Woordeskat in die rede val (idioom, to interrupt someone): jy begin praat terwyl iemand anders praat jou eie beuel blaas (idioom, blow one’s own trumpet): jy prys jouself; praat jou asem word weggeslaan (idioom, take one’s breath away): wanneer jy iets sien wat so mooi/ skokkend is dat jy vir ’n oomblik ophou om asem te haal indigo (indigo): kleur tussen blou en pers (violet)

Vertalings

stry – argue trots – proudly duidelik – clearly die belangrikste – the most important teken – sign gekies – chosen vlaktes – landscape ernstig – serious geluk – happiness warmte – warmth helder – bright gelukkig – happy sterkte – strength gesondheid – health vitamiene – vitamins sonopkoms – sunrise sonsondergang – sunset prag – beauty woede – anger lewensbloed – lifeblood dapperheid – bravery skaduwee – shadow

koninklikheid – royalty mag – power konings – kings stamhoofde – chiefs gesag – power wysheid – wisdom saggies – softly eerder – rather verteenwoordig – represents denke – thoughts refleksie – reflexion balans – balance kontras – contras vrede – peace weerligstraal – flash of lightning donderweer – thunder reën – rain gedreun – boomed dwase – fools uniekheid – uniqueness strek – stretch boog – bow

Nadat die leerders drie keer na die teks geluister het, gesels eers met hulle daaroor. 1.

Waaroor gaan die storie? Die kleure stry oor watter een die beste is. Terwyl hulle stry, verskyn Reën en sê dat elke kleur uniek is en dat al die kleure saam die reënboog sal vorm.

Hoeveel kleure is daar in die reënboog? Sewe

Wat leer ons uit die storie? Leerders se eie antwoord, maar dit kom neer op: Elkeen is uniek, maar elkeen het ’n doel en saam kan ons goeie dinge doen (soos die kleure wat saam die reënboog vorm).

Wie was bloedrooi van woede? Rooi

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Hoe laat die storie jou voel? Leerders se eie antwoord. Moedig hulle aan om hul gevoelens uit te druk.

Aktiwiteit 4: Beantwoord die vrae 15 minute

Leerders beantwoord die vrae oor “Die storie van die reënboog” mondelings, met die notas wat hulle in die vorige aktiwiteit gemaak het. • • • 1.

Hulle kan in groepe werk en terugvoer gee, of antwoord deur hande op te steek. (Maak seker dat nie net een leerder al die vrae beantwoord nie.) As daar net een leerder in die klas is, moet hy/sy al die vrae beantwoord. Indien niemand hand opsteek nie, kies iemand om die vraag te beantwoord. Lei hulle tot die antwoord deur vrae te vra of leidrade (clues) te gee, byvoorbeeld by vraag 3: “Dit is dieselfde kleur as die son” – maar moet nooit die antwoord net vir die leerders gee nie. Wat is die naam (titel/title) van die storie? “Die storie van die reënboog”

Die titels van stories word tussen aanhalingstekens geskryf. Die titels van boeke word kursief geskryf.

Hoeveel kleure is daar in die reënboog? Noem dit op. Daar is sewe kleure in die reënboog: rooi, oranje, geel, groen, blou, indigo en violet.

Wie het uit sy maag gelag? Geel

Wie het saggies gepraat? Indigo

Watter kleur word met konings en koningskap geassosieer (associate)? Violet (Hoewel daar in die teks na “koninklikheid” verwys word, behoort die leerders die afleiding te kan maak. Indien nie, lei hulle tot die antwoord.)

Waarom het Reën verskyn (appear)? Leerders se eie antwoord, byvoorbeeld: Reën het verskyn om die kleure te herinner dat hulle elkeen uniek is. / Reën het verskyn om die reënboog te skep. / Reën het verskyn om al die kleure bymekaar te voeg.

Kies die regte woorde om die sin te voltooi: Toe Reën verskyn het, was daar ’n helder (donderweer / weerligstraal) en die (donderweer / weerligstraal) het geslaan.

8. 9.

Kies die regte woord tussen hakies: Groen is ’n teken van (lyfe / lewe / life). Let wel: Maak seker die leerders weet hoe om die woord “lewe” te spel. Tweedetaalleerders is geneig om die woord as “lyfe” te skryf. Watter kleur van die reënboog is jou gunsteling? Waarom? Leerders se eie antwoord.

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Watter kleur pas by watter eienskap? Gebruik die woorde in die blokkie. Skryf die woorde in die sirkel en kleur die deel van die sirkel die regte kleur in. Leerders vul die woorde in die handleiding in en kleur die dele die regte kleur in voordat hulle die vraag mondelings beantwoord. wysheid

gesondheid

lewe

woede

vrede

Trek die woorde dood soos wat jy dit gebruik (cross it out).

geluk

lewe en hoop

nj ra O

Rooi

Woede

Gesondheid

Wysheid

Lewe en hoop

Lewe

Blo

Gee

Indi

Geluk

Vrede

10.

Eenheid

Gro

Aktiwiteit 5: Speel ’n taalspeletjie 20 minute

Die leerders het vroeër in die les oor hul karaktereienskappe gesels. Hulle gaan nou ’n reënboog met hul karaktereienskappe maak. Elke leerder benodig: • ’n wit papier (indien dit nie beskikbaar is nie, is ’n lyntjiespapier voldoende) • ’n liniaal • ’n grys potlood • kleurpotlode (of uitdraaikryte)

Verduidelik kortliks vir die leerders wat hulle gaan doen – hulle moet net luister om ’n idee te kry: Dink aan sewe van jou karaktereienskappe – jy gaan ’n reënboog daarvan maak.

Verduidelik stap vir stap wat die leerders moet doen. Lees een keer deur al die instruksies (hulle luister net) en verduidelik elke stap daarna indien hulle hulp nodig het. Hulle behoort al die instruksies te onthou (maar herhaal instruksies soos nodig). •

Dink aan sewe van jou karaktereienskappe en skryf dit in jou werkboek neer. (Help die leerders indien hulle met die Afrikaanse woord of die spelling daarvan sukkel.) 17

Eenheid

•

• • •

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Vat die papier en draai dit dwars (landscape). Meet 4 cm uitmekaar sodat jy sewe strokies papier het. (Indien nodig, verduidelik hoe om te meet): o Sit jou liniaal (ruler) aan die bokant van die papier en maak merkies van 4 cm uitmekaar. o Draai die papier sodat die merkies nou onder is. Maak merkies oorkant (opposite) daardie merkies en verbind die twee merkies met ’n lyn. o Nadat jy die merkies verbind het, moet jy sewe stroke hê (en ’n klein stukkie papier wat oorbly). Kleur elke strook ’n kleur van die reënboog in. Moet nie té donker inkleur nie – jy moet daarop skryf. Skryf sewe van jou karaktereienskappe op die stroke papier wat jy ingekleur het. Teken ’n wolkie in jou werkboek en plak jou strokies papier sodat dit lyk of dit uit die wolkie kom. Skryf ’n toepaslike opskrif in jou wolkie (soos “My eienskappe” of “Dit is ek”).

Leerders kan die eienskappe gebruik wat hulle in aktiwiteit 1 genoem het of hulle kan aan ander dink. Moedig hulle aan om self aan hul eienskappe te dink. Onthou, die eienskappe kan positief of negatief wees, soos vriendelik, ongeduldig, fluks. Nadat die leerders hul reënboog gemaak het, kan hulle opstaan en vir die klas van hul eienskappe vertel. Voorbeeld

betroubaar

haast

f kre

atie

ien vr

evo liefd

lojaal

ska

lik

My karaktereienskappe

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Aktiwiteit 6: Gee ’n eenvoudige vertelling 20 minute

Die leerders vertel vir die klas van iets wat in die vakansie gebeur het of iets wat hulle gesien het. Hulle kan eers beplan voordat hulle vertel. Dit is belangrik dat al die leerders ’n kans kry om te praat. (Hulle doen praataktiwiteite later in groepe.) Die leerders se vertelling moet drie tot vyf sinne (tussen 30 en 60 woorde) lank wees.

Leerders kan die volgende vir beplanning gebruik. Dit is nie nodig om volsinne te skryf nie. Hulle kan sleutelwoorde (keywords) neerskryf en dan spontaan vertel – hierdie aktiwiteit gaan oor hul praatvaardighede. Wenke vir ’n vertelling • • •

Skryf neer wat gebeur het (al is dit net sleutelwoorde). Vertel die storie in die verlede tyd (... het gesien). Skryf wat gebeur het in die regte volgorde.

Leerders mag dalk sukkel om in die verlede tyd te praat. Hulle sal deur die jaar meer vertroud daarmee raak. Hulle leer in les 3 meer oor die verlede tyd en tydsvorme.

Wie was daar? Waar was dit?

Wat het gebeur?

Hoe het ek gevoel? Voorbeeld Ek was die vakansie see toe saam met my ouers en my boeties. Dit was baie pret. Ons het piekniek op die strand gehou en in die see geswem. Ek was eers bang vir die water, maar toe raak ek gewoond daaraan. Dit was baie lekker by die see!

Aktiwiteit 7: Alfabetiese volgorde, en vokale en konsonante 20 minute

Leerders behoort al alfabetiese volgorde te ken, wat in die Grondslagfase vasgelê moes word. Laat hulle die alfabet opsê en identifiseer die leerders wat die alfabet nie goed ken nie. Help hulle om die alfabet te onthou. Dit is belangrik dat alfabetiese volgorde goed vasgelê is, veral vir die gebruik van ’n woordeboek (wat later in les 1 behandel word).

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Vokale en konsonante (vowels and consonants) is ook al in die Grondslagfase behandel. Leerders behoort te weet wat die verskil is (asook watter letters dit is). Dit is belangrik dat leerders die verskil tussen vokale en konsonante verstaan om die spelreëls beter te verstaan en toe te pas, en om by die ontleding van gedigte te gebruik. (Hoewel dit op hierdie stadium baie oppervlakkig gedoen word, moet die grondslag uiters goed gelê wees.) Doen die volgende praktiese oefening en identifiseer leerders wat die begrip nie heeltemal onder die knie het nie (identify learners who haven’t mastered alphabetical order yet). • • • • • • • •

Vra vir die leerders: “Almal wie se naam met a begin, staan voor in die klas/vertrek.” Herhaal met al die vokale: e, i, o en u. Sê: “Almal wat voor staan se name begin met vokale. Wat noem ons dit in Engels?” Die leerders antwoord “vowels”. Help hulle indien hulle nie weet nie. Leer die rympie “Arme ek is Oupa Uil” vir die leerders om die vokale maklik te onthou indien hulle sukkel. (Die eerste letter van elke woord is ’n vokaal.) Sê dan: “Almal wat nog sit se name begin met konsonante. Konsonante is al die ander letters van die alfabet. Wat is dit in Engels?” Leerders antwoord “consonants” en gaan sit weer. Leerders maak groepies van byvoorbeeld vyf (of elke ry banke kan in ’n groep wees) en moet hulself sorteer volgens dié wie se name met vokale begin en dié wat met konsonante begin (en kan dit daarna in die twee groepe ook alfabeties rangskik – a, e, i, o, u en b, c, d, f, ensovoorts). Die hele klas rangskik hulself dan alfabeties volgens naam. Indien daar net een leerder is, kan die leerder hom-/haarself en die fasiliteerder alfabeties rangskik, of sy/haar gesinslede of vriende se name alfabeties rangskik. Klankpatrone: Vokale en konsonante Onthou die vokale só: Arme ek is Oupa Uil.

Die alfabet bestaan uit vokale en konsonante.

• •

Vokale is die letters a, e, i, o en u. In Afrikaans is daar altyd minstens een vokaal in ’n woord. Konsonante is die res van die alfabet: b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, y, z.

Die leerders doen ook die volgende oefeninge om alfabetiese volgorde te oefen:

• • • • • •

Die leerders rangskik die eienskappe op die reënboog wat hulle in aktiwiteit 5 gemaak het, alfabeties. Daarna kies elke leerder een eienskap op die reënboog wat hulle gemaak het. Hulle rangskik hulself dan alfabeties volgens hierdie eienskap (as ’n klas of in groepe, afhangende van hoeveel leerders daar is). Hulle kan ook die letters in die eienskap alfabeties rangskik (deur dit neer te skryf). Verdeel die leerders in groepe van vyf. Gee vir elkeen ’n kleur papiertjie (ingekleur of strokies kleurpapier). Die leerder skryf op die papiertjie wat die kleur is en die leerders in die groep rangskik hulself alfabeties volgens die kleurnaam van hul papiertjies. Elke leerder vat ’n kleurpotlood en rangskik hulself alfabeties volgens die kleurnaam. Vra vir die leerders om die kleure van die reënboog in alfabetiese volgorde op te sê (blou, geel, groen, indigo, oranje, rooi, violet). Enige ander praktiese oefeninge waar die leerders voorwerpe of woorde alfabeties rangskik.

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Indien daar nog tyd is, kan die leerders nog speletjies speel wat hul woordeskat uitbrei. Vra hulle om byvoorbeeld in die klas na items van ’n sekere kleur te soek, soos: “Soek iets wat rooi is” of “Haal ’n blou potlood uit jou pennesakkie”.

AFDELING 2

SECTION 2:

LEES EN KYK

Aktiwiteit 8: Gebruik ’n woordeboek 15 minute

Die leerders kry dalk vir die eerste keer met ’n woordeboek te doen. Indien moontlik, wys ’n werklike woordeboek vir hulle (nóg beter as elke leerder hul eie woordeboek het). Dit hoef nie ’n verklarende woordeboek te wees nie, dit kan ook ’n tweetalige woordeboek (Afrikaans-Engels/Engels-Afrikaans) wees. Dit is belangrik dat die leerders verstaan dat die inskrywings (entries) in ’n woordeboek alfabeties is.

’n Verklarende woordeboek is in een taal (soos Afrikaans) en gee die definisies van woorde.

Wys vir die leerders hoe om ’n woordeboek te gebruik. Dit is baie belangrik dat hulle die alfabet goed ken. Indien daar leerders is wat reeds weet hoe om ’n woordeboek te gebruik, kan hulle die aktiwiteit ná die verduideliking hier onder doen. Hoe om ’n woordeboek te gebruik 1. 2.

Ken die alfabet. Woorde is alfabeties in ’n woordeboek gerangskik. Boaan die bladsy is die eerste en die laaste trefwoorde wat op daardie bladsy verskyn, byvoorbeeld reeks – reënmantel. Dit is gidswoorde. Kyk na die voorbeeld uit die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) op die volgende bladsy.

Jy kan enige verklarende woordeboek gebruik, maar die HAT is die beste een. verklarend: wat verduidelik

trefwoord: die hoofinskrywing van woorde (die woorde in vetdruk)

Blaai na die letter en kyk na die gidswoorde boaan die bladsye.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

gidswoorde eerste trefwoord op die bladsy

letter waarby jy nou is

laaste trefwoord op die bladsy

(Uit: Die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal, bl. 917)

Kyk na die beginletters van die woord wat jy wil opsoek. As jy byvoorbeeld reën soek, sal dit tussen reeks en reënmantel wees omdat al drie woorde (die twee gidswoorde en die woord wat jy soek) se eerste twee letters dieselfde is. So jy moet na die derde letter kyk. In die voorbeeld is dit ë (reën), e (reeks) en ë (reënmantel).

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Reën sal ná reeks wees, maar voor reënmantel.

’n Verklarende woordeboek (soos die HAT) gee meer as net die betekenis van woorde. trefwoord

woordsoort

dieselfde woord wat as verskillende woordsoorte werk

die getalle wys verskillende betekenisse

voorbeeldsinne is in kursief voorbeelde van samestellings

verlede tyd van die werkwoord

Soms word die meervoud van woorde ook gegee, soos by “reën”. Die letters tussen hakies (-s) dui aan watter letters aan die woord gevoeg moet word om die meervoud te maak: reëns. Indien die woord uit meer as een lettergreep (syllable) bestaan, word daar gewys watter deel die klem dra. die lettergreep voor die ’ word beklemtoon

Verwys altyd na die inleiding van ’n woordeboek wat jy vir die eerste keer gebruik. Daar word verduidelik hoe die spesifieke woordeboek werk.

In tweetalige woordeboeke kan jy die Engelse woord (of die woord in die ander taal) opsoek om die Afrikaanse woord te kry. 23

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Laat die leerders ’n paar woorde in ’n woordeboek opsoek – maak seker hulle weet hoe om ’n woordeboek te gebruik. Hulle kies vyf eienskappe in hul reënboog in aktiwiteit 5, soek dit op en skryf die betekenis van elkeen in hul werkboek. Hulle kan ook ’n prentjie by elke woord teken.

Aktiwiteit 9: Maak jou eie woordeboek 15 minute

Leerders gaan hul eie woordeboek maak. Elkeen kort ’n A5-lyntjiesboek of ’n A4-lyntjiesboek van 72 bladsye (wat hulle dwars draai en in die helfte sny, sodat dit A5 landscape is). • • • • •

•

Skryf die letters van die alfabet boaan die bladsye. Gebruik vyf bladsye vir elke letter. Gebruik net een bladsy vir die letters c, q, x en z. Jy kan vlaggies aan die kant van die bladsye plak waar elke nuwe letter begin sodat jy die boek makliker kan gebruik. Die woorde se betekenisse kan op die volgende maniere verduidelik word: o ’n Woord met ’n verklaring, byvoorbeeld reënboog: boog van kleure wat soms in die lug verskyn as daar sonskyn en reën is. o ’n Woord met ’n sinoniem, byvoorbeeld eienskap – kenmerk. o Die Engelse vertaling, byvoorbeeld reënboog – rainbow. o ’n Woord in ’n kort sin, soos: Die reënboog is mooi. o ’n Woord met ’n prentjie, byvoorbeeld ’n prentjie van ’n reënboog by “reënboog”. Versier die bladsye as jy wil. Jy gaan jou woordeboek een keer ’n kwartaal uitstal (vir die klas wys).

Leerders moet die woordeboek regdeur die jaar gebruik en nuwe of moeilike woorde neerskryf wat hulle teëkom.

Aktiwiteit 10: Lees ’n storie 40 minute

Die leerders lees hierdie jaar langer tekste vir die eerste keer. Wees dus geduldig (patient) indien van die leerders langer as ander vat om tekste te lees – neem altyd elke leerder se leesvaardighede (reading skills) in ag. Gaan eers deur die verskillende leesstrategieë saam met die leerders (dit is dieselfde begrippe as in Engels). Gebruik die storie van die aktiwiteit, “Elkeen is spesiaal”, terwyl jy verduidelik, soos hier onder uiteengesit.

“Spesiaal” word uitgespreek as “spe-sjie-haal”.

Leesstrategieë Daar is verskillende leesstrategieë. Elke strategie het ’n doel – lees jy vir begrip of spesifieke inligting?

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

•

Eenheid

Prelees (pre-read): “Pre” beteken “voor”. “Prelees” beteken dus jy moet iets doen voordat jy die teks lees – kyk na die titel van die teks. Dit vertel jou waaroor die teks gaan. As jy die titel nie verstaan nie, soek onbekende woorde in die woordeboek op. Kyk ook na die foto’s of prente in die teks – dit wys ook waaroor die teks gaan. Voorbeeld: As leerders na die titel “Elkeen is spesiaal” kyk, kan hulle raai waaroor die storie gaan? En as hulle na die prentjies kyk? o

•

Verstaan die leerders wat die titel sê? Wat is dit in Engels (of hul huistaal)? – Everyone is special. In hierdie geval sê die titel presies waaroor die storie gaan – die storie gaan oor ’n eendbekdier (platypus) wat sukkel om maatjies te maak omdat hy “anders” is. Sy ouma vertel vir hom ’n storie van hoe die eendbekdier baie spesiaal is en nie tot enige groep in die diere-ryk (animal kingdom) behoort nie. Die prentjies behoort ook te help – een van die karakters in die storie is ’n eendbekdier.

Vluglees (skim): “Vlug” beteken om vinnig weg te kom (flee). Jy lees die teks dus baie vinnig of net sekere dele daarvan. Dit is wanneer jy net vinnig ’n algemene idee van die teks wil kry. Jy lees dalk net die opskrif en subopskrifte (ook “onderopskrifte” genoem) of die eerste sin van elke paragraaf. Jy kan ook net die inleiding en die slot lees. Dit help ook om die onderskrifte (captions) van die prente of foto’s te lees.

Voorbeeld: Leerders vluglees paragraaf 1 van “Elkeen is spesiaal” en sê of hulle meer van die storie weet nadat hulle die eerste paragraaf gelees het. (In die eerste paragraaf lees ons oor Elna Eend wat vir iemand sê dat hy/sy nie saam met hulle kan speel nie omdat hy/sy nie ’n eend is nie. Ons weet nog nie dat dit Eddie is vir wie sy dit sê nie.)

Soeklees (scan): Soeklees word gebruik as jy spesifieke inligting soek (soos ’n naam, datum, plek, tyd of bedrag). Wanneer jy soeklees, gebruik jy die sleutelwoord in ’n vraag en soek na daardie spesifieke woord in die teks omdat die antwoord naby daardie woord staan. Voorbeeld: Leerders soeklees in paragraaf 2 om te bepaal watter soort dier Ben is (hy is ’n bewer).

Begripslees (comprehension): Dit is as jy die teks met volle aandag lees om te verstaan wat daar staan. Hierdie strategie word tydens leesbegrip gebruik. Dit is ’n goeie idee om belangrike inligting te onderstreep terwyl jy lees. Later as jy soeklees, sal jy daardie inligting makliker raaksien.

Soos hier bo genoem, gaan die storie oor ’n eendbekdier (platypus) wat sukkel om maatjies te maak omdat hy “anders” is. Sy ouma vertel vir hom ’n storie van hoe die eendbekdier nie tot enige groep in die diereryk (animal kingdom) behoort nie. (Die storie wat sy ouma vertel, is gebaseer op ’n mite van die Aborigines van Australië.) Wys vir die leerders uit wie die skrywer (outeur, author) van die storie is (Anrica Mills).

Lees die storie terwyl die leerders in hulle boek volg. Hulle moes tydens die verduideliking van leesstrategieë geraai het waaroor “Elkeen is spesiaal” gaan. Gesels ná die tyd oor of hulle voorspellings (predictions) reg was of nie.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Let wel: Die storie hier onder is langer as wat die KABV vereis. Lees die hele storie vir die leerders en hulle lees slegs die laaste paragraaf op hul eie. (Leerders met beter leesvaardighede sal die hele storie self maklik kan lees.) Lees eers die storie voordat jy vir hulle ’n foto van ’n eendbekdier wys. • •

“Spesiaal” word uitgespreek as “spe-sjie-haal”. Ons kan hoor daar is twee g’s in “waggel” en “giggel” – spreek die g’s lekker hard uit. • Die tj in “maatjies” en “hartjie” klink soos ’n k – “maai-kies” en “har-kie”. • Die eerste e in “bewer” klink soos twee e’s – “bee-wir”. • “Hanglip” word uitgespreek as “hang-lip”, nie “han-glip” nie. Die ng is die nasale ng-klank (soos in “bang”). • Ons hoor amper nie die tweede e in “vriendelik” nie – “vrien-dlik”. • Die ui in “huilerige” moet mooi gerond wees. • “Stemmetjie” se tj klink soos ’n k – “ste-mie-kie”. • Die deelteken in “voëls” laat dit soos oo klink – “vools” (pasop om dit nie soos die Engelse fools te sê nie). • “Spesialer” is die vergrotende trap van “spesiaal” – “spe-sjie-haa-lir”. • “Onthou” klink soos “on-dou”.

Elkeen is spesiaal Anrica Mills

“Nee, jy mag nie saam met ons speel nie! Jy’s nie ’n eend nie!” Edna Eend waggel na haar maatjies toe, wat almal sit en giggel. “Nee, jy mag nie saam met ons speel nie! Jy’s nie ’n bewer nie!” Ben Bewer glip onder die water in met sy stert wat laaste verdwyn. Baie hartseer loop Eddie die eendbekdier huis toe. “Ek gaan nooit maatjies maak nie,” sê hy vir homself. “Dis my simpel bek, vet swempote en snaakse stert. Geen wonder almal lag vir my nie.” Hy stap by die deur in met ’n hanglip. “Wat’s fout, hartjie?” vra Eddie se ouma. “Niks nie, Ouma,” jok Eddie. “My hartjie, ek kan sien iets sit nie lekker nie. Wat’s fout?” vra sy ouma vriendelik. “Niemand wil saam met my speel nie omdat ek so anders lyk!” mompel Eddie in ’n huilerige stemmetjie. “A, ek sien. Kom sit nader, dat Ouma vir jou ’n storie vertel ... Lank gelede het al die diere gedink hulle elkeen is die spesiaalste van almal. Die landdiere het so gedink omdat hulle lekker dik pelse gehad het en baie vinnig kon hardloop. Die voëls het gedink hulle is nóg spesialer omdat hulle kon vlieg en hulle kon eiers lê. Maar toe onthou iemand dat die eendbekdier nie saam met die landdiere óf saam met die voëls hoort nie en almal wou hê dat hy deel van hulle groep moes wees. Die eendbekdier het baie lank daaroor gedink en hy het al die diere bymekaargeroep.

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Afrikaans: Hallo Engels: Hello

Hy het op ’n stomp geklim en gesê: ‘Hallo almal, dankie dat julle gekom het. Ek het besluit om nie deel van enige groep te wees nie.’ Al die diere was geskok en het ’n lawaai gemaak. ‘Luister, asseblief,’ het die eendbekdier geduldig gesê. ‘Elkeen is spesiaal op sy eie manier en ek hoef nie deel van ’n groep te wees om dit te bewys nie. Ek is effens ’n landdier omdat ek ’n pels het, maar ek is ook ietwat ’n voël omdat my vrou eiers lê en omdat ons bekke soos eende het. So ons hoef nie deel van ’n groep te wees om spesiaal te wees nie. Daar’s iets wat ons elkeen spesiaal maak.’” Woordeskat eendbekdier (platypus): soogdier van Australië met ’n bek soos ’n eend, ’n bruin pels, webvoete en ’n breë, plat stert, wat naby water woon. Hulle is so vreemd omdat hulle een van ’n paar soogdiere is wat eiers lê (ons noem hulle “kloakadiere” in Afrikaans en monotremes in Engels) ’n Eendbekdier van bo af. snaakse (in context, strange): vreemd (“snaaks” kan ook ’n sinoniem van “vreemd” wees, waaroor die leerders later in die les leer) geen wonder (no wonder): uitroep om te sê dat jy iets verwag het hanglip: jy is hartseer en dit lyk of jou onderlip hang iets sit nie lekker nie (uitdrukking, something is wrong): iets is fout, iets pla jou mompel (mumble): sag en onduidelik praat sodat jy moeilik is om te verstaan ietwat: ’n meer formele woord vir “effens”

Vertalings

elkeen – everyone spesiaal – special eend – duck maatjies – friends giggel – giggle bewer – beaver glip – slid stert – tail verdwyn – disappeared hartseer – sad bek – beak swempote – fins

hartjie – (in context) dear jok – lied vriendelik – friendly anders – different huilerige stemmetjie – sad voice landdiere – land animals pelse – fur eiers – eggs onthou – remembered hoort – belong stomp – log besluit – decided 27

Eenheid

geskok – shocked lawaai – (in context) became noisy geduldig – patiently

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

manier – way bewys – (in context) prove effens – (in context) a tiny bit

Bespreek die storie. Leerders gesels saam deur byvoorbeeld hande op te steek. Hulle kan later die antwoorde in hul werkboek skryf. Let wel: Die leerders leer in les 3 meer oor die elemente van ’n storie (soos die titel, verhaallyn en karakters), maar hulle behoort hierdie vrae te kan beantwoord. 1.

Wat is die titel van die storie? “Elkeen is spesiaal”

Wie het die storie geskryf? (Wie is die outeur/skrywer?) Anrica Mills

Wat is die hoofkarakter se naam? Eddie (die eendbekdier)

Watter twee soorte diere het gesê hy mag nie saam met hulle speel nie? ’n Eend en ’n bewer

Kan jy onthou wat hulle name is? Elna en Ben

Waaroor gaan die storie? (Wat is die intrige van die storie?) (Help die leerders indien nodig.) Die storie gaan oor ’n eendbekdier wat hartseer is omdat hy nie maats het nie. Sy ouma vertel vir hom ’n storie – dat almal spesiaal is en nie tot ’n groep hoef te behoort om spesiaal te wees nie.

Wat het jy uit die storie geleer? Leerders se eie antwoord. Ons leer dat elkeen spesiaal is en dat jy nie tot ’n groep hoef te behoort om te wys dat jy spesiaal is nie.

Wat is spesiaal omtrent jou? Leerders kan hieroor gesels en redeneer (hulle gesels hieroor met mekaar). Maak seker dat die leerders nie lelik met mekaar is nie (make sure they aren’t mean towards each other).

outeur – author

Aktiwiteit 11: Beantwoord vrae 20 minute

Leerders probeer om die hele “Elkeen is spesiaal” op hul eie te lees en beantwoord die vrae in hul werkboek. (Help die leerders wat sukkel om die hele storie te lees.) Gaan saam met hulle deur die vrae en verduidelik vrae wat hulle nie verstaan nie. Dit is belangrik om nie vir hulle die antwoorde te gee nie – hulle moet self by die antwoord uitkom. © Optimi

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Sit die prentjies in die regte volgorde soos wat dit in die storie gebeur. (Skryf die nommers van die prentjies in die regte volgorde.) Hier onder is die prentjies in die regte volgorde, met die nommers soos wat dit in die handleiding is.

1.4

1.3

1.2

1.5

1.1

Wie het vir Eddie ’n storie vertel om hom te laat beter voel (to make him feel better)? Sy ouma / Ouma

Voltooi die karakters se name en rangskik die name dan in alfabetiese volgorde.

Eddie

Ben

Edna

Ouma

Alfabetiese volgorde: Ben, Eddie, Edna, Ouma Let wel: Ouma word op twee plekke in die storie as ’n eienaam gebruik – “‘Niks nie, Ouma,’ jok Eddie.” Die hoofletter dui aan dat dit ’n eienaam is, nie ’n soortnaam nie. In die sin: “... vra sy ouma vriendelik” is “ouma” ’n soortnaam. (Leerders leer later in die les oor die soorte selfstandige naamwoorde.) 29

Eenheid

Fasiliteerdersgids 1/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Watter twee groepe diere wou hê dat Eendbekdier deel van hulle moes wees? Landdiere en voëls

Waarom het die voëls gedink dat hulle baie spesiaal is? Leerders se eie woorde. Hulle kon vlieg en kon eiers lê.

6. 7. 8.

9. 10.

waar – true Is die stelling waar of onwaar? Waarom sê jy so? onwaar – false Eendbekdier het dadelik ’n besluit geneem. Onwaar. Daar staan dat hy lank daaroor gedink het. / Daar staan: “... het baie lank daaroor gedink ...” Let wel: By “waar/onwaar”-vrae hoef die leerders nie uit die teks aan te haal nie. Hulle moet wel in latere grade uit die teks aanhaal as motivering. Indien daar aangehaal word, moet die woorde uit die teks tussen aanhalingstekens wees.

Waarom sê Eendbekdier dat hy spesiaal is? Leerders se eie woorde. Hy sê dat hy deels landdier, deels voël is, en nie tot ’n groep hoef te behoort om spesiaal te wees nie. Wat is die woorde in Afrikaans? Soek in die storie.

8.1 8.2 8.3 8.4

special – spesiaal laugh – lag (“giggel” kan ook aanvaar word, hoewel die regte woord eintlik “lag” is) grandma – ouma friendly – vriendelik

Hou jy van die storie? Waarom of waarom nie? Leerders se eie antwoord.

Dink jy almal is spesiaal? Waarom of waarom nie? Leerders se eie antwoord. Hulle kan hieroor gesels. Vir die nuuskieriges: Soek die meervoud van die soorte diere wat in die storie is, in die blokkie. Skryf eers die meervoud langs die woord neer.

Let wel • Die leerders hersien later in die les die meervoudsreëls wat hulle in die Grondslagfase geleer het. Hulle behoort die meervoude in die blokkie op te spoor. • In blokkiesraaisels en woordsoeke word skryftekens (soos die ë in “voëls” weggelaat). Dit is wel verpligtend in die spelling van die woord.