Issuu

Í5$È-E-EAT-SG03mÎ

A T -

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL HANDLEIDING 3/4 Graad 4

Afrikaans Eerste Addisionele Taal Handleiding 3/4

Aangepas vir KABV

L van Niekerk

2 1 0 4 - E - E AT- S G 0 3

Í5$È-E-EAT-SG03mÎ

Graad 4

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Inhoudsopgawe

LESELEMENTE..............................................................................................................................................1 JAARPLAN......................................................................................................................................................2 EENHEID 3: Week 1 – 2..............................................................................................................................4 Les 10: Geheime skatte................................................................................................................................................. 4 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.............................................................................................5 Aktiwiteit 208: Luister na ’n storie.......................................................................................................... 6 Aktiwiteit 209: Vertel die storie oor....................................................................................................... 7 Aktiwiteit 210: Beskryf ’n plek.................................................................................................................. 7 Aktiwiteit 211: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................... 7 Aktiwiteit 212: Lees hardop....................................................................................................................... 7 AFDELING 2: LEES EN KYK.........................................................................................................8 Aktiwiteit 213: Lees ’n storie..................................................................................................................... 8 Aktiwiteit 214: Beantwoord vrae...........................................................................................................10 Aktiwiteit 215: Rolspel...............................................................................................................................11 Aktiwiteit 216: Homonieme en homofone.........................................................................................12 Aktiwiteit 217: Woordsoorte...................................................................................................................15 Aktiwiteit 218: Direkte en indirekte rede..........................................................................................16 Aktiwiteit 219: Skryftekens: Die koppelteken..................................................................................17 Aktiwiteit 220: Lees ’n boekresensie....................................................................................................19 Aktiwiteit 221: Punktuasie.......................................................................................................................21 Aktiwiteit 222: Lees ’n dialoog................................................................................................................22 Aktiwiteit 223: Selfstandige lees............................................................................................................23 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................... 24 Aktiwiteit 224: Skryf ’n dialoog..............................................................................................................24 Aktiwiteit 225: Skryf ’n beskrywing.....................................................................................................24 Aktiwiteit 226: Skryf ’n boekresensie..................................................................................................25 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................... 26 Aktiwiteit 227: Hersiening........................................................................................................................26 Aktiwiteit 228: Speltoets...........................................................................................................................27 Aktiwiteit 229: Skryf in jou eie woordeboek....................................................................................28

EENHEID 3: Week 3 – 4........................................................................................................................... 29 Les 11: Vreemde vlieënde voorwerpe.................................................................................................................29 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.......................................................................................... 30 Aktiwiteit 230: Gesels met ander...........................................................................................................30 Aktiwiteit 231: Luister na ’n inligtingsteks........................................................................................32 Aktiwiteit 232: Vertel ’n storie................................................................................................................32 Aktiwiteit 233: Lees hardop.....................................................................................................................33 Aktiwiteit 234: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................34 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 35 Aktiwiteit 235: Lees ’n inligtingsteks...................................................................................................35 Aktiwiteit 236: Beantwoord vrae...........................................................................................................37 Aktiwiteit 237: Sinsoorte...........................................................................................................................37

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 238: Veelvoudige sinne.........................................................................................................39 Aktiwiteit 239: Tydsvorme.......................................................................................................................41 Aktiwiteit 240: Lees ’n oorvertelling....................................................................................................41 Aktiwiteit 241: Ontkenning......................................................................................................................43 Aktiwiteit 242: Lees ’n kennisgewing..................................................................................................45 Aktiwiteit 243: Idiome................................................................................................................................48 Aktiwiteit 244: Afkortings en skryftekens.........................................................................................49 Aktiwiteit 245: Selfstandige lees............................................................................................................50 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................... 51 Aktiwiteit 246: Maak ’n opsomming.....................................................................................................51 Aktiwiteit 247: Maak ’n plakkaat...........................................................................................................51 Aktiwiteit 248: Skryf ’n beskrywende opstel....................................................................................52 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................... 53 Aktiwiteit 249: Hersiening........................................................................................................................53 Aktiwiteit 250: Speltoets...........................................................................................................................54 Aktiwiteit 251: Skryf in jou eie woordeboek....................................................................................55

EENHEID 3: Week 5 – 6........................................................................................................................... 56 Les 12: Boomhuise.......................................................................................................................................................56 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.......................................................................................... 57 Aktiwiteit 252: Luister na ’n storie........................................................................................................57 Aktiwiteit 253: Lees hardop.....................................................................................................................58 Aktiwiteit 254: Luister na ’n gedig........................................................................................................59 Aktiwiteit 255: Klanknabootsing...........................................................................................................60 Aktiwiteit 256: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................62 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 63 Aktiwiteit 257: Lees ’n storie...................................................................................................................63 Aktiwiteit 258: Beantwoord vrae...........................................................................................................66 Aktiwiteit 259: Die skryf van woorde: los of vas.............................................................................67 Aktiwiteit 260: Saamgestelde sinne......................................................................................................70 Aktiwiteit 261: Ontkenning......................................................................................................................71 Aktiwiteit 262: Selfstandige naamwoorde.........................................................................................72 Aktiwiteit 263: Lees ’n gedig....................................................................................................................73 Aktiwiteit 264: Sinonieme en antonieme...........................................................................................75 Aktiwiteit 265: Spelpatrone: Woorde wat op d/t eindig..............................................................76 Aktiwiteit 266: Sinsoorte...........................................................................................................................77 Aktiwiteit 267: Idiome................................................................................................................................79 Aktiwiteit 268: Selfstandige lees............................................................................................................81 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................... 81 Aktiwiteit 269: Skryf ’n storie (verhalende opstel)........................................................................81 Aktiwiteit 270: Skryf sinne wat rym.....................................................................................................82 Aktiwiteit 271: Skryf dagboekinskrywings.......................................................................................83 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................... 83 Aktiwiteit 272: Hersiening........................................................................................................................83 Aktiwiteit 273: Speltoets...........................................................................................................................85 Aktiwiteit 274: Skryf in jou eie woordeboek....................................................................................85 © Optimi

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

EENHEID 3: Week 7 – 8........................................................................................................................... 86 Les 13: Grawe die geskiedenis op..........................................................................................................................86 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT......................................................................................... 87 Aktiwiteit 275: Luister na ’n inligtingsteks.......................................................................................87 Aktiwiteit 276: Luister na beskrywings..............................................................................................89 Aktiwiteit 277: Lees hardop.....................................................................................................................90 Aktiwiteit 278: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................91 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 91 Aktiwiteit 279: Lees ’n inligtingsteks...................................................................................................91 Aktiwiteit 280: Beantwoord vrae..........................................................................................................95 Aktiwiteit 281: Woordeskat.....................................................................................................................96 Aktiwiteit 282: Woordsoorte...................................................................................................................98 Aktiwiteit 283: Letterlike en figuurlike taalgebruik...................................................................100 Aktiwiteit 284: Lees ’n inligtingsteks................................................................................................101 Aktiwiteit 285: Beantwoord vrae.......................................................................................................105 Aktiwiteit 286: Byvoeglike naamwoorde en bywoorde............................................................106 Aktiwiteit 287: Tydsvorme....................................................................................................................106 Aktiwiteit 288: Lees instruksies..........................................................................................................107 Aktiwiteit 289: Spelpatrone: Woorde met i/ie.............................................................................109 Aktiwiteit 290: Woorde wat verwar..................................................................................................110 Aktiwiteit 291: Selfstandige lees.........................................................................................................111 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED.......................................................................................112 Aktiwiteit 292: Maak visuele tekste..................................................................................................112 Aktiwiteit 293: Skryf ’n beskrywende opstel................................................................................113 Aktiwiteit 294: Skryf instruksies........................................................................................................114 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................115 Aktiwiteit 295: Hersiening....................................................................................................................115 Aktiwiteit 296: Speltoets........................................................................................................................117 Aktiwiteit 297: Skryf in jou eie woordeboek.................................................................................117 EENHEID 3: Week 9 – 10......................................................................................................................118 Les 14: By die teater.................................................................................................................................................118 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.......................................................................................119 Aktiwiteit 298: Luister na ’n toneelstuk..........................................................................................119 Aktiwiteit 299: Rolspel............................................................................................................................120 Aktiwiteit 300: Speel ’n taalspeletjie.................................................................................................122 Aktiwiteit 301: Dra ’n gedig voor........................................................................................................122 AFDELING 2: LEES EN KYK....................................................................................................123 Aktiwiteit 302: Lees ’n toneelstuk......................................................................................................123 Aktiwiteit 303: Beantwoord vrae.......................................................................................................127 Aktiwiteit 304: Lettergrepe...................................................................................................................129 Aktiwiteit 305: Woordbou.....................................................................................................................129 Aktiwiteit 306: Woordsoorte................................................................................................................131 Aktiwiteit 307: Sinsoorte.......................................................................................................................132 Aktiwiteit 308: Direkte en indirekte rede.......................................................................................132 Aktiwiteit 309: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne....................................134

iii

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 310: Spelpatrone..................................................................................................................134 Aktiwiteit 311: Dink na oor tekste.....................................................................................................135 Aktiwiteit 312: Selfstandige lees.........................................................................................................136 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED.......................................................................................136 Aktiwiteit 313: Skryf ’n dialoog...........................................................................................................136 Aktiwiteit 314: Maak ’n plakkaat........................................................................................................137 Aktiwiteit 315: Skryf ’n boekresensie...............................................................................................137 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................138 Aktiwiteit 316: Hersiening....................................................................................................................138 Aktiwiteit 317: Speltoets........................................................................................................................140 Aktiwiteit 318: Skryf in jou eie woordeboek.................................................................................140

WOORDELYSTE.......................................................................................................................................141 BOEKVERSLAE........................................................................................................................................159 BIBLIOGRAFIE.........................................................................................................................................162 BYLAE VIR AKTIWITEITE....................................................................................................................165

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leselemente

LEERDOELWITTE Wat jy aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

AKTIWITEIT

Bevat die kerninhoud en vrae om jou kennis te toets.

WOORDESKAT

Betekenis van moeiliker woorde in tekste.

KERNINHOUD Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

DEFINIEER Definisies van sommige begrippe.

BELANGRIK

Belangrike aspekte om van kennis te neem.

WENKE

Om die begrippe beter te verstaan; om in die leerproses te help.

VIR DIE NUUSKIERIGES Aansporing om die inhoud na te vors of navorsing om algemene kennis uit te brei.

Jaarplan Eenheid

Les

Week

LES 1: Jy is ’n reënboog

1–2

LES 3: Onder my bed ...

5–6

LES 2: Waar wil jy woon?

3–4

LES 4: In die winkel

7–8

LES 5: Taai tongknopers

9 – 10

LES 7: Voor hulle vir ewig verdwyn

3–4

LES 6: Ware vriende

LES 8: Wees werklik, wees jouself

9 – 10

LES 10: Geheime skatte

1–2

LES 12: Boomhuise

5–6

LES 11: Vreemde vlieënde voorwerpe

3–4 7–8

LES 14: By die teater

9 – 10

LES 16: Besoedeling om ons

3–4

LES 15: Wonderhonde

1–2

LES 17: Die towertrui

5–6

LES 18: Vakansie!

7–8

Novembereksamen

9 – 10

Elke eenheid (dus elke kwartaal) is in ’n aparte boek.

5–6 7–8

LES 13: Grawe die geskiedenis op

1–2

LES 9: Speel met sintuie

Junie-eksamen

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Datum begin

Datum voltooi

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Hallo! My naam is Zak. Ek gaan Afrikaans saam met jou aanpak!

• Vra die fasiliteerder as daar iets is wat jy nie verstaan nie. • Doen altyd jou huiswerk. • Soek in die woordeboek as daar ’n woord is wat jy nie verstaan nie. • Lees soveel as moontlik in Afrikaans.

Eenheid

Les 10: Geheime skatte

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

EENHEID 3: Week 1 – 2

Leerdoelwitte In hierdie les gaan jy: • na ’n storie luister en vrae beantwoord • die storie oorvertel • ’n plek beskryf • ’n taalspeletjie speel • hardop lees • ’n storie lees en vrae beantwoord • rolspel doen • ’n boekresensie lees • ’n dialoog lees • selfstandig lees • ’n dialoog skryf • ’n beskrywing skryf • ’n boekresensie skryf • homofone hersien en oor homonieme leer • woordsoorte oefen • direkte en indirekte rede oefen • oor die koppelteken leer • punktuasie oefen • ander taalaspekte hersien

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 1

SECTION 1:

Eenheid

LUISTER EN PRAAT

Aktiwiteit 208: Luister na ’n storie

Interessante feit: In 1993 het die Franse skrywer Max Valentin ’n beeld van ’n uil, wat van goud en silwer gemaak is, iewers in Frankryk weggesteek. Hy het leidrade (clues) in ’n boek gepubliseer, Sur La Trace De La Chouette d’Or (On The Trail of The Golden Owl), maar niemand het die beeld al ooit gevind nie.

Daar is baie skatte (treasures) in die wêreld wat nog nooit gevind is nie, waarvan die Kruger-miljoene een is. Doen navorsing oor hierdie soorte skatte.

Die storie in die les is gebaseer op ’n ware verhaal van ’n Franse man wat ’n beeld (statue) van ’n uil, wat van goud en silwer gemaak is, iewers in Frankryk weggesteek het. Soos in die interessante feit genoem, het hy leidrade in ’n boek gepubliseer (1993). Nog niemand het die beeld opgespoor nie.

Sinonieme vind – opspoor (gevind – opgespoor)

Gesels saam oor avontuurverhale en skatte (adventure stories and treasures). • • •

Ken jy enige stories vol avontuur? Byvoorbeeld in die Indiana Jones-flieks is daar soeke na skatte. Het jy al van verlore skatte gehoor? Watter skatte sal jy graag wil vind? Teken prentjies daarvan.

Luister na die storie wat die fasiliteerder lees. Onthou, jy mag tydens die tweede en derde lees notas maak. Beantwoord die vrae mondelings.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Wat is die titel van die storie? Hoeveel karakters is daar in die storie? Ons weet nie wat die verteller se naam is nie. Wat is sy ouboet se naam? Die storie word uit die jonger boetie se oogpunt vertel. Hoe weet jy dit? Waar speel die storie af? Wat soek hulle daar? Beskryf die grot in drie woorde. 5

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Voltooi die sinne deur die woorde in die blokkie te gebruik. skaduwees

slymerige

fladder weg en ons fakkels gooi

vlermuise

teen die

mure van die grot.

Toe hulle die skedel gekry het, is daar vertel hoe die skatte in die grot beland het. Kies die regte woord tussen hakies. Die koning van die (Spaanse / Muisca-) stam het goue skatte van hierdie strand af in die see gegooi. Bonus: Watter intensiewe vorm kom daar in die storie voor?

10. Wat is in die opening in die rots?

Aktiwiteit 209: Vertel die storie oor Werk saam met ’n maat (of groep) en vertel deel 1 van “Die goue uil” oor. Julle moet maak of julle die storie vir iemand vertel wat dit nog nooit gehoor het nie. Gebruik die prentjies hier onder – sit dit eers in die regte volgorde. Skryf 1 tot 5 in die blokkies langsaan die prentjies.

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Oefen dan om die storie oor te vertel. Onthou, daar moenie baie detail wees nie, slegs die hoofpunte.

Eenheid

Die oorvertelling moet vloeiend in ’n paragraaf wees – julle moet dus verbindingswoorde gebruik. Vertel dan wat jy dink verder in die storie gaan gebeur.

Aktiwiteit 210: Beskryf ’n plek Beskryf hoe die grot in die storie lyk. Sluit soveel as moontlik detail in wat in die storie gegee word. Jy moet ook byvoeglike naamwoorde uit die storie en jou eie byvoeglike naamwoorde gebruik. Teken ook ’n prentjie van die grot. Jy kan ekstra detail bysit, byvoorbeeld hoe die klein diertjies lyk wat onder die karakters se voete wegskarrel.

Aktiwiteit 211: Speel ’n taalspeletjie Luister na die fasiliteerder se instruksies en speel saam.

Aktiwiteit 212: Lees hardop Oefen om die deel uit “Die goue uil” hardop te lees. Kyk weer na die wenke van die vorige lesse. Werk saam met ’n maat en gee mekaar ’n punt. 1 – glad nie

2 – kan verbeter

3 – soms

Kriteria Het jy die woorde reg uitgespreek? Het jy vlot en met gevoel gelees? Het jy die leestekens gehoorsaam? Het jy oogkontak met die gehoor gemaak?

4 – meestal

5 – uitstekend

Punt (omkring) 1 | 2 | 3 | 4 | 5 1 | 2 | 3 | 4 | 5 1 | 2 | 3 | 4 | 5 1 | 2 | 3 | 4 | 5

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

“Klink maklik genoeg vir seerowers soos ons,” spot Pierre terwyl hy in die vlak water spring en die bootjie goed anker – dit sal nie ’n goeie ding wees as die bootjie wegdryf nie ... Ons beplan dit al maande lank, bestudeer kaarte en probeer die raaisel ontsyfer. Ons loop na die grot toe. Dis pikdonker, koud en ruik klam. Vlermuise fladder weg en ons fakkels gooi skaduwees teen die slymerige mure van die grot. Klein diertjies skarrel weg onder ons voete. Ons loop in die donker grot in en soek rond met ons fakkels. Woordeskat fakkels (torches): ’n stok met ’n brandende vlam aan een punt, wat lig maak

Vertalings seerowers – pirates spot – (in context) tease anker (ww.) – anchor (verb) ontsyfer – decypher grot – cave

AFDELING 2

klam – dank vlermuise – bats skaduwees – shadows slymerige – slimy skarrel – scurry

LEES EN KYK

Aktiwiteit 213: Lees ’n storie Jy het in afdeling 1 voorspel wat verder in die storie gaan gebeur. Vertel kortliks weer wat jy dink gaan gebeur. Lees nou deel 2 van “Die goue uil”.

As jy sukkel om ’n woord uit te spreek, verdeel dit in lettergrepe. Oefen om die woord stadig te sê, en sê dit al vinniger totdat jy die woord mooi kan uitspreek. • Dit klink of daar ’n w in “goue” is – “gou-wi”. • Die Muiscas is ’n stam wat werklik bestaan het en word uitgespreek as “Moe-jies-kas”. • Die o in “oniks” klink lank – “oo-niks”. • “Kalm” word uitgespreek as “ka-lim”. •

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Die goue uil (deel 2) Anrica Mills

Daar is ’n klomp items in die kissie – goue munte, goudklonte so groot soos eiers, goue armbande en juwele, goue ornamente ... Dit glinster in die lig. En ook ’n goue uil. “Is dit wat ek dink dit is?” Pierre staar half oopmond in verwondering en haal die goue uil uit die boks. Die goue uil was heilig vir die Muiscas. Dit was ’n simbool van wysheid, waaraan slegs die koning kon raak. “Ek dink dit is!” Ek is verstom. Die goue uil se uitgespreide vlerke en sy oë van oniks glinster in die lig van Pierre se fakkel. Pierre draai om en skop die skedel per ongeluk. Dit val op ’n rots en versplinter. Daar is ’n doodse stilte. “Nee!” ’n Koue vrees spoel oor my, wat vir my sê ons is in gevaar. Ek gryp Pierre se arm en begin hardloop. My voet gly op wat soos los klippe voel. My fakkel skyn daarop en ek sien dis nie klippe nie, maar honderde skedels. Ander seerowers? Ek wil eerder nie daaraan dink nie. So vinnig en versigtig as wat ons kan, kom ons uit die grot. Buite het die kalm dag in ’n woedende storm verander. Ons bootjie skommel wild rond op die water. “Ons moet die uil hier los!” skree ek in die huilende wind, “anders word ons dalk deel van daai hoop skedels!” Die golwe word al hoe groter en die wind waai al harder. Dit lyk nie of Pierre my gehoor het nie. Ek gryp die uil uit sy hande en hardloop terug in die grot in. Ek sit die uil terug in die houtkissie, kyk ’n laaste keer daarna, sit dit terug in die opening en hardloop uit die grot. Die storm het bedaar en die see is weer kalm. “Wel, dit was nou ’n mors van tyd,” Pierre lyk glad nie gelukkig nie, maar hy weet ons moes die uil terugsit. “Kom, Ouboet, laat ons hier wegkom. Darem het ons nou ’n goeie storie om te vertel!” Woordeskat goudklonte (gold nuggets): stuk goud soos wat dit in die natuur voorkom oniks (onyx): gestreepte halfedelsteen (’n pragtige steen van groot waarde, wat veral vir juwele gebruik word)

Vertalings ’n klomp – a few kissie – little chest armbande – bracelets juwele – jewellery ornamente – ornaments

glinster – glistening staar – stare in verwondering – in amazement heilig – sacred simbool – symbol 9

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

versigtig – carefully kalm – calm woedende – raging skommel – (in context) bounces huilende – howling bedaar – subsides

verstom – speechless uitgespreide – spread out skedel – skull versplinter – shatter doodse stilte – deadly silence vrees – fear gevaar – danger

Gesels saam oor deel 2 van die storie. Skryf die antwoorde later in jou werkboek.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Wie is die twee karakters in die storie? Wie het die storie geskryf? Wat is in die houtkissie? Wat was heilig vir die Muisca-stam? Wat gebeur as die skedel breek (versplinter)? Wat beteken “doodse stilte”? Die verteller gly op ’n hoop skedels. Waar dink jy kom dit vandaan? Waarom dink die verteller dat hulle die uil daar moet los? Wat gebeur as die uil terug is in die kissie? Wat bedoel die verteller met sy laaste woorde: “Darem het ons nou ’n goeie storie om te vertel!”?

Bonus • Het jy van die storie gehou? Verduidelik. • Is daar enige iets wat jy omtrent die storie sou verander? Verduidelik.

Aktiwiteit 214: Beantwoord vrae Lees weer deel 2 van “Die goue uil” en beantwoord die vrae in jou werkboek. 1. 2.

Som kortliks op wat in deel 2 van die storie gebeur. Onthou, jy moet net die hoofgebeure gee.

Soeklees om die antwoorde te kry. Onthou, jy soek na spesifieke woorde in die teks om die antwoord op te spoor. 2.1 Waarvan is die uil se oë gemaak? 2.2 Vir wie was die goue uil heilig? 2.3 Wie sê: “Wel, dit was nou ’n mors van tyd.”?

Uit wie se oogpunt word die storie vertel?

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

4. 5. 6.

Eenheid

In paragraaf 2 staan dat Pierre “in verwondering” na die goue uil staar. Waarom staar hy in verwondering? Waarom skommel die bootjie op die water? Gee die trappe van vergelyking van “kalm”.

Watter woord skryf ons altyd voor die oortreffende trap (grootste/laaste trap)?

Jy het al oor afleidings geleer. Sê waaruit die volgende woorde gebou is. 7.1 huilende = 7.2 wysheid = 7.3 seerower =

Voltooi die voorsetsels in vaste verbindings.

Gee die antoniem van:

8.1 8.2

Jy het al geleer wat “wys” beteken. Wat dink jy beteken “wysheid” dan?

verwondering ongeluk

8.1 groot 8.2 oopmond

8.3 koue 8.4 los

10. Identifiseer die byvoeglike naamwoord in die sin: Daar is ’n doodse stilte.

Bonus • Pierre haal die goue uil uit die kissie. Wat is die homofoon van “haal” en wat beteken dit? • Kies die regte woord om die sin te voltooi: Dit is ’n goue uil. Die uil is van (goud / gout) gemaak.

Aktiwiteit 215: Rolspel Jy en twee maats het in les 8 rolspel as hase gedoen. Kyk weer saam na die wenke. Wenke vir rolspel • • • • •

Leef jouself in die karakter in (verbeel jou jy is die karakter). Gebruik die regte stemtoon (is jou karakter hartseer, kwaai of agterdogtig?). Jou gesigsuitdrukking moet by jou stemtoon pas. Kyk na die dele tussen hakies. Gebruik die regte bewegings. Praat hard, duidelik en met selfvertroue (maar moenie skree nie).

Werk saam met ’n maat en voer ’n deel van die storie op. Julle moet jul eie weergawe van die storie skryf. Dit moet dus op die storie gebaseer wees, maar die gebeure en dialoog hoef nie dieselfde te wees nie. Die toneel wat julle skryf, kan in vandag se tyd afspeel.

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Julle moet ook vir die verteller ’n naam gee (omdat sy naam nie in die storie gegee word nie). Die toneel wat julle opvoer, moet min of meer 1½ minuut lank wees. Julle moet rekwisiete (props) gebruik om die karakters meer lewendig en geloofwaardig (credible) te maak. Julle kan dus soos seerowers aantrek, items gebruik wat ’n fakkel voorstel (of ’n fakkel uit papier maak), ens. Julle kan die raamwerk hier onder gebruik en dit verder skryf, maar julle hoef dit nie te gebruik nie. Die verteller in die storie se naam hoef ook nie Chris te wees, soos hier onder, nie.

Onthou, die dele in kursief is die scenario en die karakters se bewegings/optrede. Twee broers, Chris en Pierre, is op soek na ’n skat in ’n grot. Hulle staan in ’n donker grot en elkeen hou ’n fakkel vas. Vlermuise vlieg rond. Pierre: (Kyk rond.) Ek weet nie of ons iets in hierdie donkerte sal opspoor nie ... Chris:

Ons sal, ek’s seker daarvan. (Beweeg sy fakkel rond om lig te werp.)

Chris:

Ek was die vorige keer reg, was ek nie?

Pierre: Pierre: ...

Altyd die positiewe een, nè? (Lag.) ...

Aktiwiteit 216: Homonieme en homofone Jy het in les 7 oor homofone geleer. Wat is homofone nou weer? Voltooi die sin: , maar verskillend

Homofone is woorde wat dieselfde word.

Ons kry ook homonieme. Dit is woorde wat dieselfde gespel en uitgespreek word, maar dit het verskillende betekenisse.

Kyk na die spotprent op die volgende bladsy. Kan jy die homoniem in die spotprent raaksien? Die fortuinverteller (fortune teller) praat met die palmboom. © Optimi

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Homonieme en homofone (Homophones and homonyms) Homonieme is woorde wat dieselfde gespel en uitgespreek word, maar verskillende betekenisse het.

Voorbeeld • Pierre is in ’n haas om by die skat uit te kom. (om haastig te wees) • Hulle moet nou haas daar uitkom. (binnekort, amper) • Daar hop ’n haas verby. (grysbruin knaagdier met ’n pelsagtige haarbedekking, gesplete bolip, kort stertjie en lang agterbene) • Hulle eet beeshaas. (filet, sagte vleis van byvoorbeeld ’n bees) Hoe verskil homonieme en homofone?

Uitspraak Spelling Betekenis Voorbeeld

Homoniem

Homofoon

Klink dieselfde Dieselfde

Klink dieselfde

Verskil

Die weer is weer guur.

Die broers moet moed hou.

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Voorbeelde van homonieme

haas (in a hurry)

haas (rabbit)

Teken jou eie homoniem in die oop blokkies.

Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Werk saam met ’n maat en gesels oor die spotprent.

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

1.1 Sien julle die homoniem raak? Verduidelik wat die woord alles beteken (daar is meer as twee betekenisse). Gebruik ’n woordeboek.

1.2 Verduidelik die grappie in die spotprent.

Identifiseer die homofoon in die spotprent. Gee ook die Engelse vertaling van hierdie woord en sy homofoon.

Maak sinne met die homonieme sodat die betekenis duidelik is en gee ook die Engelse woord. Die woorde kom uit die storie in die les. 3.1 palm 3.2 ken 3.3 spoel

3.4 arm 3.5 waai

Aktiwiteit 217: Woordsoorte Lees die paragraaf en beantwoord die vrae oor woordsoorte in jou werkboek. “Ons moet die uil hier los!” skree ek in die huilende wind, “anders word ons dalk deel van daai hoop skedels!” Die golwe word al hoe groter en die wind waai al harder. Dit lyk nie of Pierre my gehoor het nie. Ek gryp die uil uit sy hande en hardloop terug in die grot in. Ek sit die uil terug in die houtkissie, kyk ’n laaste keer daarna, sit dit terug in die opening en hardloop uit die grot. Die storm het bedaar en die see is weer kalm.

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Watter woordsoort is die onderstreepte woorde?

Skryf die sinne oor en onderstreep die byvoeglike naamwoorde en bywoorde.

Skryf die sinne oor en vul ’n byvoeglike naamwoord in. Jy moet ander byvoeglike naamwoorde as in deel 2 van die storie gebruik.

1.1 ons 1.2 moet 1.3 uil 1.4 skree 1.5 huilende 1.6 anders

1.7 van 1.8 hoop 1.9 die 1.10 groter 1.11 Pierre 1.12 kalm

So vinnig en versigtig as wat ons kan, is ons uit die grot. Buite het die kalm dag in ’n woedende storm verander. Ons bootjie skommel wild rond op die water.

3.1 Ons moet die uil hier los. 3.2 Ek skree in die wind. 3.3 Die golwe is . 3.4 Die storm het bedaar. 3.5 Ek hardloop uit die grot.

Maak sinne met die bywoorde. 4.1 vinnig 4.2 haastig 4.3 soms 4.4 dadelik 4.5 binne

Aktiwiteit 218: Direkte en indirekte rede Daar is baie direkte rede in “Die goue uil”. Onderstreep al die direkte rede in deel 2 van die storie. Hoe weet ons nou weer dit is direkte rede? Onthou jy nog hoe om tussen die direkte en indirekte rede om te skakel?

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Direkte en indirekte rede •

Onthou, as ons van die direkte rede na die indirekte rede omskakel of andersom, is daar leestekens wat verander.

•

Daar is ook voornaamwoorde, bywoorde en (soms) hulpwerkwoorde wat verander.

•

Die tydsvorm bly dieselfde, byvoorbeeld: “Die uil is heilig,” sê ek. Ek sê dat die uil heilig is. “Die uil is heilig,” het ek gesê. Ek het gesê dat die uil heilig is. Gebruik altyd die werkwoord wat gegee word.

Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Skryf die woorde in die indirekte rede.

Skryf die sinne oor in die direkte rede. Skryf die spreker se naam elke keer ná die woorde.

Onthou “dat” of “of” by die indirekte rede

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

“Wat sê die raaisel?” vra Pierre. “Jy ken dit uit jou kop uit,” het ek gesê. Ek sê: “Ek sal dit herhaal.” “Dit klink maklik genoeg,” het Pierre gespot. “Haal dit uit, Pierre!” sê ek opgewonde.

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Pierre vra of dit die goue uil is. Kyk mooi na hoe die woorde Ek het uitgeroep dat dit die goue uil is. gesê word, byvoorbeeld Ek het mismoedig gesê dat die skedel versplinter het. “mismoedig”. Ek roep uit dat die skedel gebreek het. Ek skree oor die huilende wind dat ons die uil daar moet los.

Julle het vroeër in die les rolspel gedoen. Skryf die karakters se woorde uit die teks neer wat julle geskryf het. Skryf dit as direkte rede, byvoorbeeld: Pierre sê: “Dit was erg.” Wissel dit af met die spreker se naam voor en ná die woorde.

Aktiwiteit 219: Skryftekens: Die koppelteken Onthou jy al die leestekens en skryftekens waaroor jy hierdie jaar geleer het? Jy gaan nou oor die laaste skryfteken vir die jaar leer: die koppelteken (-).

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Skryftekens: Die koppelteken (-) (hyphen) Die koppelteken is ’n skryfteken wat help om woorde makliker te lees en ook om skryffoute uit te skakel. Samestelling met

Samestelling met

opeenhoping van vokale

-hulle

see-eend

Ma-hulle

bo-op

Pierre-hulle

na-aap

Oupa-hulle

Om te wys ’n woord

Eiename met ’n wind-

is uitgelaat voor- en nadele (voordele en nadele)

honde- en katkos (hondekos en katkos)

rigting of byvoeglike naamwoord

Pretoria-Noord Noord-Indië Klein-Karoo

Woorde wat herhaal

Samestelling met syfers,

word

simbole en afkortings

sing-sing

2 ℓ-bottel

voel-voel

Samestelling met

A-span

lag-lag

eiename

11-jarige

Muisca-stam Pixar-rolprent Samsung-slimfoon

Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Skryf die woorde oor met koppeltekens op die regte plekke.

Soek in ’n koerant/tydskrif na woorde wat ’n koppelteken in het. Plak dit in jou werkboek en skryf langsaan waarom die koppelteken in die woord is.

1.1 1.2 1.3 1.4

Muisca stam Pierre hulle TV skerm voel voel

1.5 1.6 1.7 1.8

een en dertig Wes Kaap x strale o. 10 rugbyspan

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Aktiwiteit 220: Lees ’n boekresensie Het jy al ’n resensie (review) gelees of in ’n koerant gesien? ’n Resensie is iemand se mening (opinion) oor byvoorbeeld ’n boek, fliek of restaurant. Hulle vertel oor die boek, fliek of restaurant en sê wat hulle daarvan dink. Kyk saam na die kenmerke van ’n resensie.

• • • •

’n Resensie is iemand se mening oor ’n boek wat hy/sy gelees het (of ’n fliek, toneelopvoering, restaurant, gebeurtenis, produk, ens.).

Die resensent (die persoon wat die resensie skryf) lewer kommentaar oor die boek en wil jou nuuskierig maak om dit ook te lees (of nie). Die doel van die resensie is om die lesers se mening te beïnvloed (influence your opinion). Die skrywer se mening is gewoonlik reeds duidelik in die titel van die resensie. In ’n resensie van ’n boek, fliek of toneelopvoering word die storielyn kortliks bespreek, maar nie in detail nie – jy moenie die storie weggee nie (do not spoil the plot).

Watter inligting is in ’n boekresensie? • Die naam van die boek, die outeur (skrywer) en soms die uitgewer (publisher). • Die genre en vir watter ouderdomme die boek is. • ’n Kort opsomming van die intrige. • Soms die datum waarop die boek uitgegee is of bekendgestel gaan word. • Soms word gesê hoeveel die boek kos (prys).

Hoe lyk ’n boekresensie? • Die eerste paragraaf gee die name van die belangrikste aspekte, soos die titel van die boek, die skrywer en die hoofkarakters. • Die tweede paragraaf is die liggaam waar die storielyn gegee word en die leser van die resensie lus gemaak word om die boek te lees. • Die derde paragraaf (of slotparagraaf) gee ’n algemene indruk oor die boek, asook jou laaste indrukke en aanbevelings. Lees die boekresensie op die volgende bladsy. “Vasgenael” word uitgespreek as “vas-gi-naal”.

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Boek: Sanri Steyn – Die spookmeisie van Raaiselfontein

Titel en datum waarop die resensie geskryf is

4 Augustus 2015

Sanri Steyn droom daarvan om eendag ’n wêreldberoemde joernalis te word. Sy het nie verniet haar eie koerant, die Raaiselfontein Gazette, begin nie. Sy en haar vriend Markus beleef allerlei vreemde avonture op Raaiselfontein.

Inleiding

Sanri is teen hierdie tyd gewoond daaraan dat vreemde dinge op Raaiselfontein gebeur. Toe brille links en regs begin wegraak, kry sy dadelik snuf in die neus. Dan maak Sanri en Markus Prikkel kennis met ’n spookmeisie – en sy het hulle hulp nodig. Die humor, grillerige temas en fantastiese illustrasies sal seuns en meisies vasgenael hou! Boek se voorblad

Aanbeveling en meer inligting

Die spookmeisie van Raaiselfontein is nommer 4 in Theresa van Baalen se Sanri Steyn-reeks. (Verwerk: bit.ly/2rIhMzt)

Woordeskat allerlei: van alle soorte snuf in die neus (uitdrukking, get wind of something): die indruk kry dat iets verkeerd is, dat iets geheim gehou word vasgenael (captivated): jy kan nie die boek neersit nie, so goed is dit, die boek hou jou aandag

Vertalings wêreldberoemde – world-renowned brille – glasses spookmeisie – ghost girl

humor – humour grillerige – creepy fantastiese – fantastic

Kan jy die volgende in die resensie hier bo sien? • • • •

Die titel van die resensie is die boek se titel, sodat die leser weet waaroor die resensie is. Die datum waarop die resensie geskryf is, word onder die titel gegee. Daar is ’n foto van die boekvoorblad (cover page) sodat die leser weet hoe die boek lyk. In die inleiding (paragraaf 1) word ons ’n bietjie van die hoofkarakter (Sanri Steyn) vertel en waaroor die boekreeks gaan.

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

• • •

Eenheid

In paragraaf 2 word daar uitgebrei oor die spesifieke boek in die reeks (Die spookmeisie van Raaiselfontein). Hierdie paragraaf is die prikkel – dit maak die leser lus om die boek te lees. Paragraaf 3 probeer die leser oorreed om die boek te lees/koop – dit is die aanbeveling. Die resensent sê dat beide seuns en meisies die humor, temas en illustrasies sal geniet (dus die teikenmark – target audience). Die laaste paragraaf gee meer inligting oor die boekreeks.

Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1. 2. 3. 4. 5.

Waaroor is die resensie? Wanneer is die resensie geskryf? Wie het die boek geskryf wat resenseer (reviewed) word? Wie dink jy is die hoofkarakters in die boek as jy die inleiding lees? Lees weer paragraaf 2. Maak die paragraaf, veral die laaste sin, jou lus om die boek te lees? Verduidelik. 6. Waarom dink jy is daar ’n foto van die boekvoorblad? 7. Dink jy dit is ’n goeie resensie of nie? Gee ’n rede vir jou antwoord. 8. Is die resensie positief of negatief? Waarom sê jy so? 9. Het die resensie jou lus gemaak om die boek te lees? 10. Is daar iets wat jy nog by die resensie sou insluit? Verduidelik.

Aktiwiteit 221: Punktuasie Jy oefen alle punktuasie (hoofletters, leestekens en skryftekens) en afkortings in hierdie aktiwiteit. Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Skryf die leestekens en skryftekens neer en gee die simbool. Sorteer dit dan onder die opskrifte “Leestekens” en “Skryftekens” in ’n tabel, soos hier onder gewys. Jy kan al die leestekens en al die skryftekens ook in verskillende vorms skryf. 1.1 Punt 1.2 Uitroepteken 1.3 Koppelteken 1.4 Dubbelpunt 1.5 Komma

1.6 Vraagteken 1.7 Deelteken 1.8 Aanhalingstekens 1.9 Kappie

Leestekens

Skryftekens

Punt .

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Waar gebruik ons hoofletters?

Skryf die sinne oor met die regte punktuasie.

Bonus: Saam met watter lidwoord is die tweede woord van die sin ’n hoofletter? 3.1 die goue uil was heilig vir die muisca stam 3.2 is dit wat ek dink dit is vra pierre 3.3 daars baie verlore skatte in die wereld die goue uil die skat van Lima en die Kruger miljoene, om maar ’n paar te noem 3.4 ek skree gaan bere die uil 3.5 pierre sou fotos geneem het indien kameras daardie tyd bestaan het

Aktiwiteit 222: Lees ’n dialoog Jy het in les 8 en vroeër in hierdie les rolspel gedoen. Die formaat van die toneel is soos ’n dialoog. Kan jy onthou hoe die formaat lyk?

Skryf die scenario van die dialoog hier onder in jou werkboek, asook die eerste twee spreekbeurte. Wys die kenmerke uit – omkring die dubbelpunt, wys die scenario uit, ens. Jy kan die kenmerke ook elkeen met ’n ander kleur skryf. Lees die dialoog dan saam.

Twee broers, Chris en Pierre, is op soek na ’n skat in ’n grot. Hulle staan in ’n donker grot en elkeen hou ’n fakkel vas. Vlermuise vlieg rond. Pierre: (Kyk rond.) Ek weet nie of ons iets in hierdie donkerte sal opspoor nie ... Chris:

Ons sal, ek’s seker daarvan. (Beweeg sy fakkel rond om lig te werp.)

Chris:

Ek was die vorige keer reg, was ek nie?

Pierre: Pierre:

Altyd die positiewe een, nè? (Lag.)

(Met groot oë.) Wag, kyk daar! (Pierre en Chris staar na ’n skedel in ’n hoek.)

Chris: (Verstom.) Haal dit uit!

Pierre: (Loop stadig na die skedel toe en lig dit op. Daar is ’n houtkissie agter die skedel, wat Pierre uithaal.) Vat so aan. (Hy gee die houtkissie vir Chris.) Chris: © Optimi

(Maak die houtkissie stadig oop, sy oë is groot toe hy sien wat daarbinne is.) Kyk al die goud! En die goue uil! 22

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Kyk na die formaat van ’n dialoog en kyk dan weer na die dialoog op die vorige bladsy – sien jy al die punte hier onder in die dialoog raak? Die formaat van ’n dialoog • • • • • •

Die dialoog begin gewoonlik met ’n kort opsomming van die scenario. Die direkte rede word gebruik – dit is iemand se woorde soos wat hulle dit sê. Die karakters se name is aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt. Daar is geen aanhalingstekens nie. Die karakters se woorde is onder mekaar, ’n ent van die name af weg. (Trek ’n lyn met ’n liniaal en potlood, sodat al die woorde presies onder mekaar begin. Vee die lyntjie later weer uit.) Karakters se bewegings is tussen hakies en kursief. (Skryf dit net tussen hakies, maar ook kursief as jy dit op ’n rekenaar tik. Dit is belangrik by ’n drama/toneelstuk, wat later behandel word.) Daar is ’n reël oop tussen karakters se woorde (spreekbeurte).

Beantwoord die vrae in jou werkboek.

1. 2. 3. 4.

Waaroor gaan die dialoog? Wat is die woorde tussen hakies, wat kursief is? Waarom is daar ’n paragraaf aan die begin van die dialoog? In watter tekssoort (genre) word die formaat van ’n dialoog gebruik?

Aktiwiteit 223: Selfstandige lees Gesels oor die storie in die les. Het jy daarvan gehou of nie? Waarom?

Vertel ook van die boek (of ander tekste) wat jy in kwartaal 2 selfstandig gelees het – gee ’n kort, mondelingse resensie.

Eenheid

Begin ook om ’n nuwe boek te lees en vul die vorm in. Titel Outeur Hoofkarakters Ruimte

AFDELING 3

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Waaroor gaan die boek (intrige)? Vertel in twee sinne. Geniet jy die boek? Waarom/waarom nie?

SECTION 3: SECTION 3:

SKRYF EN AANBIED

Aktiwiteit 224: Skryf ’n dialoog Verbeel jou jy en ’n maat soek na ’n skat. Skryf die dialoog tussen julle neer. Jy moet eers dink oor wat gebeur en dan aan die dialoog dink.

• • •

Die dialoog moet 50 tot 60 woorde wees, met ’n scenario aan die begin. Gebruik die regte formaat en die regte leestekens. Die skryfproses moet gevolg word.

Kyk weer na die formaat in afdeling 2 en gebruik die raamwerk hier onder. Onthou om eers te beplan. (Skryf die scenario neer.) Persoon 1:

Persoon 1:

Persoon 2: ...

(Opgewonde.)

Aktiwiteit 225: Skryf ’n beskrywing Skryf ’n paragraaf om te beskryf hoe die plek lyk waar die dialoog afspeel wat jy in die vorige aktiwiteit geskryf het. © Optimi

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Die paragraaf moet 50 tot 60 woorde wees. Jy moet byvoeglike naamwoorde en bywoorde gebruik. Die paragraaf moet logies vloei. Daar moet voegwoorde wees. Gebruik die regte punktuasie. Volg die skryfproses.

• • • • •

Jy kan die volgende vir beplanning gebruik. Die plek waar my dialoog afspeel – • • • •

• •

Hoe lyk dit daar? Is daar plante? Is dit binne of buite? Hoe lyk die lug?

•

Hoe ruik dit? Is daar ander mense/diere/ kreature? Enige iets anders omtrent die plek wat jy wil beskryf.

1. Hoe lyk dit?

4. Bywoorde

Plek: _______________

2. Hoe ruik dit?

3. Byvoeglike naamwoorde

Aktiwiteit 226: Skryf ’n boekresensie Skryf ’n boekresensie van 60 tot 80 woorde oor die boek wat jy in kwartaal 2 gelees het. Kyk weer na die voorbeeld van ’n resensie vroeër in die les. Onthou om die storielyn net op te som en nie die storie weg te gee nie. Alle belangrike inligting moet ingesluit wees. Gee ook jou mening oor die boek. Jy kan die paragraaf in die vorige aktiwiteit en die vrae van die boekverslae hiervoor gebruik. Gebruik die formaat op die volgende bladsy.

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Formaat van jou resensie (Jy moet nie opskrifte skryf soos hier onder nie – dit is net om vir jou te verduidelik watter inligting waar geskryf word.) Titel Datum Jou naam (resensent se naam) Inleiding: Vertel kortliks waaroor die boek gaan.

Boekvoorblad

Prikkel: Vertel iets oor die storie wat die leser gaan lus maak om die boek te lees. Moenie die hele storie verklap nie. Aanbeveling: Waarom dink jy moet mense die boek lees? Wie is die teikenmark? (Wie sal van die boek hou?)

Slot: Jy kan ’n laaste sin ná die aanbeveling skryf, maar dit is nie nodig nie.

AFDELING 4

SECTION 4:

Plak of teken ’n prentjie.

TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES

Aktiwiteit 227: Hersiening Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Waaruit bestaan die woorde? Breek dit op in die stam(me) en voor- en agtervoegsels. 1.1 1.2 1.3 1.4

houtkissie = goudklonte = wysheid = uitgespreide =

1.5 1.6 1.7 1.8

stilte = bootjie = golwe = gehoor =

Teken die tabel oor en voltooi die trappe van vergelyking. Stellende trap haastig maklik klam

Vergrotende trap

(8)

Oortreffende trap

beter

groter

Bonus: Watter woordsoort is die woorde in die tabel?

Kyk mooi by vraag 1.7.

(5 × 2) = (10)

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Teken die tabel oor en voltooi dit. Woord boot uil eiland golf klip storm vlerk seerower voet arm

Eenheid

Meervoud

Verkleining

(10 × 2) = (20)

Maak ’n sin met die homoniem van die woorde in vetdruk, om te wys wat die ander betekenis is. Gebruik ’n woordeboek as jy nie weet wat die woorde beteken nie. 4.1 Die stompe van die vuur brand tot as. 4.2 Hulle roei die bootjie op die meer. 4.3 Hulle steel die skatte. 4.4 My voet sit vas tussen die rotse. 4.5 Ek ken nie die man wat daar loop nie.

Skryf die woorde in die indirekte rede.

Onthou, die tydsvorm van die direkte woorde bly dieselfde.

(5)

5.1 “Dis die goue uil!” sê ek kliphard. (1) 5.2 “Ek wil nie deel van die hoop skedels word nie,” het Pierre gesê. (1) [45]

Aktiwiteit 228: Speltoets Leer die lys woorde vir ’n speltoets. voel-voel

kissie

woedende

versplinter

golwe

skommel goud

kalm

voel-voel

storm

skatte 27

Eenheid

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 229: Skryf in jou eie woordeboek Kies 10 moeilike woorde in die les en skryf dit in jou woordeboek neer. Gebruik sinne, prentjies of jou eie verduideliking om die betekenis van die woorde te verduidelik. Vir die nuuskieriges • •

Kan jy al die redes onthou waarom ons ’n koppelteken gebruik? Teken ’n breinkaart in jou werkboek. Skryf ’n dialoog oor ’n avontuur. Daar moet twee karakters wees.

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

EENHEID 3: Week 3 – 4

Eenheid

Les 11: Vreemde vlieënde voorwerpe

Leerdoelwitte In hierdie les gaan jy: • met ander gesels • na ’n inligtingsteks luister • ’n storie vertel • hardop lees • ’n taalspeletjie speel • ’n inligtingsteks lees en vrae daaroor beantwoord • ’n oorvertelling lees • ’n kennisgewing lees • selfstandig lees • ’n opsomming maak • ’n plakkaat maak • ’n beskrywende opstel skryf • woordsoorte oefen • oor die ander sinsoorte leer • oor veelvoudige sinne leer • tydsvorme oefen • leer hoe om in Afrikaans te ontken • idiome oefen • afkortings en skryftekens oefen • ander taalaspekte hersien

Eenheid

AFDELING 1

Handleiding 3/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal SECTION 1:

LUISTER EN PRAAT

Aktiwiteit 230: Gesels met ander

Interessante feit: Vreemde vlieënde voorwerpe (VVV’s) is al regoor die wêreld gesien. Dit is UFO in Engels (unidentified flying object). Dit verwys na enige vreemde voorwerpe in die lug waarvoor daar geen wetenskaplike verduideliking is nie. Party mense glo dat daar ruimtewesens (aliens) in hierdie voorwerpe is. “vlieënde” word uitgespreek as “vlee-hin-di”. ruimte + wese + -ns = ruimtewesens (space + beings)

Hierdie les gaan oor vreemde vlieënde voorwerpe (VVV’s, “vee-vee-vees”, of UFOs in Engels). Soos in die interessante feit genoem, is daar mense wat glo dat ruimtewesens (ruim-ti-wee-sins, aliens) in hierdie voorwerpe “vlieg” (of vervoer word). Daar is geen wetenskaplike bewyse dat ruimtewesens bestaan nie, maar ook nie bewyse dat hulle nié bestaan nie. Hoe dink jy lyk ruimtewesens? Teken jou eie ruimtewesens en die VVV waarin hulle reis. Gesels saam. • • • •

Dink jy daar is lewe op ander planete of in die heelal (universe)? Dink jy daar is iets soos vreemde vlieënde voorwerpe of nie? (Het mense al regtig VVV’s gesien of is dit net wolhaarstories?) Indien daar iets soos ruimtewesens is, dink jy hulle is kwaai of vriendelik? Waarom? Dink jy wesens (beings) van ander planete sal die aarde wil besoek? Waarom of waarom nie?

Teken jou eie ruimtewese in die blokkie langsaan.