Gr 4-Afrikaans Eerste Addisionele Taal-Handleiding 4 by Impaq

Í5$È-E-EAT-SG04{Î

A T -

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL HANDLEIDING 4/4 Graad 4

Afrikaans Eerste Addisionele Taal Handleiding 4/4

Aangepas vir KABV

L van Niekerk

2 1 0 4 - E - E AT- S G 0 4

Í5$È-E-EAT-SG04{Î

Graad 4

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Inhoudsopgawe

LESELEMENTE..............................................................................................................................................1 JAARPLAN......................................................................................................................................................2 EENHEID 4: Week 1 – 2..............................................................................................................................4 Les 15: Wonderhonde................................................................................................................................................... 4 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.............................................................................................5 Aktiwiteit 319: Gesels met ander............................................................................................................. 5 Aktiwiteit 320: Vertel jou eie storie........................................................................................................ 7 Aktiwiteit 321: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................... 8 Aktiwiteit 322: Lees hardop....................................................................................................................... 8 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 10 Aktiwiteit 323: Lees ’n storie...................................................................................................................10 Aktiwiteit 324: Beantwoord vrae...........................................................................................................13 Aktiwiteit 325: Woordsoorte...................................................................................................................14 Aktiwiteit 326: Bedrywende en lydende vorm................................................................................15 Aktiwiteit 327: Voornaamwoorde.........................................................................................................18 Aktiwiteit 328: Lees dagboekinskrywings.........................................................................................19 Aktiwiteit 329: Tydsvorme.......................................................................................................................21 Aktiwiteit 330: Woordorde en volgorde van sinne........................................................................22 Aktiwiteit 331: Spelpatrone.....................................................................................................................23 Aktiwiteit 332: Selfstandige lees............................................................................................................24 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................... 25 Aktiwiteit 333: Skryf ’n storie (verhalende opstel)........................................................................25 Aktiwiteit 334: Skryf dagboekinskrywings.......................................................................................25 Aktiwiteit 335: Skryf ’n dialoog..............................................................................................................26 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................... 27 Aktiwiteit 336: Hersiening........................................................................................................................27 Aktiwiteit 337: Speltoets...........................................................................................................................29 Aktiwiteit 338: Skryf in jou eie woordeboek....................................................................................30

EENHEID 4: Week 3 – 4........................................................................................................................... 31 Les 16: Besoedeling om ons.....................................................................................................................................31 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.......................................................................................... 32 Aktiwiteit 339: Luister na ’n onderhoud.............................................................................................32 Aktiwiteit 340: Luister na boodskappe...............................................................................................33 Aktiwiteit 341: Gee mondelingse boodskappe.................................................................................34 Aktiwiteit 342: Lees hardop.....................................................................................................................35 Aktiwiteit 343: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................36 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 36 Aktiwiteit 344: Lees ’n inligtingsteks...................................................................................................36 Aktiwiteit 345: Beantwoord vrae...........................................................................................................38 Aktiwiteit 346: Sinonieme, antonieme, homonieme en homofone.........................................40 Aktiwiteit 347: Voornaamwoorde.........................................................................................................42 Aktiwiteit 348: Sinsoorte...........................................................................................................................43

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 349: Bedrywende en lydende vorm................................................................................43 Aktiwiteit 350: Lees boodskappe...........................................................................................................44 Aktiwiteit 351: Direkte en indirekte rede..........................................................................................47 Aktiwiteit 352: Lees ’n plakkaat.............................................................................................................48 Aktiwiteit 353: Ontkenning......................................................................................................................50 Aktiwiteit 354: Punktuasie.......................................................................................................................50 Aktiwiteit 355: Idiome................................................................................................................................52 Aktiwiteit 356: Selfstandige lees............................................................................................................53 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................... 53 Aktiwiteit 357: Skryf ’n paragraaf en ’n opstel.................................................................................53 Aktiwiteit 358: Skryf boodskappe.........................................................................................................54 Aktiwiteit 359: Voltooi ’n breinkaart....................................................................................................55 Aktiwiteit 360: Maak ’n plakkaat...........................................................................................................57 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................... 58 Aktiwiteit 361: Hersiening........................................................................................................................58 Aktiwiteit 362: Speltoets...........................................................................................................................59 Aktiwiteit 363: Skryf in jou eie woordeboek....................................................................................60

EENHEID 4: Week 5 – 6........................................................................................................................... 61 Les 17: Die towertrui...................................................................................................................................................61 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.......................................................................................... 62 Aktiwiteit 364: Luister na ’n storie........................................................................................................62 Aktiwiteit 365: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................63 Aktiwiteit 366: Lees hardop.....................................................................................................................64 Aktiwiteit 367: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................64 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 64 Aktiwiteit 368: Lees ’n storie...................................................................................................................64 Aktiwiteit 369: Beantwoord vrae...........................................................................................................68 Aktiwiteit 370: Rolspel...............................................................................................................................69 Aktiwiteit 371: Woordsoorte...................................................................................................................70 Aktiwiteit 372: Sinsoorte...........................................................................................................................71 Aktiwiteit 373: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne........................................72 Aktiwiteit 374: Direkte en indirekte rede..........................................................................................73 Aktiwiteit 375: Lees dagboekinskrywings.........................................................................................74 Aktiwiteit 376: Bedrywende en lydende vorm................................................................................76 Aktiwiteit 377: Woordorde.......................................................................................................................77 Aktiwiteit 378: Ontkenning......................................................................................................................78 Aktiwiteit 379: Punktuasie.......................................................................................................................78 Aktiwiteit 380: Idiome................................................................................................................................79 Aktiwiteit 381: Selfstandige lees............................................................................................................80 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED......................................................................................... 81 Aktiwiteit 382: Skryf ’n storie (verhalende opstel)........................................................................81 Aktiwiteit 383: Skryf ’n beskrywende opstel....................................................................................81 Aktiwiteit 384: Skryf ’n boekresensie..................................................................................................82 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................... 83 Aktiwiteit 385: Hersiening........................................................................................................................83 © Optimi

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 386: Speltoets...........................................................................................................................85 Aktiwiteit 387: Skryf in jou eie woordeboek....................................................................................85

EENHEID 4: Week 7 – 8........................................................................................................................... 86 Les 18: Vakansie!...........................................................................................................................................................86 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.......................................................................................................87 Aktiwiteit 388: Gesels met ander...........................................................................................................87 Aktiwiteit 389: Luister na ’n kort praatjie (verslag)......................................................................89 Aktiwiteit 390: Lees hardop.....................................................................................................................89 Aktiwiteit 391: Speel ’n taalspeletjie....................................................................................................90 Aktiwiteit 392: Dra ’n gedig voor...........................................................................................................91 AFDELING 2: LEES EN KYK...................................................................................................... 93 Aktiwiteit 393: Lees ’n inligtingsteks...................................................................................................93 Aktiwiteit 394: Beantwoord vrae...........................................................................................................95 Aktiwiteit 395: Woordbou........................................................................................................................96 Aktiwiteit 396: Woordsoorte...................................................................................................................98 Aktiwiteit 397: Spelpatrone.....................................................................................................................99 Aktiwiteit 398: Sinsoorte........................................................................................................................100 Aktiwiteit 399: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne.....................................100 Aktiwiteit 400: Lees ’n plakkaat..........................................................................................................101 Aktiwiteit 401: Direkte en indirekte rede.......................................................................................103 Aktiwiteit 402: Bedrywende en lydende vorm.............................................................................104 Aktiwiteit 403: Tydsvorme....................................................................................................................105 Aktiwiteit 404: Selfstandige lees.........................................................................................................106 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED.......................................................................................106 Aktiwiteit 405: Skryf ’n paragraaf.......................................................................................................106 Aktiwiteit 406: Maak ’n plakkaat........................................................................................................106 Aktiwiteit 407: Skryf dagboekinskrywings....................................................................................107 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.........................................................107 Aktiwiteit 408: Hersiening.....................................................................................................................107 Aktiwiteit 409: Hersiening.....................................................................................................................111 Aktiwiteit 410: Speltoets........................................................................................................................113 Aktiwiteit 411: Skryf in jou eie woordeboek.................................................................................114 WOORDELYSTE.......................................................................................................................................115 BOEKVERSLAE........................................................................................................................................133 BIBLIOGRAFIE.........................................................................................................................................135 BYLAE VIR AKTIWITEITE....................................................................................................................137

iii

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leselemente

LEERDOELWITTE Wat jy aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

AKTIWITEIT

Bevat die kerninhoud en vrae om jou kennis te toets.

WOORDESKAT

Betekenis van moeiliker woorde in tekste.

KERNINHOUD Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

DEFINIEER Definisies van sommige begrippe.

BELANGRIK

Belangrike aspekte om van kennis te neem.

WENKE

Om die begrippe beter te verstaan; om in die leerproses te help.

VIR DIE NUUSKIERIGES Aansporing om die inhoud na te vors of navorsing om algemene kennis uit te brei.

Jaarplan Eenheid

Les

Week

LES 1: Jy is ’n reënboog

1–2

LES 3: Onder my bed ...

5–6

LES 2: Waar wil jy woon?

3–4

LES 4: In die winkel

7–8

LES 5: Taai tongknopers

9 – 10

LES 7: Voor hulle vir ewig verdwyn

3–4

LES 6: Ware vriende

LES 8: Wees werklik, wees jouself

9 – 10

LES 10: Geheime skatte

1–2

LES 12: Boomhuise

5–6

LES 11: Vreemde vlieënde voorwerpe

3–4 7–8

LES 14: By die teater

9 – 10

LES 16: Besoedeling om ons

3–4

LES 15: Wonderhonde

1–2

LES 17: Die towertrui

5–6

LES 18: Vakansie!

7–8

Novembereksamen

9 – 10

Elke eenheid (dus elke kwartaal) is in ’n aparte boek.

5–6 7–8

LES 13: Grawe die geskiedenis op

1–2

LES 9: Speel met sintuie

Junie-eksamen

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Datum begin

Datum voltooi

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Hallo! My naam is Zak. Ek gaan Afrikaans saam met jou aanpak!

• Vra die fasiliteerder as daar iets is wat jy nie verstaan nie. • Doen altyd jou huiswerk. • Soek in die woordeboek as daar ’n woord is wat jy nie verstaan nie. • Lees soveel as moontlik in Afrikaans.

Eenheid

Les 15: Wonderhonde

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

EENHEID 4: Week 1 – 2

Leerdoelwitte In hierdie les gaan jy: • met ander gesels • jou eie storie vertel • ’n taalspeletjie speel • hardop lees • ’n storie lees en vrae beantwoord • dagboekinskrywings lees • selfstandig lees • ’n storie skryf • dagboekinskrywings skryf • ’n dialoog skryf • woordsoorte oefen • oor die bedrywende en lydende vorm leer • voornaamwoorde en voegwoorde oefen • tydsvorme oefen • woordorde en volgorde van sinne oefen • spelling oefen, en ander taalwerk hersien

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 1

SECTION 1:

Eenheid

LUISTER EN PRAAT

Aktiwiteit 319: Gesels met ander

Interessante feit: Honde help mense op baie maniere – soos in die polisie, brandweer, as gidshonde en honde wat kan waarsku voor sy eienaar ’n aanval (seizure) kry. Hierdie les gaan oor honde en hoe honde mense help. Gesels saam.

• • • • • •

Hou jy van honde? Waarom of waarom nie? Het jy ’n hond? Vertel almal oor jou hond. Voltooi die sin: Die hond word as die mens se______ ______ beskryf. Waarom dink jy word honde so beskryf? Het ’n hond of ’n ander dier jou al gehelp? Of weet jy van enige stories? Weet jy van “werke” wat honde doen? Ons noem hulle “dienshonde”.

Werk saam met ’n maat. Wat sal julle wil hê moet ’n wonderhond vir julle doen? Gesels hieroor en maak ’n lys in jou werkboek. Gesels met jou maat oor die volgende. Skryf julle antwoorde dan in jou werkboek.

1. Kyk na die redes in die blokkie waarom mense dienshonde het. Pas die redes by die prentjies. Gesels oor waarom julle die rede by die spesifieke prentjie pas. noodgevalle

blind/siggestremd

doof/hardhorend

polisie

diabetes

beperkte beweeglikheid (mobiliteit)

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Pas die prentjies in vraag 1 by die scenario’s oor waar hierdie honde sal “werk”. Skryf die nommer van die prentjies in die blokkies hier onder.

a) Die hond weet as jou bloedsuiker val.

d) Die hond help om mense te vind.

c) Die tannie kan nie so goed hoor nie, so die hond laat weet haar as die klokkie lui.

f) Daar was ’n aardbewing en die hond soek na mense wat vasgevang is.

e) Die man kan nie sien nie en kort hulp.

b) Die persoon kan nie self die deur oopmaak nie.

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

• • • • • •

Eenheid

Pas die prentjies in vraag 1 by honde se “werke” hier onder. Skryf die nommer van die prentjies in die blokkies. Die name word só uitgespreek:

diabeteshulphond – “die-ja-bee-tis-hulp-hond” gehoorhond – “gi-hoor-hond” gidshond – “gids-hond” mobiliteitshulphond – “moe-bie-lie-teits-hulp-hond” polisiehond – “poe-lie-sie-hond” reddingshond – “re-dings-hond” Diabeteshulphond

Mobiliteitshulphond

Gehoorhond

Polisiehond

Gidshond

Reddingshond

Gesels oor die volgende oor elke prentjie: • Watter werk doen die hond? • Watter vaardighede (skills) dink julle gebruik die hond om die werk te doen? Gee dan terugvoer oor julle antwoorde: • Begin by die honde se werk (opdragnommer 3 hier bo). • Vertel wat die hond doen deur die scenario’s in nommer 2 te gebruik (julle kan ander voorbeelde ook gee). • Vertel watter mense die hond help (nommer 1). Watter ander “werke” dink jy doen honde?

3 2 1

Aktiwiteit 320: Vertel jou eie storie

Vertel jou eie storie met die prentjies op die volgende bladsy. Jy kan al die prentjies gebruik of net een kies om ’n storie oor te vertel. • • •

Dit kan enige storie wees, solank dit duidelik met die prentjies verband hou. Die storie moet minstens 30 sekondes lank wees. Jy moet verbindingswoorde en beskrywende woorde gebruik. 7

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Beplan eers met die volgende in jou werkboek: 1. Wie is die karakters?

5. Hoe word die konflik opgelos?

2. Waar speel dit af?

6. Wat gebeur op die einde?

7. Watter beskrywende woorde kan jy gebruik?

3. Wat gebeur?

8. Is daar ’n les wat ons daaruit kan leer?

4. Watter konflik is daar?

Skryf die storie en vertel dit dan. Tydens die vertelling mag jy nie aflees nie – jy moet vertel.

Aktiwiteit 321: Speel ’n taalspeletjie Luister na die fasiliteerder se instruksies en speel saam.

Aktiwiteit 322: Lees hardop Lees die teks op die volgende bladsy hardop sonder om te oefen. Die fasiliteerder gaan vir jou sê hoe goed jy gelees het.

Kriteria Het jy die woorde reg uitgespreek? Het jy vlot en met gevoel gelees? Het jy die leestekens gehoorsaam?

Punt (omkring) 1 | 2 | 3 | 4 | 5 1 | 2 | 3 | 4 | 5 1 | 2 | 3 | 4 | 5

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Wenke vir hardop lees • • •

Spreek die woorde reg uit. Lees vlot en met gevoel. Gehoorsaam die leestekens.

Kyk mooi: • Die afkorting (akroniem) PTSV staan vir “posttraumatiese stresversteuring” en elke letter word afsonderlik uitgespreek. • “Diabetes” word uitgespreek as “die-ja-bee-tis”. • Die eerste i in “spesifieke” klink soos ’n – “spe-si-fie-ki”.

Dienshonde Dienshonde help mense wat dit nodig het. Daar is honde wat mense help wat nie kan sien of hoor nie, mense wat aan PTSV ly nadat hulle byvoorbeeld in ’n oorlog was, en daar is honde wat mense help wat aan diabetes ly. Maar om ’n dienshond te wees is baie harde werk. Hulle kry baie intensiewe opleiding. Dit kan maande, soms jare, neem om ’n hond op te lei om spesifieke take te doen. Dit is belangrik om te onthou dat dienshonde nie troeteldiere is nie. Hulle is daar om ’n werk te doen, daarom dra baie dienshonde ’n jassie wat wys dat dit ’n dienshond is. Dit is nie ’n vereiste nie, maar dit help mense om te weet dat dit ’n dienshond is. Vertalings opleiding – training

Woordeskat

PTSV (posttraumatiese stresversteuring, PTSD): ’n toestand van verstandelike en emosionele stres wat voorkom weens erge psigologiese skok, soos om in ’n oorlog te wees intensiewe (intensief, intensive): wat baie inspanning en aandag vat, baie in ’n kort tydperk doen vereiste (requirement): wat nodig is Vir die nuuskieriges: Wat beteken die homofoon van “ly”?

Eenheid

AFDELING 2

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

LEES EN KYK

Aktiwiteit 323: Lees ’n storie Onthou jy nog die leesstrategieë? Leesstrategieë Prelees (pre-read)

Vluglees Soeklees (skim) (scan) Lees vinnig Soek spesifieke Waaroor gaan die (vlugtig) om ’n idee inligting en kyk uit teks as jy na die titel te kry van waaroor vir ’n sleutelwoord. en prentjies kyk? die teks gaan.

Begripslees (comprehension) Lees die hele teks deeglik om te verstaan.

Gesels saam oor die storie voor jy dit lees.

• • • • •

Waaroor dink jy gaan die storie as jy na die titel en prentjies kyk? Kan jy raai watter dier die hoofkarakter is deur na die prentjies te kyk? Kan jy raai wat aan die einde van die storie gebeur as jy na die laaste prentjie kyk? Weet jy wat ’n boelie is (bully)? Het jy al ’n boelie teëgekom? Hoe het jy dit hanteer?

Vluglees die storie – het jy reg geraai oor die vrae hier bo? Lees die storie dan vir begrip.

Lappies, die wonderhond! Anrica Mills

Ek is ’n wonderhond! Glo jy my nie? Wag net, jy sal nog sien. Dis my mens daai. Sy naam is Robbie. Sy vriende dink ook nie ek is ’n wonderhond nie. “Kan hy poot skud?” Net as daar ’n koekie of lekkerny vir my wag. “Sit hy as jy vir hom sê hy moet?” Ja, as ek lus is. “Sit, Lappies!” Oe, my stert! Ek begin in sirkels draai. Waar’s ek nou weer? “Nee, Lappies! Sit!” Ek gaan sit en jaag ’n vlooi op my sy.

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

“Ha-ha! Ek kan sien hoekom hy ’n wonderhond is – hy wonder wat om te doen!” Ek kan sien die seun begin om Robbie te pla. Ek’s ook sommer omgekrap en begin kwaai raak. Ek staan op. “Lappies, wat doen goeie honde?” Ek ruik die koekie in sy baadjiesak, en ek sit. “Sien? Hy sit!” Ek kan hoor Robbie is bly, dis sy jy’s-die-beste-hond-in-die-hele-wêreld-stem. “Ook net as jy hom omkoop!” Die groot seun lag en kyk rond na die kinders om hom. Die ander begin ook lag. Hulle almal lag vir Robbie en ek kan sien hy is hartseer. “En hoeveel het jy nogal vir jou wonder-wat-om-te-doen-hond betaal?” Almal lag harder. Ek staan regop en krul my stert ekstra mooi. Ek kyk na Robbie en sy lip bewe. Ek weet wat dit beteken. “Wat maak dit in elk geval saak?” Robbie se stem kraak. Ek hou glad nie van hierdie seun nie. Hy maak Robbie hartseer. En niemand maak mý mens seer nie. Ek gee ’n tree vorentoe en glimlag op my mooiste, sodat al my tande wys. Oe, daar gaan hy! Ja, hardloop weg! Ek blaf my kwaaiste blaf. Almal spat nou in rigtings. Wat? O, dis Robbie wat my ’n drukkie gee. Ek het beslis iets reg gedoen! Ek lek Robbie se hand en glimlag oopmond. Ek het sy hartseer weggetoor! Sien? Ek ís ’n wonderhond! “Jy’s die beste hond in die hele wêreld, Lappies! Jy’s beslis my wonderhond!” Woordeskat stem kraak (voice creaks): hoe jou stem klink as jy hartseer is

Vertalings skud – shake lekkerny – treat omkoop – bribe

krul – curl weggetoor (toor weg) – magicked away

Gesels saam oor die storie en skryf die antwoorde later in jou werkboek. 1. 2.

Wat is die titel van die storie?

Beantwoord die vrae oor die karakters.

2.1 Wie is die drie karakters? 2.2 Uit wie se oogpunt word die storie vertel? Hoe weet jy dit? (Verwys na die keuse van woorde en gee ook ’n ander rede.) 11

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Wat dink jy is die sosiale kwessie (social issue) wat in die storie voorkom? (Watter alledaagse probleem word aangeraak?) Skommel die letters reg: b

Vertel in twee sinne wat in die storie gebeur.

Wat het gebeur toe Lappies vorentoe getree en geblaf het? (Wat was die gevolg?)

5. 7.

Waarom dink jy het Robbie nie iets leliks vir die seun gesê of kwaad geword nie? Sorteer die woorde in die regte kolom – watter gedrag, eienskappe en gevoelens is Robbie s’n en watter is die boelie s’n? Teken ’n tabel soos hier onder. kalm

tartend

Gebruik ’n woordeboek as jy nie weet wat die woorde beteken nie.

dapper

kwaai

Robbie

8. 9.

gemeen

hartseer

Die boelie

Bonus: Gee die woorde se sinonieme.

Waarom dink jy het die seun vir Robbie geboelie? Waarom sê Lappies hy is ’n wonderhond?

10. Hou jy van die storie? Gee ’n rede vir jou antwoord. Vir die nuuskieriges • Hoe tree ’n boelie op? Wat doen ’n boelie aan ander? • Waarom dink jy boelie kinders mekaar soms? • Wat moet jy doen as iemand jou boelie?

Doen navorsing en maak ’n plakkaat daaroor of skryf ’n opstel (of mondeling) daaroor. Vir die nuuskieriges: Ons het in die storie gesien dat honde nie dienshonde hoef te wees om mense te help nie. Op watter alledaagse maniere help honde die mens? Maak ’n lys in jou werkboek. © Optimi

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Aktiwiteit 324: Beantwoord vrae Lees “Lappies, die wonderhond!” weer en beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Voltooi die sin en onderstreep die woorde wat jy invul: Lappies is ’n en Robbie is sy of eienaar.

Kies die regte antwoord.

Watter twee toertjies (tricks) moet Lappies doen? 3.1 Lappies gaan sit die eerste keer omdat a) b) c)

hy lus is hy ’n vlooi jaag hy die koekie ruik

a) b) c)

hy lus is hy ’n vlooi jaag hy die koekie ruik

a) b) c)

hy koud kry hy eet hy hartseer is

a) b) c)

die boelie vir Robbie beledig die boelie snaaks is Lappies toertjies doen

3.2 Lappies gaan sit die tweede keer omdat

3.3 Robbie se lip bewe omdat

3.4 Almal lag omdat

4. 5.

beledig (insult): sleg praat van iemand, iemand minag

Die woord “wonder” het meer as een betekenis in die storie. Wat is die twee betekenisse? Maak ook ’n sin met elke woord. Watter sinsoort is die volgende?

5.1 “Lappies, wat doen goeie honde?” 5.2 “Ek is ’n wonderhond!” 5.3 “Sit, Lappies!” 13

Eenheid

6. 7.

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Waarom is daar ’n afkappingsteken in “ek’s”? Teken die tabel oor en voltooi dit. Woord poot hond stert blaf

Meervoud

Wat is die woorde in Engels?

Voltooi die trappe van vergelyking: goed,

8.1 blaf 8.2 hardloop

Verkleining

8.3 hond 8.4 drukkie ,

10. Voeg die sinne saam met die voegwoord tussen hakies: Die boelie en sy vriende hardloop weg. Lappies wys sy tande en blaf vir hulle. (omdat)

Aktiwiteit 325: Woordsoorte Beantwoord die vrae oor woordsoorte in jou werkboek. 1.

Watter woord pas nie en waarom? Kyk na die woordsoorte.

Lees die paragraaf en beantwoord die vrae wat volg.

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

hond, stert, seun, hardloop ’n sak, ’n swerm, ’n hond, ’n groep kwaai, lag, hartseer, gehoorsaam Robbie, boelie, Lappies, Johan het, hardloop, sien, jaag

“Ook net as jy hom omkoop!” Die groot seun lag en kyk rond na die kinders om hom. Die ander begin ook lag. Hulle almal lag vir Robbie en ek kan sien hy is hartseer. 2.1 Identifiseer die woordsoorte.

a) hom b) die c) groot

d) na e) almal f) kan

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

2.2 Verbind die sinne met die voegwoord tussen hakies. a)

Die groot seun lag. Hy kyk rond na die kinders om hom. (terwyl)

Eenheid

Daar is nie ’n komma voor alle voegwoorde nie.

Robbie raak hartseer. Almal lag vir hom. (want)

Aktiwiteit 326: Bedrywende en lydende vorm Het jy al gehoor as iemand sê iets “word deur” iemand gedoen? Byvoorbeeld: Die bal word deur die seun gegooi. Ons noem dit die lydende vorm.

Pasop om nie verward te raak tussen bedrywende en lydende vorm en direkte en indirekte rede nie.

Bedrywende en lydende vorm (Active and passive voice) Onthou jy wat die onderwerp, voorwerp en gesegde in ’n sin is? Die woordorde is altyd belangrik. • • •

Onderwerp (subject): Wie of wat die handeling doen. (Wie doen die werkwoord?) Voorwerp (object): Die persoon of ding waarmee of waaraan die handeling gedoen word. (Waarmee word dit gedoen? / Waaraan word dit gedoen?) Gesegde (verb): Die aksie wat gedoen word. (Wat word gedoen?)

Onthou, die lidwoord of voornaamwoord gaan altyd saam met die onderwerp of voorwerp, byvoorbeeld ’n bal, sy hond; nie net bal en hond nie.

Bedrywende vorm •

Ons praat gewoonlik in die bedrywende vorm (active voice):

•

Onthou dit só: Om bedrywig te wees beteken om besig of aktief te wees – dit gebeur nou.

•

In die bedrywende vorm word gesê wie doen wat waaraan.

•

Die seun gooi die bal.

In die bedrywende vorm is die woordorde gewoonlik onderwerp, gesegde, voorwerp. Die seun gooi die bal. 15

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Onderwerp

Gesegde

Voorwerp

Wie doen die aksie?

Wat is die aksie?

Waarmee/waaraan word die aksie gedoen?

Die seun

gooi

die bal

Lydende vorm •

Soms klink dit beter as ’n sin in die lydende vorm gesit word, veral langer sinne. (Probeer om altyd die bedrywende vorm te gebruik.)

•

In die lydende vorm word gesê waarmee/waaraan deur wie wat gedoen word.

• •

Die hond vang die bal.

Die bal word deur die hond gevang.

In die lydende vorm is die hoofwerkwoord (wat alleen kan staan) altyd in die verlede tyd – gevang, gespeel, opgetel.

Met die lydende vorm swaai die woordorde om: voorwerp, onderwerp, gesegde.

Hoe verander ek die sin? Bedrywende vorm

Die seun gooi die bal.

Onderwerp (wie)

Gesegde (wat)

Voorwerp (waarmee)

gooi

die bal

Die seun

Verander na die lydende vorm

Voorwerp (waarmee) Die bal

Die bal word deur die seun gegooi. + word deur

Onderwerp (wie) die seun

In die lydende vorm is: • “word deur” die teenwoordige tyd; • “is deur” die verlede tyd; en • “sal deur” die toekomende tyd.

Gesegde (wat) gegooi

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Verlede tyd

Teenwoordige tyd

Toekomende tyd

Die seun het die bal gegooi.

Die seun gooi die bal.

Die seun sal die bal gooi.

Die bal is deur die seun gegooi.

•

Die bal word deur die seun gegooi.

Die bal sal deur die seun gegooi word.

Soos met direkte en indirekte rede verander die voornaamwoorde in die lydende vorm: Hy het die bal gegooi. Die bal is deur hom gegooi.

Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Wat is die onderwerp, gesegde en voorwerp in die sinne? 1.1 Die hond help sy eienaar. Onderwerp: Gesegde: Voorwerp: 1.2 1.3 1.4 1.5

Die hond help sy eienaar om die deur oop te maak. Iemand sit die leiband om die hond se nek. Lappies eet ’n hondekoekie. Lappies doen oulike toertjies voor almal.

Skryf die sinne oor in die lydende vorm.

1. Kyk eers wat die onderwerp, voorwerp en gesegde is.

2.1 Lappies jaag ’n vlooi. word deur . 2.2 Die seun tart vir Robbie. word deur

2. Kyk mooi – in watter tydsvorm is die sin? Die tydsvorm moet dieselfde bly.

2.3 Robbie gee ’n koekie vir Lappies. 2.4 Lappies jaag die seun en sy vriende weg. 2.5 Robbie gee vir Lappies ’n stywe drukkie.

Skryf die sinne oor in die lydende vorm (verlede tyd). 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Die lidwoord en byvoeglike naamwoord is deel van die voorwerp – die hond.

Onthou, in die verlede tyd is dit “is deur” in plaas van “word deur”.

Lappies het ’n vlooi gejaag. Die seun het vir Robbie getart. Lappies het ’n hondekoekie geëet. Lappies het die seun en sy vriende weggejaag. Robbie het vir Lappies ’n stywe drukkie gegee. 17

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Skryf die sinne oor in die lydende vorm (toekomende tyd).

Skryf die sinne in die bedrywende vorm.

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Lappies sal ’n vlooi jaag. Die seun sal vir Robbie tart. Lappies sal ’n hondekoekie eet. Lappies sal die seun en sy vriende wegjaag. Robbie sal vir Lappies ’n stywe drukkie gee.

5.1 Die oom word deur die hond gehelp. 5.2 Die kos is vinnig deur die hond geëet. 5.3 Daar word met die hond deur die mense gespeel.

Onthou, die tydsvorm bly dieselfde.

Aktiwiteit 327: Voornaamwoorde Volg die fasiliteerder se instruksies en sorteer die voornaamwoorde. Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Voltooi die sinne met die woorde in die blokkie. mense

besitlike

aanwysende

vraende

hoe

1.1 Dit is belangrik om te kyk die voornaamwoord in die sin gebruik word. 1.2 voornaamwoorde, soos “hierdie”, word gebruik om na iets te verwys. 1.3 Persoonlike voornaamwoorde word gebruik om na te verwys. 1.4 Ons gebruik voornaamwoorde om vrae te vra. 1.5 voornaamwoorde word gebruik om na mense se besittings te verwys.

Skryf die sinne oor met die regte voornaamwoord in die plek van die woorde in vetdruk. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Rusty is ’n manlike hond. Rusty is ’n gidshond. Die tannie maak baie staat op Rusty. Rusty help die tannie in die huis. Rusty bly saam met die tannie in die tannie se huis. Rusty laat weet die tannie as die deurklokkie lui. “Rusty is die tannie se hond! Ek is lief vir Rusty!” sê die tannie.

Bonus: Wat noem ons ’n manlike en vroulike hond? © Optimi

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Voltooi die sinne met die regte voornaamwoorde uit die blokkie. Almal moet gebruik word. haar

hom

daardie

wie

hulle

ons

3.1 Robbie en Lappies is beste maats. doen alles saam. 3.2 Die twee het in die parkie gespeel. “ het baie lekker gespeel!” vertel Robbie vir sy ma. 3.3 Robbie gooi die bal só ver, arm is sommer seer. 3.4 Lappies hardloop soos blits om bal te gaan haal. 3.5 ’n Meisie tel die bal op. Die bal is in hand. 3.6 “ se bal is dit?” vra die meisie. 3.7 Lappies kom aangehardloop en haal hard asem. 3.8 vryf op sy kop.

Bonus: Sorteer die voornaamwoorde in vraag 2 en 3 volgens soort. Onthou, jy moet na die konteks van die sin kyk. Jy kan ’n tabel teken of die soorte in byvoorbeeld wolkies teken.

Persoonlike vnw.

Onpersoonlike vnw.

Vraende vnw.

Aanwysende vnw.

Besitlike vnw.

Aktiwiteit 328: Lees dagboekinskrywings

Onthou jy nog die kenmerke van ’n dagboekinskrywing? Dagboekinskrywings ’n Dagboek is ’n boek waarin jy jou gevoelens neerskryf. • • • •

Dagboekinskrywings is in die eerste persoon (Ek het ... my ma ...). Die dag en datum kom boaan (geen komma tussen die dag en datum nie). Informele taal word gebruik – jy voer basies ’n gesprek met jouself. Dagboekinskrywings is gewoonlik in die verlede tyd – jy skryf oor iets wat gebeur het.

Lees die dagboekinskrywings op die volgende bladsy.

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Dagboekinskrywing 1

Vrydag 20 Augustus Vandag was Lappies ’n goeie hond en het beslis gewys dat hy ’n wonderhond is! Ek en Lappies het in die parkie gespeel, toe die boelie Johan en sy maats daar intimideer, maar Lappies het aankom. Hulle het my en Lappies sleggesê en probeer intimideer tot my redding gekom! Hy het hard geblaf toe hardloop Johan en sy maats weg! Ek is vreeslik trots op Lappies! Hy is die beste hond! Dagboekinskrywing 2

Liewe dagboek

Vrydag 20 Augustus

Daar het so baie dinge vandag gebeur! Ek het ’n skoenlapper gesien, baie vinnig agter die bal aangehardloop en ... O, ja! Ek het vir Robbie beskerm! Terwyl ons lekker in die parkie gespeel het en my ore in die lug geflap het soos ek hardloop, het daar ’n seun aangekom en hy was baie lelik met Robbie! Robbie het hartseer geraak, en ek het besluit genoeg is genoeg! Ek het geglimlag dat al my tande wys en ek het kwaai geblaf. Toe hardloop hulle weg! En ek het Robbie se hartseer weggetoor!

Woordeskat intimideer (intimidate): iemand op ’n dreigende manier probeer bang maak

Vertalings sleggesê (slegsê) – insult redding – rescue skoenlapper – butterfly

beskerm – protect geflap – flapped

Gesels oor die dagboekinskrywings. Skryf die antwoorde daarna in jou werkboek. 1. 2.

Wie se dagboekinskrywings is dit? Hoe weet jy dit is dagboekinskrywings?

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

3. 4.

5. 6.

7. 8.

Voltooi die sin: Woorde soos “ ” en “ omdat dit uit iemand se oogpunt vertel word.

Eenheid

” word in dagboekinskrywings gebruik

Is die inskrywings op dieselfde dag as die gebeure geskryf? Hoe weet jy dit?

Inskrywing 2 begin met: “Ek het ’n skoenlapper gesien, baie vinnig agter die bal aangehardloop en ...”? Wat dink jy sê dit vir ons oor die skrywer van die dagboekinskrywing? Lees weer inskrywing 2.

6.1 Watter emosie word in inskrywing 2 genoem? 6.2 Het jy al so gevoel? Waarom het jy so gevoel? 6.3 Wat het jy gedoen om weer gelukkig te wees?

Dink jy dit is goeie dagboekinskrywings? Waarom?

Het ’n hond jou al beskerm of laat beter voel as jy hartseer was? Vertel daarvan.

Bonus: Wat is ’n sinoniem van “skoenlapper”?

Aktiwiteit 329: Tydsvorme Kan jy die drie tydsvorme in Afrikaans onthou? Die tydsvorme Tydsvorme Verlede tyd (past tense)

Teenwoordige tyd (hede) (present tense)

Toekomende tyd (future tense)

vandag, nou

môre, volgende week, later

gister, laas week, nou die dag, toe Die hond het geblaf.

Die hond blaf.

Die hond sal blaf.

Beantwoord die vrae in jou werkboek.

Skryf die sinne oor met die regte hulpwerkwoorde. Onderstreep eers die hulpwerkwoord wat verkeerd is. 1.1 “Ek het ’n wonderhond!” sê Lappies. 1.2 Lappies en Robbie sal ’n boelie teëgekom. 1.3 Die seun word vir Robbie en Lappies spot. 21

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

1.4 Lappies moet geblaf en hulle het weggehardloop. 1.5 Die boelies moet baie bang vir Lappies gewees het.

Skryf die sinne in die verlede tyd.

Skryf die sinne in die toekomende tyd.

Soek ’n paragraaf in ’n koerant of tydskrif en plak dit in jou werkboek. (Of skryf ’n paragraaf uit ’n storie oor.) Kan jy die paragraaf in die verlede tyd en toekomende tyd skryf?

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Johan wil weet of Lappies kan poot skud. Lappies gaan sit omdat hy ’n vlooi jaag. Lappies jaag sy stert en draai in sirkels. Arme Lappies is dronk in sy kop. Johan lag en sê dat Lappies wonder wat om te doen.

Die sinsdeel ná “of” en “dat” verander nie.

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Lappies begin kwaai raak en is omgekrap. Hy ruik die koekie wat in Robbie se baadjiesak is. Johan sê dat Robbie vir Lappies omgekoop het. Lappies blaf hard om die boelies weg te jaag. Lappies beskerm Robbie enige tyd.

3.2 is ’n saamgestelde sin. Net die hoofsin word in die verlede tyd gesit.

Aktiwiteit 330: Woordorde en volgorde van sinne Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Skryf die woorde in die sinne oor in die regte volgorde. Die eerste twee sinne is verdeel om jou te help. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

(Rusty) (wat ’n tannie help) (is ’n gehoorhond) (een van die soorte honde) (Rusty is ’n spanjoel) (wat die beste as dienshond werk) sit sy poot op die tannie se skoot en Hy hoor die deurklokkie lui opgelei vir spesifieke take Rusty is is perfek vir hierdie werk en Honde kan baie goed hoor

Bonus • Watter twee woorde in vraag 1.3 rym? • Wat is ’n “spanjoel” in Engels?

Skryf die sinne in vraag 1 as ’n paragraaf. Jy kan van die sinne verander om logies te vloei, maar al die belangrike inligting moet in die paragraaf wees. • • •

Besluit eers in watter volgorde die sinne moet wees. Skryf ’n eerste poging – verander van die woordorde sodat die sinne sinvol is. Skryf jou finale paragraaf. 22

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Voeg die sinne saam met die voegwoord tussen hakies.

Jy leer in graad 5 oor woordorde ná voegwoorde.

3.1 Rusty is ’n goeie dienshond. Sy gehoor is ongelooflik goed. (want)

Onthou, daar is ’n komma voor sekere voegwoorde.

3.2 Elke oggend gaan haal hy die koerant buite. Sy eienaar slaap nog. (terwyl)

3.3 Hy laat weet die tannie as daar iemand by die voordeur is. Sy kan nie hoor nie. (omdat) 3.4 Rusty is baie trots op sy werk. Hy verdien ’n blaaskans. (maar)

Bonus: Wat beteken “blaaskans”? (Kan jy agterkom as jy na die stamme kyk?)

Aktiwiteit 331: Spelpatrone Kan jy al die spelreëls oor meervoud en verkleining onthou wat jy deur die jaar geleer het? Beantwoord die vrae in jou werkboek. 1.

Teken die tabel oor en voltooi dit.

Skryf die woorde oor en voltooi dit met die regte letters. Skryf ook die sinne oor met die voltooide woorde.

Woord hond lekkerny boelie stert kind poot lip sirkel tand

Meervoud

2.1 looi – Die bly in Lappies se pels. 2.2 sku – Robbie het vir Lappies geleer om poot te 2.3 fo o’s – Robbie neem baie van Lappies. 2.4 l – Die gidshond die man. 2.5 be eel – Robbie Lappies om te sit. 23

Verkleining

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

2.6 p kn k – Robbie en sy maats hou in die parkie. 2.7 luit – Robbie sodat Lappies terugkom. 2.8 t p s – Dit is van Lappies om ure lank te wil speel. 2.9 kr l – Lappies sy stert. 2.10 tan e – Lappies wys sy as hy grom.

grom – growl

Bonus: Wat is die homofoon van die woord in vraag 2.4 en wat beteken dit? 3.

Maak nuwe woorde deur die voor- en agtervoegsels en stamme saam te voeg. Onthou, die spelling verander soms. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

wonder + -lik = hard + loop + -er = kraak + -erig = baadjie + sak + -e = speel + -etjie =

Bonus: Voltooi die sin: Woorde wat gebou word uit ’n stam plus ’n voor- of agtervoegsel is ’n . 4.

Voltooi die sinne deur die woorde in vraag 3 te gebruik. Jy moet van die woorde verbuig sodat dit in die sin pas (soos “harde”).

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Robbie dink Lappies is ’n hond. Die boelie het weggehardloop asof hy ’n professionele Robbie het met ’n stem gepraat. Daar is altyd koekies in Robbie se . Lappies geniet die met die bal.

is.

Bonus: Wat is ’n ander woord vir “hardloper”?

Aktiwiteit 332: Selfstandige lees Gesels oor hoe die stories verskil wat jy die jaar gelees het. Dink byvoorbeeld aan: • • • •

Tema/onderwerp Lengte van die stories Uit wie se oogpunt word die stories vertel? Het jy van die stories gehou?

Begin ’n nuwe boek vir die kwartaal lees en vul die boekverslagvorm in. Jy skryf ’n boekresensie in les 17.

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Titel Outeur Hoofkarakters Ruimte Waaroor gaan die boek (intrige)? Vertel in twee sinne. Geniet jy die boek? Waarom/waarom nie?

AFDELING 3

SECTION 3: SECTION 3:

SKRYF EN AANBIED

Aktiwiteit 333: Skryf ’n storie (verhalende opstel) Skryf ’n storie (verhalende opstel) oor ’n hond, uit die hond se oogpunt (soos in die storie in die les). Jy moet jouself indink oor hoe die hond voel, wat hy dink, wat hy sien, hoe hy op dinge reageer, ens. Let op die volgende: • Daar moet minstens twee karakters wees – net diere of mense ook. • Die storie moet 80 tot 120 woorde wees. • Die storie moet uit paragrawe bestaan (inleiding, liggaam en slot). • Die storie moet in die teenwoordige tyd wees. • Beplan eers (met ’n breinkaart) en volg die skryfproses. Kyk weer na die riglyne in vorige lesse.

Aktiwiteit 334: Skryf dagboekinskrywings Kyk weer na die wenke oor hoe om ’n dagboekinskrywing te skryf. Hoe om ’n dagboekinskrywing te skryf • • • • •

Skryf die dag en datum boaan. Skryf oor een onderwerp en hou daarby. Skryf natuurlik – onthou, jy voer ’n gesprek met jouself. Wees eerlik (of plaas jouself in die skoene van die persoon uit wie se oogpunt jy moet skryf – hoe sou jy gevoel het as jy daardie persoon was?) Beskryf jou emosies of gevoelens in woorde. 25

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Skryf twee dagboekinskrywings van 60 tot 70 woorde elk. Volg die skryfproses. 1. 2.

Skryf ’n dagboekinskrywing oor ’n hond wat uit die erf (yard) gekom het en die avonture wat hy buite het (tot hy teruggaan huis toe). Skryf dit uit die hond se oogpunt.

Iemand het jou by die skool of in die parkie geboelie. Hoe het jy gevoel en wat het jy gedoen? Skryf ’n dagboekinskrywing oor die ervaring.

Jy kan die breinkaart gebruik om te beplan:

1. Wie was daar?

4. Hoe het ek gevoel? (Of die persoon uit wie se oogpunt jy skryf.)

Dagboekinskrywing oor ______________

2. Waar was dit?

3. Wat het gebeur?

Aktiwiteit 335: Skryf ’n dialoog Jy het in les 10 en 14 oor die dialoog geleer. Skryf ’n dialoog van 70 tot 80 woorde oor een van die volgende onderwerpe:

• •

Iemand boelie jou. Jy besluit om met iemand te praat wat jy vertrou (trust). Skryf die gesprek tussen julle neer. Vertel vir hom/haar oor die boelie en hoe jy daaroor voel. Jy het gesien dat iemand jou beste vriend/vriendin boelie. Jy besluit om met hom/haar oor die boelie te gesels. Skryf julle gesprek neer.

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Onthou die regte formaat en volg die skryfproses. Jy kan jou dialoog met ’n maat ruil vir kommentaar.

Eenheid

Onthou om ’n lyntjie te trek sodat al die karakters se woorde onder mekaar begin.

Onthou dat ’n dialoog met ’n scenario begin en dat karakters (of mense in die dialoog) met sekere houdings praat of beweeg, wat tussen hakies moet wees. Jy kan met ’n breinkaart beplan.

4. Hoe beweeg die karakters of wat is hulle houding?

1. Wie is in die dialoog? (Wie is die karakters?)

Dialoog oor ______________

2. Wat gebeur in die dialoog?

3. Waar gebeur die dialoog? (Waar vind die dialoog plaas?)

Vir die nuuskieriges: Werk in pare of groepe en kies een van julle dialoë om op te voer, of skryf ’n nuwe dialoog (toneel) om op te voer.

AFDELING 4

SECTION 4:

TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES

Aktiwiteit 336: Hersiening Lees die paragrawe en beantwoord die vrae in jou werkboek. Dienshonde help mense wat dit nodig het. Daar is honde wat mense help wat nie kan sien of hoor nie, mense wat aan PTSV ly nadat hulle byvoorbeeld in ’n oorlog was, en daar is honde wat mense help wat aan diabetes ly. Maar om ’n dienshond te wees is baie harde werk. Hulle kry baie intensiewe opleiding. Dit kan maande, soms jare, neem om ’n hond op te lei om spesifieke take te doen. Dit is belangrik om te onthou dat dienshonde nie troeteldiere is nie. Hulle is daar om ’n werk te doen, daarom dra baie dienshonde ’n jassie wat wys dat dit ’n dienshond is. Dit is nie ’n vereiste nie, maar dit help mense om te weet dat dit ’n dienshond is.

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Watter woordsoorte is die woorde? 1.1 help 1.2 mense 1.3 dit 1.4 kan 1.5 aan

1.6 hulle 1.7 maar 1.8 harde 1.9 intensiewe 1.10 soms

Teken die tabel oor en voltooi die trappe van vergelyking. Stellende trap nodig hard belangrik baie

Vergrotende trap

(10)

Watter woord staan altyd voor die oortreffende trap?

Oortreffende trap

(4 × 2) = (8)

Skryf die sinne oor en brei dit uit met byvoeglike naamwoorde of bywoorde. Kyk mooi of jy ’n byvoeglike naamwoord of bywoord moet invul. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Dienshonde help mense wat dit nodig het. ’n Dienshond word opgelei. Dienshonde word opgelei om take te doen. Dit is belangrik om te onthou dat dienshonde nie troeteldiere is nie. Hulle dra ’n jassie.

(5)

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Die dienshond is baie fluks. Moenie ’n dienshond vryf nie. Het jy geweet daar is verskillende soorte dienshonde? Dienshonde is merkwaardig! Let op as ’n dienshond iets vir jou probeer sê. Pasop, daar is ’n tak in die pad!

(6)

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Dienshonde help mense wat dit nodig het. ’n Dienshond help sy eienaar altyd. Iemand moet dienshonde oplei. Daar is iets wat jy kan doen om te help. Dienshonde moet ’n jassie dra.

Watter sinsoorte is die sinne?

Ontken die sinne.

Onthou, daar is net twee keer “nie” in die sin. ’n “Negatiewe” woord tel as een “nie”.

(5)

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Skryf die sinne oor in die lydende vorm. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

’n Gidshond help die blinde man. Rusty dra ’n jassie om te wys hy is ’n dienshond. Rusty gaan haal elke oggend die koerant. Hy eet die koekie gou op. Die hond jaag ’n gogga in die tuin.

Onthou, die tydsvorm moet dieselfde bly.

Die infinitief (om + te) kom laaste.

(5)

Skryf die sinne oor met die regte punktuasie.

Watter idiome beeld die prentjies uit? Soek in ’n woordeboek as jy nie weet nie. Skryf ook die betekenis van die idioom neer.

7.1 die dienshond kan die klank van TVs en radios sagter sit. 7.2 sal robbie nou nou met rusty hulle in die lee parkie gaan speel 7.3 hy moet die speelgoed bere maar hy vergeet soms

(3) (7) (4) (14 ÷ 2) = (7)

8.2

8.1

(4) [50]

Aktiwiteit 337: Speltoets Leer die lys woorde vir ’n speltoets. honde

opleiding

boelie

vlooie

gidshond polisie oplei

hon-de

blaffend kwaai

lekkerny

Eenheid

Handleiding 4/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 338: Skryf in jou eie woordeboek Kies 10 moeilike woorde in die les en skryf dit in jou woordeboek neer. Gebruik sinne, prentjies of jou eie verduideliking om die betekenis van die woorde te verduidelik. Vir die nuuskieriges • •

Verstaan jy hoe om sinne van die bedrywende na die lydende vorm om te skakel, en andersom? Oefen soveel as wat jy kan. Maak ’n lys van die alledaagse maniere waarop honde die mens help. Kies vyf redes en teken ’n prentjie oor elkeen.