Issuu

Í5$È-E-EAT-FG027Î 2

A T -

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL FASILITEERDERSGIDS 2/2

Graad 4

Afrikaans Eerste Addisionele Taal Fasiliteerdersgids 2/2

Aangepas vir KABV

L van Niekerk

2 1 0 4 - E - E AT- F G 0 2

Í5$È-E-EAT-FG027Î

Graad 4

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Inhoudsopgawe

LESELEMENTE..............................................................................................................................................................1 VOORWOORD...............................................................................................................................................................2 JAARPLAN......................................................................................................................................................................3 EENHEID 3: Week 1 – 2..............................................................................................................................................4 Les 10: Geheime skatte................................................................................................................................................................... 4 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.............................................................................................................5 Aktiwiteit 208: Luister na ’n storie........................................................................................................................... 5 Aktiwiteit 209: Vertel die storie oor......................................................................................................................... 8 Aktiwiteit 210: Beskryf ’n plek................................................................................................................................... 9 Aktiwiteit 211: Speel ’n taalspeletjie........................................................................................................................ 9 Aktiwiteit 212: Lees hardop...................................................................................................................................... 10 AFDELING 2: LEES EN KYK......................................................................................................................11 Aktiwiteit 213: Lees ’n storie.................................................................................................................................... 11 Aktiwiteit 214: Beantwoord vrae........................................................................................................................... 13 Aktiwiteit 215: Rolspel................................................................................................................................................ 14 Aktiwiteit 216: Homonieme en homofone.......................................................................................................... 15 Aktiwiteit 217: Woordsoorte.................................................................................................................................... 19 Aktiwiteit 218: Direkte en indirekte rede........................................................................................................... 20 Aktiwiteit 219: Skryftekens: Die koppelteken................................................................................................... 21 Aktiwiteit 220: Lees ’n boekresensie.................................................................................................................... 23 Aktiwiteit 221: Punktuasie........................................................................................................................................ 27 Aktiwiteit 222: Lees ’n dialoog................................................................................................................................. 28 Aktiwiteit 223: Selfstandige lees............................................................................................................................. 30 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED.........................................................................................................30 Aktiwiteit 224: Skryf ’n dialoog............................................................................................................................... 30 Aktiwiteit 225: Skryf ’n beskrywing...................................................................................................................... 31 Aktiwiteit 226: Skryf ’n boekresensie................................................................................................................... 32 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES...........................................................................33 Aktiwiteit 227: Hersiening......................................................................................................................................... 33 Aktiwiteit 228: Speltoets............................................................................................................................................ 34 Aktiwiteit 229: Skryf in jou eie woordeboek..................................................................................................... 34

EENHEID 3: Week 3 – 4...........................................................................................................................................36 Les 11: Vreemde vlieënde voorwerpe.................................................................................................................................. 36 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT..........................................................................................................37 Aktiwiteit 230: Gesels met ander............................................................................................................................ 37 Aktiwiteit 231: Luister na ’n inligtingsteks........................................................................................................ 40 Aktiwiteit 232: Vertel ’n storie................................................................................................................................. 42 Aktiwiteit 233: Lees hardop...................................................................................................................................... 43 Aktiwiteit 234: Speel ’n taalspeletjie..................................................................................................................... 44 AFDELING 2: LEES EN KYK......................................................................................................................45 Aktiwiteit 235: Lees ’n inligtingsteks.................................................................................................................... 45 Aktiwiteit 236: Beantwoord vrae........................................................................................................................... 47 Aktiwiteit 237: Sinsoorte............................................................................................................................................ 48 Aktiwiteit 238: Veelvoudige sinne.......................................................................................................................... 50 Aktiwiteit 239: Tydsvorme........................................................................................................................................ 52

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 240: Lees ’n oorvertelling..................................................................................................................... 53 Aktiwiteit 241: Ontkenning....................................................................................................................................... 55 Aktiwiteit 242: Lees ’n kennisgewing................................................................................................................... 58 Aktiwiteit 243: Idiome................................................................................................................................................. 62 Aktiwiteit 244: Afkortings en skryftekens.......................................................................................................... 63 Aktiwiteit 245: Selfstandige lees............................................................................................................................. 65 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED.........................................................................................................66 Aktiwiteit 246: Maak ’n opsomming...................................................................................................................... 66 Aktiwiteit 247: Maak ’n plakkaat............................................................................................................................ 66 Aktiwiteit 248: Skryf ’n beskrywende opstel..................................................................................................... 67 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES...........................................................................68 Aktiwiteit 249: Hersiening......................................................................................................................................... 68 Aktiwiteit 250: Speltoets............................................................................................................................................ 70 Aktiwiteit 251: Skryf in jou eie woordeboek..................................................................................................... 70

EENHEID 3: Week 5 – 6...........................................................................................................................................71 Les 12: Boomhuise........................................................................................................................................................................ 71 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT..........................................................................................................72 Aktiwiteit 252: Luister na ’n storie........................................................................................................................ 72 Aktiwiteit 253: Lees hardop...................................................................................................................................... 75 Aktiwiteit 254: Luister na ’n gedig......................................................................................................................... 76 Aktiwiteit 255: Klanknabootsing............................................................................................................................ 79 Aktiwiteit 256: Speel ’n taalspeletjie..................................................................................................................... 82 AFDELING 2: LEES EN KYK......................................................................................................................82 Aktiwiteit 257: Lees ’n storie.................................................................................................................................... 82 Aktiwiteit 258: Beantwoord vrae........................................................................................................................... 85 Aktiwiteit 259: Die skryf van woorde: los of vas.............................................................................................. 86 Aktiwiteit 260: Saamgestelde sinne....................................................................................................................... 91 Aktiwiteit 261: Ontkenning....................................................................................................................................... 93 Aktiwiteit 262: Selfstandige naamwoorde.......................................................................................................... 94 Aktiwiteit 263: Lees ’n gedig..................................................................................................................................... 96 Aktiwiteit 264: Sinonieme en antonieme............................................................................................................ 98 Aktiwiteit 265: Spelpatrone: Woorde wat op d/t eindig.............................................................................. 99 Aktiwiteit 266: Sinsoorte..........................................................................................................................................100 Aktiwiteit 267: Idiome...............................................................................................................................................103 Aktiwiteit 268: Selfstandige lees...........................................................................................................................105 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 105 Aktiwiteit 269: Skryf ’n storie (verhalende opstel).......................................................................................105 Aktiwiteit 270: Skryf sinne wat rym....................................................................................................................106 Aktiwiteit 271: Skryf dagboekinskrywings......................................................................................................107 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 107 Aktiwiteit 272: Hersiening.......................................................................................................................................107 Aktiwiteit 273: Speltoets..........................................................................................................................................109 Aktiwiteit 274: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................109 EENHEID 3: Week 7 – 8........................................................................................................................................ 110 Les 13: Grawe die geskiedenis op.........................................................................................................................................110 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT....................................................................................................... 111 Aktiwiteit 275: Luister na ’n inligtingsteks......................................................................................................111

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 276: Luister na beskrywings.............................................................................................................115 Aktiwiteit 277: Lees hardop....................................................................................................................................117 Aktiwiteit 278: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................118 AFDELING 2: LEES EN KYK................................................................................................................... 120 Aktiwiteit 279: Lees ’n inligtingsteks..................................................................................................................120 Aktiwiteit 280: Beantwoord vrae.........................................................................................................................125 Aktiwiteit 281: Woordeskat....................................................................................................................................127 Aktiwiteit 282: Woordsoorte..................................................................................................................................128 Aktiwiteit 283: Letterlike en figuurlike taalgebruik.....................................................................................130 Aktiwiteit 284: Lees ’n inligtingsteks..................................................................................................................132 Aktiwiteit 285: Beantwoord vrae.........................................................................................................................136 Aktiwiteit 286: Byvoeglike naamwoorde en bywoorde..............................................................................137 Aktiwiteit 287: Tydsvorme......................................................................................................................................138 Aktiwiteit 288: Lees instruksies............................................................................................................................140 Aktiwiteit 289: Spelpatrone: Woorde met i/ie................................................................................................142 Aktiwiteit 290: Woorde wat verwar....................................................................................................................143 Aktiwiteit 291: Selfstandige lees...........................................................................................................................145 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 145 Aktiwiteit 292: Maak visuele tekste.....................................................................................................................145 Aktiwiteit 293: Skryf ’n beskrywende opstel...................................................................................................147 Aktiwiteit 294: Skryf instruksies..........................................................................................................................149 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 150 Aktiwiteit 295: Hersiening.......................................................................................................................................150 Aktiwiteit 296: Speltoets..........................................................................................................................................152 Aktiwiteit 297: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................152

EENHEID 3: Week 9 – 10..................................................................................................................................... 153 Les 14: By die teater...................................................................................................................................................................153 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT....................................................................................................... 154 Aktiwiteit 298: Luister na ’n toneelstuk............................................................................................................154 Aktiwiteit 299: Rolspel..............................................................................................................................................159 Aktiwiteit 300: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................161 Aktiwiteit 301: Dra ’n gedig voor..........................................................................................................................161 AFDELING 2: LEES EN KYK................................................................................................................... 163 Aktiwiteit 302: Lees ’n toneelstuk........................................................................................................................163 Aktiwiteit 303: Beantwoord vrae.........................................................................................................................168 Aktiwiteit 304: Lettergrepe.....................................................................................................................................169 Aktiwiteit 305: Woordbou.......................................................................................................................................170 Aktiwiteit 306: Woordsoorte..................................................................................................................................171 Aktiwiteit 307: Sinsoorte..........................................................................................................................................173 Aktiwiteit 308: Direkte en indirekte rede.........................................................................................................173 Aktiwiteit 309: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne.......................................................175 Aktiwiteit 310: Spelpatrone....................................................................................................................................176 Aktiwiteit 311: Dink na oor tekste.......................................................................................................................177 Aktiwiteit 312: Selfstandige lees...........................................................................................................................178 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 178 Aktiwiteit 313: Skryf ’n dialoog.............................................................................................................................178 Aktiwiteit 314: Maak ’n plakkaat..........................................................................................................................179 Aktiwiteit 315: Skryf ’n boekresensie.................................................................................................................179

iii

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 180 Aktiwiteit 316: Hersiening.......................................................................................................................................180 Aktiwiteit 317: Speltoets..........................................................................................................................................182 Aktiwiteit 318: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................182

EENHEID 4: Week 1 – 2........................................................................................................................................ 184 Les 15: Wonderhonde................................................................................................................................................................184 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT....................................................................................................... 185 Aktiwiteit 319: Gesels met ander..........................................................................................................................185 Aktiwiteit 320: Vertel jou eie storie.....................................................................................................................188 Aktiwiteit 321: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................189 Aktiwiteit 322: Lees hardop....................................................................................................................................190 AFDELING 2: LEES EN KYK................................................................................................................... 191 Aktiwiteit 323: Lees ’n storie..................................................................................................................................191 Aktiwiteit 324: Beantwoord vrae.........................................................................................................................195 Aktiwiteit 325: Woordsoorte..................................................................................................................................197 Aktiwiteit 326: Bedrywende en lydende vorm...............................................................................................198 Aktiwiteit 327: Voornaamwoorde........................................................................................................................202 Aktiwiteit 328: Lees dagboekinskrywings........................................................................................................203 Aktiwiteit 329: Tydsvorme......................................................................................................................................206 Aktiwiteit 330: Woordorde en volgorde van sinne.......................................................................................207 Aktiwiteit 331: Spelpatrone....................................................................................................................................208 Aktiwiteit 332: Selfstandige lees...........................................................................................................................210 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 210 Aktiwiteit 333: Skryf ’n storie (verhalende opstel).......................................................................................210 Aktiwiteit 334: Skryf dagboekinskrywings......................................................................................................211 Aktiwiteit 335: Skryf ’n dialoog.............................................................................................................................212 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 213 Aktiwiteit 336: Hersiening.......................................................................................................................................213 Aktiwiteit 337: Speltoets..........................................................................................................................................215 Aktiwiteit 338: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................215 EENHEID 4: Week 3 – 4........................................................................................................................................ 217 Les 16: Besoedeling om ons....................................................................................................................................................217 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT....................................................................................................... 218 Aktiwiteit 339: Luister na ’n onderhoud...........................................................................................................218 Aktiwiteit 340: Luister na boodskappe..............................................................................................................222 Aktiwiteit 341: Gee mondelingse boodskappe...............................................................................................225 Aktiwiteit 342: Lees hardop....................................................................................................................................226 Aktiwiteit 343: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................227 AFDELING 2: LEES EN KYK................................................................................................................... 228 Aktiwiteit 344: Lees ’n inligtingsteks..................................................................................................................228 Aktiwiteit 345: Beantwoord vrae.........................................................................................................................231 Aktiwiteit 346: Sinonieme, antonieme, homonieme en homofone........................................................232 Aktiwiteit 347: Voornaamwoorde........................................................................................................................235 Aktiwiteit 348: Sinsoorte..........................................................................................................................................236 Aktiwiteit 349: Bedrywende en lydende vorm...............................................................................................237 Aktiwiteit 350: Lees boodskappe.........................................................................................................................238 Aktiwiteit 351: Direkte en indirekte rede.........................................................................................................242

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 352: Lees ’n plakkaat............................................................................................................................243 Aktiwiteit 353: Ontkenning.....................................................................................................................................245 Aktiwiteit 354: Punktuasie......................................................................................................................................246 Aktiwiteit 355: Idiome...............................................................................................................................................248 Aktiwiteit 356: Selfstandige lees...........................................................................................................................249 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 249 Aktiwiteit 357: Skryf ’n paragraaf en ’n opstel................................................................................................249 Aktiwiteit 358: Skryf boodskappe........................................................................................................................250 Aktiwiteit 359: Voltooi ’n breinkaart...................................................................................................................251 Aktiwiteit 360: Maak ’n plakkaat..........................................................................................................................253 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 254 Aktiwiteit 361: Hersiening.......................................................................................................................................254 Aktiwiteit 362: Speltoets..........................................................................................................................................256 Aktiwiteit 363: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................256

EENHEID 4: Week 5 – 6........................................................................................................................................ 257 Les 17: Die towertrui..................................................................................................................................................................257 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT....................................................................................................... 258 Aktiwiteit 364: Luister na ’n storie......................................................................................................................258 Aktiwiteit 365: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................262 Aktiwiteit 366: Lees hardop....................................................................................................................................263 Aktiwiteit 367: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................263 AFDELING 2: LEES EN KYK................................................................................................................... 264 Aktiwiteit 368: Lees ’n storie..................................................................................................................................264 Aktiwiteit 369: Beantwoord vrae.........................................................................................................................268 Aktiwiteit 370: Rolspel..............................................................................................................................................269 Aktiwiteit 371: Woordsoorte..................................................................................................................................270 Aktiwiteit 372: Sinsoorte..........................................................................................................................................272 Aktiwiteit 373: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne.......................................................273 Aktiwiteit 374: Direkte en indirekte rede.........................................................................................................274 Aktiwiteit 375: Lees dagboekinskrywings........................................................................................................275 Aktiwiteit 376: Bedrywende en lydende vorm...............................................................................................278 Aktiwiteit 377: Woordorde......................................................................................................................................279 Aktiwiteit 378: Ontkenning.....................................................................................................................................281 Aktiwiteit 379: Punktuasie......................................................................................................................................281 Aktiwiteit 380: Idiome...............................................................................................................................................282 Aktiwiteit 381: Selfstandige lees...........................................................................................................................283 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 284 Aktiwiteit 382: Skryf ’n storie (verhalende opstel).......................................................................................284 Aktiwiteit 383: Skryf ’n beskrywende opstel...................................................................................................285 Aktiwiteit 384: Skryf ’n boekresensie.................................................................................................................285 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 286 Aktiwiteit 385: Hersiening.......................................................................................................................................286 Aktiwiteit 386: Speltoets..........................................................................................................................................288 Aktiwiteit 387: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................289 EENHEID 4: Week 7 – 8........................................................................................................................................ 290 Les 18: Vakansie!..........................................................................................................................................................................290 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT.....................................................................................................................291

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Aktiwiteit 388: Gesels met ander..........................................................................................................................291 Aktiwiteit 389: Luister na ’n kort praatjie (verslag).....................................................................................293 Aktiwiteit 390: Lees hardop....................................................................................................................................295 Aktiwiteit 391: Speel ’n taalspeletjie...................................................................................................................296 Aktiwiteit 392: Dra ’n gedig voor..........................................................................................................................296 AFDELING 2: LEES EN KYK................................................................................................................... 299 Aktiwiteit 393: Lees ’n inligtingsteks..................................................................................................................299 Aktiwiteit 394: Beantwoord vrae.........................................................................................................................301 Aktiwiteit 395: Woordbou.......................................................................................................................................303 Aktiwiteit 396: Woordsoorte..................................................................................................................................305 Aktiwiteit 397: Spelpatrone....................................................................................................................................307 Aktiwiteit 398: Sinsoorte..........................................................................................................................................308 Aktiwiteit 399: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne.......................................................309 Aktiwiteit 400: Lees ’n plakkaat............................................................................................................................311 Aktiwiteit 401: Direkte en indirekte rede.........................................................................................................313 Aktiwiteit 402: Bedrywende en lydende vorm...............................................................................................314 Aktiwiteit 403: Tydsvorme......................................................................................................................................315 Aktiwiteit 404: Selfstandige lees...........................................................................................................................316 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...................................................................................................... 316 Aktiwiteit 405: Skryf ’n paragraaf.........................................................................................................................316 Aktiwiteit 406: Maak ’n plakkaat..........................................................................................................................317 Aktiwiteit 407: Skryf dagboekinskrywings......................................................................................................317 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES........................................................................ 318 Aktiwiteit 408: Hersiening.......................................................................................................................................318 Aktiwiteit 409: Hersiening.......................................................................................................................................321 Aktiwiteit 410: Speltoets..........................................................................................................................................325 Aktiwiteit 411: Skryf in jou eie woordeboek...................................................................................................325 WOORDELYSTE...................................................................................................................................................... 327 RUBRIEKE................................................................................................................................................................ 348 BOEKVERSLAE....................................................................................................................................................... 352 BIBLIOGRAFIE........................................................................................................................................................ 355 BYLAE VIR AKTIWITEITE................................................................................................................................... 359

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leselemente

LEERDOELWITTE Wat die leerder aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

AKTIWITEIT

Bevat die kerninhoud en vrae om die leerder se kennis te toets.

WOORDESKAT

Betekenis van moeiliker woorde in tekste.

KERNINHOUD Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

DEFINIEER Definisies van sommige begrippe.

BELANGRIK Belangrike aspekte om van kennis te neem.

WENKE

Om die begrippe beter te verstaan; om in die leerproses te help.

VIR DIE NUUSKIERIGES

Aansporing om die inhoud na te vors of navorsing om algemene kennis uit te brei. Brei die aktiwiteit tot só ’n mate uit dat die leerder aangemoedig word om te verken.

Voorwoord

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Verwys na fasiliteerdersgids 1/2 vir die voorwoord. Hierdie fasiliteerdersgids bevat eenheid 3 en 4.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Jaarplan

Werk volgens die jaarplan om seker te maak dat al die werk betyds behandel word sodat leerders gereed is vir die eksamens. Eenheid

Les

Week

LES 1: Jy is ’n reënboog

1–2

LES 3: Onder my bed ...

5–6

LES 2: Waar wil jy woon?

7–8

LES 5: Taai tongknopers

9 – 10

LES 7: Voor hulle vir ewig verdwyn

3–4

LES 6: Ware vriende

1–2

LES 8: Wees werklik, wees jouself

5–6

LES 9: Speel met sintuie

7–8

Junie-eksamen

9 – 10

LES 10: Geheime skatte

1–2

LES 12: Boomhuise

5–6

LES 11: Vreemde vlieënde voorwerpe LES 13: Grawe die geskiedenis op LES 14: By die teater

9 – 10

LES 16: Besoedeling om ons

3–4

1–2

LES 17: Die towertrui

5–6

LES 18: Vakansie!

7–8

Novembereksamen

3–4 7–8

LES 15: Wonderhonde

Datum voltooi

3–4

LES 4: In die winkel

Datum begin

9 – 10

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Les 10: Geheime skatte

EENHEID 3: Week 1 – 2

Vaardighede

Aktiwiteit

Tydstoekenning

Luister na ’n storie

Aktiwiteit 208

30 minute

Speel ’n taalspeletjie

Aktiwiteit 211

20 minute

Luister en praat Vertel die storie oor

Aktiwiteit 209

Beskryf ’n plek

Aktiwiteit 210

Lees hardop

Aktiwiteit 212

Lees en kyk

Lees ’n storie

Aktiwiteit 213

Beantwoord vrae

Aktiwiteit 214

Rolspel

Aktiwiteit 215

Lees ’n boekresensie

Aktiwiteit 220

Lees ’n dialoog

Aktiwiteit 222

Selfstandige lees

Aktiwiteit 223

Skryf en aanbied Skryf ’n dialoog

Aktiwiteit 224

Skryf ’n beskrywing

20 minute 10 minute 40 minute 40 minute 20 minute 40 minute 30 minute 30 minute 30 minute 1 uur

Aktiwiteit 225

45 minute

Homonieme en homofone

Aktiwiteit 216

20 minute

Direkte en indirekte rede

Aktiwiteit 218

15 minute

Skryf ’n boekresensie

Aktiwiteit 226

Taalstrukture en -konvensies Werk met woorde Werk met sinne Woordsoorte

Aktiwiteit 217

Spelling en punktuasie

Skryftekens: Die koppelteken

Aktiwiteit 219

Punktuasie

Aktiwiteit 221

Speltoets

Aktiwiteit 228

Hersiening

Aktiwiteit 227

Persoonlike woordeboek

Skryf in jou eie woordeboek

Aktiwiteit 229

45 minute

15 minute 20 minute 15 minute 5 minute

30 minute

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 1

SECTION 1:

Eenheid

LUISTER EN PRAAT

Leerders skryf ’n boekresensie in les 14, en hulle moet ’n boek deur die kwartaal lees. Moedig hulle aan om te begin lees indien hulle nog nie het nie.

Aktiwiteit 208: Luister na ’n storie 30 minute Interessante feit: In 1993 het die Franse skrywer Max Valentin ’n beeld van ’n uil, wat van goud en silwer gemaak is, iewers in Frankryk weggesteek. Hy het leidrade (clues) in ’n boek gepubliseer, Sur La Trace De La Chouette d’Or (On The Trail of The Golden Owl), maar niemand het die beeld al ooit gevind nie.

Daar is baie skatte (treasures) in die wêreld wat nog nooit gevind is nie, waarvan die Kruger-miljoene een is. Doen navorsing oor hierdie soorte skatte. Die storie in die les is gebaseer op ’n ware verhaal van ’n Franse man wat ’n beeld (statue) van ’n uil, wat van goud en silwer gemaak is, iewers in Frankryk weggesteek het. Soos in die interessante feit genoem, het hy leidrade in ’n boek gepubliseer (1993). Nog niemand het die beeld opgespoor nie.

Sinonieme vind – opspoor (gevind – opgespoor)

Gesels met die leerders oor avontuurverhale en skatte (adventure stories and treasures). • • •

Ken hulle enige stories vol avontuur? Byvoorbeeld in die Indiana Jones-flieks is daar soeke na skatte. Het die leerders al sulke flieks gekyk of sulke stories gelees? Hulle kan vertel wat in die fliek/storie gebeur.

Het die leerders al van verlore skatte gehoor? Regoor die wêreld is daar werklike skatte wat versteek of verlore is, soos Die Skat van Lima, die skatte in die Toplitz-meer en natuurlik die Kruger-miljoene (in Suid-Afrika). Watter skatte sal die leerders graag wil vind? Hulle teken prentjies daarvan in hul werkboek, of op papier (wat dan in die klas opgesit kan word). Jy kan ook prentjies van skatte vir hulle wys, sodat hulle ’n beter idee het van wat skatte is.

Indien moontlik, wys vir die leerders hierdie toneel uit Indiana Jones: Raiders of the Lost Ark (1981): bit.ly/2KaAki7. Dit is die eerste fliek in die Indiana Jones-reeks, wat oor een van die verlore skatte van die wêreld gaan – die verbondsark (Ark of the Covenant). Dit sal die leerders help om die atmosfeer in die storie waarna hulle gaan luister beter te verstaan. Die storie in die les, “Die goue uil”, speel af in ongeveer die 1760’s, op ’n eiland.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Lees die storie volgens die luisterproses – oefen eers. Onthou om deur die woordeskat te gaan ná die eerste lees om seker te maak die leerders verstaan die teks. Die leerders mag tydens die tweede en derde lees notas maak.

• • • •

• “Palms” klink soos “pa-lims”. • Onthou, die tj in “bootjie” en “diertjies” klink soos ’n k – “booi-kie” en “dier-kies”.

Die e’s in “skedel” en “vrede” klink verskillend – “skee-dil” en “vree-di”. “Skaduwees” klink soos “skaa-du-wees”. Die Muiscas is ’n stam wat werklik bestaan het en word uitgespreek as “Moe-jies-kas”. Die o in “gode” en “opening” klink lank – “goo-di” en “oo-pi-ning”.

Die goue uil (deel 1) Anrica Mills

Die palms waai in die windjie. Die son kom op oor die spierwit strand en die turkoois water raak-raak saggies aan die sand. “Wat sê die raaisel?” vra my ouboet Pierre ongeduldig. Hy roei die bootjie na die eiland toe. Hy is vreeslik haastig om daar uit te kom. “Jy ken dit al lankal uit jou kop uit,” sê ek met ’n glimlag, maar ek lees dit in elk geval. “Waar die warm water ophou, in die maag van die rotskelder, is skatte, baie helder. Vind die skedel en sy lede, vat die boks en gaan in vrede.” “Klink maklik genoeg vir seerowers soos ons,” spot Pierre terwyl hy in die vlak water spring en die bootjie goed anker – dit sal nie snaaks wees as die bootjie wegdryf nie ... Ons beplan dit al maande lank, bestudeer kaarte en probeer die raaisel ontsyfer. Ons loop na die grot toe. Dis pikdonker, koud en ruik klam. Vlermuise fladder weg en ons fakkels gooi skaduwees teen die slymerige mure van die grot. Klein diertjies skarrel weg onder ons voete. Ons loop in die donker grot in en soek rond met ons fakkels. “Kyk, daar!” Die skedel is in ’n hoekie versteek. Die oogholtes van die skedel waarsku ons om weg te bly. Die stories oor die vloek kruip in my gedagtes in. Duisende jare gelede, lank voor die Spaanse veroweraars hier aangekom het, het die koning van die Muisca-stam goue skatte van hierdie strand af in die see gegooi om die gode te vereer. Daar word gesê dat hy die res van sy skatte weggesteek het en dit vervloek het. Pierre lig die skedel versigtig op. En daar’s ’n opening in die rots. Die fakkel maak min lig en ons sien skaars die klein houtkissie wat vir ons loer. “Haal dit uit!” sê ek opgewonde. Pierre sit sy fakkel neer en steek sy hand versigtig in. Hy voel-voel rond, haal die kissie uit en gee dit vir my. Ek maak dit stadig en versigtig oop. Ek kan my oë nie glo nie. Hulle het gesê niemand sal dit ooit vind nie ... Woordeskat turkoois (turquoise): blougroen fakkels (torches): ’n stok met ’n brandende vlam aan een punt, wat lig maak Spaanse veroweraars (Spanish conquistadors): mense van Spanje wat veral in die 16de eeu Mexiko en Peru verower het (beheer oor die gebied gekry het) © Optimi

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Vertalings goue – golden palms (palmbome) – palms raaisel – riddle ouboet – big brother ongeduldig – impatient eiland – island haastig – in a hurry uit jou kop uit ken – know if off by heart in elk geval – anyway kelder – (in context) vault helder – bright skedel – skull vrede – peace seerowers – pirates spot – (in context) tease anker (ww.) – anchor (verb) ontsyfer – decypher grot – cave

klam – dank vlermuise – bats skaduwees – shadows slymerige – slimy skarrel weg – scurry away versteek – hidden oogholtes – eye holes waarsku – warn vloek (s.nw.) – curse (noun) gedagtes – thoughts skatte – treasures gode – gods vereer – honour vervloek (ww.) – cursed (verb) versigtig – carefully opening – opening houtkissie – small wooden chest kissie – small chest

Leerders beantwoord die vrae mondelings. 1.

Wat is die titel van die storie? “Die goue uil”

Ons weet nie wat die verteller se naam is nie. Wat is sy ouboet se naam? Pierre

Hoeveel karakters is daar in die storie? Twee

Die storie word uit die jonger boetie se oogpunt vertel. Hoe weet jy dit? Woorde soos “ek” en “my” (wys vir ons dat dit ’n eerstepersoonsverteller is). (Die leerders leer nie nou al oor die soorte vertellers nie.)

Waar speel die storie af? Op ’n eiland, in ’n grot.

Wat soek hulle daar? Hulle is op soek na ’n skat / ’n goue uil. (Nie ’n skedel nie – hulle moet dit kry om by die skat uit te kom, maar hulle soek eintlik die skat.)

Beskryf die grot in drie woorde. Pikdonker, koud en klam

Voltooi die sinne deur die woorde in die blokkie te gebruik. skaduwees

op soek – looking for opsoek – look up (e.g., in a dictionary)

slymerige 7

vlermuise © Optimi

Eenheid

9. 10.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Vlermuise fladder weg en ons fakkels gooi skaduwees teen die slymerige mure van die grot.

Toe hulle die skedel gekry het, is daar vertel hoe die skatte in die grot beland het. Kies die regte woord tussen hakies.

Die koning van die (Spaanse / Muisca-) stam het goue skatte van hierdie strand af in die see gegooi. Wat is in die opening in die rots? ’n Klein houtkis

Bonus: Watter intensiewe vorm kom daar in die storie voor? Pikdonker

Aktiwiteit 209: Vertel die storie oor 20 minute

Die leerders werk in pare of groepe en vertel deel 1 van “Die goue uil” oor. Hulle moet maak of hulle die storie vir iemand vertel wat dit nog nooit gehoor het nie. Die leerders gebruik die prentjies hier onder – hulle sit dit eers in die regte volgorde deur 1 tot 5 in die blokkie langsaan te skryf. (Die leerders nommer dit dalk anders. Dit is reg, solank die storie reg oorvertel word.)

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Die pare/groepe oefen om die storie oor te vertel. Onthou, daar moenie baie detail wees nie, slegs die hoofpunte. Die oorvertelling moet vloeiend in ’n paragraaf wees – die leerders moet dus verbindingswoorde gebruik. Dit is belangrik dat die pare/groepe nie mekaar se oorvertelling hoor nie. Die leerders vertel ook dan wat hulle dink verder in die storie gebeur. Kyk in afdeling 2, nadat hulle deel 2 van die storie gelees het, of hulle reg voorspel het.

Aktiwiteit 210: Beskryf ’n plek 10 minute

Die leerders beskryf hoe die grot lyk – hulle moet soveel as moontlik detail insluit wat in die storie gegee word. Leerders moet ook byvoeglike naamwoorde uit die storie en hul eie byvoeglike naamwoorde gebruik. Daarna kan die leerders ’n prentjie van die grot teken. Hulle kan ekstra detail bysit, byvoorbeeld hoe die klein diertjies lyk wat onder die karakters se voete wegskarrel.

Beskrywing in die storie Dis pikdonker, koud en ruik klam. Vlermuise fladder weg en ons fakkels gooi skaduwees teen die slymerige mure van die grot. Klein diertjies skarrel weg onder ons voete. Die leerders kan ook beskryf hoe hulle dink die eiland lyk.

Aktiwiteit 211: Speel ’n taalspeletjie 20 minute

In hierdie taalspeletjie word die leerders se geheue (memory) en woordeskat getoets.

Die speletjie kan as ’n klas of in groepe gespeel word. Die leerders sit in ’n kring, indien moontlik. Vra dat hulle aan voorwerpe (objects) dink wat hulle sou saamvat as hulle na ’n skat gaan soek het, soos die karakters in die storie (hulle mag dit nie neerskryf nie). Die leerders kan dus aan voorwerpe dink wat hulle op ’n bootjie sou nodig hê, in die grot, ens. Dit hoef nie voorwerpe te wees wat in die tydperk bestaan het toe die storie afgespeel het nie (dit kan dus moderne items wees). Die leerders maak ’n lys van voorwerpe wat hulle saamvat as hulle na ’n skat sou soek. Hulle gaan in die volgorde waarin hulle sit. • • • • •

Elke leerder begin met: “Ek gaan soek na skatte en vat ____ saam.” Elke keer voor ’n leerder ’n voorwerp by die lys voeg, moet hy/sy die vorige items op die lys, in die regte volgorde, opnoem. Indien ’n leerder een van die voorwerpe uitlaat of die items in die verkeerde volgorde opnoem, is hy/sy uit die spel. Die laaste leerder wat al die voorwerpe in die regte volgorde noem, wen die spel. Die speletjie kan ook verander word dat die leerders by die alfabet moet afgaan (leerder 1 begin by a, leerder 2 gee ’n voorwerp wat met b begin, leerder 3 met d, ens.). 9

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Voorbeeld • Leerder 1: “Ek gaan soek na skatte en ek vat ’n fakkel saam.” • Leerder 2: “Ek gaan soek na skatte en ek vat ’n fakkel en ’n kaart saam.” • Leerder 3: “Ek gaan soek na skatte en ek vat ’n fakkel, ’n kaart en ’n boek saam.” • Leerder 4: “Ek gaan soek na skatte en ek vat ’n fakkel, ’n kaart, ’n boek en ’n broodjie saam.” • Leerder 5: “Ek gaan soek na skatte en ek vat ’n fakkel, ’n kaart, ’n broodjie en ’n hoed saam.” (Die leerder het “’n boek” uitgelaat en is uit die spel.) • Leerder 1: “Ek gaan soek na skatte en ek vat ’n fakkel, ’n kaart, ’n boek, ’n broodjie en ’n pen saam.” (Omdat leerder 5 uit die spel is, word “hoed” nie by die lys gevoeg nie.) • So gaan die leerders aan tot daar een leerder oor is.

Die leerders moet die regte Afrikaanse woordeskat gebruik. Help hulle indien hulle sukkel.

Vir die nuuskieriges: Jy kan ook vir die leerders ’n skattejag (treasure hunt) opstel, waar hulle leidrade moet volg om by die skat uit te kom.

Aktiwiteit 212: Lees hardop 40 minute

Leerders oefen om die deel uit “Die goue uil” hardop te lees. Hulle kan weer na die wenke van die vorige lesse kyk, maar hulle behoort dit al te ken. Leerders werk saam met ’n maat en gee mekaar ’n punt. 1 – glad nie

2 – kan verbeter

3 – soms

Kriteria

4 – meestal

5 – uitstekend

Punt (omkring)

Het jy die woorde reg uitgespreek?

1 | 2 | 3 | 4 | 5

Het jy oogkontak met die gehoor gemaak?

1 | 2 | 3 | 4 | 5

Het jy vlot en met gevoel gelees?

Het jy die leestekens gehoorsaam?

1 | 2 | 3 | 4 | 5 1 | 2 | 3 | 4 | 5

“Klink maklik genoeg vir seerowers soos ons,” spot Pierre terwyl hy in die vlak water spring en die bootjie goed anker – dit sal nie ’n goeie ding wees as die bootjie wegdryf nie ... Ons beplan dit al maande lank, bestudeer kaarte en probeer die raaisel ontsyfer. Ons loop na die grot toe. Dis pikdonker, koud en ruik klam. Vlermuise fladder weg en ons fakkels gooi skaduwees teen die slymerige mure van die grot. Klein diertjies skarrel weg onder ons voete. Ons loop in die donker grot in en soek rond met ons fakkels.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

AFDELING 2

SECTION 2:

Eenheid

LEES EN KYK

Aktiwiteit 213: Lees ’n storie 40 minute

Leerders moes in afdeling 1 voorspel wat verder in die storie gaan gebeur. Hulle kan kortliks weer noem wat hulle dink gaan gebeur.

Leerders lees deel 2 van “Die goue uil” op hul eie, maar help hulle met die uitspraak van woorde, indien nodig. Hulle kan ook in pare lees. As jy sukkel om ’n woord uit te spreek, verdeel dit in lettergrepe. Oefen om die woord stadig te sê, en sê dit al vinniger totdat jy die woord mooi kan uitspreek. • Dit klink of daar ’n w in “goue” is – “gou-wi”. • Die Muiscas is ’n stam wat werklik bestaan het en word uitgespreek as “Moe-jies-kas”. • Die o in “oniks” klink lank – “oo-niks”. • “Kalm” word uitgespreek as “ka-lim”. •

Die goue uil (deel 2) Anrica Mills

Daar is ’n klomp items in die kissie – goue munte, goudklonte so groot soos eiers, goue armbande en juwele, goue ornamente ... Dit glinster in die lig. En ook ’n goue uil. “Is dit wat ek dink dit is?” Pierre staar half oopmond in verwondering en haal die goue uil uit die boks. Die goue uil was heilig vir die Muiscas. Dit was ’n simbool van wysheid, waaraan slegs die koning kon raak. “Ek dink dit is!” Ek is verstom. Die goue uil se uitgespreide vlerke en sy oë van oniks glinster in die lig van Pierre se fakkel. Pierre draai om en skop die skedel per ongeluk. Dit val op ’n rots en versplinter. Daar is ’n doodse stilte. “Nee!” ’n Koue vrees spoel oor my, wat vir my sê ons is in gevaar. Ek gryp Pierre se arm en begin hardloop. My voet gly op wat soos los klippe voel. My fakkel skyn daarop en ek sien dis nie klippe nie, maar honderde skedels. Ander seerowers? Ek wil eerder nie daaraan dink nie. So vinnig en versigtig as wat ons kan, kom ons uit die grot. Buite het die kalm dag in ’n woedende storm verander. Ons bootjie skommel wild rond op die water. “Ons moet die uil hier los!” skree ek in die huilende wind, “anders word ons dalk deel van daai hoop skedels!” Die golwe word al hoe groter en die wind waai al harder. Dit lyk nie of Pierre my gehoor het nie. Ek gryp die uil uit sy hande en hardloop terug in die grot in. Ek sit die uil terug in die houtkissie, kyk ’n laaste keer daarna, sit dit terug in die opening en hardloop uit die grot. Die storm het bedaar en die see is weer kalm. (Die storie gaan aan op die volgende bladsy.)

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

“Wel, dit was nou ’n mors van tyd,” Pierre lyk glad nie gelukkig nie, maar hy weet ons moes die uil terugsit. “Kom, Ouboet, laat ons hier wegkom. Darem het ons nou ’n goeie storie om te vertel!” Woordeskat goudklonte (gold nuggets): stuk goud soos wat dit in die natuur voorkom oniks (onyx): gestreepte halfedelsteen (’n pragtige steen van groot waarde, wat veral vir juwele gebruik word) Vertalings

’n klomp – a few kissie – little chest armbande – bracelets juwele – jewellery ornamente – ornaments glinster – glistening staar – stare in verwondering – in amazement heilig – sacred simbool – symbol verstom – speechless uitgespreide – spread out

skedel – skull versplinter – shatter doodse stilte – deadly silence vrees – fear gevaar – danger versigtig – carefully kalm – calm woedende – raging skommel – (in context) bounces huilende – howling bedaar – subsides

Gesels oor of die leerders se voorspellings oor die storie reg was of nie.

Bespreek deel 2 van die storie. Leerders skryf die antwoorde later in hul werkboek. 1.

Wie is die twee karakters in die storie? Die verteller (ons weet nie wat sy naam is nie) en sy ouer broer, Pierre.

Wie het die storie geskryf? Anrica Mills

Wat is in die houtkissie? Goue munte, goudklonte, goue armbande en juwele, goue ornamente en ’n goue uil.

Wat was heilig vir die Muisca-stam? Die goue uil (uilstandbeeld)

Wat gebeur as die skedel breek (versplinter)? ’n Storm breek uit. / Daar kom ’n storm. / Die kalm dag verander in ’n woedende storm.

Wat beteken “doodse stilte”? Dit beteken daar is nie ’n geluid nie, asof daar niemand is nie.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Die verteller gly op ’n hoop skedels. Waar dink jy kom dit vandaan? Leerders se eie antwoord. Dit is die skedels van mense wat voor hulle na die skatte kom soek het. (Die leerders behoort dit te kan aflei van die woorde: “Ander seerowers?”.)

Waarom dink die verteller dat hulle die uil daar moet los? Leerders se eie antwoord. ’n Storm het uitgebreek en die golwe word al hoe hoër en die wind waai al harder – hy lei af dat dit is omdat hulle die uil gevat het.

Wat gebeur as die uil terug is in die kissie? Die storm bedaar.

10.

Wat bedoel die verteller met sy laaste woorde: “Darem het ons nou ’n goeie storie om te vertel!”? Al het hulle nie die goue uil (of skatte) saam met hulle gevat nie, het hulle steeds die avontuur gehad en kan die storie vir mense vertel.

Bonus • Het jy van die storie gehou? Verduidelik. Leerders se eie antwoord met goeie motivering. • Is daar enige iets wat jy omtrent die storie sou verander? Verduidelik. Leerders se eie antwoord.

Aktiwiteit 214: Beantwoord vrae 20 minute

Leerders lees weer deel 2 van “Die goue uil” en beantwoord die vrae in hul werkboek. 1.

Som kortliks op wat in deel 2 van die storie gebeur. Onthou, jy moet net die hoofgebeure gee. Leerders se eie opsomming, byvoorbeeld: Binne-in die houtkissie is skatte van goud en ’n goue standbeeldjie van ’n uil. Pierre skop die skedel, wat breek. Die twee broers hardloop uit die grot en sien dat ’n storm uitgebreek het. Die verteller (jonger broer) gaan sit die standbeeld terug in die kissie en die storm bedaar.

Soeklees om die antwoorde te kry. Onthou, jy soek na spesifieke woorde in die teks om die antwoord op te spoor.

2.1 2.2 2.3

Waarvan is die uil se oë gemaak? Oniks Vir wie was die goue uil heilig? Die Muiscas (of Muisca-stam) Wie sê: “Wel, dit was nou ’n mors van tyd.”? Pierre

Uit wie se oogpunt word die storie vertel? Die jonger broer / Die verteller

In paragraaf 2 staan dat Pierre “in verwondering” na die goue uil staar. Waarom staar hy in verwondering? Dit is die goue uil waarna hulle gesoek het. / Niemand het gedink dat die goue uil ooit gevind gaan word nie, maar hulle het. / Hy kan sy oë nie glo nie.

Waarom skommel die bootjie op die water? Daar het ’n storm uitgebreek (daar was ’n storm) en die golwe is groot.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Gee die trappe van vergelyking van “kalm”. Kalm, kalmer, die kalmste

Jy het al oor afleidings geleer. Sê waaruit die volgende woorde gebou is.

8. 9.

10.

7.1 7.2 7.3

Watter woord skryf ons altyd voor die oortreffende trap (grootste/laaste trap)?

huilende = huil + -end + -e wysheid = wys + -heid seerower = see + roof + -er (Help die leerders wat dit as “see + rower” identifiseer)

Voltooi die voorsetsels in vaste verbindings.

8.1

in verwondering

Gee die antoniem van:

8.1 groot – klein 8.2 oopmond – toemond

8.2

Jy het al geleer wat “wys” beteken. Wat dink jy beteken “wysheid” dan? Om kennis en goeie oordeel te hê

per ongeluk

8.3 koue – warm 8.4 los – vas

Identifiseer die byvoeglike naamwoord in die sin: Daar is ’n doodse stilte.

Bonus Spelling is belangrik: • Pierre haal die goue uil uit die kissie. Wat is die homofoon van “haal” verys – freeze/frozen en wat beteken dit? Hael – dit verwys na reëndruppels wat verys verrys – rise het (hail). • Kies die regte woord om die sin te voltooi: Dit is ’n goue uil. Die uil is van (goud / gout) gemaak.

Aktiwiteit 215: Rolspel 40 minute

Die leerders het in les 8 rolspel as die hase gedoen. Kyk weer saam na die wenke. Wenke vir rolspel • • • • •

Leef jouself in die karakter in (verbeel jou jy is die karakter). Gebruik die regte stemtoon (is jou karakter hartseer, kwaai of agterdogtig?). Jou gesigsuitdrukking moet by jou stemtoon pas. Kyk na die dele tussen hakies. Gebruik die regte bewegings. Praat hard, duidelik en met selfvertroue (maar moenie skree nie).

Die leerders werk in pare en voer ’n deel van die storie op – maar hulle moet hul eie weergawe daarvan skryf. Dit moet dus op die storie gebaseer wees, maar die gebeure en dialoog hoef nie dieselfde te wees nie. Die toneel wat die leerders skryf, kan in vandag se tyd afspeel. Die leerders moet ook vir die verteller ’n naam gee (aangesien sy naam nie in die storie gegee word nie). Die toneel wat hulle opvoer, moet min of meer 1½ minuut lank wees. Tydens die opvoering moet die leerders rekwisiete (props) gebruik om die karakters meer lewendig en geloofwaardig (credible) te

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

maak. Hulle kan dus soos seerowers aantrek, items gebruik wat ’n fakkel voorstel (of ’n fakkel uit papier maak), ens.

’n Voorbeeld van ’n raamwerk word gegee, waarop die leerders kan uitbrei (maar hulle hoef dit nie te gebruik nie). Hulle kan ook die jonger broer se naam verander (dit hoef nie Chris te wees nie). Herinner die leerders dat die dele in kursief die scenario en die karakters se bewegings/optrede is.

Twee broers, Chris en Pierre, is op soek na ’n skat in ’n grot. Hulle staan in ’n donker grot en elkeen hou ’n fakkel vas. Vlermuise vlieg rond. Pierre: (Kyk rond.) Ek weet nie of ons iets in hierdie donkerte sal opspoor nie ... Chris:

Ons sal, ek’s seker daarvan. (Beweeg sy fakkel rond om lig te werp.)

Chris:

Ek was die vorige keer reg, was ek nie?

Pierre: Pierre: ...

•

• •

Altyd die positiewe een, nè? (Lag.) ...

Hierdie dialoog word weer in afdeling 2 gebruik. Maak seker die leerders gebruik nie die dialoog in afdeling 2 vir die rolspel nie. Die formaat van ’n dialoog is dieselfde as die formaat van ’n toneelstuk (drama). Die leerders doen toneelspel (drama, plays) in les 14, waar hulle weer rolspel gaan doen.

Aktiwiteit 216: Homonieme en homofone 20 minute

Die leerders het in les 7 oor homofone geleer. Hulle moes ook in aktiwiteit 214 die homofoon van “haal” gee (hael).

Vra dat hulle die sin voltooi: Homofone is woorde wat dieselfde klink, maar verskillend gespel word. Skryf die sin op die bord en die leerders kies die regte spelling. Hulle moet ook sê wat die ander woord beteken. Die twee broers hou (moed / moet) op hulle soektog.

• •

moed: die krag om dapper op te tree in moeilikheid of gevaar moet: verplig wees om iets te doen 15

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Ons kry ook homonieme en homograwe. (Homograwe is woorde wat dieselfde gespel word, maar verskillend uitgespreek word en die oorsprong verskil. Leerders leer nie oor homograwe nie).

Verduidelik dat homonieme woorde is wat dieselfde gespel en uitgespreek word, maar dit het verskillende betekenisse en die herkoms (origin) verskil. (Die leerders leer nie dat die herkoms verskil nie – hulle sal dit later leer.) Kan die leerders die homoniem in die spotprent raaksien? Die fortuinverteller (fortune teller) praat met die palmboom.

Die homoniem is “palm”. In die spotprent word “palm” letterlik gebruik (die palmboom, ’n tropiese boom met groot blare en geen takke nie). Die fortuinverteller lees palms, wat na die plat, ronde deel aan die binnekant van jou hand verwys. Gesels oor of die spotprent vir die leerders snaaks is of nie. Homonieme en homofone (Homophones and homonyms) Homonieme is woorde wat dieselfde gespel en uitgespreek word, maar verskillende betekenisse het.

Voorbeeld • Pierre is in ’n haas om by die skat uit te kom. (selfstandige naamwoord, om haastig te wees) • Hulle moet nou haas daar uitkom. (bywoord, binnekort, amper) • Daar hop ’n haas verby. (selfstandige naamwoord, grysbruin knaagdier met ’n pelsagtige haarbedekking, gesplete bolip, kort stertjie en lang agterbene) • Hulle eet beeshaas. (selfstandige naamwoord, filet, sagte vleis van byvoorbeeld ’n bees)

(Noem vir leerders dat die woordsoorte verskil, maar dit kan hulle dalk verwar.) © Optimi

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Let wel: Leerders leer nie hiervan nie, maar die oorsprong (origin) van die betekenis van homonieme verskil. Indien die woorde dieselfde oorsprong het en die betekenisse dus verwant is (met mekaar te doen het), is dit ’n poliseem. Hier onder het die betekenisse van “weer” niks met mekaar te doen nie. Die woord “druk” is byvoorbeeld ’n poliseem omdat die verskillende betekenisse dieselfde oorsprong het.

In verklarende woordeboeke soos die HAT word daar gesê of woorde homonieme is of nie. Verwys na die gebruikersgids van jou woordeboek.

Van die woorde het nóg Voorbeelde van homonieme betekenisse buiten wat • by (bee): ’n insek wat plante bestuif hier gegee word. by (at): voorsetsel; daar is insekte by die blom • leer (ladder): ’n voorwerp waarop ’n mens klim om op hoë plekke by te kom leer (study/learn): om vir ’n toets te leer leer (a run in your stocking): ’n haakplek op ’n sykous • pers (purple): die kleur pers (press): verwys na die media (joernaliste) • vee (cattle): diere wat aangehou word vir produkte soos melk en vleis vee (sweep): die aksie van om iets skoon te vee, soos met ’n besem

Maak seker die leerders verstaan die verskil tussen homonieme en homofone. Uitspraak Spelling Betekenis Voorbeeld

Homoniem

Homofoon

Klink dieselfde

Die weer is weer guur.

Die broers moet moed hou.

Dieselfde

Verskil

Leerders beantwoord die vrae in hul werkboek.

Werk saam met ’n maat en gesels oor die spotprent.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

1.1 Sien julle die homoniem raak? Verduidelik wat die woord alles beteken (daar is meer as twee betekenisse). Gebruik ’n woordeboek. • “Leer” met die betekenis “’n apparaat wat uit twee lang stukke hout/metaal bestaan, wat met dwars stukke (sporte) verbind is, wat jy gebruik om teen die sporte uit boontoe te klim” (ladder). • “Leer” verwys ook na diervel (leather). • “Leer” verwys ook na ’n lang, smal gat in ’n kous/sykous (ladder/run). • “Leer” verwys ook na die reëls waarvolgens ’n groep mense die lewe beskou (doctrine). • “Leer” is ook ’n werkwoord wat beteken “werk/lees om kennis te kry” (learn/ study)

1.2

Verduidelik die grappie in die spotprent. Die vrou se handsak is “egte leer” – dit is ’n leer (wat gebruik word om byvoorbeeld teen ’n muur op te klim) in plaas van die gebreide vel van ’n dier (leather), waarvan ’n werklike handsak gemaak kan wees.

“Leër” en “leer” is homofone omdat dit verskillend gespel is.

Identifiseer die homofoon in die spotprent. Gee ook die Engelse vertaling van hierdie woord en sy homofoon.

Die homofoon is “mae” en “ma”. Dit is letterlik twee mae waarmee die sak suiker praat, maar dit sinspeel op “ma”. Engels: stomachs en mothers.

Let wel: Daar is ’n spelfout op die spotprent – “witsuiker” moet een woord wees.

Maak sinne met die homonieme sodat die betekenis duidelik is en gee ook die Engelse woord. Die woorde kom uit die storie in die les. Die leerders hoef nie ’n sin met al die betekenisse te maak nie. Die volgende sinne is voorbeelde.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

3.1 palm Die palm waai in die wind. – palm Die klippie lê in my palm. – palm

3.2 ken Ek vryf my ken terwyl ek dink. – chin Ek ken nie die storie nie. – know 3.3 spoel Sy spoel haar gesig met water. – rinse Ek spoel die toilet. – flush Die water stroom uit. – gush My ouma sit die gare om die spoel. – spindle 3.4 arm Pierre se boetie gryp hom aan die arm. – arm Die mense is arm. – poor Die arme mense ly. – poor 3.5 waai Die waai van my been het bloedrooi gebrand. (Die holte agter jou knie) – hollow of the knee Die wind waai woes. – blow Ek waai vir my maatjie as ek haar sien. – wave Ek waai ’n papier by my gesig om af te koel. – fan

Aktiwiteit 217: Woordsoorte 15 minute

Leerders lees die paragraaf en beantwoord die vrae oor woordsoorte in hul werkboek.

“Ons moet die uil hier los!” skree ek in die huilende wind, “anders word ons dalk deel van daai hoop skedels!” Die golwe word al hoe groter en die wind waai al harder. Dit lyk nie of Pierre my gehoor het nie. Ek gryp die uil uit sy hande en hardloop terug in die grot in. Ek sit die uil terug in die houtkissie, kyk ’n laaste keer daarna, sit dit terug in die opening en hardloop uit die grot. Die storm het bedaar en die see is weer kalm. 1.

Watter woordsoort is die onderstreepte woorde?

1.1 ons – persoonlike voornaamwoord 1.2 moet – hulpwerkwoord 1.3 uil – soortnaam 1.4 skree – hoofwerkwoord 1.5 huilende – byvoeglike naamwoord 1.6 anders – voegwoord

1.7 van – voorsetsel 1.8 hoop – versamelnaam 1.9 die – bepaalde lidwoord 1.10 groter – byvoeglike naamwoord 1.11 Pierre – eienaam 1.12 kalm – byvoeglike naamwoord © Optimi

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Skryf die sinne oor en onderstreep die byvoeglike naamwoorde en bywoorde.

Skryf die sinne oor en vul ’n byvoeglike naamwoord in. Jy moet ander byvoeglike naamwoorde as in deel 2 van die storie gebruik. Enige toepaslike byvoeglike naamwoord. Die onderstaande is voorbeelde.

So vinnig en versigtig as wat ons kan, is ons uit die grot. Buite het die kalm dag in ’n woedende storm verander. Ons bootjie skommel wild rond op die water.

3.1 Ons moet die goue uil hier los. 3.2 Ek skree in die woeste wind. (Nie “huilende” nie) 3.3 Die golwe is massief. 3.4 Die erge storm het bedaar. 3.5 Ek hardloop uit die donker grot.

Maak sinne met die bywoorde. Leerders se eie sinne. Die onderstaande is voorbeelde.

4.1 vinnig – Ek hardloop baie vinnig. 4.2 haastig – Die man is baie haastig om by die huis te kom. 4.3 soms – Ek luister soms nie vir my ma nie. 4.4 dadelik – Ek doen dadelik my huiswerk as ek by die huis kom. 4.5 binne – In die winter is dit warmer binne die huis as buite.

Aktiwiteit 218: Direkte en indirekte rede 15 minute

Daar is baie direkte rede in “Die goue uil”. Vra die leerders om al die direkte rede in deel 2 van die storie te onderstreep. Hoe weet ons nou weer dit is direkte rede? (Die aanhalingstekens) Hersien die omskakeling tussen direkte en indirekte rede vlugtig. Direkte en indirekte rede •

Onthou, as ons van die direkte rede na die indirekte rede omskakel of andersom, is daar leestekens wat verander.

•

Daar is ook voornaamwoorde, bywoorde en (soms) hulpwerkwoorde wat verander.

•

Die tydsvorm bly dieselfde, byvoorbeeld: Ek sê dat die uil heilig is. “Die uil is heilig,” sê ek. “Die uil is heilig,” het ek gesê. Ek het gesê dat die uil heilig is.

Gebruik altyd die werkwoord wat gegee word.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Skryf die woorde in die indirekte rede.

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

“Wat sê die raaisel?” vra Pierre. Pierre vra wat die raaisel sê. “Jy ken dit uit jou kop uit,” het ek gesê. Ek het gesê dat hy dit uit sy kop uit ken. Ek sê: “Ek sal dit herhaal.” Ek sê dat ek dit sal herhaal. “Dit klink maklik genoeg,” het Pierre gespot. Pierre het gespot dat dit maklik genoeg klink. “Haal dit uit, Pierre!” sê ek opgewonde. Ek sê opgewonde vir Pierre om dit uit te haal.

Help die leerders by vraag 1.5 indien nodig.

Skryf die sinne oor in die direkte rede. Skryf die spreker se naam elke keer ná die woorde.

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Pierre vra of dit die goue uil is. “Is dit die goue uil?” vra Pierre. Ek het uitgeroep dat dit die goue uil is. “Dit is die goue uil!” het ek uitgeroep. Kyk mooi na hoe die woorde Ek het mismoedig gesê dat die skedel versplinter het. gesê word, byvoorbeeld “Die skedel het versplinter,” sê ek mismoedig. “mismoedig”. Ek roep uit dat die skedel gebreek het. “Die skedel het gebreek!” roep ek uit. Ek skree oor die huilende wind dat ons die uil daar moet los. “Ons moet die uil hier los!” skree ek oor die huilende wind.

Julle het vroeër in die les rolspel gedoen. Skryf die karakters se woorde uit die teks neer wat julle geskryf het. Skryf dit as direkte rede, byvoorbeeld: Pierre sê: “Dit was erg.” Wissel dit af met die spreker se naam voor en ná die woorde. Leerders se eie sinne. Maak seker dit is korrek in die direkte en indirekte rede geskryf.

Aktiwiteit 219: Skryftekens: Die koppelteken 20 minute

Hersien vlugtig die leestekens en skryftekens wat sover behandel is (punt, komma, vraagteken, uitroepteken, dubbelpunt, aanhalingstekens, kappie, deelteken). Die leerders leer nou oor die laaste skryfteken in graad 4: die koppelteken (hyphen).

Daar is woorde met koppeltekens in deel 1 van die storie. Skryf die samestellings op die bord: Muisca-stam en voel-voel. Sê vir die leerders dat daar ’n skryfteken in die woorde is waaroor hulle nog nie geleer het nie. Kan hulle dit raaksien? Hulle skryf die samestellings in hul werkboek en omkring die koppeltekens. Let op die verskil tussen ’n koppelteken (-) en aandagstreep (en-dash, –). Die aandagstreep is langer en is ’n leesteken met ander funksies. Die leerders leer nie daaroor nie.

Eenheid

Gaan saam deur die redes vir die gebruik van die koppelteken.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Skryftekens: Die koppelteken (-) (hyphen) Die koppelteken is ’n skryfteken wat help om woorde makliker te lees en ook om skryffoute uit te skakel.

Let wel: Die leerders leer nie al die onderstaande redes nie (en daar is nog baie ander redes vir die gebruik van ’n koppelteken).

Lettergrepe mos-sie-ei-er (nie *mos-sie--ei-er nie) Klankgrepe mo-sie-ei-er

Wanneer word koppeltekens gebruik? •

•

By ’n samestelling met ’n opeenhoping van vokale: o seeeend – see-eend o boop – bo-op o naaap – na-aap o mossieeier – mossie-eier

(Indien daar geen verwarring in die uitspraak is nie, is daar nie ’n koppelteken nie – handearbeid, syaansig.)

By ’n samestelling met “hulle”: o Pierre-hulle o My ma-hulle o Oupa-hulle

By ’n samestelling met ’n eienaam: o Muisca-stam o Pixar-rolprent o Samsung-slimfoon

Wys met voorbeelde op die bord watter deel van die woord die soortnaam, eienaam of afkorting is waarmee gekoppel word. Muisca-stam

eienaam

Verbindings met syfers, lettersimbole en afkortings: o 2 ℓ-bottel ○ 11-jarige o A-span ○ IK-toets o x-strale By woorde wat herhaal word: o sing-sing o huil-huil o lag-lag

Die koppelteken dien dus reeds as ’n lettergreep/klankgreep. (Leerders vul self voorbeelde in die handleiding in.)

soortnaam

Wisselvorm x-strale of X-strale

Dit geld nie in hierdie geval nie: Moet hulle hulle boeke bring?

Wanneer ’n windrigting of byvoeglike naamwoord met ’n eienaam gekoppel word: o Pretoria-Noord o Noord-Indië o Klein-Karoo o Midde-Ooste (maar Verre Ooste en Nabye Ooste) o Suidwes-Kaap

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

•

• •

Eenheid

Die koppelteken word ook gebruik om te wys dat ’n woord wat herhaal, weggelaat is. Die koppelteken staan in die plek van die ander woord. o voorvoegsels en agtervoegsels = voor- en agtervoegsels o hondekos en katkos = honde- en katkos

As die koppelteken nie daar is nie, staan daar “honde en katkos”, dus word daar glad nie van hondekos gepraat nie, net honde.

By samestellings waar die dele deur “en” verbind word en waar die woord ’n vaste eenheid vorm: o Piet-my-vrou-voëltjie Telwoorde wat met “en” verbind o dag-vir-dag-roetine (maar dag vir dag, is, kan met of sonder koppeltekens geskryf word. Leer vir leerders dat dit voetjie vir voetjie) met ’n koppelteken geskryf word. In o tref-en-trap-ongeluk (maar tref en trap) Afrikaans is die oorkoepelende reël: o stap-vir-stap-proses (maar stap vir stap) een begrip, een woord. o drie-en-twintig In sekere dubbel voorname en vanne: Jo-Anne, Tshabalala-Msimang, Lily-Rose. Sommige ampsbenamings en militêre titels: o sekretaris-generaal o direkteur-generaal o generaal-majoor

Leerders beantwoord die vrae in hul werkboek.

Skryf die woorde oor met koppeltekens op die regte plekke.

1.1 Muisca-stam 1.2 Pierre-hulle 1.3 TV-skerm 1.4 voel-voel

1.5 een-en-dertig 1.6 Wes-Kaap 1.7 x-strale 1.8 o. 10-hokkiespan

Let wel: Die afkorting vir “onder” is o. (byvoorbeeld onder 10-span). Dit is verkeerd om dit as o/10 te skryf. Soek in ’n koerant/tydskrif na woorde wat ’n koppelteken in het. Plak dit in jou werkboek en skryf langsaan waarom die koppelteken in die woord is. Leerders se eie woorde. Maak seker die redes wat hulle gee, is korrek.

Aktiwiteit 220: Lees ’n boekresensie 30 minute

Het die leerders al resensies (reviews) gelees of gesien? ’n Resensie is iemand se mening (opinion) oor ’n boek, fliek, restaurant, ens. Vra dat die leerders resensies in tydskrifte, koerante of op die internet soek (al is dit Engels of in ’n ander taal wat hulle verstaan). Hulle moet probeer om verskillende resensies te kry, van byvoorbeeld ’n boek, fliek en restaurant.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Leerders hoef nie die onderstaande inligting te leer nie. Hulle moet net weet wat die kenmerke van ’n boekresensie is en een kan skryf.

• • • •

’n Resensie is iemand se mening oor ’n boek wat hy/sy gelees het (of ’n fliek, toneelopvoering, restaurant, gebeurtenis, produk, ens.).

Die resensent (die persoon wat die resensie skryf) lewer kommentaar oor die boek en wil jou nuuskierig maak om dit ook te lees (of nie). Die doel van die resensie is om die lesers se mening te beïnvloed (influence your opinion). Die skrywer se mening is gewoonlik reeds duidelik in die titel van die resensie. In ’n resensie van ’n boek, fliek of toneelopvoering word die storielyn kortliks bespreek, maar nie in detail nie – jy moenie die storie weggee nie (do not spoil the plot).

Verskillende resensies bevat verskillende inligting. (Leerders leer net oor die boekresensie, maar die ander soorte word hier vir die fasiliteerder gegee.) Boekresensie • Die naam van die boek, die outeur (skrywer) en soms die uitgewer (publisher). • Die genre en vir watter ouderdomme die boek is. • ’n Kort opsomming van die intrige. • Soms die datum waarop die boek uitgegee is of bekendgestel gaan word. • Soms word gesê hoeveel die boek kos (prys).

Fliekresensie • Die naam van die fliek, die regisseur (director), die hoofkarakters en hoofakteurs. • Die genre en wie van die fliek sal hou. • Die duur (hoe lank die fliek is), ouderdomsbeperking (age restriction) en jaar waarin die fliek vrygestel is, word ook gegee, asook ’n punt uit 5 of 10 (of ’n ander manier van puntetoekenning). • ’n Kort opsomming van die intrige. Restaurantresensie • Die naam van die restaurant, die hoofsjef en/of die eienaar. • Die soort restaurant (byvoorbeeld ’n familierestaurant). • Die gehalte van die kos en diens. • Of die pryse by die gehalte van die kos pas.

Hoe lyk ’n boekresensie? • Die eerste paragraaf gee die name van die belangrikste aspekte, soos die titel van die boek, die skrywer en die hoofkarakters. • Die tweede paragraaf is die liggaam waar die storielyn gegee word en die leser van die resensie lus gemaak word om die boek te lees. • Die derde paragraaf (of slotparagraaf) gee ’n algemene indruk oor die boek, asook jou laaste indrukke en aanbevelings. Lees die boekresensie saam met die leerders.

Let wel: Die titels van boeke en flieks moet eintlik kursief wees. Leerders kan egter nie so skryf nie. Leer hulle om hierdie titels tussen aanhalingstekens te plaas of te onderstreep.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

“Vasgenael” word uitgespreek as “vas-gi-naal”.

Boek: Sanri Steyn – Die spookmeisie van Raaiselfontein

Titel en datum waarop die resensie geskryf is

4 Augustus 2015

Sanri Steyn droom daarvan om eendag ’n wêreldberoemde joernalis te word. Sy het nie verniet haar eie koerant, die Raaiselfontein Gazette, begin nie. Sy en haar vriend Markus beleef allerlei vreemde avonture op Raaiselfontein.

Inleiding

Sanri is teen hierdie tyd gewoond daaraan dat vreemde dinge op Raaiselfontein gebeur. Toe brille links en regs begin wegraak, kry sy dadelik snuf in die neus. Dan maak Sanri en Markus kennis Prikkel met ’n spookmeisie – en sy het hulle hulp nodig. Die humor, grillerige temas en fantastiese illustrasies sal seuns en meisies vasgenael hou!

Aanbeveling en meer inligting

Die spookmeisie van Raaiselfontein is nommer 4 in Theresa van Baalen se Sanri Steyn-reeks. Boek se voorblad

(Verwerk: bit.ly/2rIhMzt)

Woordeskat allerlei: van alle soorte snuf in die neus (uitdrukking, get wind of something): die indruk kry dat iets verkeerd is, dat iets geheim gehou word vasgenael (captivated): jy kan nie die boek neersit nie, so goed is dit, die boek hou jou aandag Vertalings

wêreldberoemde – world-renowned brille – glasses spookmeisie – ghost girl

humor – humour grillerige – creepy fantastiese – fantastic

Bespreek die resensie. Laat die leerders na die resensie kyk terwyl jy dit bespreek.

• • • •

Die titel van die resensie is die boek se titel, sodat die leser weet waaroor die resensie is. Die datum waarop die resensie geskryf is, word onder die titel gegee. Daar is ’n foto van die boekvoorblad (cover page) sodat die leser weet hoe die boek lyk. In die inleiding (paragraaf 1) word ons ’n bietjie van die hoofkarakter (Sanri Steyn) vertel en waaroor die boekreeks gaan. 25

Eenheid

• • •

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

In paragraaf 2 word daar uitgebrei oor die spesifieke boek in die reeks (Die spookmeisie van Raaiselfontein). Hierdie paragraaf is die prikkel – dit maak die leser lus om die boek te lees. Paragraaf 3 probeer die leser oorreed om die boek te lees/koop – dit is die aanbeveling. Die resensent sê dat beide seuns en meisies die humor, temas en illustrasies sal geniet (dus die teikenmark – target audience). Die laaste paragraaf gee meer inligting oor die boekreeks.

In die werklikheid het ’n resensie nie ’n vaste formaat nie – elke resensent se skryfstyl verskil. Solank die belangrikste inligting ingesluit is en die resensie nie die storie verklap nie, is dit reg. Kyk saam na die resensies wat die leerders gebring het sodat hulle kan sien hoe die formaat kan verskil en watter inligting in verskillende resensies gegee word (byvoorbeeld met flieks sal die resensent iets oor die akteurs ook sê). Leerders beantwoord die vrae in hul werkboek. 1.

Waaroor is die resensie? ’n Boek – Sanri Steyn: Die spookmeisie van Raaiselfontein

Wanneer is die resensie geskryf? 4 Augustus 2015

Wie het die boek geskryf wat resenseer (reviewed) word? Theresa van Baalen (dit staan op die voorblad van die boek en in die laaste paragraaf van die resensie).

Wie dink jy is die hoofkarakters in die boek as jy die inleiding lees? Sanri Steyn en haar vriend Markus

Lees weer paragraaf 2. Maak die paragraaf, veral die laaste sin, jou lus om die boek te lees? Verduidelik. Leerders se eie antwoord (dit hang af van die soort stories waarvan hulle hou). Die prikkel vertel vir ons min of meer wat die storielyn is sonder om enige detail weg te gee (of die storie te verklap). Die paragraaf eindig met dit waaroor die boek gaan – die spookmeisie (wat ook in die titel van die boek is).

Waarom dink jy is daar ’n foto van die boekvoorblad? Sodat die leser kan sien hoe die boek lyk. / Om te wys hoe die “fantastiese illustrasies” lyk. / Om die leser lus te maak om die boek te koop.

Dink jy dit is ’n goeie resensie of nie? Gee ’n rede vir jou antwoord. Leerders se eie antwoord met goeie motivering. Dit is ’n goeie resensie – dit gee al die nodige inligting sonder om die storie te verklap (spoil the plot), dit maak die leser lus om te lees en dit gee ook meer inligting oor die boekreeks (laaste sin van die resensie).

Is die resensie positief of negatief? Waarom sê jy so? Positief. Die gebruik van woorde soos “fantastiese illustrasies” en “sal seuns en meisies vasgenael hou”.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Het die resensie jou lus gemaak om die boek te lees? Leerders se eie antwoord.

10.

Is daar iets wat jy nog by die resensie sou insluit? Verduidelik. Leerders se eie antwoord. Dalk die prys van die boek of waar om die boek te koop.

Die leerders skryf ’n boekresensie in afdeling 3. Daardie aktiwiteit kan nou gedoen word.

Aktiwiteit 221: Punktuasie 15 minute

Die leerders oefen alle punktuasie (hoofletters, leestekens en skryftekens) in hierdie aktiwiteit. Leerders beantwoord die vrae in hul werkboek. 1.

Skryf die leestekens en skryftekens neer en gee die simbool. Sorteer dit dan onder die opskrifte “Leestekens” en “Skryftekens” in ’n tabel, soos hier onder gewys. Jy kan al die leestekens en al die skryftekens ook in verskillende vorms skryf. 1.1 Punt . 1.2 Uitroepteken ! 1.3 Koppelteken - 1.4 Dubbelpunt : 1.5 Komma ,

1.6 Vraagteken ? 1.7 Deelteken ë 1.8 Aanhalingstekens “ ” 1.9 Kappie ê

Leestekens

Skryftekens

Punt .

Waar gebruik ons hoofletters? By eiename en aan die begin van ’n sin (ook sommige afkortings). Bonus: Saam met watter lidwoord is die tweede woord van die sin ’n hoofletter? Onbepaalde lidwoord, ’n

Skryf die sinne oor met die regte punktuasie.

3.1 3.2 3.3

Die goue uil was heilig vir die Muisca-stam. “Is dit wat ek dink dit is?” vra Pierre. Daar’s baie verlore skatte in die wêreld: die goue uil, die skat van Lima en die Krugermiljoene, om maar ’n paar te noem. 27

Eenheid

3.4 3.5

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Ek skree: “Gaan bêre die uil!” Pierre sou foto’s geneem het indien kameras daardie tyd bestaan het.

Let wel: By 3.3 sal die leerders dalk die “die” ná die dubbelpunt met ’n hoofletter skryf. Die eerste woord ná ’n dubbelpunt begin slegs met ’n hoofletter as dit ’n volsin is (tensy dit ’n eienaam is). Help die leerders reg, maar die belangrikste is dat hulle die dubbelpunt insit en ’n komma tussen die items sit.

Aktiwiteit 222: Lees ’n dialoog 30 minute

Die leerders het in les 8 en vroeër in hierdie les rolspel gedoen. Die formaat van die toneel is soos ’n dialoog. Kan die leerders onthou hoe die formaat lyk? Skryf die eerste twee spreekbeurte van die onderstaande dialoog op die bord. Vra die leerders om die belangrike punte uit te wys. Lei hulle tot die antwoord: • • • •

Watter leesteken is ná die karakters se name? ’n Dubbelpunt Is daar aanhalingstekens? Nee Waarom is daar nie aanhalingstekens nie? Die hele dialoog is ’n gesprek en die karakters se woorde word nie met aanhalingstekens aangedui nie. Die karakters se woorde begin onder mekaar.

Die leerders skryf die scenario van die dialoog op die volgende bladsy in hul werkboek, asook die eerste twee spreekbeurte. Hulle wys die kenmerke uit – omkring die dubbelpunt, wys die scenario uit, ens., soos hier onder. Hulle kan elke kenmerk ook met ’n ander kleur skryf, en ook ’n glimpen (highlighter) gebruik.

Scenario Twee broers, Chris en Pierre, is op soek na ’n skat in ’n grot. Hulle staan in ’n donker grot en elkeen hou ’n fakkel vas. Vlermuise vlieg rond.

Karakters se name, dubbelpunt Pierre: (Kyk rond) Ek weet nie of ons iets in hierdie donkerte sal opspoor nie ...

Geen aanhalingstekens nie

xxxxx reël oop Chris:

Bewegings of houding

Ons sal, ek’s seker daarvan. (Beweeg sy fakkel rond om lig te werp.)

Lees die dialoog op die volgende bladsy saam met die leerders.

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Eenheid

Ons sal, ek’s seker daarvan. (Beweeg sy fakkel rond om lig te werp.)

Chris:

Ek was die vorige keer reg, was ek nie?

Pierre:

Altyd die positiewe een, nè? (Lag.)

Pierre:

(Met groot oë.) Wag, kyk daar! (Pierre en Chris staar na ’n skedel in ’n hoek.)

Chris: (Verstom.) Haal dit uit!

Pierre: (Loop stadig na die skedel toe en lig dit op. Daar is ’n houtkissie agter die skedel, wat Pierre uithaal.) Vat so aan. (Hy gee die houtkissie vir Chris.) Chris:

(Maak die houtkissie stadig oop, sy oë is groot toe hy sien wat daarbinne is.) Kyk al die goud! En die goue uil!

Kyk saam na die formaat van ’n dialoog en kyk dan weer saam na die dialoog hier bo – sien leerders al die punte hier onder in die dialoog raak? Die formaat van ’n dialoog • • • • • •

Die dialoog begin gewoonlik met ’n kort opsomming van die scenario. Die direkte rede word gebruik – dit is iemand se woorde soos wat hulle dit sê. Die karakters se name is aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt. Daar is geen aanhalingstekens nie. Die karakters se woorde is onder mekaar, ’n ent van die name af weg. (Trek ’n lyn met ’n liniaal en potlood, sodat al die woorde presies onder mekaar begin. Vee die lyntjie later weer uit.) Karakters se bewegings is tussen hakies en kursief. (Skryf dit net tussen hakies, maar ook kursief as jy dit op ’n rekenaar tik. Dit is belangrik by ’n drama/toneelstuk, wat later behandel word.) Daar is ’n reël oop tussen karakters se woorde (spreekbeurte).

Leerders beantwoord die vrae in hul werkboek.

Waaroor gaan die dialoog? Dit is ’n toneel uit die storie “Die goue uil” waar die twee broers die goue uil kry.

Wat is die woorde tussen hakies, wat kursief is? Dit is die karakters se bewegings of die manier waarop hulle die dialoog sê.

Eenheid

Fasiliteerdersgids 2/2 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal

Waarom is daar ’n paragraaf aan die begin van die dialoog? Dit is die scenario van die dialoog.

In watter tekssoort (genre) word die formaat van ’n dialoog gebruik? ’n Drama/toneelstuk

Die leerders skryf ’n dialoog in afdeling 3. Daardie aktiwiteit kan nou gedoen word.

Aktiwiteit 223: Selfstandige lees 30 minute

Die leerders gesels oor die storie in die les. Het hulle daarvan gehou of nie? Waarom?

Leerders vertel ook van die boek wat hulle in kwartaal 2 selfstandig gelees het en gee ’n kort, mondelingse resensie oor die boek – kyk na die formaat in afdeling 3.

Die leerders kan ook ’n nuwe boek begin lees – moedig hulle aan. Onthou, hoe meer hulle Afrikaans lees en sien, hoe beter sal hulle taalvaardighede en woordeskat word.

Probeer om lees prettiger (more fun) te maak, deur ander aktiwiteite daarop te baseer. Gee die leerders byvoorbeeld die opdrag om ’n poppekas (puppet show) aan te bied oor die boek wat hulle lees (hulle werk in groepe). (Dit kan eenvoudige skaduweepoppe wees, wat uit karton gesny is, of ’n poppekas met gesiggies wat op lepels geplak is.) So ’n aktiwiteit is nie net pret nie, maar wakker ook die leerders se kreatiwiteit aan. Hulle oefen ook hul praatvaardighede. Hulle vul dan die boekverslagvorm in.

• • • • • •

Titel Outeur Hoofkarakters Ruimte Waaroor gaan die boek (intrige)? Vertel in twee sinne. Geniet jy die boek? Waarom/waarom nie?

AFDELING 3

SECTION 2:

SKRYF EN AANBIED

Aktiwiteit 224: Skryf ’n dialoog 1 uur

Die leerders moet hulle verbeel dat hulle na ’n skat saam met ’n maat soek. Leerders skryf die dialoog tussen hulle neer. Die leerders moet eers dink oor wat gebeur en dan aan die dialoog dink.