Isithembu SeBhayibheli ULameka wazithathela abafazi ababili: igama lomunye lalingu-Ada, igama lomunye lalinguZila. Genesise 4:19 Uma ithatha omunye umfazi, akufanele inciphise ukudla kwaso, izingubo zaso, nesibopho saso somshado. Uma singakwenzi lokhu okuthathu, khona-ke kufanele siphume sikhululekile ngaphandle kwemali. Eksodusi 21:10-11 Uma indoda inabafazi ababili, omunye ethandwa, omunye ezondwa, bamzalela abantwana, othandekayo nozondwayo; uma indodana eyizibulo ingeyakhe, kuyakuthi lapho inika amadodana ayo ifa lokho enakho, ingayenzi indodana ethandekayo izibulo ngaphambi kwendodana yozondwayo, okuyiyona eyizibulo ngempela; kodwa iyakuvuma indodana yozondwayo njengezibulo, ngokuyinika isabelo esiphindwe kabili sakho konke enakho; ngokuba iyisiqalo samandla ayo; ilungelo lezibulo lingelayo. Duteronomi 21:15-17 Uma abazalwane behlala ndawonye, omunye wabo afe engenamntwana, umkamfi akayikugana umfokazi ngaphandle; umfowabo womyeni wakhe makangene kuye, amthathe abe ngumkakhe, amkhonze njengomfowabo womyeni wakhe. Kuyakuthi izibulo alizalayo lilandele igama lomfowabo ofile, ukuze igama lakhe lingasulwa kwa-Israyeli. Uma indoda ingathandi ukuthatha umkamfowabo, umkamfowabo makakhuphukele esangweni kumalunga, athi: ‘Umfowabo womyeni wami wenqaba ukuvusela umfowabo igama kwa-Israyeli, akayikukwenza lokho njengomfowabo womyeni wami.’ Amalunga omuzi wakubo ayakumbiza, akhulume naye; uma evuma, athi: ‘Angithandi ukumthatha.’ Umkamfowabo uyakufika kuye phambi kwamalunga, akhumule isicathulo sakhe onyaweni lwakhe, amkhafulele ebusweni, aphendule athi: ‘Kuyakwenziwa kanjalo kulowo muntu ongayakhi indlu yomfowabo.’ Igama lakhe liyakuthiwa kwa-Israyeli, ‘Indlu yomuntu okhumulwe isicathulo sakhe.’ Duteronomi 25:5-10 Ngalolo suku abesifazane abayisikhombisa bayakubamba indoda eyodwa, bathi: “Sizodla isinkwa sethu, sembathe izingubo zethu; masibizwe ngegama lakho kuphela, ukuze ususe ihlazo lethu.” Isaya 4:1 1
Isithembu SeBhayibheli
u-Abrahama U-Abrama noNahori bazithathela abafazi; igama lomka-Abrama lalinguSarayi; igama lomkaNahori lalinguMilka, indodakazi kaHarana, uyise kaMilka, noyise ka-Iska. Genesise 11:29 USarayi umka-Abrama wayengamzaleli bantwana; wayenencekukazi yaseGibhithe egama layo linguHagari. USarayi wathi ku-Abrama: “Bheka-ke, uJehova ungivalile ekuzaleni; ake ungene encekukazini yami; mhlawumbe ngingathola abantwana ngayo.” U-Abrama walalela izwi likaSarayi. USarayi, umka-Abrama, wathatha uHagari, incekukazi yakhe yaseGibhithe, emva kokuba u-Abrama esehlale iminyaka eyishumi ezweni laseKhanani, wamnika u-Abrama indoda yakhe ukuba abe ngumkakhe. Wangena kuHagari, wakhulelwa; esebonile ukuthi ukhulelwe, inkosikazi yakhe yadeleleka emehlweni akhe. UGenesise 16:1-4 U-Abrahama wabuye wathatha umfazi ogama lakhe linguKetura. Wamzalela uZimrani, noJokishani, noMedani, noMidiyani, no-Ishibaki, noShuwa. UJokishani wazala uSheba, noDedani. Amadodana kaDedani ayengama-Ashurimi, namaLetushimi, namaLeumimi. Amadodana kaMidiyani: u-Efa, noEferi, noHanoki, no-Abida, no-Elidaha. Bonke laba babe ngabantwana bakaKetura. U-Abrahama wanika u-Isaka konke anakho. Kepha amadodana ezancinza u-Abrahama ayenazo, u-Abrahama wanika izipho, wawamukisa ku-Isaka indodana yakhe, esaphila, ngasempumalanga, ezweni lasempumalanga. UGenesise 25:1-6
U-Esawu U-Esawu wayeneminyaka engamashumi amane ubudala lapho ethatha uJudithi indodakazi kaBeri umHeti, noBasemati indodakazi ka-Eloni umHeti, ukuba babe ngumkakhe: laba badabukisa inhliziyo ka-Isaka noRebeka. Genesise 26:34-35 U-Esawu waya ku-Ishmayeli, wathatha uMahalati indodakazi ka-Ishmayeli indodana ka-Abrahama, udadewabo kaNebayoti, abe ngumkakhe kanye nabafazi ayenabo. Genesise 28:9 Lezi ziyizizukulwane zika-Esawu ongu-Edomi. U-Esawu wathatha abafazi bakhe emadodakazini aseKhanani: u-Ada indodakazi ka-Eloni umHeti, no-Oholibama indodakazi ka-Ana indodakazi kaSibeyoni umHivi; NoBasemati indodakazi ka-Ishmayeli, udadewabo kaNebayoti. Genesise 36:1-3
UJakobe UJakobe wathi kuLabani: “Nginike umkami, ngokuba izinsuku zami seziphelile, ukuze ngingene kuye.” ULabani wabutha bonke abantu bendawo, wenza idili. Kwathi kusihlwa wathatha uLeya indodakazi yakhe, wamyisa kuye; wangena kuye. ULabani wanika indodakazi yakhe uLeya incekukazi yakhe uZilipa, abe yincekukazi yakhe. Kwathi ekuseni, bheka, kwakunguLeya; wathi kuLabani: “Kuyini lokhu okwenzile kimi na? Angikusebenzelanga yini ngoRaheli na? Pho, ungikhohliseleni na?” ULabani wathi: “Akumelwe kwenziwe kanjalo ezweni lakithi, ukwendisa omncane ngaphambi komkhulu.” Qedela isonto lakhe, sikuphe nalona ngomsebenzi ozawusebenza nami eminye iminyaka eyisikhombisa. UJakobe wenza njalo, waqeda isonto lakhe; wamnika uRaheli indodakazi yakhe, abe ngumkakhe. ULabani wanika indodakazi yakhe uRaheli incekukazi yakhe uBiliha, abe yincekukazi yakhe. Wangena nakuRaheli, wamthanda uRaheli kakhulu kunoLeya, wakhonza naye eminye iminyaka eyisikhombisa. Genesise 29:21-30
2
Isithembu SeBhayibheli
URaheli esebonile ukuthi akamzaleli uJakobe abantwana, uRaheli waba nomhawu ngodadewabo, wathi kuJakobe: “Ngiphe abantwana, funa ngife.” Intukuthelo kaJakobe yavutha kuRaheli, wathi: “Ngisesikhundleni sikaNkulunkulu yini, okugodle isithelo sesizalo na?” Wathi: “Nansi incekukazi yami uBiliha, ngena kuye, ukuze azalele emadolweni ami, nami ngithole abantwana ngaye.” Wamnika uBiliha incekukazi yakhe ukuba abe ngumkakhe: uJakobe wangena kuye. Genesise 30:1-4 Lapho uLeya ebona ukuthi useyekile ukuzala, wathatha uZilipa incekukazi yakhe, wamnika uJakobe ukuba abe ngumkakhe. Genesise 30:9
UGideyoni UGideyoni wayenamadodana angamashumi ayisikhombisa avela esizalweni sakhe, ngokuba wayenabafazi abaningi. Isancinza sakhe esasiseShekemi naso samzalela indodana, wayiqamba igama lokuthi u-Abimeleki. AbaHluleli 8:30-31
UJayire Ngemva kwakhe kwavela uJayire waseGileyadi, wahlulela u-Israyeli iminyaka engamashumi amabili nambili. Wayenamadodana angamashumi amathathu agibela amathole ezimbongolo angamashumi amathathu, futhi ayenemizi engamashumi amathathu, ebizwa ngokuthi iHavoti-Jayire kuze kube namuhla, esezweni laseGileyadi. AbaHluleli 10:3-4
I-Ibzan Ngemva kwakhe u-Ibhizani waseBetlehema wahlulela u-Israyeli. Wayenamadodana angamashumi amathathu namadodakazi angamashumi amathathu, awathumela kwamanye amazwe, wathathela amadodana akhe amadodakazi angamashumi amathathu. Wahlulela u-Israyeli iminyaka eyisikhombisa. AbaHluleli 12:8-9
I-Abdon Ngemva kwakhe u-Abidoni indodana kaHileli, umPirathoni, wahlulela u-Israyeli. Wayenamadodana angamashumi amane namadodana angamashumi amathathu, ayegibela amathole ezimbongolo angamashumi ayisikhombisa; wahlulela u-Israyeli iminyaka eyisishiyagalombili. AbaHluleli 12:1314
U-Elkana Kwakukhona indoda ethile yaseRamatayimi-zofimu, yasezintabeni zakwa-Efrayimi, egama layo kwakungu-Elkana, indodana kaJerohamu, indodana ka-Elihu, indodana kaThohu, indodana kaZufi, umEfrayimi; Wayenabafazi ababili; igama lomunye lalinguHana, igama lomunye linguPhenina; uPhenina wayenabantwana, uHana engenabantwana. Lo muntu wayekhuphuka emzini wakubo iminyaka ngeminyaka ukuyokhuleka nokuhlabela uJehova Sebawoti eShilo. Kwakukhona lapho amadodana amabili ka-Eli, uHofini noFinehasi, abapristi bakaJehova. Kwathi ngesikhathi u-Elkana enikela ngaso, wanika uPhenina umkakhe nawo onke amadodana akhe namadodakazi akhe izabelo; Kodwa uHana wamnika isabelo esifanele, ngoba wayemthanda uHana, kodwa uJehova wayesivalile isizalo sakhe. Isitha sakhe samcasula kakhulu, ukuze simthukuthelise, ngokuba uJehova wayesivalile isizalo sakhe. Njengoba enza kanjalo iminyaka ngeminyaka, lapho uHana enyukela endlini kaJehova, 3
Isithembu SeBhayibheli
wayemcasula kanjalo; ngakho-ke uHana wakhala, akadlanga. U-Elkana umyeni wakhe wayesethi kuye: “Hana, ukhalelani na? Awudlini? Kungani inhliziyo yakho idabukile? Angingcono yini kuwe kunamadodana ayishumi?” 1 Samuweli 1:1-8
uSawule Igama lomkaSawule kwakungu-Ahinowami, indodakazi ka-Ahimahazi ... 1 Samuweli 14:50 USawule wayenesancinza esigama laso kwakunguRispa indodakazi ka-Aya... 2 Samuweli 3:7
uDavide Ngakho uDavide wasuka wahamba, yena nabantu bakhe, wabulala amaFilisti angamakhulu amabili; uDavide waletha amajwabu abo, bawanika inkosi yonke, ukuze abe ngumkhwenyana wenkosi. USawule wamnika uMikali indodakazi yakhe ukuba abe ngumkakhe. 1 Samuweli 18:27 U-Abigayili washesha, wasuka, wagibela imbongolo, kanye namantombazane akhe amahlanu ayemlandela; walandela izithunywa zikaDavide, waba ngumkakhe. UDavide wathatha noAhinowami waseJizreyeli; bobabili baba ngomkakhe. 1 Samuweli 25:42-43 UDavide wazalelwa amadodana eHebroni: izibulo lakhe lalingu-Amnoni ku-Ahinowami waseJizreyeli; eyesibili yayinguKileyabi ku-Abigayili umkaNabali waseKarmeli; eyesithathu yayingu-Abisalomu indodana kaMahakha indodakazi kaTalimayi inkosi yaseGeshuri; eyesine yayingu-Adoniya indodana kaHagiti; eyesihlanu yayinguShefathiya indodana ka-Abhitali; eyesithupha yayingu-Ithreyamu ku-Egla umkaDavide. Lawa azalelwa uDavide eHebroni. 2 Samuweli 3:2-5 UDavide waqonda ukuthi uJehova wayemmisile ukuba abe yinkosi phezu kuka-Israyeli nokuthi uphakamisile umbuso wakhe ngenxa yabantu bakhe u-Israyeli. UDavide wazithathela ezinye izancinza nabafazi eJerusalema, esebuyile eHebroni; kwase kuzalelwa uDavide amadodana namadodakazi. 2 Samuweli 5:12-13 Lapho umka-Uriya ezwa ukuthi u-Uriya umyeni wakhe ufile, walilela umyeni wakhe. Kwathi lapho isililo sesidlulile, uDavide wathumela wamlanda endlini yakhe, waba ngumkakhe, wamzalela indodana. Kodwa into uDavide ayeyenzile yamcasula uJehova. 2 Samuweli 11:26-27 UNathani wathi kuDavide: “Nguwe lowo muntu.” Usho kanje uJehova uNkulunkulu ka-Israyeli: “Ngakugcoba ube yinkosi phezu kuka-Israyeli, ngakukhulula esandleni sikaSawule; ngakunika indlu yenkosi yakho, nabafazi benkosi yakho esifubeni sakho, ngakunika indlu ka-Israyeli nekaJuda; uma lokho bekukuncane kakhulu, bengiyakukunika lokhu nokunye okunjalo. Udeleleni umyalo kaJehova, wenza okubi emehlweni akhe? Wabulala u-Uriya umHeti ngenkemba, wathatha umkakhe waba ngumkakho, wambulala ngenkemba yabantwana bakwa-Amoni.” 2 Samuweli 12:7-9 Inkosi yaphuma, nayo yonke indlu yayo imlandela. Inkosi yashiya abesifazane abayishumi, ababeyizicakakazi, ukuba banakekele indlu. 2 Samuweli 15:16 UDavide wafika endlini yakhe eJerusalema; inkosi yathatha abesifazane abayishumi, izancinza zayo, eyayibashiyile ukuba balinde indlu, yababeka endlini yokulindwa, yabondla, kodwa ayizange ilale nabo. Ngakho bavalelwa kwaze kwaba usuku lokufa kwabo, bephila njengabafelokazi. 2 Samuweli 20:3
4
Isithembu SeBhayibheli
uSolomoni Kodwa inkosi uSolomoni yathanda abesifazane abaningi bezizwe, kanye nendodakazi kaFaro, abesifazane bakwaMowabi, nabakwa-Amoni, nabakwa-Edomi, nabakwaSidoni, nabakwaHeti; ezizweni uJehova asho ngazo kubantwana bakwa-Israyeli ukuthi: “Ningangeni kubo, nabo abayikungena kini, ngokuba impela bayakuhlubukisa izinhliziyo zenu ukuba zilandele onkulunkulu babo.” USolomoni wanamathela kubo ngothando. Wayenabafazi abangamakhulu ayisikhombisa, amakhosazana, nezancinza ezingamakhulu amathathu; abafazi bakhe bayiphambukisa inhliziyo yakhe. Ngoba kwathi uSolomoni esemdala, abafazi bakhe baphambukisa inhliziyo yakhe ukuba ilandele abanye onkulunkulu; inhliziyo yakhe yayingaphelele kuJehova uNkulunkulu wakhe, njengenhliziyo kaDavide uyise. Ngoba uSolomoni walandela u-Ashitoreti unkulunkulukazi wamaSidoni, noMilkomu isinengiso sama-Amoni. USolomoni wenza okubi emehlweni kaJehova, akamlandelanga uJehova ngokupheleleyo, njengoDavide uyise. USolomoni wakha indawo ephakemeyo kaKemoshi, isinengiso sakwaMowabi, entabeni ephambi kweJerusalema, noMoleki, isinengiso sabantwana bakwa-Amoni. Wenze njalo kubo bonke abafazi bakhe bezizwe ababeshisa impepho, behlabela onkulunkulu babo. UJehova wamthukuthelela uSolomoni, ngokuba inhliziyo yakhe yayiphambukile kuJehova uNkulunkulu ka-Israyeli, owayebonakele kuye kabili, Wamyala ngale nto, ukuthi angalandeli abanye onkulunkulu; kepha akagcinanga lokho uJehova ayemyale ngakho. 1 AmaKhosi 11:1-10
URehobowamu URehobowamu wazithathela uMahalati, indodakazi kaJerimoti indodana kaDavide, no-Abihayili, indodakazi ka-Eliyabe indodana kaJese; wamzalela abantwana: uJewushi, noShemariya, noZahamu. Ngemva kwakhe wathatha uMahakha indodakazi ka-Absalomu; wamzalela u-Abiya, no-Athayi, noZiza, noShelomiti. URehobowamu wamthanda uMahakha indodakazi ka-Abisalomu kunabo bonke abafazi bakhe nezancinza zakhe: (ngokuba wathatha abafazi abayishumi nesishiyagalombili nezancinza ezingamashumi ayisithupha; wazala amadodana angamashumi amabili nesishiyagalombili namadodakazi angamashumi ayisithupha.) 2 IziKronike 11:18-21
U-Abhiya Kodwa u-Abiya waba namandla, wathatha abafazi abayishumi nane, wazala amadodana angamashumi amabili nambili namadodakazi ayishumi nesithupha. 2 IziKronike 13:21
U-Ahabi UBenihadadi inkosi yaseSiriya wabutha yonke impi yakhe, kwakukhona amakhosi angamashumi amathathu nambili kanye naye, namahhashi, nezinqola; wenyuka wavimbezela iSamariya, walwa nalo. Wathuma izithunywa ku-Ahabi inkosi yakwa-Israyeli emzini, wathi kuye: “Usho kanje uBenihadadi, uthi: ‘Isiliva lakho negolide lakho lingelami, nabafazi bakho nabantwana bakho abahle kakhulu bangabami.’ Inkosi yakwa-Israyeli yaphendula yathi: ‘Nkosi yami, nkosi, njengokusho kwakho, ngingowakho nakho konke enginakho.’ Izithunywa zabuya, zathi: ‘Usho kanje uBenihadadi, ngithi: ‘Noma ngithumele kuwe, ngithi: Uzonginika isiliva lakho, negolide lakho, nabafazi bakho, nabantwana bakho; nokho ngiyakuthuma izinceku zami kuwe kusasa ngalesi sikhathi, ziphenye indlu yakho, nezindlu zezinceku zakho; kuyakuthi konke okuhle emehlweni akho, bakubeke esandleni sabo, bakuthathe.’ Inkosi yakwa-Israyeli yabiza bonke amalunga ezwe, yathi: “Ake niqaphele, nibone ukuthi lo muntu ufuna okubi, ngokuba uthumile kimi efuna abafazi bami, nabantwana bami,
5
Isithembu SeBhayibheli
nesiliva lami, negolide lami, angimnqabelanga.” Bonke amalunga nabo bonke abantu bathi kuye: “Ungamlaleli, ungavumi.” 1 AmaKhosi 20:1-8 U-Ahabi wayenamadodana angamashumi ayisikhombisa eSamariya... 2 AmaKhosi 10:1
UJowashi UJowashi wayeneminyaka eyisikhombisa lapho eqala ukubusa, wabusa iminyaka engamashumi amane eJerusalema. Igama likanina kwakunguZibiya waseBeri Sheba. UJowashi wenza okulungile emehlweni kaJehova zonke izinsuku zikaJehoyada umpristi. UJehoyada wamthathela abafazi ababili; wazala amadodana namadodakazi. 2 IziKronike 24:1-3
6