Yiddish - 4th Book of Maccabees

‫‪4‬טער בוך פון מכבים‬ ‫הקדמה‬ ‫דאס בוך איז ווי א שרעקלעכער דונער וואס עכט ארויס פון די טונקעלע שרעקן פון אלטער טיראניע ‪.‬דאס איז א קאפיטל באזירט‬ ‫אויף פארפאלגונג דורך אנטיאכוס ‪,‬דעם טיראן פון סיריע ‪,‬וועמען עטליכע האבן גערופן עפיפאנעס ‪,‬דער משוגענער ‪.‬די רוימישע‬ ‫געשיכטע פון די ערשטע יארהונדערטער רעקארדירט צוויי אזעלכע טיראנען ‪-‬דער צווייטער ‪,‬קאליגולא ‪,‬דער צווייטער בריליאנטער‬ ‫משוגענער‪.‬‬ ‫די פאא רעם פון דעם שריפט איז ווי אא רעדע ‪.‬אא זוי קערפול אא פגעמאא סטן זענען די אויפשטייגן און פאא לן פון דער רעדע ;אא זוי‬ ‫פאא רניכטנדיק זענען אירע אא רגומענטן ;אא זוי אומפאא לדערדיק איז איר לאא גיק ;אא זוי טיף אירע שטופן ;אא זוי קיל איר ריזאא נירן ‪--‬אא ז עס‬ ‫נעמט איר אא רט ווי אא מוסטער פון דער ריינסטער רעדע‪-‬קונסט‪.‬‬ ‫די הויפט רעדע איז ‪--‬מוט ‪.‬דער שרייבער הייבט אן מיט א ליידנשאפטלעכער אויסזאג פון דער פילאסאפיע פון אינספירירטן שכל ‪.‬‬ ‫מיר ווילן טראכטן פון דעם צוואנציגסטן יארהונדערט אלס די תקופה פון שכל און עס פארגלייכן מיט דער תקופה פון מיטאסן ‪--‬‬ ‫אבער אזא שריפט ווי דאס איז אן אויספארדערונג צו אזא הנחה ‪.‬מיר טרעפן א שרייבער וואס האט מסתמא געהערט צום ערשטן‬ ‫יארהונדערט פאר דער קריסטלעכער תקופה ‪,‬וואס זאגט א קלארע פילאסאפיע פון שכל וואס איז פונקט אזוי שטארק היינט ווי זי איז‬ ‫געווען צוויי טויזנט יאר צוריק‪.‬‬ ‫די סביבה פון די אבזערוואציעס אין די פייניגונג קאמערן איז אומאויפהערלעך ‪.‬אויף אונדזערע היינטיקע אויערן ‪,‬וואס זענען‬ ‫צוגעפאסט צו מילדערע זאכן ‪,‬קומט עס שרעקלעך אן ‪.‬די דעטאלן פון די נאכאנאנדע פייניגונגען (וואס רמזן אויף די אינסטרומענטן‬ ‫פון דער שפאנישער אינקוויזיציע יארהונדערטער שפעטער )ווערן אויסגעארבעט אויף א וועג וואס שאקט אונדזער געשמאק ‪.‬אפילו‬ ‫די אויפקום פון די שטוישע כאראקטערן פון דעם אלטן מאן ‪,‬די זיבן ברידער ‪,‬און די מוטער ‪,‬טוט גארנישט צו פארלייכטערן די‬ ‫ווילדקייט מיט וואס דער רעדנער רופט ארויס מוט‪.‬‬ ‫די אלטע פאטערס פון דער קריסטלעכער קירך האבן קערפול אויפגעהיט דאס בוך (מיר האבן עס פון א סירישער איבערזעצונג )אלס‬ ‫א ווערק פון הויכן מאראלישן ווערט און לערע ‪,‬און עס איז געווען אן ספק באקאנט צו פילע פון די פריע קריסטלעכע קדושים ‪,‬‬ ‫וועלכע זענען אויפגעוועקט געווארן צום טיפן מארטירערשאפט דורך עס לייענען‪.‬‬ ‫קאפיטל ‪1‬‬ ‫אן איבערבליק פון פילאסאפיע פון אוראלטע צייטן וועגן אינספירירטער שכל ‪.‬ציוויליזאציע האט קיינמאל נישט דערגרייכט העכערע‬ ‫געדאנקען ‪.‬א דיסקוסיע פון "רעפרעסיעס "‪.‬פסוק ‪48‬סומירט אויס די גאנצע פילאסאפיע פון מענטשהייט‪.‬‬ ‫‪1‬פילאא סאא פיש אין דעם העכסטן גראא ד איז די פראא גע וואא ס איך פאא רשלאא ג צו דיסקוטירן ‪,‬נעמלעך צי דער אינספירירטער פאא רשטאא נד‬ ‫איז דער העכסטער הערשער איבער די לייאדנשאא פטן ;און צו דער פילאא סאא פיע דערפון וואא לט איך ערנסט געבעטן אייער ערנסטע‬ ‫אויפמערקזאא מקייט‪.‬‬ ‫‪2‬ווייל נישט נאר איז דער סוביעקט בכלל נויטיק אלס א צווייג פון וויסן ‪,‬נאר עס נעמט אריין דאס לויב פון די גרעסטע מעלות ‪,‬מיט‬ ‫דעם מיין איך זעלבסט‪-‬קאנטראל‪.‬‬ ‫ווַזט אא ז פאא רשטאא נד קאא נטראא לירט די לייאדנשאא פטן וואא ס זענען קעגן מאא סן ‪,‬זשאא געריי און תאווה ‪,‬ווערט‬ ‫‪3‬דאא ס הייסט ‪,‬אויב מען באא א‬ ‫עס אויך קלאא ר געוויזן אא ז עס איז הערשער איבער די לייאדנשאא פטן ‪,‬ווי שלעכטיקייט ‪,‬וואא ס זענען קעגן גערעכטיקייט ‪,‬און איבער די‬ ‫וואא ס זענען קעגן מאא נלעכקייט ‪,‬דאא ס הייסט כעס ‪,‬ווייטיק און מורא‪.‬‬ ‫‪4‬אבער ‪,‬עטלעכע קענען פרעגן ‪,‬אויב די שכל איז הערשער איבער די לייאדנשאא פטן ‪,‬פארוואס קאנטראלירט זי נישט פארגעסנקייט און‬ ‫אומוויסנקייט ?זייער ציל איז צו מאא כן חוזק‪.‬‬ ‫‪5‬די ענטפער איז אז שכל איז נישט קיין הערשער איבער חסרונות וואס געפינען זיך אין דעם גייסט אליין ‪,‬נאר איבער די‬ ‫לייאדנשאא פטן אדער מאא ראא לישע חסרונות וואס זענען קעגן גערעכטיקייט און מאא נלעכקייט און מאא סן און משפט ;און איר אא קציע אין‬ ‫זייער פאא ל איז נישט צו אויסראא טן די לייאדנשאא פטן ‪,‬נאא ר צו געבן אונדז די מעגלעכקייט צו זיי קעגנשטעלן מיט הצלחה‪.‬‬ ‫‪6‬איך קען ברענגען פאר אייך אסאך ביישפילן ‪,‬גענומען פון פארשידענע קוועלער ‪,‬וואו שכל האט זיך ארויסגעוויזן אלס הערשער‬ ‫איבער די לייאדנשאא פטן ‪,‬אא בער דער בעסטער ביישפיל וואא ס איך קען געבן איז די איידעלע אויפפירונג פון די וואא ס זענען געשטאא רבן‬ ‫לטובת גוטסקייט ‪,‬עלעעזר ‪,‬און די זיבן ברידער און די מוטער‪.‬‬ ‫‪7‬ווייל די אלע ‪,‬מיט זייער פארשעמטקייט פון יסורים ‪,‬יא ‪,‬אפילו ביזן טויט ‪,‬האבן באוויזן אז שכל שטייט העכער ווי די לייאדנשאא פטן‪.‬‬ ‫‪8‬איך קען דאא אויסברייטערן אין לויב פון זייערע מעלות ‪,‬זיי ‪,‬די מענער מיט דער מוטער ‪,‬וואא ס שטאא רבן אין דעם טאא ג וואא ס מיר‬ ‫פַערן פאא ר דער ליבע פון מאא ראא לישער שיינקייט און גוטסקייט ‪,‬אא בער גיכער וואא לט איך זיי גראא טולירט פאא ר די כבוד וואא ס זיי האא בן‬ ‫א‬ ‫דערגרייכט‪.‬‬