ماقال-تەمسىللەر 1باب1ئىسرائىل پادىشاھى داۋۇتنىڭ ئوغلى ۇاليماننىڭ ماقال-تەمسىللىرى. 2ئەقىل ۋە كۆرۇەتمىنى بىلىش .چۈشىنىش ۇۆزلىرىنى ھېس قىلىش 3ئەقىل ،ئادالەت ،ھۆكۈم ۋە باراۋەرلىكنىڭ كۆرۇەتمىسىنى قوبال قىلىش. 4ئاددىالرغا ،ياشلرغا بىلىم ۋە ئەقىل-پاراۇەت ئاتا قىلىش. 5ئەقىللىق ئادەم ئااليدۇ ۋە ئۆگىنىدۇ .ئەقىللىق كىشى دانا نەۇىھەتلەرگە ئېرىشىدۇ. 6ماقال -تەمسىلنى چۈشىنىش .دانالرنىڭ ۇۆزى ۋە ئالرنىڭ قارااغا ۇۆزلىرى. 7پەرۋەردىگاردىن قورقاش بىلىمنىڭ باشلىنىشى ،ئەمما ئەخمەقلەر ئەقىل ۋە كۆرۇەتمىنى كۆزگە ئىلمايدۇ. 8ئوغلام ،ئاتاانىڭ كۆرۇەتمىسىنى ئاال ،ئاناانىڭ قانانىدىن ۋاز كەچمەڭ. 9چۈنكى ئالر بېشىڭىزغا مېھىر-شەپقەت زىننەتلىرى ۋە بوينىڭىزغا زەنجىر بولىدۇ. 10ئوغلام ،گاناھكارلر ۇېنى قىزىقتارۇا ،قوشالما. 11ئەگەر ئالر «بىز بىلەن بىللە كېلىڭلر ،قېنى ۇاقليلى »دېسە ،ۇەۋەبسىز گاناھسىزلر ئۈچۈن يوشارۇن يۈرۈيمىز: 12ئالرنى قەبرىدەك تىرىك ياتايلى .پۈتۈن ئورەككە چۈشۈپ كەتكەنلەردەك: 13بارلىق قىممەتلىك باياملرنى تاپىمىز ،ئۆيلىرىمىزنى بالڭ-تالڭ قىلىمىز. 14ئارىمىزدىكى نېسىۋىڭىزنى تاشلالر .ھەممىمىزنىڭ بىر ۇومكىسى بار: 15ئوغلام ،ئالر بىلەن بىللە مااما .پاتىڭىزنى ئالرنىڭ يولىدىن يىراقلشتارۇڭ: 16چۈنكى ئالرنىڭ پاتلىرى يامانلىققا يۈگۈرۈپ ،قان تۆكۈشكە ئالدىرايدۇ. 17شۈبھىسىزكى ،تور ھەر قانداق قاشنىڭ ئالدىدا تارقىلىدۇ. 18ئالر ئۆز قېنىنى ۇاقلىدى .ئالر ئۆز ھاياتى ئۈچۈن يوشارۇن يوشارۇنغان. 19پايدا-مەنپەئەتكە ھېرىسمەن كىشىلەرنىڭ يولىما شانداق .ئا خواايىنلرنىڭ ھاياتىنى تارتىۋالىدۇ. 20ئەقىلسىز يىغليدۇ .ئا كوچىدا ئاۋازىنى ئېاتتى: 21ئا ئاۇاۇلىق يىغىلىش ئورنىدا ،دەرۋازىلرنىڭ ئالدىدا يىغلپ كەتتى .شەھەردە ئا با ۇۆزنى قىلدى. 22ئاددىي كىشىلەر ،قاچانغىچە ئاددىالىقنى ياخشى كۆرەمسىز؟ مەۇخىرە قىلغاچىلر ئالرنىڭ مەۇخىرە قىلىشىدىن خاشال بولىدۇ ،ئەخمەقلەر بىلىمگە ئۆچما؟ 23ۇېنى ئەيىبلىشىمگە قايتارغىن ،مانا مەن روھىمنى ۇااا تۆكۈمەن ،ۇۆزلىرىمنى ۇااا يەتكۈزىمەن. 24چۈنكى ،مەن چاقىردىم .مەن قولامنى ئازاتتىم ،ھېچكىم پەرۋا قىلمىدى. 25لېكىن ،مېنىڭ نەۇىھىتىمنى بىكار قىلدىڭ ،مېنىڭ ئەيىبلىشىمنىڭ ھېچقايسىسىنى خالىمىدىڭ. 26مەن ۇېنىڭ ئاپەتلىرىڭدىن كۈلىمەن .قورقاشاڭ كەلگەندە مەن مەۇخىرە قىلىمەن. 27قورقاشاالر ۋەيران بولاپ ،ھالك بولغىنىڭلر قاينام-تاشقىنلىققا چۆمگەندە .ئازاب ۋە ئازاب ۇىزگە كەلگەندە. 28ئاندىن ئالر مېنى چاقىرىدۇ ،لېكىن مەن ااۋاب بەرمەيمەن .ئالر مېنى بالدۇر ئىزدەيدۇ ،لېكىن مېنى تاپالمايدۇ. 29بانىڭ ئۈچۈن ئالر بىلىمگە ئۆچ بولاپ ،پەرۋەردىگاردىن قورقاشنى تاللىمىدى. 30ئالر مېنىڭ نەۇىھىتىمدىن ھېچنىمىنى خالىمايدۇ ،ئالر مېنىڭ ئەيىبلىشىمنى خار قىلدى. 31شانىڭ ئۈچۈن ،ئالر ئۆز مېۋىسىدىن يەپ ،ئۆز ئۈۇكۈنىلىرى بىلەن تولدى. 32چۈنكى ئاددىي كىشىلەردىن يۈز ئۆرۈش ئالرنى ئۆلتۈرىدۇ ،ئەخمەقلەرنىڭ گۈللىنىشى ئالرنى ھالك قىلىدۇ. 33لېكىن ،مااا قالق ۇالغانلر بىخەتەر ياشايدۇ ۋە يامانلىقتىن قورقاپ اىم تارىدۇ. 2باب1ئوغلام ،ئەگەر مېنىڭ ۇۆزلىرىمنى قوبال قىلساڭ ۋە ئەمرلىرىمنى ۇەن بىلەن بىللە يوشارۇاڭ. 2شانداق قىلىپ ،قالىقىڭىزنى ئەقىل-پاراۇەتكە مايىل قىلىپ ،قەلبىڭىزنى چۈشىنىشكە ئىشلىتىڭ. 3ھەئە ،ئەگەر بىلىمدىن كېاىن يىغلىساڭ ۋە چۈشىنىش ئۈچۈن ئاۋازىڭنى چىقارۇاڭ. 4ئەگەر ئانى كۈمۈشتىن ئىزدەپ ،يوشارۇن خەزىنىلەرنى ئىزدىسەڭ. 5ئاندىن ،پەرۋەردىگاردىن قورقاشنى چۈشىنىپ ،خادانىڭ بىلىملىرىنى تاپاليسىلەر.
تەمسىللەر-ماقال
6چۈنكى پەرۋەردىگار ئەقىل-پاراۇەت ئاتا قىلىدۇ ،ئانىڭ ئاغزىدىن بىلىم ۋە چۈشىنىش چىقىدۇ. 7ئا ياخشىلرغا ئەقىل-پاراۇەت ئاتا قىلىدۇ. 8ئا ھۆكۈم يولىنى ۇاقليدۇ ۋە ئەۋلىاالىرىنىڭ يولىنى ۇاقليدۇ. 9ئاندىن ،ھەققانىالىقنى ،ھۆكۈمنى ۋە باراۋەرلىكنى چۈشىنىسەن .ھەئە ،ھەر بىر ياخشى يول. 10ئەقىل-پاراۇەت قەلبىڭىزگە كىرگەندە ،بىلىم روھىڭىزغا يېقىشلىق بولىدۇ. 11ئەقىل ۇىزنى قوغدايدۇ ،چۈشىنىش ۇىزنى ۇاقليدۇ: 12ۇېنى يامان ئادەمنىڭ يولىدىن ،ناچار گەپلەرنى قىلىدىغان ئادەمدىن قاتالدۇرۇش. 13توغرا يولنى تاشلپ ،قارااغالاق يولىدا مااىدىغانلر. 14يامانلىق قىلىشقا خاشال بولغانلر ۋە زالىملرنىڭ خاھىشىدىن خاشال بولغانلر. 15كىمنىڭ يوللىرى ئەگرى-توقاي بولاپ ،ئالر يوللىرىدا تەۋرەنمەيدۇ: 16ۇېنى يات ئايالدىن ،ھەتتا ئانىڭ ۇۆزى بىلەن خاشامەت قىلىدىغان ناتوناش ئادەمدىن قاتالدۇرۇش. 17ياشلىق دەۋرىدىكى يولباشچىدىن ۋاز كېچىپ ،خادانىڭ ئەھدىسىنى ئانتاپ قالىدۇ. 18چۈنكى ئانىڭ ئۆيى ئۆلۈمگە مايىل ،ئۆلۈكلەرگە تاتىشىدىغان يول. 19ئانىڭ يېنىغا قايتىدىغان ھېچكىم ھايات يولىنى تاتمايدۇ. 20ياخشى ئادەملەرنىڭ يولىدا مېڭىپ ،ياخشىلرنىڭ يولىنى تاتاالر. 21چۈنكى ،دۇرۇس كىشىلەر با يەردە ياشايدۇ ،ماكەممەل كىشىلەر ئانىڭدا قالىدۇ. 22لېكىن ،زالىملر يەر يۈزىدىن يوقىتىلىدۇ ،گاناھكارلر يىلتىزىدىن يىلتىز تارتىدۇ. 3باب1ئوغلام ،مېنىڭ قانانىمنى ئانتاپ قالما .قەلبىم مېنىڭ ئەمرلىرىمگە ئەمەل قىلسان: 2ئالر ئازۇن كۈن ،ئازۇن ئۆمۈر ۋە خاتىراەملىك ئاتا قىلىدۇ. 3رەھىم-شەپقەت ۋە ھەقىقەت ۇېنى تاشلىۋەتمىسان .ئالرنى قەلبىڭىزنىڭ ئۈۇتەلگە يېزىڭ: 4شانداق قىلىپ ،خادا ۋە ئىنساننىڭ نەزىرىدە ياخشىلىق ۋە ياخشى چۈشەنچىگە ئېرىشىسەن. 5چىن قەلبىڭىز بىلەن پەرۋەردىگارغا تەۋەككۈل قىلىڭ .ئۆز چۈشەنچىڭىزگە تايانماڭ. 6ھەممە يوللىرىڭدا ئانى توناغىن ،ئا ۇېنىڭ يوللىرىڭنى يېتەكلەيدۇ. 7ئۆزۈالردىن ئەقىللىق بولماالر ،پەرۋەردىگاردىن قورقاالر ،يامانلىقتىن يىراق بولاالر. 8ئا كىندىككە ۇاغلملىق ،ۇۆاەكلىرىڭىزگە ۇاغلم بولىدۇ. 9پەرۋەردىگارىڭنى مال-مۈلۈكلىرىڭ بىلەن كۆپەيتىڭلر. 10شانداق قىلىپ ،ئامبارلىرىڭىز مول بولاپ ،بېسىمىڭىز يېڭى شاراب بىلەن ئېتىلىپ چىقىدۇ. 11ئوغلام ،پەرۋەردىگارنىڭ اازاۇىغا ھۆرمەت قىلما .ئانىڭ تۈزىتىشىدىن زېرىكمەڭ: 12پەرۋەردىگار ئانى ياخشى كۆرىدۇ .ھەتتا دادا ئۆزى ياقتارىدىغان ئوغلىدەك. 13ئەقىل-پاراۇەتنى تاپقان ۋە چۈشىنىدىغان ئادەم بەختلىك. 14چۈنكى ئانىڭ تاۋارلىرى كۈمۈش تاۋاردىن ياخشى ،ئانىڭ پايدىسى ئالتاندىن ياخشى. 15ئا ياقاتتىنما قىممەتلىك ،ۇىز ئارزۇ قىلىدىغان نەرۇىلەرنىڭ ھەممىسىنى ئانىڭغا ۇېلىشتارۇشقا بولمايدۇ. 16كۈن ئانىڭ ئوڭ قولىدا .ئانىڭ ۇول قولىدا بايلىق ۋە شەرەپ بار. 17ئانىڭ يوللىرى يېقىشلىق يوللر ،بارلىق يوللىرى تىنچلىق. 18ئا ئۆزىنى تاتاۋالغانلر ئۈچۈن ھاياتلىق دەرىخى ،ئانى ۇاقلپ قالغانلرنىڭ ھەممىسى خاشال. 19پەرۋەردىگار ئەقىل بىلەن زېمىننى قاردى .ئا چۈشىنىش ئارقىلىق ئاۇماننى تىكلىدى. 20ئانىڭ بىلىمى بىلەن چواقارلاقلر پارچىلىنىپ ،بالاتلر شەبنەمدىن چۈشتى. 21ئوغلام ،ئالر ۇېنىڭ كۆزۈادىن كەتمىسان .ئەقىل-پاراۇەت ۋە ئەقىل-پاراۇەتنى ۇاقلىغىن. 22شانداق قىلىپ ئالر ۇېنىڭ اېنىڭغا ھاياتلىق ،بويانااغا مېھىر-شەپقەت بولىدۇ. 23ئاندىن بىخەتەر يولدا مااىسىز ،پاتىڭىز يىقىلمايدۇ. 24ئاخلىغاندا ،قورقماڭ ،ھەئە ،ئاخليسىز ،ئايقااىز تاتلىق بولىدۇ. 25تاياقسىز قورقاشتىن ،زالىملرنىڭ ھالك بولاشىدىن قورقماالر. 26چۈنكى ،پەرۋەردىگار ۇېنىڭ ئىشەنچىڭ بولاپ ،پاتاانى ئالمىسان.
تەمسىللەر-ماقال
27ئا قىلىشقا تېگىشلىك قولىڭىزدا بولسا ،ئالرغا تېگىشلىك بولغان ياخشىلىقنى توۇماڭ. 28قوشنىڭىزغا« :بار ،قايتىپ كەل ،ئەتە مەن بېرىمەن »دېمە .ۇەندە بولساڭ. 29قوشنىڭىزغا يامانلىق قىلماڭ ،چۈنكى ئا ۇىز بىلەن بىخەتەر تارىدۇ. 30ئەگەر ئا ۇىزگە زىاان-زەخمەت يەتكۈزمىگەن بولسا ،ۇەۋەبسىز ئادەم بىلەن كۈرەش قىلماڭ. 31زالىملرغا ھەۇەت قىلماڭ ،ئانىڭ يولىنى تاللىماڭ. 32چۈنكى قاراقچى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىك ،لېكىن ئانىڭ ۇىرى ياخشىلردا. 33رەببىنىڭ لەنىتى زالىملرنىڭ ئۆيىدە ،لېكىن ئا ھەققانىي ئادەملەرنىڭ تارالغاۇىغا بەخت تىلەيدۇ. 34شۈبھىسىزكى ،ئا مەۇخىرە قىلغاچىلرنى مەۇخىرە قىلىدۇ ،لېكىن ئا تۆۋەن كىشىلەرگە مەرھەمەت قىلىدۇ. 35دانالر شان-شەرەپكە ۋارىسلىق قىلىدۇ ،لېكىن نوماس ئەخمەقلەرنىڭ تەشۋىقاتى بولىدۇ. 4باب1ئەي بالىلر ،ئاتانىڭ كۆرۇەتمىسىنى ئاالڭ ۋە چۈشىنىشنى بىلىشكە قاتنىشىڭ. 2چۈنكى ،مەن ۇىلەرگە ياخشى تەلىم بېرىمەن ،تەۋرات قانانىمدىن ۋاز كەچمەالر. 3چۈنكى مەن دادامنىڭ ئوغلى ،نازۇك ۋە ئانامنىڭ نەزىرىدىل ۇۆيۈملۈك ئىدىم. 4ئا مااا ئۆگەتتى ۋە مااا« :قەلبىم مېنىڭ ۇۆزۈمنى ۇاقلپ قالسان ،ئەمرلىرىمگە ئەمەل قىلغىن ۋە ياشىغىن »دېدى. 5ئەقىلگە ئېرىشىڭ ،چۈشىنىۋېلىڭ :ئانى ئانتاپ قالماڭ .ئاغزىمنىڭ ۇۆزىدىنما ۋاز كەچمەڭ. 6ئانى تاشلىۋەتمەڭ ،ئا ۇىزنى قوغدايدۇ ،ئانى ۇۆيۈڭ ،ئا ۇىزنى ۇاقليدۇ. 7ئەقىل ئاۇاۇلىق نەرۇە .شااا ئەقىل-پاراۇەتكە ئېرىشىڭ. 8ئانى ئۈۇتۈن قىلغىن ،ئا ۇېنى ئۆۇتۈرىدۇ .ئانى قاچاقلىغاندا ،ئا ۇېنى ھۆرمەتلەيدۇ. 9ئا بېشىڭىزغا مەرھەمەت زىننەت بېغىشليدۇ .ئا ۇىزگە شان-شەرەپ تااى بېرىدۇ. 10ئەي ئوغلام ،ۇۆزلىرىمنى ئاال .ئۆمرىڭىزنىڭ يىللىرى كۆپ بولىدۇ. 11مەن ۇااا ھېكمەت يولى بىلەن ئۆگەتتىم .ۇېنى توغرا يولغا باشلىدىم. 12بارغىنىڭدا ،قەدەملىرىڭلر تارايمايدۇ .يۈگۈرگەندە ،يىقىلماڭ. 13كۆرۇەتمىنى چىڭ تاتاڭ .ئانى قويمىغىن .چۈنكى ئا ۇېنىڭ ھاياتىڭ. 14زالىملرنىڭ يولىغا كىرمەڭ ،يامان ئادەملەرنىڭ يولىغا كىرمەڭ. 15ئانىڭدىن ۇاقلىنىڭ ،ئانىڭ يېنىدىن ئۆتمەڭ ،ئانىڭدىن بارۇلاڭ ۋە ئالەمدىن ئۆتۈڭ. 16چۈنكى ئالر يامانلىق قىلغاندىن باشقا ،ئاخلىمايدۇ .ئەگەر ئالر يىقىلىپ چۈشمىسە ،ئالرنىڭ ئايقاۇى تارتىلىدۇ. 17چۈنكى ئالر يامانلىقنىڭ نېنىنى يەيدۇ ،زوراۋان شارابنى ئىچىدۇ. 18لېكىن ھەققانىالرنىڭ يولى پارلق نارغا ئوخشاش ،ئا تېخىما ماكەممەل كۈنگە تېخىما پارقىرايدۇ. 19پاۇىقلرنىڭ يولى قارااغالاققا ئوخشايدۇ ،ئالر نېمە يىقىلغانلىقىنى بىلمەيدۇ. 20ئوغلام ،ۇۆزۈمگە قالق ۇال .ۇۆزۈمگە قالق ۇېلىڭ. 21ئالر ۇېنىڭ كۆزۈادىن كەتمىسان .ئالرنى قەلبىڭدە ۇاقلىغىن. 22چۈنكى ،ئالرنى تاپقانلر ئۈچۈن ھاياتلىق ،پۈتۈن بەدىنىگە ۇاغلملىق. 23پۈتۈن ۋۇاادىڭىز بىلەن قەلبىڭىزنى ۇاقلڭ .چۈنكى ئانىڭدىن ھاياتلىق مەۇىلىسى. 24ئاغزىڭنى ئاغزىڭدىن چۈشۈرۈۋەتكىن ،بارمىلنغان لەۋلەر ۇەندىن يىراق. 25كۆزىڭىزگە قارىسان ،قاپىقىڭىزما ئالدىڭىزغا قارىسان. 26پاتلىرىڭىزنىڭ يولىنى ئويلڭ ،بارلىق يوللىرىڭىز ماۇتەھكەم بولسان. 27ئوڭ ياكى ۇولغا بارۇلماڭ ،پاتىڭىزنى يامانلىقتىن يىراقلشتارۇڭ. 5باب1ئوغلام ،مېنىڭ ئەقىل-پاراۇىتىمگە قالق ۇېلىپ ،مېنىڭ چۈشەنچىمگە قالق ۇېلىڭ: 2شانداق قىلساڭ ،ئەقىل-پاراۇەتكە ھۆرمەت قىلليسەن ۋە لەۋلىرىڭ بىلىم ۇاقليدۇ. 3چۈنكى غەلىتە بىر ئايالنىڭ لەۋلىرى ھەۇەل ھەرىسىدەك چۈشۈپ كېتىدۇ ،ئېغىزى مايدىنما ۇىلىق بولىدۇ: 4ئەمما ئانىڭ ئاچى قارت ياغىچىدەك ئاچچىق ،ئىككى قىلىچتەك ئۆتكۈر.
تەمسىللەر-ماقال
5ئانىڭ پاتلىرى ئۆلدى .ئانىڭ قەدەملىرى دوزاخنى تاتاۋالىدۇ. 6ھاياتلىق يولى ھەققىدە ئويلنماۇلىقىڭلر ئۈچۈن ،ئانىڭ يوللىرى يۆتكىلىشچان بولاپ ،ئالرنى بىلەلمەيسىلەر. 7ئەي بالىلر ،ئەمدى مېنىڭ گېپىمنى ئاال ،ئاغزىمدىكى ۇۆزلەردىن يىراقلشما. 8يولاانى ئانىڭدىن يىراقلشتارۇڭ ،ئانىڭ ئۆيىنىڭ ئىشىكىگە يېقىنلشماڭ. 9ئۆزۈانى باشقىلرغا ،يىللىرىڭنى رەھىمسىزلەرگە بەرمىگىن. 10ناتوناش كىشىلەر بايلىقىڭىز بىلەن تولسان .ئەمگىكىڭىز ناتوناش كىشىنىڭ ئۆيىدە بولسان. 11ئەڭ ئاخىرىدا ،اىسمىڭىز ۋە بەدىنىڭىز تۈگىگەندە ،قايغارىسىز. 12ئېاتقىنكى « ،مەن نەۇىھەتنى قانداق ئۆچ كۆردۈم ،قەلبىم ئەيىبلەشنى خار قىلدى. 13ئاۇتازلىرىمنىڭ ۇۆزىگە قالق ۇالمىدىڭلر ۋە مېنى بايرۇغانلرغا قالق ۇالمىدىم. 14مەن اامائەت ۋە اامائەت ئارىسىدا بارلىق يامانلىقلردا ئىدىم. 15ئۆز قادۇقىڭدىن ۇا ئىچىڭ ،ئۆز قادۇقىڭدىن ۇا ئېقىڭ. 16بالقلىرىڭلرنى چەتەەلرگە ،كوچىلردىكى ۇا دەريالىرىنى تارقاتسان. 17ئالر پەقەت ئۆزىڭىزگە تەۋە بولسان ،ۇىز بىلەن ناتوناش ئادەم ئەمەس. 18بالىقىڭ مابارەك بولسان ،ياشلىق ئايالىڭ بىلەن خاشال بولغىن. 19ئا ۇۆيۈملۈك ئارقا ۋە يېقىشلىق كەركىداندەك بولسان .ئانىڭ كۆكرىكى ۇىزنى ھەر ۋاقىت رازى قىلسان .ھەمدە ئانىڭ ماھەببىتى بىلەن ھەمىشە يىرگىنچلىك بولاڭ. 20ئوغلام ،نېمىشقا يات بىر ئايال بىلەن بوزەك قىلىنىپ ،ناتوناش كىشىنىڭ باغرىغا قاچاقليسىز؟ 21چۈنكى ،ئىنسانلرنىڭ يوللىرى پەرۋەردىگارنىڭ نەزىرىدە بولاپ ،ئا بارلىق يوللىرى ھەققىدە ئويلىنىدۇ. 22ئانىڭ زۇلاملىرى زالىملرنى ئۆز ئۈۇتىگە ئالىدۇ ،گاناھلىرى بىلەن باغلىنىدۇ. 23ئا كۆرۇەتمەۇىز ئۆلىدۇ .ئەخمەقلىقى بىلەن ئا ئازغان بولىدۇ. 6باب1ئوغلام ،ئەگەر دوۇتىڭىزغا كېپىل بولسىڭىز ،ناتوناش كىشى بىلەن قولىڭىزنى ئارغان بولسىڭىز ، 2ئاغزىڭدىكى ۇۆزلەر بىلەن قاپسىلىپ قالدىڭ ،ئاغزىڭدىكى ۇۆزلەر بىلەن ئېلىڭ. 3ئوغلام ،ئەمدى شانداق قىل ،دوۇتىڭنىڭ قولىغا كەلگەندە ،ئۆزۈانى قاتالدۇرغىن .بېرىپ ،ئۆزىڭىزنى كەمتەرلىك بىلەن دوۇتىڭىزغا كاپالەتلىك قىلىڭ. 4كۆزىڭىزگە ئاخلىماڭ ،قاپىقىڭىزغا ئاخلىماڭ. 5ئۆزۈانى ئوۋچىنىڭ قولىدىن ،قاشلرنىڭ قولىدىكى قاشتەك قاتالدۇرغىن. 6ھورۇن ،چۈمۈلەگە بېرىڭ .ئانىڭ يوللىرىنى ئويلڭ ۋە ئەقىللىق بولاڭ: 7يېتەكچىسى ،نازارەتچىسى ۋە ھۆكۈمرانى يوق. 8يازدا ئانىڭ گۆشىنى تەمىنلەيدۇ ۋە ھوۇالدا يېمەكلىكلىرىنى يىغىدۇ. 9ئەي قاچان ،قاچانغىچە ئاخليسەن؟ قاچان ئاخليسىز؟ 10شانداقتىما ئازراق ئاخلش ،ئازراق ئاخلش ،قولنى ئازراق قاتلش ئاخلش: 11شااا نامراتلىقىڭىز ۇەپەرگە چىققاندەك ،قوراللىق ئادەمدەك ئېھتىاااىڭىز كېلىدۇ. 12ۇەت ئادەم ،رەزىل ئادەم ئېغىزلىرى بىلەن مااىدۇ. 13ئا كۆزى بىلەن كۆزنى ياماپ ،پاتلىرى بىلەن ۇۆزلەيدۇ ،بارمىقى بىلەن ئۆگىتىدۇ. 14قورقانچ ئانىڭ قەلبىدە ،ئا ھەمىشە يامانلىقنى پىلنليدۇ .ئا زىددىاەتنى تېرىدى. 15شانىڭ ئۈچۈن ،ئانىڭ ئاپەتلىرى تاياقسىز كېلىدۇ .تاياقسىز ئا ھېچقانداق چارە-تەدبىرۇىز بازۇلىدۇ. 16پەرۋەردىگار با ئالتە نەرۇىنى يامان كۆرىدۇ ،شانداق ،يەتتىسى ئانىڭغا يىرگىنچلىك. 17مەغرۇر كۆرۈنۈش ،يالغان تىل ۋە بىگاناھ قان تۆككەن قوللر ، 18رەزىل خىااللرنى ئويليدىغان يۈرەك ،يامانلىققا يۈگۈرۈشكە ئالدىرايدىغان پات ، 19يالغان ۇۆزلەيدىغان يالغان گاۋاھچى ،بارادەرلەر ئارىسىدا زىددىاەت تېرىغاچى. 20ئوغلام ،ئاتاانىڭ ئەمرىگە ئەمەل قىل ،ئاناانىڭ قانانىدىن ۋاز كەچمەڭ. 21ئالرنى ئۈزلۈكسىز قەلبىڭىزگە باغلپ ،بوينىڭىزغا باغلڭ. 22ۇەن بارۇاڭ ،ئا ۇېنى يېتەكلەيدۇ .ئاخلىغاندا ،ئا ۇېنى ۇاقليدۇ .ئويغانغان ۋاقتىڭىزدا ،ئا ۇىز بىلەن ۇۆزلىشىدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
23چۈنكى ،بايرۇق چىراغدۇر .قانان بولسا يېنىك .ئوقاتاشنىڭ تەنبىھلىرى بولسا ھاياتلىق يولى: 24ۇېنى يامان ئايالدىن ،يات ئايالنىڭ خاشامەتچىلىكىدىن ۇاقلپ قېلىش ئۈچۈن. 25قەلبىڭىزدىكى گۈزەللىككە ھەۋەس قىلماڭ .ئا ۇىزنى قاپىقى بىلەن ئېلىپ كەتمىسان. 26چۈنكى ،پاھىشە ئايال ئارقىلىق بىر ئەر نانغا ئېلىپ كېلىنىدۇ ،زىنا قىلغاچى قىممەتلىك ھاياتنى ئىزدەيدۇ. 27بىر ئادەم ئانىڭ كۆكرىكىگە ئوت ئاللمدۇ ،كىاىملىرى كۆيمەيدۇما؟ 28ئىسسىق كۆمۈرگە ،پاتلىرى كۆيۈپ كەتكىلى بولمدۇ؟ 29شانىڭ بىلەن قوشنىسىنىڭ ئايالىنىڭ يېنىغا بارغاچى .ئانىڭغا تەگكەن كىشى گاناھسىز بولمايدۇ. 30ئەرلەر قورۇىقى ئاچقاندا روھىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن ئوغرىلىسا ،ئوغرىنى پەس كۆرمەيدۇ. 31لېكىن ئا تېپىلسا ،يەتتە ھەۇسە ئەۇلىگە كېلىدۇ .ئا ئۆيىنىڭ بارلىق نەرۇىلىرىنى بېرىدۇ. 32لېكىن ،ئايال كىشى بىلەن زىنا قىلغان كىشى چۈشەنمەيدۇ .ئانى قىلغان كىشى ئۆز اېنىنى ھالك قىلىدۇ. 33ئا ااراھەت ۋە نوماۇقا ئېرىشىدۇ .ئانىڭ تۆھمەتلىرى ئۆچۈرۈلمەيدۇ. 34چۈنكى ،ھەۇەتخورلاق ئادەمنىڭ غەزىپىدۇر ،شااا ئا ئۆچ ئېلىش كۈنىنى ئايىمايدۇ. 35ئا ھېچقانداق تۆلەمگە پەرۋا قىلمايدۇ .ئا نارغان ۇوۋغاتلرنى بەرگەن تەقدىردىما ،ئا رازى بولمايدۇ. 7باب1ئوغلام ،ۇۆزۈمگە ئەمەل قىل ،ئەمرلىرىمنى ۇەن بىلەن بىللە قىل. 2ئەمرلىرىمگە ئەمەل قىلغىن ۋە ياشاڭ .مېنىڭ قانانىم ۇېنىڭ كۆزۈانىڭ ئالمىسىدەك. 3ئالرنى بارمىقىڭىزغا باغلپ ،قەلبىڭىزنىڭ ئۈۇتەلگە يېزىڭ. 4ئەقىل-پاراۇەتكە ئېاتقىنكى « ،ۇەن مېنىڭ ۇىڭلىم .تاغقانلىرىڭىزنى چۈشىنىشكە تېلېفون قىلىڭ: 5ئالر ۇېنى يات ئايالدىن ،ۇۆزلىرى بىلەن خاشامەت قىلىدىغان ناتوناش ئادەمدىن يىراقلشتارۇان. 6چۈنكى ئۆيۈمنىڭ دېرىزىسىدىن ئۆيۈمگە قارىدىم ، 7ئاددىي كىشىلەر ئارىسىدىن قارىسام ،مەن ياشلرنىڭ ئارىسىدا چۈشەنمەيدىغان بىر ياشنى بايقىدىم. 8ئانىڭ بالااىغا يېقىن كوچىدىن ئۆتۈش ئا ئۆيىگە قاراپ يول ئالدى. 9شەپەق نارىدا ،كەچتە ،قارااغا ۋە قارااغا كېچىدە: 10مانا ،ئا يەردە پاھىشە ئايالنىڭ كۆالى ۋە كۆالى نازۇك بىر ئايالنى ئاچرىتىپ قالدى. ( 11ئا قاتتىق ۋە ااھىل ؛ پاتى ئانىڭ ئۆيىدە تارمايدۇ: 12ئا ھازىر يوق ،ھازىر كوچىلردا ،ھەر بىر بالاادا ۇاقلپ تارىدۇ). 13ھەزرىتى ئەيسا ئانى تاتاۋېلىپ ۇۆيۈپ قويدى. 14مەن بىلەن تىنچلىق قاربانلىقلىرى بار .بۈگۈن مەن قەۇىمىمنى ئادا قىلدىم. 15شانىڭ ئۈچۈن ،مەن يۈزۈمنى ئىزدەش ئۈچۈن ئەۇتايىدىللىق بىلەن كۆرۈشۈشكە چىقتىم. 16مەن كارىۋاتنى گىلەم ،ئويالغان ئەۇەرلەر ۋە مىسىرنىڭ ئېسىل رەختلىرى بىلەن زىننەتلىدىم. 17مەن كارىۋىتىمنى ماررا ،ئالقات ۋە دارچىن بىلەن خاشپاراق قىلدىم. 18كېلىڭ ،ئەتىگەنگىچە ۇۆيگۈمىزنى تولدۇرايلى :ئۆزىمىزنى ماھەببەت بىلەن تەۇەللى قىليلى. 19ياخشى ئادەم ئۆيدە ئەمەس ،ئا ئازۇن ۇەپەرگە كەتتى. 20ئا بىر خالتا پال ئېلىپ ،بېكىتىلگەن كۈنى ئۆيىگە قايتىپ كېلىدۇ. 21ئا ناھايىتى چىرايلىق ۇۆزلىرى بىلەن ئانى بويساندۇردى ،لەۋلىرىنىڭ خاشامەت قىلىشى بىلەن ئانى زورلىدى. 22ئا كال ۇوياشقا ياكى پايپاقنى تۈزەش ئۈچۈن ئەخمەقتەك ئانىڭ كەينىدىن مااىدۇ. 23اىگەر ئارقىلىق دارغا ئېسىلىغاچە .بىر قاش تازاققا ئالدىراپ ،ئانىڭ ھاياتى ئۈچۈن ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. 24ئەي بالىلر ،ئەمدى مېنىڭ گېپىمنى ئاال ،ئاغزىمنىڭ ۇۆزىگە قالق ۇېلىڭلر. 25يۈرىكىڭ ئانىڭ يولىغا چۈشۈپ كەتمىسان ،ئانىڭ يولىدا ئازمىغىن. 26چۈنكى ،ئا نارغان يارىدارلرنى تاشلىدى .شانداق ،نارغان كۈچلۈك كىشىلەر ئانى ئۆلتۈردى. 27ئانىڭ ئۆيى دوزاخنىڭ يولى بولاپ ،ئۆلۈم ھاارىسىغا چۈشىدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
8باب1ئەقىل يىغلمدۇ؟ چۈشىنىش ئانىڭ ئاۋازىنى چىقاردى؟ 2ئا ئېگىز اايلرنىڭ ئۈۇتىدە ،يوللرنىڭ ئورنىدا تارىدۇ. 3ئا دەرۋازا ئالدىدا ،شەھەرنىڭ كىرىش ئېغىزىدا ،ئىشىك ئالدىدا كىرگەندە يىغليدۇ. 4ئەي ئەي ئىنسانلر !مېنىڭ ئاۋازىم ئىنسانلرغا. 5ئەي ئاددىالر ،ئەقىل-پاراۇەتنى چۈشىنىڭلر ،ئەخمەقلەر ،چۈشىنىشلىك قەلبلەردىن بولاالر. 6ئاالڭ .چۈنكى مەن ئېسىل ئىشلرنى ۇۆزلەيمەن .لەۋلىرىمنىڭ ئېچىلىشى توغرا ئىش بولىدۇ. 7مېنىڭ ئاغزىم راۇت گەپ قىلىدۇ .رەزىللىك لەۋلىرىمگە يىرگىنچلىك. 8مېنىڭ ئاغزىمنىڭ ھەممىسى ھەققانىي ئادەمدۇر .ئالردا بازۇق ياكى بازۇق نەرۇە يوق. 9ئالرنىڭ ھەممىسى چۈشىنىدىغان ۋە بىلىم تاپقانلرغا ھەقلىق. 10مېنىڭ كۆرۇەتمىلىرىمنى قوبال قىلىڭ ،كۈمۈش ئەمەس .ۋە بىلىم ئالتاننى ئەمەس. 11چۈنكى ئەقىل ياقاتتىن ياخشى .ھەمدە ئارزۇ قىلىنىدىغان بارلىق نەرۇىلەرنى ئانىڭغا ۇېلىشتارۇشقا بولمايدۇ. 12مەن ئەقىل-پاراۇەت بىلەن ياشايمەن ،ئەقىل-پاراۇەت كەشپىااتلىرىنى بىلىمەن. 13پەرۋەردىگاردىن قورقاش يامانلىقتىن نەپرەتلىنىشتار :مەغرۇرلاق ،تەكەببارلاق ،يامان يول ۋە ناچار ئېغىزدىن نەپرەتلىنىمەن. 14نەۇىھەت مېنىڭ ۋە ۇاغلم ھېكمەت :مەن چۈشىنىمەن .مېنىڭ كۈچۈم بار. 15مەن بىلەن پادىشاھلر ھۆكۈمرانلىق قىلىدۇ ،شاھزادەلەر ئادالەتنى بايرۇيدۇ. 16مەن بىلەن شاھزادەلەر ،ئاقسۆاەكلەر ،ھەتتا دۇناادىكى بارلىق ۇوتچىلر ھۆكۈمرانلىق قىلىدۇ. 17مېنى ۇۆيىدىغانلرنى ياخشى كۆرىمەن .مېنى بالدۇر ئىزدەيدىغانلر مېنى تاپىدۇ. 18بايلىق ۋە شەرەپ مەن بىلەن بىللە .شانداق ،چىداملىق بايلىق ۋە ھەققانىالىق. 19مېۋىم ئالتاندىن ياخشى ،ھەئە ،ئېسىل ئالتاندىن ياخشى .مېنىڭ كىرىمىم كۈمۈشتىن كۆپ. 20مەن ھەققانىالىق يولىغا ،ھۆكۈم يوللىرى ئارىسىدا يېتەكلەيمەن: 21مېنى ياخشى كۆرىدىغانلرنىڭ ماددىغا ۋارىسلىق قىلىشى ئۈچۈن .مەن ئالرنىڭ خەزىنىسىنى تولدۇرىمەن. 22پەرۋەردىگار بارۇنقى ئىشلىرىنىڭ ئالدىدا مااا ئىگە بولدى. 23مەن ئەبەدىادىن ،باشتىن-ئاخىر ياكى يەر يۈزىدە قارۇلدىم. 24چواقارلاق بولمىغان ۋاقىتتا ،مەن تاغالدۇم .با يەردە ۇا بىلەن تولغان بالق يوق ئىدى. 25تاغلر ئولتاراقلىشىشتىن ئىلگىرى ،تاغلر پەيدا بولاشتىن ئىلگىرى: 26ئا تېخى زېمىننى ،ئېتىزلرنى ۋە دۇناانىڭ توپا-چاالىرىنى ياراتمىغان. 27ئا ئاۇماننى تەياارلىغاندا ،مەن ئا يەردە ئىدىم .ئا چواقارلاققا كومپاس قويغاندا: 28ئا بالاتلرنى تىكلىگەندە ،چواقار بالقلرنى كۈچەيتكەندە: 29ئا دېڭىزغا بايرۇق بەرگەندە ،ۇا ئانىڭ ئەمرىدىن ئۆتمىسان .ئا يەرنىڭ ئالىنى بەلگىلىگەندە: 30مەن ئانىڭ يېنىدا بولغىنىدەك ،ئانىڭ يېنىدا بولدۇم .مەن ھەر كۈنى ئانىڭ خاشاللىقىدىن خاشال بولدۇم. 31ئانىڭ زېمىنىنىڭ ئولتاراقلشقان يېرىدىن خاشال بولاش مېنىڭ خاشاللىقىم ئىنسانلرنىڭ ئوغاللىرى بىلەن بىللە ئىدى. 32شااا ،ئەي بالىلر ،مېنىڭ ۇۆزۈمگە قالق ۇېلىڭلر ،چۈنكى مېنىڭ يولامنى تاتقانلر نەقەدەر بەختلىك! 33كۆرۇەتمىنى ئاالڭ ،ئەقىللىق بولاڭ ،ئانى رەت قىلماڭ. 34مېنىڭ گېپىمنى ئاالىغان ،ھەر كۈنى دەرۋازىلىرىمدا قاراپ تارغان ،ئىشىكلىرىمنىڭ ئالدىدا ۇاقلپ تارغان ئادەم نەقەدەر بەختلىك! 35چۈنكى ،كىم مېنى تاپسا ،ھاياتلىق تاپىدۇ ۋە پەرۋەردىگارنىڭ ئىلتىپاتىغا ئېرىشىدۇ. 36لېكىن ،مااا قارشى گاناھ قىلغان كىشى ئۆز روھىغا زۇلام قىلىدۇ .مېنى ئۆچ كۆرىدىغانلرنىڭ ھەممىسى ئۆلۈمنى ياخشى كۆرىدۇ. 9باب1ھېكمەت ئانىڭ ئۆيىنى ۇالدى ،ئا يەتتە تۈۋرۈكنى تىكتى.
تەمسىللەر-ماقال
2ئا ھايۋانلىرىنى ئۆلتۈردى .ئا شارابنى ئارىلشتاردى .ئا يەنە داۇتىخان ھازىرلپ بەردى. 3ئا قىزلىرىنى ئەۋەتىپ ،شەھەرنىڭ ئەڭ ئېگىز اايلىرىغا يىغلىدى. 4ئاددى ئادەم با يەرگە بارۇلسان ،چۈشىنىشنى خاليدىغان ئادەم ئانىڭغا: 5كېلىڭ ،مېنىڭ نانلىرىمنى يەڭ ،مەن ئارىلشتارغان شارابنى ئىچىڭ. 6ئەخمەقلەرنى تاشلپ ياشاڭ .ۋە چۈشىنىش يولىدا مېڭىڭ. 7مەۇخىرە قىلغاچىنى ئەيىبلىگەن كىشى ئۆزىگە نوماس قىلىدۇ ،يامان ئادەمگە تەنبىھ بەرگەن كىشى ئۆزىگە شاللق بولىدۇ. 8مەۇخىرە قىلغاچىنى ئەيىبلىمەڭ ،ئا ۇىزنى ئۆچ كۆرمىسان ،ئەقىللىق ئادەمنى ئەيىبلەڭ ،ئا ۇىزنى ياخشى كۆرىدۇ. 9ئەقىللىق ئادەمگە كۆرۇەتمە بېرىڭ ،ئا تېخىما ئەقىللىق بولىدۇ :ئادىل ئادەمگە ئۆگىتىڭ ،ئا ئۆگىنىشنى ئاشارىدۇ. 10پەرۋەردىگاردىن قورقاش ئەقىل-پاراۇەتنىڭ باشلىنىشى ،ماقەددەۇلەرنى بىلىش بولسا چۈشىنىش. 11چۈنكى مەن بىلەن كۈنلىرىڭىز كۆپىاىدۇ ،ئۆمرىڭىزما ئۆۇىدۇ. 12ئەگەر ئەقىللىق بولساڭ ،ئۆزۈڭ ئۈچۈن ئەقىللىق بولىسەن. 13ئەخمەق ئايال توۋليدۇ :ئا ئاددىي ،ھېچنىمىنى بىلمەيدۇ. 14چۈنكى ئا ئۆيىنىڭ ئىشىكى ئالدىدا ،شەھەرنىڭ ئېگىز اايلىرىدىكى ئورۇندۇقتا ئولتاردى. 15توغرا يولدا مااغان يولاچىلرنى چاقىرىش: 16ئاددىي ئادەم با يەرگە بارۇلسان ،چۈشىنىشنى خاليدىغان ئادەم ئانىڭغا: 17ئوغرىلنغان ۇا تاتلىق ،مەخپىي يېگەن نان يېقىملىق. 18لېكىن ئا ئۆلۈكلەرنىڭ بارلىقىنى بىلمەيدۇ .ئانىڭ مېھمانلىرى دوزاخنىڭ چواقارلاقىدا. 10باب1ۇاليماننىڭ ماقال-تەمسىللىرى .ئەقىللىق ئوغال خاشال دادا قىلىدۇ ،ئەمما ئەخمەق ئوغلى ئانىسىنىڭ ئېغىرلىقى. 2رەزىللىكنىڭ خەزىنىسى ھېچنېمىگە پايدىسى يوق ،لېكىن ھەققانىالىق ئۆلۈمدىن قاتالدۇرىدۇ. 3پەرۋەردىگار ھەققانىالرنىڭ اېنىنى ئاچارچىلىققا دۇچار قىلمايدۇ ،لېكىن ئا زالىملرنىڭ نەرۇىلىرىنى تاشلىۋېتىدۇ. 4ئا كەمبەغەل بولاپ قالىدۇ. 5يازدا يىغىلغان ئادەم دانا ئوغال بولىدۇ ،ئەمما ھوۇالدا ئاخلىغان كىشى نوماس قىلىدىغان بالدۇر. 6ھەققانىي ئادەملەرنىڭ بېشىغا بەخت تىلەيدۇ ،ئەمما زوراۋانلر يامانلرنىڭ ئاغزىنى قاپليدۇ. 7ھەققانىي ئادەملەرنىڭ ئەۇلىمىسى بەختلىك ،لېكىن زالىملرنىڭ ئىسمى چىرىپ كېتىدۇ. 8قەلبىدىكى دانا كىشىلەر بايرۇققا ئېرىشىدۇ ،ئەمما ئەقىللىق ئەخمەق يىقىلىدۇ. 9توغرا يولدا مااغان ئادەم چوقام مااىدۇ ،ئەمما يوللىرىنى بارمىلىغان ئادەم تونالىدۇ. 10كۆزنى ياماپ ئاچقاچە غەم-قايغا پەيدا قىلىدۇ. 11ھەققانىي ئادەمنىڭ ئاغزى ھاياتلىق قادۇقى ،ئەمما زوراۋانلر يامانلرنىڭ ئاغزىنى قاپليدۇ. 12ئۆچمەنلىك قوزغايدۇ ،ئەمما ماھەببەت بارلىق گاناھلرنى قاپليدۇ. 13ئەقىل-پاراۇەتنى چۈشىنىدىغان كىشىنىڭ ئاغزىدىن تېپىلدى ،ئەمما چۈشىنىش بولمىغان ئادەمنىڭ دۈمبىسىگە تاياق. 14ئەقىللىق كىشىلەر بىلىم توپليدۇ ،لېكىن ئەخمەقلەرنىڭ ئاغزى ھالك بولاشقا ئاز قالدى. 15باينىڭ بايلىقى ئانىڭ كۈچلۈك شەھىرى :نامراتلرنى يوقىتىش ئالرنىڭ نامراتلىقى. 16ياخشىلرنىڭ ئەمگىكى ھاياتقا مايىل بولىدۇ. 17ئا ھاياتلىق يولىدا يولاورۇقنى ۇاقليدۇ ،لېكىن ئەيىبلەشنى رەت قىلغان كىشى خاتالىشىدۇ. 18يالغانچىلىق بىلەن ئۆچمەنلىكنى يوشارغان ،تۆھمەت قىلغان كىشى ئەخمەق بولىدۇ. 19ۇۆزنىڭ كۆپلۈكىدە گاناھ قىلىشنى خالىمايدۇ ،ئەمما لەۋلىرىنى چەكلىگەن كىشى دانا بولىدۇ. 20ھەققانىالرنىڭ تىلى تاللنغان كۈمۈشتەك :رەزىللەرنىڭ قەلبى ئەرزىمەيدۇ. 21ياخشىلرنىڭ لەۋلىرى نارغان كىشىلەرنى باقىدۇ ،لېكىن ئەخمەقلەر ئەقىل-پاراۇەت ۇەۋەبىدىن ئۆلدى. 22پەرۋەردىگارنىڭ بەرىكىتى ئانى بېاىتىدۇ ،ئا ئانىڭغا قايغا-ھەۇرەت قوشمايدۇ. 23ئەخمەقلىق قىلىش ئەخمەقلەرگە ئوخشاش تەنھەرىكەت ،ئەمما ئەقىللىق ئادەمنىڭ ئەقىل-پاراۇىتى بار. 24يامان ئادەملەردىن قورقاش ئانىڭ ئۈۇتىگە كېلىدۇ ،لېكىن ياخشىلرنىڭ ئارزۇۇى ئەمەلگە ئاشىدۇ. 25قاينام-تاشقىنلىق ئۆتۈپ كەتسە ،رەزىللەرما بولمايدۇ ،لېكىن ياخشىلر مەاگۈلۈك ئاۇاس.
تەمسىللەر-ماقال
26چىشقا ئاچچىقسا ،كۆزگە ئىس-تۈتەكتەك ،ئانى ئەۋەتكەنلەرگە ھورۇنما شانداق. 27پەرۋەردىگاردىن قورقاش كۈنلەرنى ئازارتىدۇ ،لېكىن زالىملرنىڭ يىللىرى قىسقىرايدۇ. 28ياخشىلرنىڭ ئۈمىدى خاشاللىق بولىدۇ ،لېكىن زالىملرنىڭ ئۈمىدى يوقىلىدۇ. 29پەرۋەردىگارنىڭ يولى ھەققانىي ئادەمگە كۈچ-قاۋۋەت ،لېكىن زالىملر ھالك بولىدۇ. 30ياخشىلر ھەرگىز ئۆچۈرۈلمەيدۇ ،لېكىن زالىملر يەر يۈزىدە تارمايدۇ. 31ھەققانىالرنىڭ ئاغزى ئەقىل-پاراۇەت ئېلىپ كېلىدۇ ،ئەمما ناچار تىل ئۈزۈلۈپ قالىدۇ. 32ۇالىھلرنىڭ لەۋلىرى نېمىنىڭ قوبال قىلىنىدىغانلىقىنى بىلىدۇ ،ئەمما زالىملرنىڭ ئاغزى ناچار گەپ قىلىدۇ. 11باب1يالغان تەاپاالاق پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىك ،لېكىن ئانىڭ ئېغىرلىقى ئانىڭ خاشاللىقى. 2مەغرۇرلاق كەلگەندە نوماس كېلىدۇ ،لېكىن تۆۋەندىكىلەر بىلەن ئەقىل-پاراۇەت بولىدۇ. 3دۇرۇس كىشىلەرنىڭ پاكلىقى ئالرنى يېتەكلەيدۇ ،لېكىن خىلپلىق قىلغاچىلرنىڭ بازۇقلىقى ئالرنى ھالك قىلىدۇ. 4بايلر غەزەپ كۈنىدە پايدا ئالمايدۇ ،لېكىن ھەققانىالىق ئۆلۈمدىن قاتالىدۇ. 5ماكەممەلرنىڭ ھەققانىالىقى ئانىڭ يولىغا باشليدۇ ،لېكىن زالىملر ئۆزىنىڭ يامانلىقى بىلەن يىقىلىدۇ. 6ھەققانىي ئادەملەرنىڭ ھەققانىالىقى ئالرنى قاتقازىدۇ. 7يامان ئادەم ئۆلگەندە ،ئانىڭ ئۈمىدى يوقىلىدۇ ،ناھەق كىشىلەرنىڭ ئۈمىدى يوقىلىدۇ. 8ياخشىلر قىاىنچىلىقتىن قاتالاپ ،ئانىڭ ئورنىغا يامانلر كېلىدۇ. 9ماناپىق ئاغزى بىلەن قوشنىسىنى ھالك قىلىدۇ ،لېكىن بىلىم ئارقىلىق ھەققانىي ئادەم قاتقازۇلىدۇ. 10ۇالىھلر بىلەن ياخشى ئۆتسە ،شەھەر خاشال بولىدۇ ،پاۇىقلر ھالك بولغاندا ۋارقىراشتى. 11دۇرۇس كىشىلەرنىڭ بەرىكىتى بىلەن شەھەر ئالاغلىنىدۇ ،ئەمما ئا زالىملرنىڭ ئاغزى بىلەن ئاغدۇرۇلدى. 12ئەقىل-پاراۇەتتىن خالىي كىشى قوشنىسىنى كۆزگە ئىلمايدۇ ،ئەمما چۈشىنىشلىك ئادەم تىنچلىقنى ۇاقليدۇ. 13ھېكايە ۇۆزلىگۈچى ۇىرلرنى ئاشكارىليدۇ ،ئەمما ۇاداقەتمەن روھقا ئىگە كىشى با ئىشنى يوشارىدۇ. 14نەۇىھەت قىلىنمىغان يەردە ،كىشىلەر يىقىلىدۇ ،لېكىن نارغان مەۇلىھەتچىلەردە بىخەتەرلىك بار. 15ناتوناش كىشىگە كېپىل بولغاچى ئەقىللىق بولىدۇ. 16مېھرىبان ئايال ھۆرمەتنى ۇاقليدۇ ،كۈچلۈك ئەرلەر بايلىقنى ۇاقلپ قالىدۇ. 17رەھىمدىل ئادەم ئۆز اېنىغا ياخشىلىق قىلىدۇ ،ئەمما رەھىمسىز ئادەم ئۆز تېنىنى ئاۋارە قىلىدۇ. 18زالىملر ئالدامچىلىق بىلەن شاغاللىنىدۇ ،لېكىن ھەققانىي ئادەم تېرىغانلرغا چوقام ماكاپات بېرىلىدۇ. 19ھەققانىالىق ھاياتقا مايىل بولغاندەك ،يامانلىقنى قوغلشقان كىشى ئانى ئۆزىنىڭ ئۆلۈمىگىچە قوغليدۇ. 20يۈرىكى ئااىز كىشىلەر پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىكتار ،ئەمما توغرا يولدا مااغانلر ئانىڭ خاشاللىقىدۇر. 21قول تاتاشسا ،زالىملر اازالنمايدۇ ،لېكىن ياخشىلرنىڭ ئەۋلدلىرى قاتقازۇلىدۇ. 22چوشقا گۆشىدىكى ئالتاننىڭ گۆھىرى بولاش ۇۈپىتى بىلەن ،ئەقىلسىز ئايالما شانداق. 23ياخشىلرنىڭ ئارزۇۇى پەقەت ياخشىدۇر ،لېكىن زالىملرنىڭ ئۈمىدى ئاچچىق. 24ئا يەردە تارقاق ،ئەمما كۆپىاىدۇ .ئا يەردە كەم بولسا بولمايدىغان نەرۇە بار ،ئەمما ئا نامراتلىققا مايىل. 25ئەركىن روھ ۇېمىز بولىدۇ ،ۇاغارغاچى ئۆزىما ۇاغىرىلىدۇ. 26كۆممىقوناقنى توۇاۋالغانلر ئانىڭغا لەنەت ئوقايدۇ ،لېكىن ئانى ۇاتقاچىنىڭ بېشىغا بەخت تىلەيدۇ. 27ياخشىلىق بىلەن ياخشىلىق ئىزدىگەن كىشى ياخشىلىققا ئېرىشىدۇ ،ئەمما يامانلىق قىلغان كىشى ئانىڭ يېنىغا كېلىدۇ. 28ئانىڭ بايلىقىغا ئىشەنگەن كىشى يىقىلىدۇ ،لېكىن ياخشىلر شاختەك گۈللىنىدۇ. 29ئۆز ئۆيىنى ئاۋارە قىلغان كىشى شامالغا ۋارىسلىق قىلىدۇ ،ئەخمەق يۈرەك دانالرغا خىزمەت قىلىدۇ. 30ياخشىلرنىڭ مېۋىسى ھاياتلىق دەرىخىدۇر .ااننى يەاگەن كىشى دانا بولىدۇ. 31مانا ،ياخشىلر يەر يۈزىدە تۆلەمگە ئېرىشىدۇ .پاۇىقلر ۋە گاناھكارلر تېخىما كۆپ. 12باب1تەلىماتنى ۇۆيگەن كىشى بىلىمنى ۇۆيىدۇ ،لېكىن تەنبىھكە ئۆچ كىشى رەھىمسىز. 2ياخشى ئادەم پەرۋەردىگارنىڭ ئىلتىپاتىغا ئېرىشىدۇ ،ئەمما يامان ئادەملەرنى ئەيىبلەيدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
3ئىنسان يامانلىق بىلەن ماۇتەھكەملەنمەيدۇ ،لېكىن ياخشىلرنىڭ يىلتىزى تەۋرەنمەيدۇ. 4پەزىلەتلىك ئايال ئېرىگە تاج ،ئەمما نوماس قىلىدىغان ئادەم ئانىڭ ۇۆاىكىدىكى چىرىپ كەتكەندەك بولىدۇ. 5ياخشىلرنىڭ ئوي-پىكىرلىرى توغرا ،لېكىن زالىملرنىڭ نەۇىھىتى ئالدامچىلىقتار. 6پاۇىقلرنىڭ ۇۆزى قاننى ۇاقلپ يالغان ۇۆزلەيدۇ ،لېكىن دۇرۇس كىشىلەرنىڭ ئاغزى ئالرنى قاتالدۇرىدۇ. 7پاۇىقلر ئاغدۇرۇلدى ،ئانداق ئەمەس ،لېكىن ياخشىلرنىڭ ئۆيى تارىدۇ. 8ئىنسان ئۆزىنىڭ ئەقىل-پاراۇىتى بىلەن ماختىلىدۇ ،ئەمما قەلبى ناچار ئادەم خارلىنىدۇ. 9خارلنغان ۋە خىزمەتكارى بولغان كىشى ئۆزىنى ھۆرمەتلىگەن ۋە نان كەمچىل بولغاندىن ياخشى. 10ھەققانىي ئادەم ھايۋاننىڭ ھاياتىنى ئويليدۇ ،لېكىن زالىملرنىڭ رەھىم-شەپقىتى رەھىمسىز. 11زېمىنىنى ئاغدۇرۇپ بەرگەن كىشى ناندىن رازى بولىدۇ ،ئەمما بىھادە ئادەملەرگە ئەگەشكەن كىشى چۈشەنمەيدۇ. 12رەزىللەر يامان كىشىلەرنىڭ تورىنى ئارزۇ قىلىدۇ ،لېكىن ياخشىلرنىڭ يىلتىزى مېۋە بېرىدۇ. 13زالىملر ئانىڭ لەۋلىرىنىڭ بازۇلاشىغا دۇچار بولىدۇ ،لېكىن ھەققانىي ئادەم قىاىنچىلىقتىن قاتالىدۇ. 14ئىنسان ئاغزىنىڭ مېۋىسىدىن ياخشىلىق بىلەن قانائەتلىنىدۇ .ئىنساننىڭ قولىدىكى ئەارى ئانىڭغا بېرىلىدۇ. 15ئەخمەقنىڭ يولى ئانىڭ نەزىرىدە توغرا ،لېكىن نەۇىھەتنى ئاالىغان كىشى دانا بولىدۇ. 16ئەخمەقنىڭ غەزىپى ھازىرچە بىلىنىدۇ ،ئەمما ئەقىللىق ئادەم نوماۇنى يېپىۋالىدۇ. 17ھەقىقەتنى ۇۆزلىگۈچى ھەققانىالىقنى كۆرۇىتىدۇ ،لېكىن يالغان گاۋاھچى ئالدايدۇ. 18ئا يەردە قىلىچ ئارغاندەك ۇۆزلەيدۇ ،ئەمما دانالرنىڭ تىلى ۇاغلملىق. 19ھەقىقەتنىڭ لەۋلىرى مەاگۈ ماۇتەھكەم بولىدۇ ،ئەمما يالغان تىل بىر ئاز. 20يامانلىقنى تەۇەۋۋۇر قىلىدىغانلرنىڭ قەلبىدە ئالدامچىلىق بار ،ئەمما تىنچلىق مەۇلىھەتچىلىرىگە خاشاللىق. 21ھەققانىي ئادەمگە يامانلىق بولمايدۇ ،لېكىن زالىملر زۇلامغا تولدى. 22يالغان ۇۆزلىگۈچىلەر پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىك ،ئەمما ھەقىقىي ئىش قىلغاچىلر ئانىڭ خاشاللىقى. 23ئەقىللىق ئادەم بىلىمنى يوشارىدۇ ،لېكىن ئەخمەقلەرنىڭ قەلبى ئەخمەقلىقنى ااكارليدۇ. 24تىرىشچانلرنىڭ قولى ھۆكۈمرانلىق قىلىدۇ ،لېكىن ھورۇنلر باج ئېلىنىدۇ. 25ئىنساننىڭ قەلبىدىكى ئېغىرلىق ئانى ئېگىدۇ ،ئەمما ياخشى ۇۆز ئانى خاشال قىلىدۇ. 26ھەققانىي ئادەم قوشنىسىدىن ئۈۇتۈندۇر ،لېكىن زالىملرنىڭ يولى ئالرنى ئازدۇرىدۇ. 27ھورۇن ئادەم ئوۋ ئوۋلىغان نەرۇىنى كاۋاپ قىلمايدۇ ،بەلكى تىرىشچان ئادەمنىڭ ماددىسى قىممەتلىك. 28ھەققانىالىق يولى ھاياتلىقتار .ئانىڭ يولىدا ئۆلۈم يوق. 13باب1ئەقىللىق ئوغال دادىسىنىڭ كۆرۇەتمىسىنى ئااليدۇ ،ئەمما مەۇخىرە قىلغاچى ئەيىبلىمەيدۇ. 2ئىنسان ئاغزىنىڭ مېۋىسى بىلەن ياخشى يەيدۇ ،لېكىن گاناھكارلرنىڭ روھى زورلاق يەيدۇ. 3ئېغىزنى ئاچقان كىشى ھاياتىنى ۇاقلپ قالىدۇ ،ئەمما لەۋلىرىنى ئاچقان ئادەم ھالك بولىدۇ. 4ھورۇننىڭ روھى ئارزۇ قىلىدۇ ،ھېچنېمىسى بولمايدۇ ،ئەمما تىرىشچانلرنىڭ روھى مايلىنىدۇ. 5ھەققانىي ئادەم يالغانچىلىقنى يامان كۆرىدۇ ،لېكىن يامان ئادەم يىرگىنچلىك ،نوماس قىلىدۇ. 6ھەققانىي ئادەم توغرا يولدا ۇاقليدۇ ،لېكىن گاناھكار گاناھكارنى ئاغدۇرۇپ تاشليدۇ. 7ئۆزىنى باي قىلىدىغان ،ئەمما ھېچنېمىسى يوق .ئا ئۆزىنى كەمبەغەل ،ئەمما نارغان بايلىققا ئىگە. 8ئىنسان ھاياتىنىڭ تۆلەم پالى ئانىڭ بايلىقى ،ئەمما كەمبەغەلر ئەيىبلىمەيدۇ. 9ياخشىلرنىڭ نارى خاشال بولىدۇ ،لېكىن پاۇىقلرنىڭ چىرىغى ئۆچۈرۈلىدۇ. 10پەقەت مەغرۇرلاق بىلەنل تالش-تارتىش كېلىدۇ ،لېكىن ياخشى نەۇىھەت بىلەن ئەقىل-پاراۇەت بولىدۇ. 11بىھادە ئېرىشكەن بايلىق ئازىاىدۇ ،ئەمما ئەمگەك بىلەن يىغقانلر كۆپىاىدۇ. 12كېچىكتۈرۈلگەن ئۈمىد قەلبنى كېسەلندۈرىدۇ ،ئەمما ئارزۇ كەلگەندە ھاياتلىق دەرىخى بولىدۇ. 13با ۇۆزنى كۆزگە ئىلمىغانلر ھالك بولىدۇ ،لېكىن ئەمردىن قورقىدىغانلر ماكاپاتقا ئېرىشىدۇ. 14دانالرنىڭ قانانى ئۆلۈم تازىقىدىن يىراقلىشىش ھاياتلىقنىڭ بالىقى. 15ياخشى چۈشىنىش مېھىر-شەپقەت بېرىدۇ ،لېكىن گاناھكارلرنىڭ يولى قىاىن. 16ھەر بىر ئەقىللىق ئادەم بىلىم بىلەن شاغاللىنىدۇ ،ئەمما ئەخمەق ئەخمەقلىقىنى ئاچىدۇ. 17رەزىل ئەلچى يامانلىققا پېتىپ قالىدۇ ،ئەمما ۇادىق باش ئەلچى ۇاغلملىق.
تەمسىللەر-ماقال
18كۆرۇەتمىنى رەت قىلغان كىشىگە نامراتلىق ۋە نوماس بولىدۇ ،لېكىن تەنبىھكە ھۆرمەت قىلغان كىشى ھۆرمەتكە ۇازاۋەر بولىدۇ. 19ئەمەلگە ئاشقان ئارزۇ روھقا تاتلىق بولىدۇ ،ئەمما ئەخمەقلەرنىڭ يامانلىقتىن يىراقلىشىشى يىرگىنچلىك. 20ئەقىللىق كىشىلەر بىلەن بىللە مااغان ئادەم دانا بولىدۇ ،لېكىن ئەخمەقلەرنىڭ ھەمراھى ھالك بولىدۇ. 21يامانلىق گاناھكارلرنى قوغليدۇ ،لېكىن ھەققانىي ئادەمگە ياخشىلىق قايتارۇلىدۇ. 22ياخشى ئادەم بالىلىرىنىڭ بالىلىرىغا مىراس قالدۇرىدۇ ،گاناھكارنىڭ بايلىقى ھەققانىي ئادەمگە تەقسىم قىلىنىدۇ. 23نارغان يېمەكلىكلەر نامراتلرنىڭ تېرىلغا يېرىدە ،ئەمما ئا يەردە ھۆكۈمسىزلىك ۇەۋەبىدىن ۋەيران بولغان. 24تاياقنى ئايىغى ئوغلىنى يامان كۆرىدۇ ،لېكىن ئانى ۇۆيگەن كىشى ئانىڭغا ياخشى اازا بېرىدۇ. 25ياخشىلر ئانىڭ اېنىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن يەيدۇ ،لېكىن زالىملرنىڭ قورۇىقى تويغاۇى. 14باب1ھەر بىر دانا ئايال ئۆيىنى ۇالىدۇ ،ئەمما ئەخمەقلەر ئانى قولى بىلەن ئۆرۈۋېتىدۇ. 2ھەققانىالىق بىلەن مااغان كىشى پەرۋەردىگاردىن قورقىدۇ ،ئەمما يوللىرىدا بارمىلنغان كىشى ئانى خار قىلىدۇ. 3ئەخمەقلەرنىڭ ئاغزىدا مەغرۇر تاياق بار ،ئەمما دانالرنىڭ لەۋلىرى ئالرنى ۇاقليدۇ. 4ئۆكۈز بولمىغان يەردە بۆشۈك پاكىز بولىدۇ ،ئەمما كۆپىاىش باقىنىڭ كۈچى بىلەن بولىدۇ. 5ۇادىق گاۋاھچى يالغان ۇۆزلىمەيدۇ ،يالغان گاۋاھچى يالغان ۇۆزلەيدۇ. 6مەۇخىرە قىلغاچى ئەقىل ئىزدەيدۇ ،ئەمما ئانى تاپالمايدۇ ،ئەمما چۈشىنىدىغان ئادەمگە بىلىم ئاۇان. 7ئەخمەق ئادەمنىڭ ھازۇرىدىن كەت ،ئانىڭدا بىلىم لەۋلىرىنى ۇەزمىسەڭ. 8ئەقىللىق ئادەمنىڭ ھېكمىتى ئانىڭ يولىنى چۈشىنىش ،ئەمما ئەخمەقلەرنىڭ ئەخمەقلىقى ئالدامچىلىق. 9ئەخمەقلەر گاناھنى مەۇخىرە قىلىدۇ ،لېكىن ياخشىلر ئارىسىدا ياخشىلىق بار. 10قەلب ئۆزىنىڭ ئاچچىقىنى بىلىدۇ .ناتوناش كىشى ئانىڭ خاشاللىقىغا ئارىلشمايدۇ. 11زالىملرنىڭ ئۆيى ۋەيران بولىدۇ ،لېكىن دۇرۇۇلرنىڭ چېدىرى گۈللىنىدۇ. 12ئىنسانغا توغرا كېلىدىغان بىر يول بار ،ئەمما ئانىڭ ئاخىرى ئۆلۈم يولى. 13كۈلۈشتىما يۈرەك قايغاغا چۆمدى .ھەمدە با خاشاللىقنىڭ ئاخىرى ئېغىرلىق. 14قەلبىدىكى قالق ئادەم ئۆزىنىڭ يولى بىلەن تولاپ كېتىدۇ ،ياخشى ئادەم ئۆزىدىن رازى بولىدۇ. 15ئاددىي كىشىلەر ھەر بىر ۇۆزگە ئىشىنىدۇ ،ئەمما ئەقىللىق ئادەم ئانىڭ مېڭىشىغا ئوبدان قارايدۇ. 16دانا ئادەم قورقىدۇ ۋە يامانلىقتىن يىراقلىشىدۇ ،لېكىن ئەخمەق غەزەپلىنىپ ئۆزىگە ئىشىنىدۇ. 17ئازۇن ئۆتمەي ئاچچىقلنغان ئادەم ئەخمەقلىق قىلىدۇ ،يامان ئادەم يامان كۆرىدۇ. 18ئاددىي كىشىلەر ئەخمەقلىققا ۋارىسلىق قىلىدۇ ،ئەمما ئەقىللىق كىشىلەر بىلىم تااىغا ئېرىشىدۇ. 19يامانلىق ياخشىلىقنىڭ ئالدىدا باش ئېگىدۇ .زالىملر ياخشىلرنىڭ دەرۋازىسى ئالدىدا. 20كەمبەغەل ھەتتا ئۆز قوشنىسىدىن نەپرەتلىنىدۇ ،لېكىن بايلرنىڭ نارغان دوۇتلىرى بار. 21قوشنىسىنى كۆزگە ئىلمىغان كىشى گاناھ قىلىدۇ ،لېكىن كەمبەغەلرگە رەھىم قىلغان كىشى خاشال بولىدۇ. 22ئالر يامانلىق قىلغانلرنى خاتا قىلمامدۇ؟ ياخشىلىق قىلغاچىلرغا رەھىم-شەپقەت ۋە ھەقىقەت بولىدۇ. 23بارلىق ئەمگەكتە پايدا بولىدۇ ،ئەمما لەۋنىڭ گېپى پەقەت قەلەمگە مايىل. 24دانالرنىڭ تااى ئالرنىڭ بايلىقى ،ئەمما ئەخمەقلەرنىڭ ئەخمەقلىقى ئەخمەقلىق. 25ھەقىقىي گاۋاھچى كىشىلەرنى قاتالدۇرىدۇ ،ئەمما ئالدامچى گاۋاھچى يالغان ۇۆزلەيدۇ. 26پەرۋەردىگاردىن قورقاشتا كۈچلۈك ئىشەنچ بار ،ئانىڭ بالىلىرىنىڭ پاناھگاھى بولىدۇ. 27پەرۋەردىگاردىن قورقاش ھاياتنىڭ بالىقى ،ئۆلۈمنىڭ توزىقىدىن يىراقلىشىش. 28كىشىلەر توپىدا پادىشاھنىڭ شەرىپى بار ،ئەمما كىشىلەرنىڭ ئېھتىاااىدا شاھزادىنىڭ ھالك بولاشىدۇر. 29غەزەپلىنىشكە ئالدىرايدىغان ئادەم ناھايىتى چۈشىنىدۇ ،ئەمما روھقا ئالدىرايدىغان ئادەم ئەخمەقلىقنى ئۈۇتۈن قىلىدۇ. 30ۇاغلم يۈرەك تەننىڭ ھاياتىدۇر ،ئەمما ۇۆاەكلەرنىڭ چىرىگەنلىكىگە ھەۇەت قىلىدۇ. 31كەمبەغەلرگە زۇلام قىلغاچى ياراتقاچىنى ئەيىبلەيدۇ ،ئەمما ئانى ھۆرمەتلىگەن كىشى كەمبەغەلرگە رەھىم قىلىدۇ. 32پاۇىقلر ئانىڭ رەزىللىكىدىن قوغلىنىدۇ ،لېكىن ياخشىلر ئانىڭ ئۆلۈمىدە ئۈمىد قىلىدۇ. 33ئەقىل چۈشىنىدىغان كىشىنىڭ قەلبىدە ئەقىل بار ،ئەمما ئەخمەقلەر ئارىسىدىكى نەرۇە ئايان بولىدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
34ھەققانىالىق بىر مىللەتنى ئۈۇتۈن قىلىدۇ ،لېكىن گاناھ ھەرقانداق كىشىلەرگە قىلىنغان ھاقارەت. 35پادىشاھنىڭ رەھمىتى دانا خىزمەتكارغا ،لېكىن ئانىڭ غەزىپى نوماس قىلغاچىغا قارشى. 15باب1يامشاق ااۋاب غەزەپنى قايتارىدۇ ،ئەمما ئاچچىق ۇۆزلەر ئاچچىقنى قوزغايدۇ. 2دانالرنىڭ تىلى بىلىمنى توغرا ئىشلىتىدۇ ،ئەمما ئەخمەقلەرنىڭ ئاغزى ئەخمەقلىقنى تۆكۈۋېتىدۇ. 3رەببىمىزنىڭ نەزىرى ھەممە يەردە ،يامانلىق ۋە ياخشىلىقنى كۆرىدۇ. 4ياخشى تىل ھاياتلىق دەرىخىدۇر ،ئەمما ئانىڭدىكى بازۇقچىلىق روھىغا خىلپلىق قىلغانلىق. 5ئەخمەق دادىسىنىڭ كۆرۇەتمىسىنى كۆزگە ئىلمايدۇ ،لېكىن تەنبىھ قىلغان كىشى ئاقىلنە بولىدۇ. 6ياخشىلرنىڭ ئۆيىدە نارغان بايلىق بار ،لېكىن زالىملرنىڭ كىرىمىدە قىاىنچىلىق بار. 7دانالرنىڭ لەۋلىرى بىلىم تارقىتىدۇ ،ئەمما ئەخمەقلەرنىڭ قەلبى ئانداق قىلمايدۇ. 8رەزىللەرنىڭ قاربانلىق قىلىشى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىكتار ،لېكىن دۇرۇس كىشىلەرنىڭ دۇئاۇى ئانىڭ خاشاللىقىدۇر. 9رەزىللەرنىڭ يولى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىكتار ،لېكىن ئا ھەققانىي ئادەمگە ئەگەشكەنلەرنى ياخشى كۆرىدۇ. 10يولدىن ۋاز كەچكەن كىشىگە تۈزىتىش ئېغىر بولىدۇ ،ئەيىبلەشنى يامان كۆرىدىغان ئادەم ئۆلىدۇ. 11دوزاخ ۋە ھالكەت پەرۋەردىگارنىڭ ئالدىدا :ئىنسان بالىلىرىنىڭ قەلبى قانچىلىك؟ 12مەۇخىرە قىلغاچى ئانى ئەيىبلەيدىغان ئادەمنى ياخشى كۆرمەيدۇ ،ئا دانالرنىڭ يېنىغا بارمايدۇ. 13خاشال قەلب خاشال چىراي پەيدا قىلىدۇ ،ئەمما قەلب قايغاۇى بىلەن روھ بازۇلىدۇ. 14چۈشىنىدىغان ئادەمنىڭ قەلبى بىلىم ئىزدەيدۇ ،لېكىن ئەخمەقلەرنىڭ ئاغزى ئەخمەقلىق بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ. 15ئازاب-ئوقابەت چەككەن كۈنلەرنىڭ ھەممىسى ياماندۇر ،ئەمما خاشال-خارام يۈرگەن كىشى توختىماي زىااپەت قىلىدۇ. 16پەرۋەردىگاردىن قورقاش ئانىڭدىكى چوڭ خەزىنە ۋە ئاۋارىچىلىقتىن ياخشى. 17توختاپ قالغان باقا ۋە ئانىڭغا بولغان ئۆچمەنلىكتىن ،ماھەببەت بار ئۆۇۈملۈكلەرنىڭ كەچلىك تامىقى ياخشى. 18غەزەپلەنگەن كىشى اېدەلنى قوزغايدۇ ،ئەمما ئاچچىقلىنىشقا ئاۇتا بولغان كىشى اېدەلنى پەۇەيتىدۇ. 19ھورۇن ئادەمنىڭ يولى تىكەننىڭ قورۇۇىغا ئوخشايدۇ ،لېكىن ياخشىلرنىڭ يولى ئوچاق. 20ئەقىللىق بال خاشال دادا قىلىدۇ ،ئەمما ئەخمەق ئادەم ئانىسىنى كۆزگە ئىلمايدۇ. 21ئەخمەقلىق ئەقىل-پاراۇەتسىز كىشى ئۈچۈن خاشاللىق ،ئەمما ئەقىللىق ئادەم توغرا يولدا مااىدۇ. 22نەۇىھەت قىلىش مەقسىتى ئۈمىدۇىزلەنمەيدۇ ،ئەمما نارغان مەۇلىھەتچىلەر قارۇلدى. 23ئىنسان ئاغزىنىڭ ااۋابىدىن خاشال بولىدۇ ،دەل ۋاقتىدا ۇۆزلەنگەن ۇۆز نېمىدېگەن ياخشى! 24ھايات يولى دانالردىن ئۈۇتۈن بولاپ ،ئا دوزاختىن چۈشۈپ كېتىدۇ. 25پەرۋەردىگار مەغرۇرلرنىڭ ئۆيىنى ۋەيران قىلىدۇ ،لېكىن ئا تال ئايالنىڭ چېگرىسىنى بەرپا قىلىدۇ. 26رەزىللەرنىڭ ئوي-پىكىرلىرى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىك ،ئەمما پاكلرنىڭ ۇۆزى يېقىملىق ۇۆزلەر. 27نەپرەتكە ھېرىسمەن كىشى ئۆز ئۆيىگە ئاۋارىچىلىق ئېلىپ كېلىدۇ .ئەمما ۇوۋغاتلرنى يامان كۆرىدىغان ئادەم ياشايدۇ. 28ۇالىھلرنىڭ قەلبى ااۋاب بېرىشكە تىرىشىدۇ ،لېكىن رەزىللەرنىڭ ئاغزى يامان ئىشلرنى تۆكۈدۇ. 29پەرۋەردىگار رەزىللەردىن يىراق ،لېكىن ئا ياخشىلرنىڭ دۇئاۇىنى ئااليدۇ. 30كۆزنىڭ نارى قەلبنى خاشال قىلىدۇ ،ياخشى دوكلت ۇۆاەكنى ماي قىلىدۇ. 31ھاياتنىڭ تەنبىھلىرىنى ئاالىغان قالق دانالر ئارىسىدا تارىدۇ. 32كۆرۇەتمىنى رەت قىلغان كىشى ئۆز روھىنى كۆزگە ئىلمايدۇ ،لېكىن تەنبىھنى ئاالىغان كىشى چۈشىنىدۇ. 33پەرۋەردىگاردىن قورقاش ھېكمەتنىڭ كۆرۇەتمىسىدۇر .ھۆرمەتنىڭ ئالدىدا كەمتەرلىك بولىدۇ. 16باب1ئىنساندىكى قەلبنىڭ تەياارلىقلىرى ۋە تىلنىڭ ااۋابى پەرۋەردىگاردىن كەلگەن. 2ئىنساننىڭ بارلىق يوللىرى ئانىڭ نەزىرىدە پاك .لېكىن پەرۋەردىگار روھلرنى ئۆلچەيدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
3ئىشلىرىڭىزنى پەرۋەردىگارغا تاپشارۇڭ ،ئويلىرىڭىز ماۇتەھكەم بولىدۇ. 4پەرۋەردىگار ھەممە نەرۇىنى ئۆزى ئۈچۈن ياراتتى ،شانداق ،يامان ئادەملەر يامان كۈن ئۈچۈن. 5قەلبىدە مەغرۇرلنغانلرنىڭ ھەممىسى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىكتار. 6رەھىم-شەپقەت ۋە ھەقىقەت ئارقىلىق گاناھلر پاكلىنىدۇ ،پەرۋەردىگاردىن قورقاش بىلەن ئىنسانلر يامانلىقتىن يىراقلىشىدۇ. 7ئىنساننىڭ يولى پەرۋەردىگارنى خارۇەن قىلغاندا ،ھەتتا دۈشمەنلىرىنىما ئانىڭ بىلەن تېنچلىق قىلىدۇ. 8ھەققانىالىق بىلەن ئازراق كىرىمدىن ياخشىراق. 9ئادەمنىڭ قەلبى ئانىڭ يولىنى تالليدۇ ،لېكىن پەرۋەردىگار ئانىڭ قەدەملىرىنى يېتەكلەيدۇ. 10پادىشاھنىڭ ئاغزىدا ئىلھىي بىر اۈملە ۇۆز بار :ئانىڭ ئاغزى ھۆكۈمدە ئەمەس. 11ئادىللىق ۋە تەاپاالاق پەرۋەردىگاردۇر :ۇومكىنىڭ ئېغىرلىقى ئانىڭ خىزمىتى. 12پادىشاھلرنىڭ رەزىللىك قىلىشى يىرگىنچلىك ئىش ،چۈنكى تەخت ھەققانىالىق بىلەن ئورناتتى. 13توغرا لەۋلەر پادىشاھلرنىڭ خاشاللىقى .ئالر توغرا ۇۆزلىگۈچىنى ياخشى كۆرىدۇ. 14پادىشاھنىڭ غەزىپى ئۆلۈمنىڭ ئەلچىلىرىگە ئوخشايدۇ ،ئەمما دانا كىشى ئانى تىنچلندۇرىدۇ. 15پادىشاھنىڭ چىرايىدا ھاياتلىق بار .ئانىڭ ياخشىلىقى كېاىنكى يامغارنىڭ بالاتىغا ئوخشايدۇ. 16ئەقىلگە ئېرىشىش ئالتاندىنما ياخشى !ھەمدە كۈمۈشتىن تاللىنىشنى چۈشىنىش ئۈچۈن چۈشىنىش! 17توغرا يولنىڭ يولى يامانلىقتىن يىراقلىشىشتار .ئانىڭ يولىنى تاتقان كىشى اېنىنى ۇاقليدۇ. 18ھاكاۋۇر ھالكەتتىن ئىلگىرى ،ھاكاۋۇر روھ يىقىلىشتىن ئىلگىرى مااىدۇ. 19غەنىامەت بىلەن غەنىامەتنى بۆلۈشتىن كۆرە ،كەمتەرلىك بىلەن كەمتەرلىك روھىدىن ياخشىراق. 20بىر ئىشنى ئاقىلنە بىر تەرەپ قىلغان كىشى ياخشىلىققا ئېرىشىدۇ ،كىمكى پەرۋەردىگارغا تەۋەككۈل قىلسا ،ئا خاشال بولىدۇ. 21قەلبىدىكى دانالر ئەقىللىق دەپ ئاتىلىدۇ ،لەۋنىڭ تاتلىقلىقى ئۆگىنىشنى ئاشارىدۇ. 22چۈشىنىش ئانىڭغا ئىگە بولغان ھاياتنىڭ بالىقى ،ئەمما ئەخمەقلەرنىڭ كۆرۇەتمىسى ئەخمەقلىق. 23دانالرنىڭ قەلبى ئانىڭ ئاغزىنى ئۆگىتىدۇ ،ئانىڭ لەۋلىرىگە ئۆگىنىشنى قوشىدۇ. 24يېقىملىق ۇۆزلەر ھەۇەلگە ئوخشايدۇ ،روھقا تاتلىق ،ۇۆاەكلەرگە ۇاغلملىق. 25ئىنسانغا توغرا كېلىدىغان بىر يول بار ،ئەمما ئانىڭ ئاخىرى ئۆلۈم يولى. 26ئەمگەك قىلغان كىشى ئۆزى ئۈچۈن ااپا تارتىدۇ .چۈنكى ئانىڭ ئاغزى ئانىڭغا ھەۋەس قىلىدۇ. 27تەقۋادار ئادەم يامانلىقنى كوليدۇ ،ئانىڭ لەۋلىرىدە كۆيۈۋاتقان ئوتتەك. 28ئەخمەق ئادەم اېدەل-مااىرا تېرىدۇ ،پىچىرلش باش دوۇتلرنى ئايرىۋېتىدۇ. 29زوراۋان ئادەم قوشنىسىنى قىزىقتارىدۇ ۋە ئانى ياخشى بولمىغان يولغا باشليدۇ. 30ئا كۆزلىرىنى ياماپ ،ناچار ئىشلرنى ئويليدۇ :لەۋلىرىنى ھەرىكەتلەندۈرۈپ يامانلىقنى ئەمەلگە ئاشارىدۇ. 31ئەگەر باشلىق ھەققانىالىق يولىدا تېپىلسا ،شان-شەرەپ تااىدۇر. 32ئاچچىقلىنىشقا قادىر ئادەم كۈچلۈكلەردىن ياخشىدۇر .ئانىڭ روھىنى باشقارىدىغان شەھەرنى ئالغان ئادەمدىنما ئۈۇتۈن. 33لتارىاە قاچىقىغا تاشلندى .لېكىن ،ئانى بىر تەرەپ قىلىش پەرۋەردىگاردۇر. 17باب1اېدەل-مااىرا بىلەن قاربانلىققا تولغان ئۆيدىن قارۇق قارۇق ۋە ئانىڭ بىلەن اىمجىتلىق ياخشى. 2دانا خىزمەتكار نوماس پەيدا قىلىدىغان ئوغلىنى باشقارىدۇ ۋە بارادەرلەر ئارىسىدىكى مىراۇنىڭ بىر قىسمى بولىدۇ. 3ۇاپال قاچا كۈمۈش ،ئوچاق ئالتان ئۈچۈندۇر ،لېكىن پەرۋەردىگار قەلبلەرنى ۇىنايدۇ. 4يامان ئادەم يالغان ۇۆزلەرگە قالق ۇالىدۇ .يالغانچى ۇەت تىلغا قالق ۇالىدۇ. 5كەمبەغەلنى مەۇخىرە قىلغان كىشى ياراتقاچىنى تىلليدۇ ،باليىەاپەتتىن خاشال بولغان كىشى اازاغا تارتىلمايدۇ. 6بالىلرنىڭ بالىلىرى ياشانغانلرنىڭ تااى .بالىلرنىڭ شان-شەرىپى ئالرنىڭ ئاتىلىرى. 7ئېسىل گەپ ئەخمەق ئەمەس :يالغان ۇۆزلىگەن شاھزادە تېخىما ئاز. 8ۇوۋغات بار كىشىنىڭ نەزىرىدە قىممەتلىك تاشقا ئوخشايدۇ ،ئا قەيەرگە بارۇلسا گۈللىنىدۇ. 9گاناھنى قاپلىغان كىشى ماھەببەت ئىزدەيدۇ .ئەمما بىر ئىشنى تەكرارلىغان كىشى ناھايىتى دوۇتلرنى ئايرىادۇ.
تەمسىللەر-ماقال
10تەنبىھ ئەقىللىق ئادەمگە يۈز تاياقتىنما بەكرەك ئەخمەق بولىدۇ. 11يامان ئادەم پەقەت ئاۇىالىق قىلىدۇ ،شااا ئانىڭغا رەھىمسىز ئەلچى ئەۋەتىلىدۇ. 12چاققان بالنغان ئېاىق ئەخمەقلىقىدا ئەخمەق بولماۇتىن ،بىر ئادەم بىلەن كۆرۈشسان. 13يامانلىقنى ياخشىلىق ئۈچۈن ماكاپاتلىغان كىشى يامانلىقتىن ئانىڭ ئۆيىدىن ئايرىلمايدۇ. 14اېدەلنىڭ باشلىنىشى خاددى ۇانى چىقىرىۋەتكەنگە ئوخشاش .شااا تالش-تارتىشتىن ۋاز كېچىڭ. 15زالىملرنى ھەققانىي ئادەم دەپ ااكارلىغان ،ھەققانىي ئادەم دەپ ھۆكۈم قىلغان كىشى ،ھەر ئىككىسى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىكتار. 16نېمە ئۈچۈن ئەخمەقنىڭ قولىدا ئەقىل-پاراۇەتكە ئېرىشىشنىڭ بەدىلى بار؟ 17دوۇت ھەر ۋاقىت ياخشى كۆرىدۇ ،قىاىنچىلىقتا قېرىنداش تاغالىدۇ. 18چۈشىنىش ئىقتىدارى يوق ئادەم قولنى ئارۇپ ،دوۇتىنىڭ ئالدىدا كېپىل بولىدۇ. 19اېدەلنى ياخشى كۆرىدىغان گاناھلرنى ياخشى كۆرىدۇ ،دەرۋازىسىنى ئېگىز كۆتۈرگەن كىشى ھالك بولىدۇ. 20قەلبى ئااىز ئادەم ياخشىلىق تاپالمايدۇ ،تىلى ناچار ئادەم يامانلىققا پېتىپ قالىدۇ. 21ئەخمەق تاغقان كىشى ئانى قايغاغا ۇالىدۇ ،ئەخمەقنىڭ ئاتىسى خاشال بولمايدۇ. 22خاشال قەلب دورادەك ياخشى قىلىدۇ ،ئەمما ۇاناق روھ ۇۆاەكلەرنى قارۇتىدۇ. 23زالىم ئادەم ھۆكۈم چىقىرىش يوللىرىنى بارمىلش ئۈچۈن كۆكرىكىدىن ۇوۋغات ئالىدۇ. 24ئەقىل ئىگىسى ئالدىدا ئەقىل بار .ئەمما ئەخمەقنىڭ كۆزى دۇناانىڭ ئاچىدا. 25ئەخمەق ئوغال دادىسىغا قايغا ،ئانى تاغقانلرغا ئاچچىق. 26شانداقل ھەققانىالرنى اازالش ياخشى ئەمەس ،شانداقل شاھزادىلەرنى ئادىللىق بىلەن ئارۇشما ياخشى ئەمەس. 27بىلىمگە ئىگە كىشى ۇۆزلىرىنى ئايىمايدۇ ،ئەقىل ئىگىسى ئېسىل روھقا ئىگە. 28ھەتتا ئەخمەقما تىنچلىقنى ۇاقلىغاندا ئەقىللىق ھېسابلىنىدۇ ،لەۋلىرىنى يامغان كىشى چۈشىنىشلىك ئادەم ھېسابلىنىدۇ. 18باب1ئارزۇ ئارقىلىق ئىنسان ئۆزىنى ئايرىپ ،بارلىق ئەقىل-پاراۇەت بىلەن ئىزدەيدۇ ۋە ئارىلىشىدۇ. 2ئەخمەق چۈشىنىشتىن خاشال ئەمەس ،بەلكى قەلبى ئۆزىنى بايقىااليدۇ. 3پاۇىقلر كەلگەندە ،ھاقارەت ۋە نوماۇسىزلىق بىلەن كېلىدۇ. 4ئىنساننىڭ ئاغزىدىكى ۇۆزلەر خاددى چواقار ۇا ،ئەقىل-پاراۇەتنىڭ ئېقىمى ئېقىندەك. 5زالىملرنى قوبال قىلىش ،ھۆكۈمدارلرنى ئاغدۇرۇپ تاشلش ياخشى ئەمەس. 6ئەخمەقنىڭ لەۋلىرى تالش-تارتىشقا كىرىدۇ ،ئېغىزى ۇەكتە دەپ چاقىرىدۇ. 7ئەخمەقنىڭ ئاغزى ئانىڭ ھالك بولاشى ،كالپاكلىرى ئانىڭ روھىنىڭ توزىقى. 8چۆچەكچىنىڭ ۇۆزى ااراھەتكە ئوخشايدۇ ،ئالر قورۇاقنىڭ ئىچكى قىسمىغا چۈشىدۇ. 9ئا يەنە خىزمىتىدە ھورۇن ئادەم ئىسراپچىلىق قىلغاچىنىڭ ئىنىسى. 10پەرۋەردىگارنىڭ ئىسمى ماۇتەھكەم مانار :ياخشىلر ئانىڭغا يۈگۈرۈپ كىرىپ بىخەتەر. 11باينىڭ بايلىقى ئانىڭ كۈچلۈك شەھىرى ،شانداقل ئۆزىنىڭ تەكەببارلاقىدىكى ئېگىز تام. 12ھالكەتتىن ئىلگىرى ئىنساننىڭ قەلبى تەكەببار ،شەرەپ ئالدىدا كەمتەرلىك بولىدۇ. 13بىر ئىشنى ئاالشتىن بارۇن ااۋاب بەرگەن كىشى ئانىڭ ئۈچۈن ئەخمەقلىق ۋە نوماۇسىزلىق. 14ئىنساننىڭ روھى ئانىڭ ئااىزلىقىنى ۇاقليدۇ .ئەمما كىم بەرداشلىق بېرەلەيدىغان يارىلنغان روھ؟ 15ئەقىلنىڭ قەلبى بىلىمگە ئېرىشىدۇ .دانالرنىڭ قالىقى بىلىم ئىزدەيدۇ. 16ئىنساننىڭ ۇوۋغىسى ئانىڭغا ئورۇن ھازىرلپ ،ئانى ئالاغ كىشىلەرنىڭ ئالدىدا ئېلىپ كېلىدۇ. 17ئۆزىنىڭ ئىشىدا بىرىنچى بولغان كىشى ئادىل كۆرۈنىدۇ .لېكىن قوشنىسى ئانى ئىزدەپ كەلدى. 18لتارىاە تالش-تارتىشنى توختىتىدۇ ۋە كۈچلۈكلەر ئارىسىدىن ئايرىلىدۇ. 19رەنجىگەن بىر قېرىنداش كۈچلۈك شەھەرگە قارىغاندا غەلىبە قىلىش تەس ،ئالرنىڭ تالش-تارتىشلىرى قەلەەنىڭ قاۋاقخانىلىرىغا ئوخشايدۇ. 20ئادەمنىڭ قورۇىقى ئاغزىنىڭ مېۋىسىدىن رازى بولىدۇ .لەۋلىرىنىڭ كۆپىاىشى بىلەن ئا تويغازىدۇ. 21ئۆلۈم ۋە ھايات تىلنىڭ قادرىتىدە بولىدۇ ،ئانى ياخشى كۆرىدىغانلر ئانىڭ مېۋىسىنى يەيدۇ. 22كىمكى خوتان تاپسا ،ياخشى ئىش تاپاليدۇ ۋە پەرۋەردىگارنىڭ ئىلتىپاتىغا ئېرىشىدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
23كەمبەغەلر دۇئا قىلىدۇ .ئەمما بايلر بانىڭغا ئاۇاۇەن ااۋاب بېرىدۇ. 24دوۇتلىرى بار ئادەم چوقام ئۆزىنى دوۇتانە كۆرۇىتىشى كېرەك ،ئا يەردە بارادەردىنما يېقىن دوۇت بار. 19باب1پاكلىقىدا مااغان كەمبەغەلر ،لەۋلىرىدە بارمىلنغان ۋە ئەخمەقلەردىن ياخشى. 2شانداقل ،روھ بىلىمسىز بولسا ،ياخشى ئەمەس .پاتى بىلەن ئالدىرىغان ئادەم گاناھ قىلىدۇ. 3ئىنساننىڭ ئەخمەقلىقى ئانىڭ يولىنى بازىدۇ ،ئانىڭ قەلبى پەرۋەردىگارغا ئېچىندى. 4بايلىق نارغان دوۇتلرغا ئېرىشىدۇ .ئەمما كەمبەغەل قوشنىسىدىن ئايرىلدى. 5يالغان گاۋاھچى اازالنمايدۇ ،يالغان ۇۆزلىگۈچى قېچىپ قاتاللمايدۇ. 6نارغان كىشىلەر شاھزادەنىڭ ئىلتىپاتىنى ئۆتۈندى ،ھەر بىر ئادەم ۇوۋغات بېرىدىغان دوۇت. 7كەمبەغەلرنىڭ ھەممىسى ئانى ئۆچ كۆرىدۇ :دوۇتلىرى ئانىڭدىن قانچىلىك يىراقلپ كەتتى؟ ئا ئالرنى ۇۆز بىلەن قوغليدۇ ،شانداقتىما ئالر ئانى ئارزۇ قىلىدۇ. 8ئەقىل-پاراۇەتكە ئېرىشكەن كىشى ئۆز اېنىنى ۇۆيىدۇ .چۈشىنىشنى ۇاقلىغان كىشى ياخشىلىققا ئېرىشىدۇ. 9يالغان گاۋاھچى اازالنمايدۇ ،يالغان ۇۆزلىگۈچى ھالك بولىدۇ. 10خاشاللىق ئەخمەق ئەمەس .خىزمەتكارنىڭ شاھزادىلەرگە ھۆكۈمرانلىق قىلىشى تېخىما ئاز. 11ئادەمنىڭ ئىختىاارى ئانىڭ ئاچچىقىنى كېچىكتۈرىدۇ .گاناھتىن ئۆتۈپ كېتىش ئانىڭ شان-شەرىپى. 12پادىشاھنىڭ غەزىپى شىرنىڭ ھۆركىرىشىدەك .ئانىڭ مېھىر-شەپقىتى ئوت-چۆپلەرگە ئوخشايدۇ. 13ئەخمەق ئوغال دادىسىنىڭ باليىەاپەتلىرى ،ئايالىنىڭ تالش-تارتىشلىرى توختىماي تۆۋەنلەيدۇ. 14ئۆي ۋە بايلىق ئاتىلرنىڭ مىراۇى ،ئەقىللىق ئايالى پەرۋەردىگاردىن. 15ھورۇنلاق قاتتىق ئايقاغا كېتىدۇ .بىكار ئادەم ئاچارچىلىققا دۇچار بولىدۇ. 16ئەمرگە ئەمەل قىلغان كىشى ئۆز اېنىنى ۇاقليدۇ .ئەمما ئانىڭ يوللىرىنى كۆزگە ئىلمىغان ئادەم ئۆلىدۇ. 17كەمبەغەلرگە رەھىم قىلغان كىشى پەرۋەردىگارغا قەرز بېرىدۇ .ئا بەرگەن نەرۇىنى ئانىڭغا يەنە بېرىدۇ. 18ئۈمىد بار ۋاقىتتا ئوغلاانى اازالىغىن ،ئانىڭ يىغلىشىدىن اېنىڭنى ئايىمىغىن. 19قاتتىق غەزەپلەنگەن كىشى اازاغا ئاچرايدۇ ،چۈنكى ئانى قاتالدۇرۇپ قالسىڭىز ،چوقام قايتا قىلىشىڭىز كېرەك. 20نەۇىھەتنى ئاالڭ ۋە كۆرۇەتمە تاپشارۇۋېلىڭ ،شانداق بولغاندا ئاخىرقى ئاقىۋىتىڭىزدە ئەقىللىق بولىسىز. 21ئادەمنىڭ قەلبىدە نارغان ئۈۇكۈنىلەر بار .ھالباكى ،پەرۋەردىگارنىڭ نەۇىھىتى مەاگۈ قالىدۇ. 22ئىنساننىڭ ئارزۇۇى ئانىڭ ياخشىلىقى ،كەمبەغەل يالغانچىدىن ياخشى. 23پەرۋەردىگاردىن قورقاش ھاياتقا مايىل بولىدۇ ،ئانىڭدا بار ئادەم رازى بولىدۇ .ئا يامانلىق بىلەن زىاارەت قىلىنمايدۇ. 24ھورۇن ئادەم قولىنى باغرىغا يوشارۇپ ،ئانى ئاغزىغا قايتا ئەكېلىپ قويمايدۇ. 25مەۇخىرە قىلغاچىنى ئارغىن ،ئاددىي كىشىلەر ئېھتىاات قىلىدۇ ،چۈشىنىدىغان ئادەمنى ئەيىبلەيدۇ ،ئا بىلىمنى چۈشىنىدۇ. 26دادىسىنى ئىسراپ قىلىدىغان ،ئانىسىنى قوغلىغان ،نوماس قىلىدىغان ۋە ھاقارەتلەيدىغان ئوغال. 27ئوغلام ،بىلىم ۇۆزىدىن خاتالىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان كۆرۇەتمىنى ئاالڭ. 28تەقۋادار گاۋاھچى ھۆكۈمنى ھاقارەتلەيدۇ ،زالىملرنىڭ ئاغزى يامانلىقنى يەيدۇ. 29مەۇخىرە قىلغاچىلرغا ،ئەخمەقلەرنىڭ دۈمبىسىگە بەلگە تەياارلىنىدۇ. 20باب1شاراب مەۇخىرە قىلغاچى ،كۈچلۈك ئىچىملىك ئاچچىقلىنىدۇ ،كىمكى با ئارقىلىق ئالدانسا ،ئا دانا ئەمەس. 2پادىشاھتىن قورقاش شىرنىڭ ھۆركىرىگەنگە ئوخشاش :كىم ئانى ئاچچىقلنسا ،ئا ئۆز اېنىغا قارشى گاناھ قىلىدۇ. 3ئىنساننىڭ اېدەل-مااىرادىن توختاپ قېلىشى بىر شەرەپ ،ئەمما ھەر بىر ئەخمەق ئارىلشقان بولىدۇ. 4ھورۇن ۇوغاق ۇەۋەبىدىن يەر ھەيدەشكە بولمايدۇ .شااا ئا ھوۇالدىن تىلەمچىلىك قىلىدۇ ،ھېچنېمىسى بولمايدۇ. 5ئىنساننىڭ قەلبىدىكى نەۇىھەت چواقار ۇاغا ئوخشايدۇ .ئەمما چۈشىنىشلىك ئادەم ئانى ۇىزىدۇ. 6كۆپىنچە كىشىلەر ئۆزىنىڭ ياخشىلىقىنى ااكارليدۇ ،ئەمما تاپاليدىغان ۇادىق ئادەمما؟
تەمسىللەر-ماقال
7ئادىل ئادەم ئۆزىنىڭ ۇەمىمىاىتىدە مااىدۇ ،ئانىڭ بالىلىرى ئانىڭدىن بەختلىك. 8ھۆكۈم تەختىدە ئولتارغان بىر پادىشاھ بارلىق يامانلىقلرنى كۆزى بىلەن تارقىتىدۇ. 9كىم ئېاتاليدۇ« :قەلبىمنى پاكلىدىم ،گاناھلىرىمدىن پاك». 10ھەر خىل ئېغىرلىق ۋە كۆپ خىل تەدبىرلەر ،ھەر ئىككىسى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىك. 11ھەتتا بىر بالىنىڭ قىلغان ئىشلىرى ،خىزمىتىنىڭ پاك ياكى توغرا ئىكەنلىكى بىلەن تونالغان. 12پەرۋەردىگار ئاالش قالىقى ۋە كۆرۈش كۆزى ،ئالرنىڭ ھەر ئىككىسىنى ياراتتى. 13ئاخلىماڭ ،كەمبەغەل بولاپ قالىسىز .كۆزىڭىزنى ئېچىڭ ،ئاندىن ناندىن رازى بولىسىز. 14ۇېتىۋالغاچى مانداق دېدى« :ئا ھېچنىمە ئەمەس ،ھېچنىمە ئەمەس » ،ئەمما ئا يولغا چىققاندا ماختىنىدۇ. 15ئالتان ۋە نارغان ياقات بار ،ئەمما بىلىم لەۋلىرى قىممەتلىك گۆھەر. 16ناتوناش كىشىگە كېپىللىك قىلىدىغان كىاىمىنى ئېلىڭ ،ھەمدە ئانىڭغا يات بىر ئايال ئۈچۈن ۋەدە بېرىڭ. 17ئالدامچىلىق نان ئىنسانغا تاتلىق .ئەمما كېاىن ئانىڭ ئاغزى شېغىل بىلەن تولدۇرۇلىدۇ. 18ھەر بىر مەقسەت مەۇلىھەت بىلەن بەلگىلىنىدۇ ،ياخشى نەۇىھەتلەر بىلەن ئارۇش قىلىدۇ. 19چۆچەكچىدەك يۈرگەن كىشى ۇىرلرنى ئاشكارىليدۇ ،شااا لەۋلىرى بىلەن خاشامەت قىلغانلرغا ئارىلشماڭ. 20كىم دادىسىغا ياكى ئانىسىغا لەنەت ئوقاۇا ،ئانىڭ چىرىغى قارااغالاقتا ئۆچۈرۈلىدۇ. 21مىراس دەۇلەپتە ئالدىراپ ئېرىشىدۇ .ئەمما ئانىڭ ئاخىرى بەختلىك بولمايدۇ. 22ئېاتمااكى ،مەن يامانلىقنى تۆلەيمەن .لېكىن پەرۋەردىگارنى ۇاقلڭ ،ئا ۇېنى قاتقازىدۇ. 23ۇاغا شااغاش ئېغىرلىقى پەرۋەردىگارغا يىرگىنچلىك .ھەمدە يالغان تەاپاالاق ياخشى ئەمەس. 24ئىنساننىڭ يوللىرى پەرۋەردىگاردىندۇر .قانداق قىلغاندا ئادەم ئۆزىنىڭ يولىنى چۈشىنىدۇ؟ 25ئا ماقەددەس نەرۇىنى يەپ ،ۇۈرۈشتۈرۈشكە قەۇەم قىلغاندىن كېاىن ،با توزاق. 26دانا پادىشاھ زالىملرنى تارقاقلشتارىدۇ ۋە چاقنى ئالرنىڭ ئۈۇتىگە ئېلىپ كېلىدۇ. 27ئىنساننىڭ روھى پەرۋەردىگارنىڭ شاملىرى بولاپ ،قورۇاقنىڭ ھەممە يېرىنى ئاختارىدۇ. 28رەھىم-شەپقەت ۋە ھەقىقەت پادىشاھنى ۇاقليدۇ ،ئانىڭ تەختى رەھىم-شەپقەت بىلەن قوغدىلىدۇ. 29ياشلرنىڭ شان-شەرىپى ئالرنىڭ كۈچى ،ياشانغانلرنىڭ گۈزەللىكى كۈلرەڭ باش. 30ااراھەتنىڭ كۆكلىكى يامانلىقنى تازىليدۇ ،قورۇاقنىڭ ئىچكى قىسىملىرىنىما تارتىدۇ. 21باب1پادىشاھنىڭ قەلبى ۇا دەريالىرىدەك پەرۋەردىگارنىڭ قولىدا .ئا ئانى خالىغان يەرگە قايتارىدۇ. 2ئىنساننىڭ ھەر بىر يولى ئۆز نەزىرىدە توغرا ،لېكىن پەرۋەردىگار قەلبلەرنى ئويليدۇ. 3ئادالەت ۋە ھۆكۈم قىلىش قاربانلىقتىنما پەرۋەردىگارغا قوبال قىلىنىدۇ. 4ئېگىز قاراش ،مەغرۇر قەلب ۋە رەزىللەرنىڭ يەر ھەيدەش گاناھتار. 5تىرىشچانلرنىڭ ئويلىرى پەقەت مولچىلىققا مايىل .ئەمما پەقەت لزىملىق بولغان ھەر بىر ئادەمدىن. 6يالغان تىل ئارقىلىق خەزىنىگە ئېرىشىش ئۆلۈمنى ئىزدەيدىغانلرنىڭ ئالدى-كەينىگە تاشلنغان بىھادەلىق. 7پاۇىقلرنىڭ بالاچىلىقى ئالرنى ھالك قىلىدۇ .چۈنكى ئالر ھۆكۈم قىلىشنى رەت قىلىدۇ. 8ئىنساننىڭ يولى تولىما غەلىتە ۋە غەلىتە ،ئەمما پاكلرغا كەلسەك ،ئانىڭ خىزمىتى توغرا. 9كەڭ ئۆيدە اېدەلخور ئايالغا قارىغاندا ،ئۆينىڭ ئۆگزىسىنىڭ بىر بالااىدا تارۇش ئەۋزەل. 10رەزىللەرنىڭ روھى يامانلىقنى ئارزۇ قىلىدۇ :قوشنىسى ئانىڭ نەزىرىدە ياخشىلىق تاپالمايدۇ. 11مەۇخىرە قىلغاچى اازالنغاندا ،ئاددىي ئادەم دانا بولىدۇ .دانالرغا كۆرۇەتمە بېرىلگەندە ،ئا بىلىمگە ئېرىشىدۇ. 12ۇالىھ ئادەم دانالرنىڭ ئۆيىنى دانالىق بىلەن قارايدۇ ،ئەمما خادا يامانلىقلرنى يامانلىق بىلەن ئاغدۇرىدۇ. 13كەمبەغەلرنىڭ پەريادىدىن قالقلىرىنى توۇىغانلرما ئۆزى يىغليدۇ ،ئەمما ئاالىمايدۇ. 14مەخپىي ۇوۋغات ۇوۋغاتنى ئاچچىقلندۇرىدۇ ،كۆكرەكتىكى كۈچلۈك غەزەپ. 15ھەققانىي ئادەمگە ھۆكۈم قىلىش خاشاللىنارلىق ئىش ،لېكىن زالىملر ھالك بولىدۇ. 16چۈشىنىش يولىدىن چەتنەپ كەتكەن ئادەم ئۆلۈكلەر توپىدا قالىدۇ. 17خاشاللىقنى ۇۆيىدىغان ئادەم كەمبەغەل بولىدۇ ،شاراب ۋە ماينى ياخشى كۆرىدىغان ئادەم باي بولمايدۇ. 18پاۇىقلر ياخشىلر ئۈچۈن تۆلەم ،ھەققانىي ئادەم ئۈچۈن گاناھكار بولىدۇ. 19تالش-تارتىش قىلىدىغان ۋە ئاچچىقلنغان ئايالغا قارىغاندا ،چۆلدە ياشاش ئەۋزەل.
تەمسىللەر-ماقال
20ئەقىللىقلرنىڭ تارالغاۇىدا ئارزۇ قىلىنىدىغان بايلىق ۋە ماي بار .ئەمما بىر ئەخمەق ئادەم ئانى خەالەيدۇ. 21ھەققانىالىق ۋە رەھىم-شەپقەتكە ئەگەشكەن كىشى ھاياتلىق ،ھەققانىالىق ۋە شەرەپكە ئېرىشىدۇ. 22ئەقىللىق ئادەم كۈچلۈكلەرنىڭ شەھىرىنى كېڭەيتىدۇ ۋە ئانىڭغا بولغان ئىشەنچنىڭ كۈچىنى تاشليدۇ. 23كىم ئاغزىنى ۋە تىلىنى ۇاقلىسا ،روھىنى ئاۋارىچىلىكتىن ۇاقليدۇ. 24مەغرۇر ۋە تەكەببار مەۇخىرە قىلغاچى ئانىڭ ئىسمى ،ئا غەزەپ بىلەن غەزەپلىنىدۇ. 25ھورۇننىڭ ئارزۇۇى ئانى ئۆلتۈرىدۇ .چۈنكى ئانىڭ قولى ئەمگەك قىلىشنى رەت قىلدى. 26ئا پۈتۈن كۈن ئاچكۆزلۈك بىلەن ئىنتىلىدۇ ،لېكىن ياخشىلر بەرمەيدۇ ۋە بەرمەيدۇ. 27زالىملرنىڭ قاربانلىق قىلىشى يىرگىنچلىكتار. 28يالغان گاۋاھچى ھالك بولىدۇ ،لېكىن ئاالىغان ئادەم توختىماي ۇۆزلەيدۇ. 29يامان ئادەم ئانىڭ يۈزىنى قاتتىقلشتارىدۇ ،لېكىن ھەققانىي ئادەم بولسا ،ئا توغرا يولغا باشليدۇ. 30پەرۋەردىگارغا قارشى ھېچقانداق ھېكمەت ،چۈشەنچە ۋە نەۇىھەت يوق. 31ئات اەڭ كۈنىگە قارشى تەياارلندى ،لېكىن بىخەتەرلىك پەرۋەردىگاردىندۇر. 22باب1ياخشى ئىسىم چوڭ بايلىقتىن ئەمەس ،بەلكى كۈمۈش ۋە ئالتاندىن ياخشى كۆرىدىغان ياخشىلىق. 2بايلر بىلەن كەمبەغەلر بىر يەرگە اەم بولىدۇ :پەرۋەردىگار ئالرنىڭ ھەممىسىنى ياراتقاچى. 3ئەقىللىق ئادەم يامانلىقنى ئالدىن بىلىدۇ ۋە ئۆزىنى يوشارىدۇ ،ئەمما ئاددىي ئۆتۈپ كېتىدۇ ۋە اازالىنىدۇ. 4كەمتەرلىك بىلەن پەرۋەردىگاردىن قورقاش بايلىق ،شەرەپ ۋە ھاياتتار. 5تىكەن ۋە توزاقلر قاراقچىنىڭ يولىدا :اېنىنى ۇاقلىغانلر ئالردىن يىراق بولىدۇ. 6بالىنى مااىدىغان يولدا تەربىاىلەڭ ،ئا قېرىغاندا ،ئانىڭدىن ئايرىلمايدۇ. 7بايلر نامراتلرغا ھۆكۈمرانلىق قىلىدۇ ،قەرز ئالغاچى قەرز بەرگۈچىگە خىزمەت قىلىدۇ. 8يامانلىق تېرىغان ئادەم بىھادە ھوۇال ئالىدۇ ،غەزىپىنىڭ تاياقلىرى مەغلاپ بولىدۇ. 9كۆزى مول ئادەم بەختلىك بولىدۇ .چۈنكى ئا نانلىرىنى كەمبەغەلرگە بېرىدۇ. 10مەۇخىرە قىلغاچىنى قوغلڭ ،تالش-تارتىش چىقىدۇ .شانداق ،اېدەل ۋە ھاقارەت توختىتىلىدۇ. 11قەلبنىڭ پاكلىقىنى ۇۆيىدىغان كىشى ،لەۋلىرىنىڭ شەپقىتى بىلەن پادىشاھ ئانىڭ دوۇتى بولىدۇ. 12پەرۋەردىگارنىڭ كۆزى بىلىمنى ۇاقليدۇ ،ئا گاناھكارنىڭ ۇۆزىنى ئاغدۇرۇپ تاشليدۇ. 13ھورۇن ئادەم« :ۇىرتتا شىر بار ،مەن كوچىلردا ئۆلتۈرۈۋېتىمەن »دەيدۇ. 14غەلىتە ئاياللرنىڭ ئاغزى چواقار ئورەك ،پەرۋەردىگاردىن نەپرەتلەنگەن كىشى شا يەرگە يىقىلىدۇ. 15ئەخمەقلىق بالىنىڭ قەلبىگە باغلنغان .ئەمما تۈزىتىش تاياقچىسى ئانى ئانىڭدىن يىراقلشتارىدۇ. 16كەمبەغەلرگە زۇلام قىلىپ ،بايلىقىنى كۆپەيتىدۇ ،بايلرغا بەرگەن كىشى چوقام كەمبەغەل بولىدۇ. 17قالقلىرىڭغا قالق ۇېلىپ ،دانالرنىڭ ۇۆزلىرىنى ئاال ،قەلبىمنى مېنىڭ بىلىمىمگە ئىشلىتىڭ. 18ئەگەر ئالرنى ئۆزۈالردا ۇاقلىساڭ ،با خاشاللىنارلىق ئىش .ئالر ۇېنىڭ لەۋلىرىڭگە ئورنىتىلىدۇ. 19پەرۋەردىگارغا بولغان ئىشەنچىڭ بولسان ،مەن بۈگۈن ۇااا ئېاتتىم. 20مەن ۇااا نەۇىھەت ۋە بىلىمدە ئېسىل نەرۇىلەرنى يازمىدىمما؟ 21مەن ۇىلەرگە ھەقىقەت ۇۆزلىرىنىڭ توغرىلىقىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن .ئۆزۈانى ئەۋەتكەنلەرگە ھەقىقەتنىڭ ۇۆزىگە ااۋاب بېرەلەيسەن. 22كەمبەغەلرنى بالڭ-تالڭ قىلماڭ ،چۈنكى ئا كەمبەغەل. 23چۈنكى پەرۋەردىگار ئالرنىڭ ئىشلىرىنى ئۆتۈنۈپ ،ئالرنى بالىغانلرنىڭ روھىنى بازىدۇ. 24ئاچچىقلنغان ئادەم بىلەن دوۇتلاق ئورناتماڭ .غەزەپلەنگەن ئادەم بىلەن بارمايسەن. 25ۇەن ئانىڭ يوللىرىنى ئۆگىنىپ ،روھىڭغا بىر توزاق ئالمىغىن. 26قولنى ئارغانلردىن ياكى قەرزگە كېپىل بولغاچىلردىن بولما. 27ئەگەر تۆلەيدىغان پالىڭىز بولمىسا ،نېمىشقا كارىۋىتىڭىزنى ئاۇتىڭىزدىن ئېلىپ كېتىدۇ؟ 28ئاتا-بوۋىلىرىڭىز بەلگىلىگەن قەدىمكى يەرلەرنى ئېلىۋەتمەڭ. 29ۇەن ئانىڭ تىجارىتىگە تىرىشچان ئادەمما؟ ئا پادىشاھلرنىڭ ئالدىدا تارىدۇ .ئا ناچار كىشىلەرنىڭ ئالدىدا تارمايدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
23باب1ھۆكۈمدار بىلەن بىللە تاماق يېگەندە ،ئالدىڭىزدىكىنى ئەۇتايىدىللىق بىلەن ئويلڭ: 2ئەگەر ئىشتىھاۇى تاتالغان ئادەم بولسىڭىز ،بوغازىڭىزغا پىچاق قوياڭ. 3ئانىڭ يېمەك-ئىچمىكىگە ھەۋەس قىلماڭ ،چۈنكى ئالر ئالدامچى گۆش. 4باي بولماۇلىق ئۈچۈن تىرىشىڭ :ئەقىل-پاراۇىتىڭىزدىن توختىتىڭ. 5كۆزۈانى يوق نەرۇىگە قارامسەن؟ چۈنكى بايلىق ئەلۋەتتە ئۆزىنى قانات قىلىدۇ .ئالر بۈركۈتتەك اەننەتكە قاراپ ئاچاپ كەتتى. 6يامان كۆزى بار ناننى يېمەڭ ،ئانىڭ گۆشلۈك گۆشىنىما خالىماڭ. 7چۈنكى ،ئا كۆالىدە ئويلىغاندەك ،ئاما :يەپ-ئىچىڭ ،ئا ۇىزگە دەيدۇ .ئەمما ئانىڭ قەلبى ۇەن بىلەن بىللە ئەمەس. 8ۇىز يەپ بەرگەن قورۇىقىڭىزنى قاۇاپ ،تاتلىق ۇۆزلىرىڭىزنى يوقىتىسىز. 9ئەخمەقنىڭ قالىقىغا گەپ قىلما ،چۈنكى ئا ۇېنىڭ ۇۆزىڭنىڭ ئەقىل-پاراۇىتىنى كۆزگە ئىلمايدۇ. 10كونا بەلگىنى ئېلىۋەتمەڭ .يېتىم بالىلرنىڭ ئېتىزىغا كىرمەڭ. 11چۈنكى ،ئالرنى قاتالدۇرغاچى كۈچلۈك .ئالر ئۈۇتىدىن ئەرز قىلىدۇ. 12قەلبىڭىزنى كۆرۇەتمىگە ،قالقلىرىڭىزنى بىلىم ۇۆزىگە ئىشلىتىڭ. 13بالىدىن تۈزەتمەڭ ،چۈنكى ئانى تاياق بىلەن ئارۇاڭ ،ئا ئۆلمەيدۇ. 14ئانى تاياق بىلەن ئارۇپ ،اېنىنى دوزاختىن قاتالدۇرىسەن. 15ئوغلام ،ئەگەر قەلبىڭ دانا بولسا ،مېنىڭ يۈرىكىمما خاشال بولىدۇ. 16ھەئە ،لەۋلىرىڭىز توغرا ۇۆزلىسە ،تىزلىرىم خاشال بولىدۇ. 17قەلبىڭلر گاناھكارلرغا ھەۇەت قىلمىسان ،پۈتۈن كۈن پەرۋەردىگاردىن قورقاالر. 18شۈبھىسىزكى ،ئاخىرەت بار .ئۈمىدلىرىڭىز ئۈزۈلمەيدۇ. 19ئوغلام ،ئاال ،ئەقىللىق بول ،قەلبىڭنى توغرا يولغا يېتەكلە. 20ھاراق ئىچكۈچىلەردىن بولماالر .قاليمىقان گۆش يېگۈچىلەر ئارىسىدا: 21چۈنكى ،مەۇتلەر ۋە ئاچكۆزلەر نامراتلىققا كېلىدۇ. 22ۇېنىڭ ئاتااغا قالق ۇېلىڭ ،قېرىغاندا ئاناانى خار قىلما. 23ھەقىقەتنى ۇېتىۋېلىڭ ،ئانى ۇاتماڭ .شانداقل ئەقىل-پاراۇەت ،كۆرۇەتمە ۋە چۈشىنىش. 24ياخشىلرنىڭ ئاتىسى ناھايىتى خاشال بولىدۇ ،ئەقىللىق بال تاغقانلر ئانىڭدىن خاشال بولىدۇ. 25ئاتاڭ ۋە ئاناڭ خاشال بولىدۇ ،ۇېنى تاغقانلر خاشال بولىدۇ. 26ئوغلام ،مااا قەلبىڭنى بەر ،كۆزلىرىڭ مېنىڭ يوللىرىمنى كۆزىتىپ تارۇان. 27پاھىشە ئايال چواقار ئۆۇتەڭ .ھەمدە غەلىتە بىر ئايال تار ئورەك. 28ئا يەنە ئولجىنى ۇاقلپ تارۇپ يالغان ۇۆزلەيدۇ ۋە ئىنسانلر ئىچىدىكى گاناھكارلرنى كۆپەيتىدۇ. 29ۋاي !كىمدە قايغا بار؟ كىمنىڭ تالش-تارتىشلىرى بار؟ كىمنىڭ گېپى بار؟ ۇەۋەبسىز يارىلنغانلر كىم؟ كىمنىڭ كۆزى قىزىرىپ كەتتى؟ 30شارابتا ئازۇن تارغانلر .ئارىلش ھاراق ئىزدەيدىغانلر. 31شاراب قىزىل بولغاندا ،ئىستاكانغا رەڭ بەرگەندە ،ئا توغرا ھەرىكەت قىلغاندا ئانىڭغا قارىماڭ. 32ئەڭ ئاخىرىدا ئا يىلندەك چىشلەپ ،خاماردەك ۇانجىدى. 33كۆزىڭىز غەلىتە ئاياللرنى كۆرىدۇ ،قەلبىڭىز ناچار ئىشلرنى ۇۆزلەيدۇ. 34شانداق ،ۇەن دېڭىزنىڭ ئوتتارىسىدا ياتقانغا ياكى مەۇتنىڭ ئۈۇتىدە ياتقانغا ئوخشاش بولىسەن. 35ئالر مېنى ئاردى ،ئېاتقىنكى ،مەن كېسەل ئەمەس ئىدىم .ئالر مېنى ئاردى ،ھېس قىلمىدىم :قاچان ئويغىنىمەن؟ مەن ئانى يەنە ئىزدەيمەن. 24باب1يامان ئادەملەرگە ھەۇەت قىلماڭ ،ئالر بىلەن بىللە بولاشنى خالىماڭ. 2چۈنكى ئالرنىڭ يۈرىكى ھالكەتنى ،لەۋلىرى بازۇقچىلىقنى ۇۆزلەيدۇ. 3ئەقىل ئارقىلىق ۇېلىنغان ئۆي .ھەمدە چۈشىنىش ئارقىلىق قارۇلدى:
تەمسىللەر-ماقال
4بىلىملەر بىلەن ئۆيلەر بارلىق قىممەتلىك ۋە يېقىشلىق بايلىقلر بىلەن تولدۇرۇلىدۇ. 5ئەقىللىق ئادەم كۈچلۈك .شانداق ،بىلىملىك ئادەم كۈچنى ئاشارىدۇ. 6چۈنكى ،دانا نەۇىھەتلەر بىلەن اەڭ قىلىسەن ،نارغان مەۇلىھەتچىلەردە بىخەتەرلىك بار. 7ئەخمەق ئادەم ئۈچۈن ئەقىل بەك ياقىرى ،ئا دەرۋازىدا ئېغىز ئاچمايدۇ. 8يامانلىق قىلىشنى پىلنلىغان كىشى زالىم ئادەم دەپ ئاتىلىدۇ. 9ئەخمەقلىق ئويلش گاناھتار ،مەۇخىرە قىلىش ئىنسانلرغا يىرگىنچلىك. 10قىاىنچىلىق كۈنىدە ھوشىدىن كەتسەڭ ،كۈچىڭ ئاز بولىدۇ. 11ئەگەر ئۆلۈمگە تارتىلغانلرنى ۋە ئۆلتۈرۈلۈشكە تەياارلنغانلرنى قاتالدۇرۇشنى خالىساالر. 12ئەگەر« :قاراالر ،بىز بىلمەيمىز »دېسىڭىز .يۈرەكنى ئويليدىغان ئادەم ئانى ئويلمدۇ؟ اېنىڭنى ۇاقلىغان ئادەم ئانى بىلمەمدۇ؟ ئا ھەر بىر ئادەمگە ئۆزىنىڭ ئەمگىكىگە ئاۇاۇەن تەقدىم قىلمامدۇ؟ 13ئوغلام ،ھەۇەل يېگىن ،چۈنكى با ياخشى .تەمىڭىزگە تاتلىق بولغان ھەرە كۆنىكى: 14ئەقىل-پاراۇەت بىلىملىرى روھىڭلرغا شانداق بولىدۇ .ئانى تاپقان چېغىڭلردا ماكاپاتقا ئېرىشىدۇ ،ئۈمىدلىرىڭ ئۈزۈلمەيدۇ. 15ئەي ئەي يامان ئادەم ،ياخشىلرنىڭ تارالغاۇىغا قارشى تارماالر .ئانىڭ ئارام ئېلىش ئورنىنى بازماڭ: 16چۈنكى ،ھەققانىي ئادەم يەتتە قېتىم يىقىلىپ ،قايتا تىرىلىدۇ ،لېكىن زالىملر يامانلىققا پېتىپ قالىدۇ. 17دۈشمىنىڭىز يىقىلغاندا خاشال بولماڭ ،يىقىلغاندا كۆالىڭىز خاشال بولاپ كەتمىسان: 18پەرۋەردىگار ئانى كۆرمىسان ،ئا نارازى بولاپ ،غەزىپىنى ئانىڭدىن يىراقلشتارىدۇ. 19يامان ئادەملەر ۇەۋەبىدىن ئۆزۈالرنى قورقاتماالر ،يامان ئادەملەرگە ھەۇەت قىلماالر. 20چۈنكى ،يامان ئادەمگە ماكاپات بېرىلمەيدۇ .پاۇىقلرنىڭ شاملىرى ئۆچۈرۈلىدۇ. 21ئوغلام ،پەرۋەردىگار ۋە پادىشاھتىن قورقاالر ،ئۆزگەرتىلگەنلەرگە ئارىلشماالر. 22ئالرنىڭ ئاپەتلىرى تاياقسىز ئۆرلەيدۇ .ئالرنىڭ ھەر ئىككىسىنىڭ ھالك بولاشىنى كىم بىلىدۇ؟ 23با ئىشلرما دانالرغا مەنساپ .ھۆكۈمدە كىشىلەرگە ھۆرمەت قىلىش ياخشى ئەمەس. 24زالىملرغا« :ۇەن ھەققانىي ئادەم !خەلق ئانىڭغا لەنەت ئوقايدۇ ،مىللەتلەر ئانى ئۆچ كۆرىدۇ: 25لېكىن ،ئانى ئەيىبلىگەنلەر خاشال بولىدۇ ،ئالرغا بەخت تىلەيدۇ. 26ھەر بىر ئادەم توغرا ااۋاب بېرىدىغان لەۋلىرىنى ۇۆيۈشى كېرەك. 27خىزمىتىڭىزنى ۇىرتتىن تەياارلڭ ۋە ئانى ئېتىزدا ئۆزىڭىزگە ماۇلشتارۇڭ .ئاندىن كېاىن ئۆيىڭىزنى ۇېلىڭ. 28ۇەۋەبسىز قوشنىڭىزغا گاۋاھ بولماڭ .لەۋلىرىڭىز بىلەن ئالدانماڭ. 29ئېاتماڭ ،مەن ئانىڭ مااا قىلغانلىرىنى قىلىمەن .مەن ئا كىشىنىڭ خىزمىتىگە ئاۇاۇەن بېرىمەن. 30مەن ھورۇننىڭ ئېتىزىغا ،ئادەمنىڭ ئۈزۈمزارلىققا باردىم. 31مانا ،ھەممىسى تىكەن بىلەن ئۆۇكەن بولاپ ،تورلر ئانىڭ يۈزىنى يېپىپ ،تاش تاملىرى ئۆرۈلۈپ چۈشتى. 32ئاندىن ئانى كۆردۈم ۋە ئوبدان ئويلىدىم :مەن ئانىڭغا قارىدىم ۋە كۆرۇەتمە ئالدىم. 33شانداقتىما ئازراق ئاخلش ،ئازراق ئاخلش ،قولنى ئازراق قاتلش ئاخلش: 34نامراتلىقىڭ ۇەپەرگە چىققاندەك كېلىدۇ .ھەمدە قوراللىق ئادەم بولاش ۇۈپىتىڭىز بىلەن. 25باب1بالر يەنە ۇاليماننىڭ يەھادىاە پادىشاھى ھەزەكىاانىڭ ئادەملىرى كۆچۈرگەن ماقال-تەمسىللىرى. 2بىر نەرۇىنى يوشارۇش خادانىڭ شان-شەرىپى ،ئەمما پادىشاھلرنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتى بىر ئىشنى ئىزدەش. 3ئېگىزلىك ئۈچۈن ئاۇمان ،چواقارلاق ئۈچۈن يەر ،پادىشاھلرنىڭ قەلبىنى تاپقىلى بولمايدۇ. 4كۈمۈشتىن تاشلندۇقنى ئېلىڭ ،ئا يەردە ئېسىل قاچا چىقىدۇ. 5رەزىللەرنى پادىشاھنىڭ ئالدىدىن چىقىرىۋېتىڭ ،ئانىڭ تەختى ھەققانىالىق بىلەن ماۇتەھكەملىنىدۇ. 6ئۆزۈانى پادىشاھنىڭ ھازۇرىغا چىقارما ،ئالاغ ئادەملەرنىڭ ئورنىدا تارما. 7ئەڭ ياخشىسى ۇىزگە« :با يەرگە كېلىڭلر !ۇەن كۆزۈانى كۆرگەن شاھزادەنىڭ ئالدىدا تۆۋەنگە چۈشۈڭ. 8قوشنىڭىز ۇېنى نوماس قىلغاندا ،زادى نېمە قىلىشنى بىلمەيسەن ،بولمىسا ئالدىراپ تىرىشىڭ. 9قوشنىڭىزنى ئۆزىڭىز بىلەن مانازىرە قىلىڭ .ھەمدە باشقا بىر ۇىرنى بايقىماڭ: 10ئانى ئاالىغان كىشى ۇېنى نوماس قىلمىسان ،ۇېنىڭ نام-شۆھرىتىڭ يۈز ئۆرمىسان.
تەمسىللەر-ماقال
11ماۋاپىق ۇۆزلەنگەن ۇۆز كۈمۈش رەۇىمدىكى ئالتان ئالمىغا ئوخشايدۇ. 12ئالتان ھالقا ۋە ئېسىل ئالتان زىننەت بايامىدەك ،ئىتائەتچان قالققا دانا ئەيىبلىگۈچىما شانداق. 13ھوۇال ۋاقتىدا قارنىڭ ۇوغاقلىرىدەك ،ئانى ئەۋەتكۈچىلەرگە ۇادىق ئەلچىما شانداق ،چۈنكى ئا خواايىنلىرىنىڭ روھىنى يېڭىليدۇ. 14ۇاختا ۇوۋغات بىلەن ماختىنىدىغانلر يامغارۇىز بالات ۋە شامالغا ئوخشايدۇ. 15ئازۇنغىچە ۇەۋر قىلىش شاھزادە قايىل بولىدۇ ،يامشاق تىل ۇۆاەكنى ۇاندۇرىدۇ. 16ھەۇەل تاپتىڭىزما؟ يېاىشكە يېتەرلىك يېگىن ،بولمىسا تويغادەك بولاپ ،قاۇساڭ. 17قوشنىڭىزنىڭ ئۆيىدىن پاتىڭىزنى چىقىرىڭ .ئا ۇىزدىن زېرىكمىسان ،شااا ۇىزنى ئۆچ كۆرىدۇ. 18قوشنىسىغا يالغان گاۋاھلىق بەرگەن كىشى كالتەك ،قىلىچ ۋە ئۆتكۈر ئوق. 19قىاىنچىلىققا يولاققاندا ۋاپاۇىز ئادەمگە بولغان ئىشەنچ چىش ۇانغانغا ،پاتى بوغامغا ئوخشايدۇ. 20ۇوغاق ھاۋادا كىاىم-كېچەكنى ئېلىۋالغان ۋە نىترىغا ئاچچىقسادەك ،ئېغىر يۈرەككە ناخشا ئېاتقان ئادەمما شانداق. 21ئەگەر دۈشمىنىڭ ئاچ بولسا ،ئانىڭغا نان بېرىڭ .ئەگەر ئاۇسىسا ،ئانىڭغا ۇا ئىچىڭ: 22چۈنكى ،ئانىڭ بېشىغا ئوت يېقىپ ،پەرۋەردىگار ۇااا ماكاپات بېرىدۇ. 23شىمال شامىلى يامغارنى ھەيدەيدۇ ،غەزەپلەنگەن چىراي تىت-تىت بولىدۇ. 24اېدەلخور ئايال ۋە كەڭ ئۆيدە تارغاندىن كۆرە ،ئۆينىڭ ئۆگزىسىنىڭ بالااىدا تارۇش ئەۋزەل. 25ئاۇساز روھقا ۇوغاق ۇا بولغىنىدەك ،يىراق دۆلەتتىن كەلگەن خاش خەۋەرما شانداق. 26يامان ئادەم ئالدىدا يىقىلىپ چۈشكەن دۇرۇس ئادەم خاددى بالق بالق ۋە بازۇلغان بالققا ئوخشايدۇ. 27ھەۇەلنى كۆپ يېاىش ياخشى ئەمەس ،شااا ئىنسانلرنىڭ ئۆز شان-شەرىپىنى ئىزدىشى شان-شەرەپ ئەمەس. 28ئۆز روھىغا ھۆكۈمرانلىق قىلمىغان كىشى ۋەيرانە ۋە تامسىز شەھەرگە ئوخشايدۇ. 26باب1يازدىكى قاردەك ،ھوۇالدا يامغاردەك ،ھۆرمەتما ئەخمەق ئەمەس. 2ۇەرگەردان بولاپ يۈرگەن قاش ،ئاچاۋاتقاندا ياتاۋالغاندەك ،ۇەۋەبسىز لەنەتما كەلمەيدۇ. 3ئات ئۈچۈن قامچا ،ئېشەك ئۈچۈن بىر كالتەك ۋە ئەخمەقنىڭ دۈمبىسىگە تاياق. 4ئەخمەقلەرگە ئەخمەقلىق بىلەن ااۋاب بەرمە ،بولمىسا ۇەنما ئانىڭغا ئوخشاش بول. 5ئەخمەقلەرگە ئۆزىنىڭ ئەخمەقلىقى بويىچە ااۋاب بېرىڭ ،بولمىسا ئا ئۆزىنىڭ تەكەببارلاقى بىلەن ئەقىللىق بوللمايدۇ. 6ئەخمەقنىڭ قولى بىلەن ئاچار ئەۋەتكەن كىشى پاتنى كېسىپ ،زىااننى ئىچىدۇ. 7ئاقساقنىڭ پاتى باراۋەر ئەمەس :ئەخمەقلەرنىڭ ئاغزىدىكى تەمسىلما شانداق. 8تاشنى ۇىارىلغا باغلىغاندەك ،ئەخمەقلەرگە ھۆرمەت قىلغان ئادەمما شانداق. 9مەۇتنىڭ قولىغا تىكەن كۆتۈرۈلگەندەك ،ئەخمەقلەرنىڭ ئاغزىدىكى بىر تەمسىلما بار. 10ھەممە نەرۇىنى ياراتقان ئالاغ خادا ھەم ئەخمەقلەرنى ماكاپاتليدۇ ،گاناھكارلرنى ماكاپاتليدۇ. 11ئىت قاۇاشقا قايتقاندەك ،ئەخمەقما ئەخمەقلىقىغا قايتىپ كېلىدۇ. 12ئۆز خاھىشى بويىچە ئەقىللىق ئادەمما؟ ئانىڭدىنما ئەخمەقنىڭ ئۈمىدى بار. 13ھورۇن ئادەم مانداق دېدى« :يولدا شىر بار .كوچىدا بىر شىر بار. 14ئىشىك ئانىڭ ئېتىكىگە بارۇلغاندا ،كارىۋاتتىكى ھورۇنلرما شانداق. 15ھورۇن قولىنى باغرىغا يوشارۇپ قويدى .ئانى يەنە ئاغزىغا ئېلىپ كەلگىنى ئانى قايغاغا ۇالىدۇ. 16لۈكچەك ئەقىل كۆرۇىتىپ بېرەلەيدىغان يەتتە ئەرگە قارىغاندا ئۆزىنىڭ تەكەببارلاقىدا ئەقىللىق. 17ئا يەردىن ئۆتۈپ ،ئۆزىگە تەۋە بولمىغان تالش-تارتىشلرغا ئارىلشقان كىشى ئىتنى قالققا ئالغانغا ئوخشايدۇ. 18ئوت ،ئوق ۋە ئۆلۈمنى تاشليدىغان ۇاراڭ ئادەمدەك ، 19ئانداقتا قوشنىسىنى ئالدايدىغان ئادەم« :مەن تەنھەرىكەتتە ئەمەۇما؟ 20ياغاچ بولمىسا ،ئوت ئۆچۈرۈلىدۇ ،شااا چۆچەكچى بولمىغان يەردە اېدەل توختىدى. 21كۆمۈر كۆيگەنگە ئوخشاش ،ئوتانما ئوتقا ئوخشاش .تالش-تارتىش قوزغايدىغان تالش-تارتىش قىلىدىغان ئادەمما شانداق. 22چۆچەكچىنىڭ ۇۆزى ااراھەتكە ئوخشاش بولاپ ،ئالر قورۇاقنىڭ ئىچكى قىسمىغا چۈشۈپ كېتىدۇ. 23لەۋنى كۆيدۈرۈش ۋە رەزىل يۈرەك كۈمۈش تاش بىلەن قاپلنغان قازانغا ئوخشايدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
24نەپرەتلەنگۈچى لەۋلىرى بىلەن پارچىلىنىپ ،ئىچىگە ئالدامچىلىق قىلىدۇ. 25ئا ئادىل ۇۆزلىسە ،ئانىڭغا ئىشەنمەڭ ،چۈنكى ئانىڭ قەلبىدە يەتتە يىرگىنچلىك نەرۇە بار. 26كىمنىڭ ئۆچمەنلىكى ئالدامچىلىق بىلەن قاپلنغان بولسا ،ئانىڭ رەزىللىكى پۈتۈن اامائەت ئالدىدا نامايان بولىدۇ. 27كىم قادۇق قازۇا ،ئا يەرگە يىقىلىدۇ .تاشنى دومىلىتىۋەتكەن كىشى ئانىڭ ئۈۇتىگە قايتىپ كېلىدۇ. 28يالغان تىل ئانىڭ ئازابىنى تارتقاچىلرنى يامان كۆرىدۇ .خاشامەت قىلىدىغان ئېغىز ۋەيران بولىدۇ. 27باب1ئەتە ئۆزىڭىزنى ماختىماڭ .چۈنكى ۇەن بىر كۈننىڭ نېمە بولىدىغانلىقىنى بىلمەيسەن. 2ئۆز ئاغزىڭنى ئەمەس ،يەنە بىر ئادەم ۇېنى ماختىسان .ناتوناش ئادەم ،ئۆز ئاغزىڭنى ئەمەس. 3تاش ئېغىر ،قام ئېغىر .ئەمما ئەخمەقنىڭ ئاچچىقى ھەر ئىككىسىدىن ئېغىر. 4ئاچچىق رەھىمسىز ،ئاچچىق كىشىنى غەزەپلەندۈرىدۇ .ئەمما ھەۇەتخورلاقنىڭ ئالدىدا كىم تاراليدۇ؟ 5ئوچاق تەنبىھ مەخپىي ماھەببەتتىن ياخشى. 6دوۇتىنىڭ ااراھەتلىرى ۇادىق .ئەمما دۈشمەننىڭ ۇۆيۈشلىرى ئالدامچىلىق. 7پۈتۈن اان ھەۇەلنى يامان كۆرىدۇ .ئەمما ئاچ قالغان روھقا ھەر بىر ئاچچىق نەرۇە تاتلىق. 8ئاۋىسىدىن ئايلىنىپ يۈرگەن قاشتەك ،ئانىڭ ئورنىدىن ئايلىنىپ يۈرگەن ئادەمما شانداق. 9مەلھەم ۋە ئەتىر قەلبنى خاشال قىلىدۇ :قەلب نەۇىھىتى بىلەن ئادەمنىڭ دوۇتىنىڭ تاتلىقلىقىما شانداق. 10ئۆز دوۇتاڭ ۋە داداانىڭ دوۇتىنى تاشلىماڭ .ئاپەت يۈز بەرگەن كۈنى قېرىندىشىڭىزنىڭ ئۆيىگە كىرمەڭ ،چۈنكى يىراقتىكى بارادەردىنما يېقىن قوشنا ياخشى. 11ئوغلام ،ئەقىللىق بولغىن ۋە كۆالۈمنى خاشال قىلغىن ،مەن مېنى ھاقارەتلىگەن كىشىگە ااۋاب بېرەي. 12ئەقىللىق ئادەم يامانلىقنى ئالدىن بىلىدۇ ۋە ئۆزىنى يوشارىدۇ .ئەمما ئاددىي ئۆتۈپ كېتىدۇ ۋە اازالىنىدۇ. 13ناتوناش كىشىگە كېپىللىك قىلغان كىاىمىنى ئېلىڭ ۋە ئانىڭغا ناتوناش بىر ئايال ئۈچۈن ۋەدە بېرىڭ. 14دوۇتىغا ياقىرى ئاۋاز بىلەن بەخت تىلىگەن كىشى ئەتىگەندە ئورنىدىن تارۇپ ،ئانىڭغا لەنەت ھېسابلىنىدۇ. 15يامغارلاق كۈندە ئادا تۆۋەنلەش ۋە تالش-تارتىش قىلىدىغان ئايال ئوخشاش. 16كىم ئانى يوشارۇا ،شامالنى ۋە ئوڭ قولىنىڭ مەلھىمىنى يوشارىدۇ. 17تۆمۈر تۆمۈرنى ئۆتكۈرلەشتۈرىدۇ .شانىڭ بىلەن بىر ئادەم دوۇتىنىڭ چىرايىنى ئۆتكۈرلەشتۈرىدۇ. 18ئەنجۈر دەرىخىنى ۇاقلىغانلر ئانىڭ مېۋىسىنى يەيدۇ ،شااا خواايىنىنى كۈتكەن كىشى ھۆرمەتكە ۇازاۋەر بولىدۇ. 19ۇا يۈزىدە يۈزتارانە ااۋاب بەرگەندەك ،ئىنساننىڭ قەلبىما ئىنسانغا. 20دوزاخ ۋە ھالكەت ھەرگىز تولاق ئەمەس .شااا ئىنساننىڭ كۆزى ھەرگىز رازى ئەمەس. 21كۈمۈشتىن ياۇالغان ئالتان ،ئالتاندىن ياۇالغان ئوچاق .ئانى مەدھىاەلەيدىغان ئادەمما شانداق. 22گەرچە بىر ئەخمەقنى باغداينىڭ ئارىسىغا توپا بىلەن ئارۇپ بەرۇەڭ ،ئانىڭ ئەخمەقلىقى ئانىڭدىن ئايرىلمايدۇ. 23پادىلىرىڭىزنىڭ ئەھۋالىنى بىلىشكە تىرىشىڭ ھەمدە پادىلىرىڭىزغا ئوبدان قاراڭ. 24چۈنكى بايلىق مەاگۈ ئەمەس ،تاج ھەر بىر ئەۋلدقا بەرداشلىق بېرەمدۇ؟ 25ئوت-چۆپ پەيدا بولىدۇ ،يامران ئوت-چۆپلەر ئۆزىنى كۆرۇىتىدۇ ،تاغدىكى ئۆۇۈملۈكلەر توپلىنىدۇ. 26قوزىلر ۇىزنىڭ كىاىمىڭىز ئۈچۈن ،ئۆچكە بولسا ئېتىزنىڭ باھاۇى. 27ۇەندە ئۆچكە ۇۈتى ،يېمەكلىكىڭ ،ئائىلەانىڭ يېمەكلىكى ۋە قىزلىرىڭنى بېقىش ئۈچۈن يېتەرلىك بولىدۇ. 28باب1يامان ئادەم ھېچكىم قوغلىمىغاندا قېچىپ كېتىدۇ ،لېكىن ياخشىلر شىردەك دادىل بولىدۇ. 2چۈنكى ،بىر دۆلەتنىڭ بازۇلاشى ئانىڭ شاھزادىلىرىدۇر. 3كەمبەغەلرگە زۇلام قىلغان كەمبەغەل يامغار يېغىۋاتقان يامغارغا ئوخشايدۇ. 4تەۋرات قانانىنى تەرك ئەتكەنلەر زالىملرنى مەدھىاىلەيدۇ ،لېكىن قانانغا خىلپلىق قىلغاچىلر ئالر بىلەن مانازىرىلىشىدۇ. 5رەزىل كىشىلەر ھۆكۈمنى چۈشەنمەيدۇ ،لېكىن پەرۋەردىگارنى ئىزدىگۈچىلەر ھەممىنى چۈشىنىدۇ. 6كەمبەغەل بولسىما ،توغرا يولدا مااغان كەمبەغەل باي بولسىما ،يوللىرىدا بارمىلنغان ئادەمدىن ياخشى.
تەمسىللەر-ماقال
7قانانغا رىەايە قىلغان ئادەم دانا ئوغال بولىدۇ ،لېكىن توپىلاچىلرنىڭ ھەمراھى بولغان ئاتىسىغا نوماس قىلىدۇ. 8ئۆۇۈم ۋە ناھەق پايدا بىلەن مال-مۈلۈكنى كۆپەيتسە ،ئانى كەمبەغەلرگە رەھىم قىلىدىغان ئادەم ئۈچۈن يىغىدۇ. 9تەۋرات قانانىنى ئاالشتىن قالق ۇالغان كىشى ،ئانىڭ دۇئاۇىما يىرگىنچلىك بولىدۇ. 10كىمكى ھەققانىي ئادەملەرنى يامان يولغا ئازدۇرۇا ،ئا ئۆز قادۇقىغا چۈشۈپ كېتىدۇ ،لېكىن دۇرۇس كىشىلەر ياخشى نەرۇىلەرگە ئىگە بولىدۇ. 11باي ئۆزىنىڭ تەكەببارلاقى بىلەن ئەقىللىق .ئەمما چۈشىنىدىغان كەمبەغەلر ئانى ئىزدەيدۇ. 12ۇالىھ كىشىلەر خاشال بولغاندا ،ئالاغ شان-شەرەپ بولىدۇ. 13گاناھلىرىنى يوشارغان كىشى روناق تاپالمايدۇ ،لېكىن ئالرنى ئېتىراپ قىلغان ۋە تاشلىۋەتكەن كىشى رەھىم قىلىدۇ. 14ھەمىشە قورقىدىغان ئادەم بەختلىك ،لېكىن يۈرىكىنى قاتتىق قىلغان كىشى يامانلىققا پېتىپ قالىدۇ. 15ھۆركىرىگەن شىر ۋە ئېاىقتەك .كەمبەغەلرگە ھۆكۈمرانلىق قىلغاچىما شانداق. 16چۈشىنىشنى خاليدىغان شاھزادەما زور زالىم ،ئەمما ئاچكۆزلۈكنى يامان كۆرىدىغان ئادەم ئانىڭ ئۆمرىنى ئازارتىدۇ. 17ھەرقانداق ئادەمنىڭ قېنىغا زورلاق قىلغان كىشى ئورەككە قېچىپ كېتىدۇ .ھېچكىم ئانى ۇاقلپ قويمىسان. 18توغرا يولدا مااغانلر قاتقازۇلىدۇ ،ئەمما يوللىرىدا بارمىلنغان ئادەم بىراقل يىقىلىدۇ. 19زېمىنىنى بوغاپ قويسا ،نان كۆپ بولىدۇ ،ئەمما بىھادە ئادەملەرگە ئەگەشكەنلەر نامرات بولىدۇ. 20ۇاداقەتمەن ئادەم نېمەتكە ئېرىشىدۇ ،ئەمما باي بولاشقا ئالدىرغان ئادەم گاناھسىز بولمايدۇ. 21كىشىلەرنى ھۆرمەتلەش ياخشى ئەمەس ،چۈنكى ئىنسان بېسىپ چۈشىدىغان بىر پارچە نان ئۈچۈن. 22باي بولاشقا ئالدىرايدىغان كىشىنىڭ كۆزى يامان بولىدۇ ،نامراتلىقنىڭ ئۆزىگە كېلىدىغانلىقىنى ئويلىمايدۇ. 23ئانىڭدىن كېاىن ئادەمنى ئەيىبلىگەن كىشى تىلى بىلەن خاشامەت قىلغاندىن كۆپ ياخشىلىققا ئېرىشىدۇ. 24كىمكى ئاتىسى ياكى ئانىسىنى بالڭ-تالڭ قىلسا ،ئا گاناھ ئەمەس .بازغانچىنىڭ ھەمراھىما ئوخشاش. 25مەغرۇر قەلب بىلەن تالش-تارتىش قوزغايدۇ ،لېكىن پەرۋەردىگارغا تەۋەككۈل قىلغان كىشى ۇەمىرىپ كېتىدۇ. 26ئۆز قەلبىگە ئىشەنگەن ئادەم ئەخمەق بولىدۇ ،ئەمما ئەقىللىق مااسا ،ئا قاتقازۇلىدۇ. 27كەمبەغەلرگە بەرگەن كىشى كەم بولمايدۇ ،ئەمما كۆزىنى يوشارغان نارغان لەنەتكە ئاچرايدۇ. 28رەزىللەر ئورنىدىن تارغاندا ،كىشىلەر ئۆزىنى يوشارىدۇ ،ئەمما ئالر ھالك بولغاندا ،ياخشىلر كۆپىاىدۇ. 29باب1دائىم ئەيىبلەنگەنلەر ئانىڭ بوينىنى قاتتىقلشتارىدۇ ،ئا تاياقسىز ھالك بولىدۇ ،ھېچقانداق داۋالش ئاۇالى يوق. 2ۇالىھلر ھاكىمىاەت يۈرگۈزگەندە ،كىشىلەر خاشال بولىدۇ ،لېكىن رەزىللەر ھۆكۈمرانلىق قىلغاندا ،كىشىلەر ماتەم تاتىدۇ. 3ئەقىل-پاراۇەتنى ۇۆيگەن كىشى ئاتىسىغا خاشال بولىدۇ ،لېكىن پاھىشە ئاياللر بىلەن بىللە بولغان كىشى مال- دۇنااۇىنى خەالەيدۇ. 4پادىشاھ ھۆكۈم ئارقىلىق با يەرنى تىكلەيدۇ ،ئەمما ۇوۋغات ئالغاچى ئانى ئاغدۇرۇپ تاشليدۇ. 5قوشنىسىنى خاش قىلىدىغان ئادەم پاتىغا تور يېتىدۇ. 6يامان ئادەمنىڭ گاناھىدا قىلتاق بار ،لېكىن ياخشىلر ناخشا ئېاتىدۇ ۋە خاشال بولىدۇ. 7ياخشىلر كەمبەغەلرنىڭ ۇەۋەبىنى ئويليدۇ ،لېكىن زالىملر بانى بىلمەيدۇ. 8مەۇخىرە قىلغاچىلر شەھەرنى تازاققا ئېلىپ كىرىدۇ ،ئەمما دانا كىشىلەر غەزەپتىن يۈز ئۆرۈدى. 9ئەگەر دانا ئادەم ئاچچىقلنسا ياكى كۈلسە ئەخمەق ئادەم بىلەن تالشسا ،ئارام بولمايدۇ. 10قانخورلر ھەققانىي ئادەملەرنى يامان كۆرىدۇ ،لېكىن ھەققانىي ئادەم ئانىڭ اېنىنى ئىزدەيدۇ. 11ئەخمەق پۈتۈن زېھنىنى ۇۆزلەيدۇ ،ئەمما دانا ئادەم ئانى كېاىنچە ۇاقليدۇ. 12ئەگەر ھۆكۈمدار يالغان ۇۆزلىسە ،ئانىڭ خىزمەتكارلىرىنىڭ ھەممىسى يامان بولىدۇ. 13كەمبەغەل بىلەن ئالدامچى بىر يەرگە اەم بولىدۇ :پەرۋەردىگار ئالرنىڭ ئىككى كۆزىنى نارلندۇرىدۇ. 14نامراتلرغا ۇادىقلىق بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان پادىشاھ ،ئانىڭ تەختى مەاگۈ تىكلىنىدۇ. 15تاياق ۋە تەنبىھ ئەقىل-پاراۇەت بېرىدۇ ،ئەمما ئۆزىگە قالدۇرۇلغان بال ئانىسىنى نوماس قىلىدۇ. 16پاۇىقلر كۆپەيگەندە ،گاناھلر كۆپىاىدۇ ،لېكىن ياخشىلر ئالرنىڭ يىقىلىشىنى كۆرىدۇ. 17ئوغلىڭىزنى تۈزلەڭ ،ئا ۇىزگە ئارام بېرىدۇ .شانداق ،ئا ۇېنىڭ روھىڭنى خاشال قىلىدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
18كۆرۈنۈش بولمىغان يەردە ،كىشىلەر ھالك بولىدۇ ،لېكىن قانانغا رىەايە قىلغان كىشى خاشال بولىدۇ. 19خىزمەتكار ۇۆز بىلەن تۈزىتىلمەيدۇ ،چۈنكى ئا چۈشەنگەن بىلەن ااۋاب بەرمەيدۇ. 20ئانىڭ ۇۆزىدە ئالدىراقسانلىق قىلىدىغان ئادەمنى كۆرەمسىز؟ ئانىڭدىنما ئەخمەقنىڭ ئۈمىدى بار. 21بەندىسىنى نازۇك قىلىپ تەربىاىلەپ چىققان كىشى ئانى ئازۇنغىچە ئوغلى قىلىدۇ. 22غەزەپلەنگەن ئادەم اېدەل-مااىرا قوزغايدۇ ،غەزەپلەنگەن ئادەم قانانغا خىلپلىق قىلىدۇ. 23ئىنساننىڭ غارۇرى ئانى تۆۋەنلىتىدۇ ،ئەمما كەمتەرلىك روھىدا ھۆرمەتنى قوغدايدۇ. 24كىم ئوغرى بىلەن شېرىك بولسا ،ئا ئۆز اېنىنى يامان كۆرىدۇ .ئا لەنەتنى ئااليدۇ ۋە ئانى ئاالىمايدۇ. 25ئىنساندىن قورقاش توزاق ئېلىپ كېلىدۇ ،ئەمما كىم پەرۋەردىگارغا تەۋەككۈل قىلسا ،ئا بىخەتەر بولىدۇ. 26نارغان كىشىلەر ھۆكۈمدارنىڭ رازىلىقىنى ئىزدەيدۇ .لېكىن ھەر بىر ئادەمنىڭ ھۆكۈمى پەرۋەردىگاردىن كېلىدۇ. 27ناھەق ئادەم ھەققانىي ئادەمگە يىرگىنچلىكتار ،يولدا توغرا ئادەم زالىملرغا يىرگىنچلىكتار. 30باب1ياقاپنىڭ ئوغلى ئاگارنىڭ ۇۆزى ،ھەتتا بېشارەتلەر :ئا كىشى ئىتىەېلغا ،ھەتتا ئىتىەېل ۋە ئاكالغا ۇۆز قىلدى. 2شۈبھىسىزكى ،مەن ھەرقانداق ئادەمگە قارىغاندا تېخىما رەھىمسىز ،ئىنساننى چۈشەنمەيمەن. 3مەن ئەقىل-پاراۇەتنى ئۆگەنمىدىم ،ماقەددەۇلەرنىما بىلمەيمەن. 4كىم ئاۇمانغا كۆتۈرۈلدى ياكى چۈشتى؟ كىم شامالنى ماشتلىرىغا يىغدى؟ كىم ۇانى كىاىمگە باغلىدى؟ يەر يۈزىنىڭ ھەممە يېرىنى كىم قاردى؟ ئەگەر ئانىڭ ئىسمى نېمە ،ئوغلىنىڭ ئىسمى نېمە؟ 5خادانىڭ ھەر بىر ۇۆزى پاكتار :ئا ئۆزىگە ئىشەنگەنلەر ئۈچۈن قالقان. 6ئانىڭ ۇۆزىگە قوشالماڭ ،بولمىسا ئا ۇېنى ئەيىبلەيدۇ ،يالغانچى بولاپ قالىسەن. 7مەندىن ئىككى نەرۇە تەلەپ قىلدىم .ئالرنى ئۆلۈشتىن ئىلگىرى مېنى رەت قىلغىن: 8مەندىن بىھادە ۋە يالغانچىلىقنى يىراقلشتارۇڭ ،مااا نامراتلىق ۋە بايلىق بەرمەڭ .مااا قاليلىق يېمەكلىكلەر بىلەن بېقىڭ: 9مەن توياپ ،ۇېنى ئىنكار قىلىپ« :پەرۋەردىگار كىم؟ ياكى كەمبەغەل بولاپ ،ئوغرىلىق قىلىپ ،خادايىمنىڭ ئىسمىنى بىكارغا ئالمايمەن. 10خىزمەتكارنى خواايىنغا ئەيىبلىمەڭ ،بولمىسا ئا ۇىزگە لەنەت ئوقاۇان ،گاناھكار بولاپ قالىسىز. 11ئاتا-ئانىسىغا لەنەت ئوقايدىغان ،ئانىسىغا بەخت ئاتا قىلمايدىغان بىر ئەۋلد بار. 12ئۆز نەزىرىدە پاك ،ئەمما مەينەتچىلىكىدىن يايالمايدىغان بىر ئەۋلد بار. 13بىر ئەۋلد بار ،ئالرنىڭ كۆزلىرى نېمىدېگەن ئالاغ !ئالرنىڭ قاپىقى كۆتۈرۈلدى. 14بىر ئەۋلد بار ،ئالرنىڭ چىشلىرى قىلىچتەك ،ئېڭەك چىشلىرى پىچاقتەك بولاپ ،كەمبەغەلرنى يەر يۈزىدىن ، ئىنسانلر ئارىسىدىكى موھتاالرنى يەيدۇ. 15ئاتنىڭ ئىككى قىزى بار ،ئالر يىغليدۇ ،بېرىڭ ،بېرىڭ .ئەزەلدىن رازى بولمايدىغان ئۈچ ئىش بار ،ھەئە ،تۆت نەرۇە دېمەيدۇ ،كاپايە: 16قەبرە تاغماس قورۇاق ۇا بىلەن تولمىغان يەر .ئا« :كاپايە. 17دادىسىنى مەۇخىرە قىلغان ۋە ئانىسىغا ئىتائەت قىلىشنى كۆزگە ئىلمايدىغان كۆز ،ۋادىدىكى قاغالر ئانى تالليدۇ ، ياش بۈركۈتلەر ئانى يەيدۇ. 18مەن ئۈچۈن بەك ھەيران قالرلىق ئۈچ ئىش بار ،شانداق ،مەن بىلمەيمەن. 19بۈركۈتنىڭ ھاۋادىكى يولى يىلننىڭ تاش ئۈۇتىدىكى يولى دېڭىزنىڭ ئوتتارىسىدىكى پاراخوتنىڭ يولى ۋە دېدەك بىلەن ئادەمنىڭ يولى. 20زىنا قىلغاچى ئايالنىڭ يولى مانا ماشانداق .ئا يەپ ،ئاغزىنى ۇۈرتىدۇ ۋە مانداق دېدى :مەن ھېچقانداق يامانلىق قىلمىغان. 21يەر يۈزىدە ئۈچ ئىش بار ،ئا تۆت نەرۇىگە بەرداشلىق بېرەلمەيدۇ. 22چۈنكى ،ئا خىزمەت قىلغان چاغدا .گۆش بىلەن تولغاندا ئەخمەق. 23ئا توي قىلغاندا ھەددىدىن ئاشقان ئايال ئۈچۈن .ۋە ئانىڭ خواايىنىنىڭ ۋارىسى بولغان بىر دېدەك. 24يەر يۈزىدە كىچىك ئىشلر بار ،ئەمما ئالر بەك ئەقىللىق. 25چۈمۈلە كۈچلۈك ئەمەس ،لېكىن ئالر يازدا گۆشىنى تەياارليدۇ.
تەمسىللەر-ماقال
26قواغاراقلر پەقەت ئااىز خەلق ،ئەمما ئالرنى ئۆيلىرىگە تاش قىلىپ قويىدۇ. 27چېكەتكەنىڭ پادىشاھى يوق ،ئەمما ئالرنىڭ ھەممىسىنى گارۇپپىلر بىلەن ۇىرتقا چىقىرىدۇ. 28ئۆمۈچۈك قولى بىلەن تاتاپ پادىشاھلرنىڭ ئوردىسىدا. 29ياخشى بولىدىغان ئۈچ ئىش بار ،شانداق ،تۆتى چىرايلىق كېلىدۇ: 30ھايۋانلر ئارىسىدا ئەڭ كۈچلۈك ،ھېچكىمدىن يۈز ئۆرۈمەيدىغان شىر. 31كۈلرەڭ ئا بىر ئۆچكە .ۋە ئانىڭغا قارشى چىقمايدىغان بىر پادىشاھ. 32ئەگەر ئۆزۈانى كۆتۈرۈشتە ئەخمەقلىق قىلغان بولساڭ ياكى يامانلىق قىلغان بولساڭ ،قولاانى ئاغزىڭغا قوي. 33شۈبھىسىزكى ،ۇۈت پاراشوكى ماينى پەيدا قىلىدۇ ،بارنىنىڭ يېرىلىپ قېلىشى قان پەيدا قىلىدۇ. 31باب1پادىشاھ لېمائېلنىڭ ۇۆزى ،ئانىسى ئانىڭغا ئۆگەتكەن بېشارەت. 2ئوغلام نېمە؟ مېنىڭ قورۇىقىمنىڭ ئوغلى نېمە؟ ۋەدىلىرىمنىڭ ئوغلى نېمە؟ 3ئاياللرغا كۈچ-قاۋۋىتىڭىزنى ،پادىشاھلرنى ھالك قىلىدىغان يوللىرىڭىزنى بەرمەڭ. 4ئەي لېمائېل پادىشاھلر ئۈچۈن ئەمەس ،پادىشاھلرنىڭ ھاراق ئىچىشى ئەمەس .شاھزادىلەر ئۈچۈنما كۈچلۈك ئىچىملىك: 5ئالر ھاراق ئىچىپ ،قاناننى ئانتاپ ،ئازاب-ئوقابەت چەككەنلەرنىڭ ھۆكۈمىنى بارمىسان. 6ھالك بولاشقا تەياارلنغانلرغا كۈچلۈك ئىچىملىك ،ئېغىر يۈرەكلەرگە شاراب بېرىڭ. 7ئا ھاراق ئىچسان ،نامراتلىقىنى ئانتاپ قالسان ،ئانىڭ ئازاب-ئوقابەتلىرىنى ئەمدى ئانتاپ قالماڭ. 8ھالكەتكە تەيىنلەنگەنلەرنىڭ ھەممىسىدە گاچا ئۈچۈن ئاغزىڭنى ئېچىڭ. 9ئاغزىڭنى ئېچىڭ ،ھەققانىي ھۆكۈم قىلىڭ ۋە كەمبەغەل ۋە موھتاالرنىڭ ۇەۋەبىنى ئۆتۈنۈڭ. 10پەزىلەتلىك ئايالنى كىم تاپاليدۇ؟ چۈنكى ئانىڭ باھاۇى ياقاتتىن خېلىل ياقىرى. 11ئېرىنىڭ يۈرىكى ئانىڭغا بىخەتەر ئىشىنىدۇ ،بانداق بولغاندا ئا بالڭ-تالاغا ئېھتىااالىق بولمايدۇ. 12ئا ئۆمۈر بويى يامانلىق قىلمايدۇ. 13ئا ياڭ ،زىغىر ئىزدەيدۇ ۋە قولى بىلەن ئىختىاارى ئىشلەيدۇ. 14ئا ۇودىگەرلەرنىڭ كېمىلىرىگە ئوخشايدۇ .ئا يېمەكلىكلىرىنى يىراقتىن ئېلىپ كېلىدۇ. 15ئا تېخى كېچىچە ئورنىدىن تارۇپ ،ئائىلىسىگە گۆش ،قىزلىرىغا بىر ئۈلۈش بەردى. 16ئا بىر ئېتىزنى ئويلپ ،ئانى ۇېتىۋالىدۇ :ئا مېۋىسى بىلەن ئۈزۈمزارلىق تىكتى. 17ئا بەللىرىنى بەل باغلپ ،قوللىرىنى كۈچەيتىدۇ. 18ئا ماللىرىنىڭ ياخشى ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدى :ئانىڭ شاملىرى كېچىچە ئۆچمەيدۇ. 19ئا قولىنى يامىلققا قويدى ،ئانىڭ قوللىرى يىراقنى تاتتى. 20ئا كەمبەغەلرگە قولىنى ئازاتتى .شانداق ،ئا موھتاج كىشىلەرگە قولىنى ئازاتتى. 21ئا ئائىلىسىدىكىلەرنىڭ قاردىن قورقمايدۇ ،چۈنكى ئانىڭ ئائىلىسىدىكىلەرنىڭ ھەممىسىگە قىزىل رەالىك كىاىم كىاگەن. 22ئا ئۆزىنى گىلەمنىڭ يېپىنچىسى قىلدى .ئانىڭ كىاىملىرى يىپەك ۋە بىنەپشە. 23يولدىشى با يەردىكى ئاقساقاللر ئارىسىدا ئولتارغاندا دەرۋازىدا تونالدى. 24ئا ئېسىل رەخت توقاپ ،ئانى ۇاتىدۇ .ھەمدە بەلۋاغنى ۇودىگەرگە يەتكۈزۈپ بېرىدۇ. 25ئانىڭ كىاىمى كۈچ ۋە شەرەپتار .ئا كەلگۈۇىدە خاشال بولىدۇ. 26ئا ئەقىل بىلەن ئېغىز ئاچتى .ئانىڭ تىلىدا ياخشىلىق قانانىاىتى بار. 27ئا ئائىلىسىنىڭ يوللىرىغا ئوبدان قارايدۇ ،بىكار بولكىنى يېمەيدۇ. 28ئانىڭ بالىلىرى ئورنىدىن تارۇپ ،ئانى بەختلىك دەپ ئاتىدى .يولدىشىما ئانى ماختىدى. 29نارغان قىزلر پەزىلەتلىك قىلدى ،لېكىن ۇەن ھەممىدىن ئۈۇتۈن. 30ياخشىلىق ئالدامچى ،گۈزەللىك بىكاردۇر ،لېكىن پەرۋەردىگاردىن قورقىدىغان ئايال ماختىلىدۇ. 31ئانىڭغا قولىنىڭ مېۋىسىنى بېرىڭ .ئانىڭ ئەۇەرلىرى ئانى دەرۋازا ئالدىدا ماختىسان.