Skip to main content

Twi - Tax and Tithe Biblical Principles

Page 1

Towtua ne Ntotoso Du du Towtua - ntoboa a ɛyɛ nhyɛ ma ɔman no sika a wonya, a aban no gye wɔ adwumayɛfoɔ sika ne adwumayɛ mu mfasoɔ ho, anaasɛ wɔde ka nneɛma, nnwuma, ne nnwuma bi ho ka ho Ntotosoɔ du du - afe afe nnɔbaeɛ anaa sika a wɔnya 10%, kan no na wɔfa no sɛ toɔ a wɔtua de boa Asɔre no ne asɔfoɔ

Nhoma Pentateuch Na nhyira nka Ɔsorosoroni Nyankopɔn a ɔde w’atamfo ahyɛ wo nsa no. Na ɔmaa no ne nyinaa mu ntotoso du du. Genesis 14:20 Na asase no so ntotosoɔ du du nyinaa, sɛ ɛyɛ asase no so aba anaa dua aba no, yɛ AWURADE dea, ɛyɛ kronkron ma AWURADE. Na sɛ obi pɛ sɛ ɔgye ne ntotosoɔ du du no bi a, ɔmfa ne nkyɛmu nnum mu nkyekyɛmu nnum nka ho. Na anantwi anaa nguan ntotoso du du a ɛfa poma ase no ho no, ntotoso du du no nyɛ kronkron mma AWURADE. Leviticus 27:30-32 na ɛwɔ hɔ Na Israelfoɔ ntotosoɔ du du a wɔde ma AWURADE no, mede ama Lewifoɔ sɛ wɔnnya agyapadeɛ, enti maka akyerɛ wɔn sɛ: Israelfoɔ mu no, wɔrennya agyapadeɛ biara. Saa na ka kyerɛ Lewifoɔ no, na ka kyerɛ wɔn sɛ: Sɛ mogye ntotosoɔ du du a mede ama mo firi Israelfoɔ hɔ sɛ mo agyapadeɛ a, ɛnneɛ momfa ntotosoɔ du du no nkyɛmu du mma AWURADE. Saa na mo nso momfa mo ntotosoɔ du du a mogye firi Israelfoɔ hɔ nyinaa mmɔ ɔsoro afɔdeɛ mma AWURADE; na momfa bi mma AWURADE ɔsoro afɔdeɛ mma ɔsɔfoɔ Aaron. Numeri 18:24,26,28 Na gye toɔ ma AWURADE firi akofoɔ a wɔfirii adi kɔɔ ɔko no mu: ɔkra baako a ɔfiri ahanu mu, nnipa ne anantwie ne mfurum ne nguan nyinaa: Numeri 31:28 Na nguan no ho toɔ a AWURADE de maeɛ no yɛ ahansia aduɔwɔtwe dunum. Na anantwinini no si mpem aduasa nsia; emu AWURADE toɔ yɛ aduɔwɔtwe ne dumienu. Na mfurum no si mpem aduasa ne ahanu; ɛno mu na AWURADE toɔ yɛ aduɔwɔtwe baako. Na nnipa no si mpem dunsia; emu AWURADE toɔ yɛ nnipa aduasa mmienu. Na Mose de toɔ a ɛyɛ AWURADE ɔsoro afɔdeɛ no maa ɔsɔfoɔ Eleasar, sɛdeɛ AWURADE hyɛɛ Mose no. Numeri 31:37-41 Na momfa mo ɔhyeɛ afɔdeɛ ne mo afɔdeɛ ne mo ntotosoɔ du du ne mo nsa so afɔdeɛ ne mo bɔhyɛ ne mo pɛ mu afɔdeɛ ne mo anantwie ne mo nnwan mmakan mmra hɔ: Ɛno na AWURADE mo Nyankopɔn bɛpaw baabi a ɔbɛma ne din atena hɔ; ɛhɔ na momfa deɛ mehyɛ mo nyina ara mmra; mo ɔhyeɛ afɔdeɛ, ne mo afɔrebɔdeɛ, mo ntotosoɔ du du ne mo nsa so afɔdeɛ ne mo bɔhyɛ pa a mohyɛ AWURADE bɔ nyinaa: Worentumi nni w’atokoɔ mu ntotosoɔ du du wɔ w’aburo anaa wo bobesa anaa wo ngo mu, anaa wo anantwie anaa wo nguan mmakan mmakan, anaa wo bɔhyɛ biara a woahyɛ bɔ, anaa wo afɔrebɔ a wofi wo pɛ mu bɔ, anaasɛ wo nsa so afɔrebɔ: Deuteronomium 12:6,11,17 Wobɛma w’asefo nnɔbae nyinaa ntoto du du a afuw no sow afe biara. Na di AWURADE wo Nyankopɔn anim, baabi a ɔbɛpaw sɛ ɔde ne din bɛto hɔ no, w’afuo ne wo bobesa ne wo ngo ne wo anantwinini ne wo nnwan mmakan ntotosoɔ du du; na woasua AWURADE wo Nyankopɔn suro daa. Mfeɛ mmiɛnsa awieeɛ no, fa wo nnɔbaeɛ ntotosoɔ du du nyinaa bɛba afe no ara mu, na wode asie w’apon mu: Na Lewini no, (esiane sɛ onni kyɛfa anaa agyapadeɛ biara wɔ wo nkyɛn,) ne ɔhɔhoɔ ne nyisaa ne okunafoɔ a wɔwɔ w’apon mu no bɛba, na wɔadi na wɔamene wɔn; na AWURADE wo Nyankopɔn nhyira wo wɔ wo nsa ano adwuma a woyɛ nyinaa mu. Deuteronomium 14:22-23,28-29 1


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Na di adapɛn afahyɛ no ma AWURADE wo Nyankopɔn de wo nsam afɔrebɔ toɔ a wode bɛma AWURADE wo Nyankopɔn, sɛdeɛ AWURADE wo Nyankopɔn ahyira wo no: Deuteronomium 16:10 Sɛ wobɛn kuro bi sɛ worebɛko atia no a, ka asomdwoeɛ ho dawuro kyerɛ no. Na ɛbɛyɛ sɛ, sɛ ɛma wo bua asomdwoeɛ, na ɛbue ma wo a, ɛnneɛ ɛbɛyɛ, sɛ nnipa a wɔhunu wɔn wɔ mu no nyinaa bɛyɛ toɔ ama wo, na wɔasom wo. Deuteronomium 20:10-11 Sɛ wowie ntotosoɔ du du no, wo nnɔbaeɛ ntotosoɔ du du no nyinaa afe a ɛtɔ so mmiɛnsa, a ɛyɛ ntotosoɔ du du afe no, na wode ama Lewini, ɔhɔhoɔ, nyisaa ne okunafoɔ, na wɔadi w’apon mu na wɔamene wɔn; Deuteronomium 26:12

Abakɔsɛm Na wɔanpam Kanaanfoɔ a wɔtete Geser no, na Kanaanfoɔ tena Efraimfoɔ mu de bɛsi nnɛ, na wɔsom toɔ. Yosua 16:10 Nanso bere a Israelfo no ho yɛɛ den no, wɔde tow maa Kanaanfo; nanso wanpam wɔn koraa. Yosua 17:13 Na ɛbaa sɛ Israel ho yɛɛ den no, wɔde Kanaanfoɔ no too toɔ, na wɔanpam wɔn koraa. Saa ara nso na Sebulon anpam Kitronfo ne Nahalolfo; na Kanaanfoɔ no tenaa wɔn mu, na wɔbɛyɛɛ toɔ. Naftali nso ammom Bet-Semesfo ne Betanatfo; nanso ɔtenaa Kanaanfoɔ a wɔtete asase no so no mu, nanso BetSemes ne Betanatfoɔ bɛyɛɛ wɔn toɔ. Na Amorifoɔ no bɛtena Heres bepɔ so wɔ Ayalon ne Saalbim, nanso Yosef fie nsa dii nkonim, na wɔbɛyɛɛ ntua. Atemmufoɔ 1:28,30,33,35 Na Adoram na ɔhwɛ toɔ no so, na Ahilud ba Yehosafat na ɔkyerɛw toɔ: 2 Samuel 10:24 Na Ahisar na ɔhwɛ fie no so, na Abda ba Adoniram nso na ɔhwɛ toɔ no so. 1 Ahene 4:6 Wɔn mma a wɔkaa wɔn akyi wɔ asase no so a Israelfoɔ nso antumi ansɛe wɔn koraa no, Salomo gyee nkoasom toɔ de bɛsi ɛnnɛ. 1 Ahene 9:21 Ɛnna Ɔhene Rehoboam somaa Adoram a ɔhwɛ toɔ no so; na Israel nyinaa de abo sii no ma owui. Enti Ɔhene Rehoboam de ahoɔhare foroo no kɔɔ ne teaseɛnam no mu, sɛ ɔreguan akɔ Yerusalem. 1 Ahene 12:18 Na Faraoneko kyekyeree no akuwakuw wɔ Ribla, Hamat asase so, na wanni hene wɔ Yerusalem; na wɔde dwetɛ dwetikɛseɛ ɔha ne sika dwetikɛseɛ toɔ toɔ asase no so. 2 Ahene 23:33 Na Yehoiakim de dwetɛ ne sika no maa Farao; nanso ɔgyee asase no toɔ sɛ ɔde sika no bɛma sɛdeɛ Farao ahyɛdeɛ teɛ: ɔgyee dwetɛ ne sika firii asase no so nkurɔfoɔ hɔ, obiara sɛdeɛ ne toɔ teɛ, sɛ ɔde bɛma Faraoneko. 2 Ahene 23:35 Na Hitifoɔ ne Amorifoɔ ne Perisifoɔ ne Hiwifoɔ ne Yebusifoɔ a wɔnfiri Israelfoɔ nkaeɛ nyinaa, na mmom wɔn mma a wɔgyaa wɔn akyi wɔ asase no so, a Israelfoɔ ansɛe wɔn no nyinaa, Salomo maa wɔn tuaa toɔ kɔsi ɛnnɛ. 2 Beresosɛm 8:7-8

2


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Ɛnna Ɔhene Rehoboam somaa Hadoram a ɔhwɛ toɔ no so; na Israelfoɔ de aboɔ siw no ma ɔwuiɛ. Nanso Ɔhene Rehoboam de ahoɔhare foroo no kɔɔ ne teaseɛnam no mu, sɛ ɔreguan akɔ Yerusalem. 2 Beresosɛm 10:18 Na AWURADE suro kaa nsase a atwa Yuda ho ahyia no nyinaa so, na wɔannye Yehosafat anko. Filistifoɔ no bi nso de akyɛdeɛ ne toɔ dwetɛ brɛɛ Yehosafat; na Arabfoɔ de nnwan brɛɛ no, adwennini mpem nson ne ahanson, ne mpapo mpem nson ne ahanson. Na Yehosafat yɛɛ kɛse; na ɔsisii abankɛseɛ ne nkuro a wɔde asie wɔ Yuda. 2 Beresosɛm 17:10-12 Na ahyɛdeɛ no duruiɛ pɛɛ no, Israelfoɔ de atokoɔ, bobesa ne ngo ne ɛwoɔ ne afuo mu nnɔbaeɛ a ɛdi kan bebree baeɛ; na nneɛma nyina ara mu ntotosoɔ du du no de wɔn baa mu bebree. Na Israelfoɔ ne Yudafoɔ a wɔtete Yuda nkuro mu no nso, wɔde anantwinini ne nnwan ntotosoɔ du du ne akronkronneɛ kronkron a wɔahyira so ama AWURADE wɔn Nyankopɔn ntotosoɔ du du baeɛ, na wɔde guu akuwakuw mu. Na ɔde afɔrebɔdeɛ ne ntotosoɔ du du ne ahosohyira nneɛma no baeɛ nokorɛ mu, na Lewini Kononia na ɔdi so, na ne nua Simei na ɔdi akyire. 2 Beresosɛm 31:5-6,12 Yei ne krataa a wɔde kɔmaa ɔhene Artasasta no bi; Wo nkoa mmarima a wɔwɔ asubɔnten no agya, ne bere a ɛte saa. Ma ɔhene nhunu sɛ Yudafoɔ a wɔfiri wo nkyɛn baa yɛn nkyɛn no aba Yerusalem, wɔrekyekyere atuatewfoɔ ne kuro bɔne no, na wɔasisi n’afasuo, na wɔaka fapem no ho. Ma ɔhene nhunu seesei sɛ, sɛ wɔkyekyere kuro yi, na wɔsi afasuo no bio a, ɛnneɛ wɔrentua toɔ, toɔ, ne amanneɛ, na saa na wobɛsɛe ahemfo no sika. Esra 4:11-13 Krataa a mode kɔmaa yɛn no, wɔakenkan no pefee wɔ m’anim. Na mehyɛɛ, na wɔayɛ nhwehwɛmu, na wɔahu sɛ tete kuropɔn yi asɔre atia ahemfo, na wɔayɛ atuatew ne atuatew wɔ mu. Ahemfo a wɔyɛ den wɔ Yerusalem so, na wɔadi aman nyinaa so wɔ asubɔnten no akyi; na wotua tow, tow, ne amanne, maa wɔn. Afei momma mmara sɛ momma mmarima yi nnyae, na wɔnkyekye kuro yi, kɔsi sɛ wɔde mmara foforɔ bɛfiri me hɔ. Esra 4:18-21 Na mehyɛ mmara sɛ monyɛ Yudafoɔ yi mpanimfoɔ mfa nsi Onyankopɔn fie yi: sɛ wɔmfa ɔhene agyapadeɛ ne toɔ a ɛwɔ asubɔnten no agya no ho ka mma saa mmarima yi ntɛm ara, na wɔansi wɔn kwan. Esra 6:8 Afei nso, yɛregye mo adanseɛ sɛ, sɛ wɔka asɔfoɔ ne Lewifoɔ, nnwontofoɔ, apono ano ahwɛfoɔ, Netinimfoɔ, anaa Onyankopɔn fie asomfo no mu biara a, ɛnsɛ sɛ wɔde toɔ, toɔ anaa amanne to wɔn so. Esra 7:24 Na wɔn nso wɔ hɔ a wɔkaa sɛ: Yɛafɛm sika de atua ɔhene toɔ, na ɛno nso wɔ yɛn nsase ne yɛn bobe nturo so. Nehemia 5:4 Na yɛmfa yɛn mmɔre mu aba a ɛdi kan, ne yɛn afɔrebɔdeɛ, ne nnua ahodoɔ nyinaa aba, nsã ne ngo mmma asɔfoɔ no, yɛn Nyankopɔn fie adan mu; na yɛn asase so ntotoso du du no ma Lewifoɔ no, sɛdeɛ ɛbɛyɛ a Lewifoɔ no ara bɛnya ntotosoɔ du du no wɔ nkuro a yɛyɛ mfuo no nyinaa mu. Na Aaron ba ɔsɔfoɔ bɛka Lewifoɔ ho, sɛ Lewifoɔ no gye ntotosoɔ du du a, na Lewifoɔ no de ntotosoɔ du du no bɛkɔ yɛn Nyankopɔn fie, adan mu, adekoradan no mu. Nehemia 10:37-38 Na saa berɛ no mu no, wɔyii ebinom sɛ wɔnhwɛ akoradeɛ, afɔrebɔ, abakan ne ntotosoɔ du du no so, sɛ wɔmfa mmara no mu kyɛfa mma asɔfoɔ ne Lewifoɔ mmfiri nkuro no mfuo mu, ɛfiri sɛ na Yuda ani gye asɔfoɔ ne Lewifoɔ a wɔretwɛn no ho. Nehemia 12:44

3


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Na wasiesie dan kɛseɛ bi ama no, baabi a na wɔde aduane afɔdeɛ, aduhuam ne nkukuo ne atokoɔ, bobesa foforɔ ne ngo ntotosoɔ du du a wɔhyɛɛ sɛ wɔmfa mma Lewifoɔ ne nnwontofoɔ ne apono ano ahwɛfoɔ no sie. ne asɔfoɔ no afɔdeɛ. Ɛnna Yudafoɔ nyinaa de atokoɔ ntotosoɔ du du ne bobesa foforɔ ne ngo no brɛɛ akoraeɛ. Nehemia 13:5,12 Na ɔhene Ahasweros de toɔ toɔ asase no ne ɛpo nsupɔ so. Ester 10:1

Adiyifo Ɛno na ɔbɛsɔre agyina n’agyapadeɛ mu atua toɔ so wɔ ahennie anuonyam mu, na nna kakraa bi akyi no, wɔbɛsɛe no abufuo anaa ɔko mu. Daniel 11:20 Mommra Betel, na monyɛ mmarato; wɔ Gilgal no, momma mmarato dɔɔso; na momfa mo afɔrebɔdeɛ mmra anɔpa biara, na momfa mo ntotosoɔ du du mmra mfeɛ mmiɛnsa akyi: Na mommɔ aseda afɔdeɛ a mmɔreka ka ho, na mommɔ afɔrebɔdeɛ a wontua hwee no ho dawuro na mommɔ ho dawuro, ɛfiri sɛ yei pɛ mo, Israelfoɔ, Awurade Nyankopɔn asɛm nie. Amos 4:4-5 So onipa bɛbɔ Onyankopɔn korɔn? Nanso moabɔ me apoo. Na mo deɛ, mobisa sɛ: Adɛn na yɛawieɛ wo? Wɔ ntotoso du du ne afɔrebɔ mu. Wɔde nnome adome mo, ɛfiri sɛ, moabɔ me apoo, ɔman yi nyinaa. Momfa ntotosoɔ du du no nyinaa mmra adekoradan no mu, na aduane bɛtena me fie, na momfa yei nsɔ me nhwɛ, asafo AWURADE na ɔseɛ, sɛ manbue ɔsoro mfɛnsere na moanhwie nhyira agu mo so a, baabiara nni hɔ a mobɛgye. Na mo nti mɛka ɔwefo no anim, na ɔrensɛe w’asase so aba; na mo bobe nso rentow n’aba ansa na bere adu afuw mu,” Asafo AWURADE asɛm nie. Na amanaman nyinaa bɛfrɛ mo nhyirafoɔ, ɛfiri sɛ mobɛyɛ asase a ɛyɛ fɛ, Asafo AWURADE asɛm nie. Malaki 3:8-12

Nsɛmpa no Na wɔduruu Kapernaum no, wɔn a wɔgye toɔ no baa Petro nkyɛn bɛbisaa sɛ: Mo wura ntua toɔ anaa? Ɔse: Yiw. Na ɔduruu fie hɔ no, Yesu siw no kwan, na ɔkaa sɛ: Simon, wodwene sɛn? henanom na asase so ahene gye amanne anaa tow? wɔn ankasa mma de, anaasɛ ahɔho de? Petro ka kyerɛɛ no sɛ: Ahɔho. Yesu ka kyerɛɛ no sɛ: Ɛnde na mmofra no de wɔn ho. Nanso, sɛ yɛanto wɔn bɔne a, kɔ po no mu, na tow hama, na fa apataa a edi kan ba no; na sɛ wubue n’ano a, wubehu sika bi, na woagye na wode ama wɔn ama me ne wo. Mateo 17:24-27 na ɛwɔ hɔ Afei Farisifoɔ no kɔeɛ, na wɔsusuu sɛdeɛ wɔbɛkyekyere no wɔ ne kasa mu. Na wɔsomaa wɔn asuafoɔ ne Herodeafoɔ no kɔɔ ne nkyɛn sɛ: Ɔkyerɛkyerɛfoɔ, yɛnim sɛ woyɛ ɔnokwafoɔ, na wokyerɛkyerɛ Onyankopɔn kwan nokorɛ mu, na wonnwen obiara ho. Enti ka kyerɛ yɛn sɛ: Wodwene sɛn? Ɛyɛ mmara sɛ wɔde tow ma Kaesare, anaasɛ ɛnte saa? Na Yesu hunuu wɔn amumuyɛ no, na ɔkaa sɛ: Adɛn nti na mo nyaatwomfoɔ, mosɔ me hwɛ? Kyerɛ me tow sika no. Na wɔde sika bi brɛɛ no. Na ɔsee wɔn sɛ: Hena dea ne honi ne nwoma yi? Wɔka kyerɛɛ no sɛ: Kaesare dea. Ɛnna ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ: Enti momfa deɛ ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:15-21 Mo nnue, mo akyerɛwfo ne Farisifo, nyaatwomfo! ɛfiri sɛ motua mint ne anise ne cummin ntotosoɔ du du, na moayi mmara no mu nsɛm a emu yɛ duru, atemmuo, mmɔborɔhunu ne gyidie afiri mu. Mateo 23:23

4


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Na wɔduruu hɔ no, wɔka kyerɛɛ no sɛ: Ɔkyerɛkyerɛfoɔ, yɛnim sɛ woyɛ ɔnokwafoɔ, na wunnwen obiara ho, ɛfiri sɛ womfa nnipa nipasu, na wokyerɛkyerɛ Onyankopɔn kwan nokorɛ mu: Ɛyɛ mmara sɛ wɔde toɔ ma Kaesare anaa ɛnte saa? Yɛbɛma anaa yɛremfa mma? Na ɔnim wɔn nyaatwom no, ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ: Adɛn nti na moresɔ me ahwɛ? fa sika ketewa bi brɛ me, na mahu. Na wɔde bae. Na ɔsee wɔn sɛ: Hena dea ne honi ne nwoma yi? Na wɔka kyerɛɛ no sɛ: Kaesare dea. Na Yesu buaa wɔn sɛ: Momfa Kaesare de mma Kaesare, na momfa Onyankopɔn de mma Onyankopɔn. Na wɔn ho dwiriw wɔn. Marko 12:14-17 na ɛwɔ hɔ Na Yesu tenaa akoraeɛ no anim hwɛɛ sɛdeɛ ɔman no de sika guu akoraeɛ no mu, na adefoɔ bebree tow bebree. Na okunafoɔ ohiani bi baeɛ, na ɔtoo nnɔbaeɛ mmienu a ɛyɛ sika boɔ guu mu. Na ɔfrɛɛ n’asuafoɔ no baa ne nkyɛn, na ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ: Nokorɛ mise mo sɛ, okunafoɔ hiani yi de pii ato mu sene wɔn a wɔtow guu akoraeɛ no mu nyinaa. na n’ahohia mu no, ɔde nea ɔwɔ nyinaa guu mu, n’asetena nyinaa mpo. Marko 12:41-44 na ɛwɔ hɔ Na saa nna no mu no, Kaesare Augusto hyɛɛ mmara sɛ wontua wiase nyinaa toɔ. (Na bere a na Kirenio yɛ Siria amrado no, wodii kan tuaa tow yi.) Na obiara kɔɔ ne kurom sɛ wɔrekɔgye tow. Na Yosef nso fi Galilea firii Nasaret kuro mu kɔɔ Yudea, Dawid kuro a wɔfrɛ no Betlehem; (efisɛ na ofi Dawid fi ne abusua mu:) Sɛ ɔne ne yere a waware no Maria betua tow, na wanyinsɛn no. Luka 2:1-5 Nanso mo nnue, Farisifo! ɛfiri sɛ moyi mint ne rue ne nhaban ahodoɔ nyina ara ntoto du du, na motwa atemmuo ne Onyankopɔn dɔ so. Luka 11:42 Mmarima baanu foro kɔɔ asɔrefie hɔ kɔbɔɔ mpae; obiako yɛ Farisini, na ɔfoforo nso yɛ towgyefo. Farisini no gyinaa hɔ na ɔne ne ho bɔɔ mpaeɛ sei: Onyankopɔn, meda wo ase sɛ mennyɛ sɛ nnipa foforɔ, apoobɔfoɔ, atɛnteneneefoɔ, awaresɛefoɔ, anaa mpo sɛ towgyefoɔ yi. Mebu mmuada mprenu wɔ dapɛn no mu, mede deɛ mewɔ nyinaa mu ntotosoɔ du du ma. Na towgyeni no gyina akyirikyiri no, wampɛ sɛ ɔma n’ani so nhwɛ soro, na mmom ɔbɔɔ ne koko mu kae sɛ: Onyankopɔn hu me mmɔbɔmmɔbɔfo mmɔbɔ.” Luka 18:10-13 Na wɔbisaa no sɛ: Ɔkyerɛkyerɛfoɔ, yɛnim sɛ woka na wokyerɛkyerɛ no yie, na wo nnye obiara ntom, na mmom wokyerɛkyerɛ Onyankopɔn kwan nokorɛ mu: Ɛyɛ ho kwan sɛ yɛgye toɔ ma Kaesare anaa dabi? Na ɔhunuu wɔn anifereɛ, na ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ: Adɛn nti na moresɔ me ahwɛ? Kyerɛ me penny biako. Hena na ne mfonini ne ne nkyerɛwee wɔ so? Wobuae se: Kaesare dea. Na ɔka kyerɛɛ wɔn sɛ: Enti momfa Kaesare de mma Kaesare, na momfa Onyankopɔn de mma Onyankopɔn. Luka 20:21-25 Na ɔmaa n’ani so, na ɔhunuu adefoɔ no sɛ wɔreto wɔn akyɛdeɛ agu sikakorabea hɔ. Na ɔhunuu okunafoɔ hiani bi nso sɛ ɔreto nsateaa mmienu agu mu. Na ɔkaa sɛ: Nokorɛ mise mo sɛ, okunafoɔ hiani yi de deɛ ɛdɔɔso akyɛ wɔn nyinaa, ɛfiri sɛ yeinom nyinaa de wɔn bebree bi agu Onyankopɔn afɔrebɔ mu, na ɔno a ɔte ne hia mu no, ɔde n’asetenadeɛ a ɔwɔ nyinaa guu mu. Luka 21:1-4 Na wɔn mu nnipakuo no nyinaa sɔre de no kɔɔ Pilato nkyɛn. Na wɔfirii aseɛ bɔɔ no soboɔ kaa sɛ: Yɛhunuu saa onipa yi sɛ ɔrekyinkyim ɔman no, na wabara sɛ ɔmfa toɔ mma Kaesare, na ɔka sɛ ɔno ara ne Kristo Ɔhene. Na Pilato bisaa no sɛ: Wone Yudafoɔ hene? Na ɔbuaa no sɛ: Wo na woka. Ɛnna Pilato ka kyerɛɛ asɔfoɔ mpanimfoɔ ne ɔman no sɛ: Minhu mfomsoɔ biara wɔ onipa yi ho. Luka 23:14 Saa ɔbarima yi akyi no, Yuda a ofi Galilea sɔree towtua nna no mu, na ɔtwee nnipa bebree dii n’akyi. na wɔn nyinaa, mpo dodoɔ a wɔtie no no, wɔbɔɔ wɔn hwetee. Asomafo no Nnwuma 5:37

5


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Nkrataa a Wɔkyerɛw Yei nti na motua toɔ nso, ɛfiri sɛ wɔyɛ Onyankopɔn asomfo a wɔdi yei ho daa. Enti momfa wɔn nyinaa ntua ka: deɛ ɛsɛ sɛ wotua no toɔ; amanne ma nea amanne; suro nea osuro no; nidi ma nea wɔhyɛ no anuonyam. Romafo 13:6-7 Na ampa ara, wɔn a wɔfiri Lewi mma mu a wɔgye asɔfoɔ dibea no wɔ ahyɛdeɛ sɛ wɔnnye ntotosoɔ du du firi ɔman no mu sɛdeɛ mmara no teɛ, kyerɛ sɛ, wɔn nuanom hɔ, ɛwom sɛ wɔfiri Abraham asen mu deɛ, nanso deɛ wɔankan n’asefoɔ amfiri wɔn mu no nyaa Abraham ntotosoɔ du du, na ɔhyiraa deɛ ɔwɔ bɔhyɛ ahodoɔ no. Na sɛ abirabɔ nyinaa nni hɔ a, wɔhyira nea esua koraa no yiye. Na ha na nnipa a wowuwu gye ntotosoɔ du du; na ɛhɔ na ogye wɔn a wɔadi ho adanse sɛ ɔte ase no. Na sɛnea metumi aka no, Lewi a ogye ntotoso du du no nso tuaa ntotoso du du wɔ Abraham mu. Hebrifo 7:5-9

Apokrifa Na ɔman no faa Yosias ba Yoakas de no sii n’agya Yosia ananmu hene, berɛ a na wadi mfeɛ aduonu mmiɛnsa. Na odii hene wɔ Yudea ne Yerusalem asram abiɛsa, na afei Misraim hene tuu no fii ahenni so wɔ Yerusalem. Na ɔde dwetɛ talente ɔha ne sika talente baako too asase no so. 1 Esdra 1:34-36 Yɛn wura Ɔhene Artesasta, W’asomfoɔ, asɛm kyerɛwfoɔ Ratumo, ne ɔtwerɛfoɔ Semellius, ne wɔn baguafoɔ nkaeɛ ne atemmufoɔ a wɔwɔ Selosiria ne Foinike. Afei, Awurade hene nhunu sɛ Yudafoɔ a wɔfiri wo nkyɛn kɔ yɛn nkyɛn no, wɔaba Yerusalem, kuro atuatewfoɔ ne amumuyɛfoɔ no mu no, na wɔsi gua so, na wɔsiesie n’afasuo na wɔto asɔrefie no fapem. Afei sɛ wɔsan hyehyɛ kuro yi ne n’afasuo a, ɛnyɛ sɛ wɔbɛpo toɔ nko ara, na mmom wɔbɛtew atua atia ahemfo nso. 1 Esdra 2:17-19 Saa ara nso na wɔn a wɔnyɛ asraafoɔ, na wɔnni akodie ho asɛm, na mmom wɔde kuayɛ di dwuma no, sɛ wɔtwa deɛ wɔduaeɛ no bio a, wɔde brɛ ɔhene, na wɔhyɛ wɔn ho wɔn ho sɛ wɔntua toɔ mma ɔhene. 1 Esdra 4:6 Na ɔkyerɛw maa Yudafo a wofi n’ahemman mu kɔɔ Yudafo mu nyinaa, wɔn ahofadi ho, sɛ ɔsraani panyin biara, ɔsafohene anaa sikakorafo biara mfa ahoɔden nhyɛn wɔn apon ano; Na sɛ asase a wɔkura no nyina ara bɛnya ahofadie a wɔannye toɔ; na Edomfoɔ no de Yudafoɔ nkuraa a saa berɛ no na wɔkura mu no bɛhyɛ wɔn nsa: Aane, sɛ wɔde talente aduonu bɛma afe biara de asi asɔredan no, kɔsi mmerɛ a wɔsii no; Na talente du foforɔ afe biara, de ahwɛ ɔhyeɛ afɔdeɛ no so wɔ afɔrebukyia no so da biara, sɛdeɛ na wɔwɔ ahyɛdeɛ sɛ wɔmfa dunwɔtwe mmra: Na wɔn a wɔfiri Babilon kɔsi kuro no nyinaa nya ahofadie, wɔn ne wɔn asefoɔ ne asɔfoɔ a wɔfiri hɔ nyinaa. 1 Esdra 4:49-53 Na mmarima a wɔwɔ mu no de wɔn ho hyɛɛ atuatew ne ɔko mu, na ahemfo a wɔyɛ den ne atirimɔdenfo wɔ Yerusalem a wodii hene na wogye tow wɔ Kelosiria ne Foinike. 1 Esdra 2:27 Mahyɛ nso sɛ wɔnsi no yie bio; na sɛ wɔde nsiyɛ hwɛ sɛ wɔbɛboa wɔn a wɔfiri Yudafoɔ nnommum mu, kɔsi sɛ wɔbɛwie Awurade fie no: Na afiri Celosyria ne Phenice toɔ no mu kyɛfa bi a wɔde ahwɛyiye bɛma saa mmarima yi ama Awurade afɔrebɔ, kyerɛ sɛ, amrado Sorobabel, anantwi, ne adwennini, ne nguammaa; Na atoko, nkyene, bobesa, ne ngo nso, na ɛno daa afe biara a asɛm biara nni ho, sɛdeɛ asɔfoɔ a wɔwɔ Yerusalem no bɛkyerɛ sɛ wɔbɛsɛe no dabiara: Na wɔabɔ afɔdeɛ ama Ɔsorosoroni Nyankopɔn no ama ɔhene ne ne mma, na wɔabɔ mpaeɛ ama wɔn nkwa. 1 Esdra 6:28-31

6


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Mehyɛ mo nso sɛ, monnhwehwɛ toɔ, anaa biribi foforɔ biara a momfa nhyɛ asɔfoɔ, Lewifoɔ, anaa nnwontofoɔ kronkron, anaa apono anohwɛfoɔ, anaa asɔredan mu asomfo anaa obiara a ɔwɔ nnwuma wɔ asɔredan yi mu hɔ, na obiara nni tumi sɛ ɔde biribi bɛto wɔn so. 1 Esdra 8:22 W’akyɛdeɛ nyinaa mu no, ma w’anim yɛ anigyeɛ, na fa anigyeɛ hyira wo ntotosoɔ du du. Ɔsɛnkafo 35:9 Na ɔboaboaa asraafoɔ a wɔn ho yɛ den ano, na ɔdii aman ne aman ne ahene so, na wɔbɛyɛɛ ne toɔ. 1 Makabefo 1:4 Na mfeɛ mmienu awieɛ no, ɔhene somaa ne toɔgyefoɔ panin kɔɔ Yuda nkuro mu, na ɔne nnipakuo bebree baa Yerusalem, Na ɔkaa asomdwoeɛ nsɛm kyerɛɛ wɔn, nanso ne nyinaa yɛ nnaadaa, ɛfiri sɛ berɛ a wɔmaa no gyidie no, ɔhwee kuro no so mpofirim, na ɔbɔɔ no denneennen, na ɔsɛee Israelfoɔ bebree. 1 Makabefo 1:29-30 Nanso, berɛ a ɔhunuu sɛ n’akoradeɛ sika no asɛe na toɔ a ɛwɔ ɔman no mu no sua, ɛnam mpaapaemu ne ɔhaw a ɔde baa asaase no so wɔ mmara a na ɛwɔ hɔ tete no a ɔgyeeɛ no nti; Na ɔsuro sɛ ɔrentumi nsoa asodie no bio, na ɔrennya akyɛdeɛ a ɔde bɛma ayamyeɛ te sɛ kane no, ɛfiri sɛ na waboro ahene a wɔdii n’anim no so. Ɛno nti, ɛnam sɛ n’adwene yɛɛ no basaa kɛseɛ nti, ɔsii gyinaeɛ sɛ ɔbɛkɔ Persia, hɔ akɔgye nsase no toɔ, na waboaboa sika bebree ano. 1 Makabefo 3:29-31 Wɔde asɔfo ntade ne abakan ne ntotoso du du no nso bae, na wɔkanyan Nasarifo a wɔawie wɔn nna no. 1 Makabeefo 3:49 Na sɛ wɔyɛ mmarima akokodurufo kɛse. Wɔkaa wɔn akodi ne nnwuma a ɛyɛ animuonyam a wɔyɛe wɔ Galatifoɔ mu, ne sɛdeɛ wɔdii wɔn so nkonim, na wɔde wɔn baa toɔ ase nso kyerɛɛ no; Na sɛ ɛnam wɔn nhyehyɛeɛ ne wɔn boasetɔ so adi beaeɛ no nyinaa so nkonim, ɛwom sɛ na ɛne wɔn ntam kwan ware paa; na ahemfo nso a wɔbaa wɔn so firii asaase no ano no, kɔsii sɛ wɔhaw wɔn, na wɔmaa wɔn gui kɛseɛ, maa wɔn a wɔaka no maa wɔn toɔ afe biara: Na sɛdeɛ wɔfaa no nkwa mu, na wɔyɛɛ apam sɛ ɔne wɔn a wɔdii n’akyi hene no tua toɔ kɛseɛ, na wɔma wɔn nnommum, ne deɛ wɔpenee so, 1 Maccabeefoɔ 8:2,4,7 na ɛwɔ hɔ Na afei magye mo, na mo nti meyi Yudafoɔ nyina ara, firi toɔ, ne nkyene amanne, ne abotiri toɔ mu, Na ɛfiri deɛ ɛfa me sɛ menya nkyɛmu mmiɛnsa anaa aba, ne nnua aba fã no, megyae no firi ɛnnɛ rekɔ, sɛdeɛ ɛbɛyɛ a wɔrennye wɔn mfiri Yudea asase so, anaa aban mmiɛnsa a wɔde aka ho no mu Samaria ne Galilea asase so, ɛfiri ɛnnɛ kɔsi daa. Ma Yerusalem nso nyɛ kronkron na ahofadie, ne n’ahyeɛ, nkyekyɛmu du mu ntoasoɔ du ne toɔ. 1 Makabeefo 10:29-31 Na mema Yudafoɔ a wɔfaa wɔn nnommum firii Yudea asase so kɔɔ m’ahennie baabiara no mu biara ahofadie, na mepɛ sɛ m’ahwɛfoɔ nyinaa de wɔn anantwi toɔ firi hɔ. 1 Makabefo 10:33 Ɛnna Yonatan srɛɛ ɔhene sɛ ɔmma Yudea nnye toɔ, sɛdeɛ ahennie mmiɛnsa no ne Samaria man no nso nnye toɔ; na ɔhyɛɛ no bɔ sɛ ɔbɛma no talente ahasa. 1 Makabeefo 11:28 Na nneɛma foforɔ a ɛyɛ yɛn dea no, ntotosoɔ du du ne amanne a ɛfa yɛn ho, ne nkyene amena ne abotiri toɔ a ɛsɛ sɛ yɛtua no nso, yɛyi wɔn nyinaa firi hɔ ma wɔn ahotɔ. 1 Makabeefo 11:35 Na ahwɛyie anaa mfomsoɔ biara a wɔadi de bɛsi nnɛ no, yɛde kyɛ no ne abotiri toɔ a mode ka yɛn no nso, na sɛ toɔ foforɔ bi wɔ Yerusalem a, wɔrentua bio. 1 Makabeefo 13:39

7


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Afei mongye nkuro a moafa no ne toɔ a moanya wɔ Yudea hyeɛ akyi no, anyɛ saa a momma me dwetɛ dwetikɛseɛ ahanu; na bɔne a moayɛ ne nkuro no toɔ a motuaeɛ no, talente ahanu foforɔ, sɛ ɛnte saa a, yɛbɛba abɛko atia mo. 1 Makabefo 15:30-31 Enti Nikanor hyɛɛ bɔ sɛ obenya sika pii afi Yudafo a wɔafa wɔn nnommum no hɔ, na ɛsɛ sɛ otua tow a ɛyɛ talente mpem abien, a na ɛsɛ sɛ ɔhene tua ma Romafo no. 2 Makabefo 8:10 Enti ɔno a ɔfaa ne ho sɛ ɔmfa nnommum a wɔwɔ Yerusalem so mfa nnommum so mma Romafoɔ no toɔ no yie no ka kyerɛɛ amannɔne sɛ, Yudafoɔ no wɔ Onyankopɔn a ɔbɛko ama wɔn, na ɛno nti wɔrentumi mpira wɔn, ɛfiri sɛ wɔdii mmara a ɔde maa wɔn no akyi. 2 Makabefo 8:36

Yaser na ɔkyerɛwee Na Elam hene Kedorlaomer firii Ham mma mmusua mu kɔe, na ɔne wɔn ko na ɔhyɛɛ wɔn so, na ɔkɔɔ nkuro anum a ɛwɔ asasetaw no so na ɔne wɔn koe na ɔdii wɔn so, na wɔhyɛɛ ne tumi ase. Na wɔsom no mfeɛ dumienu, na wɔmaa no afe biara toɔ. Yaser 11:10-11 Abram tenaa Kanaan asase so afe a ɛtɔ so nnum mu no, nnipa a wɔwɔ Sodom ne Gomora ne asasetaw no so nkuro nyinaa tew atua fii Elam hene Kedorlaomer tumi ase; ɛfiri sɛ na asasetaw so nkuro so ahemfo nyinaa asom Kedorlaomer mfeɛ dumienu, na wɔama no afe afe toɔ, nanso saa nna no mu wɔ afe a ɛtɔ so dumiɛnsa mu no, wɔtew atua tiaa no. Yaser 13:11 Yenim sɛ ɛyɛ ahemfo amanne sɛ wobegye afe afe tow afi ateasefo hɔ, nanso ɛnyɛ eyi nko na woyɛ, na mmom wugye tow fi awufo mu nso da biara da. Na ɔhene no buaa ka kyerɛɛ Rikayon sɛ: Wɔremfrɛ wo din Rikayon bio na mmom Farao na ɛbɛyɛ wo din, ɛfiri sɛ wogye toɔ firi awufoɔ hɔ; na ɔtoo ne din Farao. Na Rikayon Farao nam anifere so gyee Misraim aban no, na ɔgyee toɔ firii Misraimfoɔ nyinaa hɔ. Yaser 14:19,27,31 Na Abram ne ne dea nyinaa sɔre firii Misraim asubɔnten no mu baa Misraim; na ɛkaa kakraa bi na wɔankɔ kuro no apon ano na awɛmfoɔ no sɔre gyinaa wɔn anim kaa sɛ: Momfa deɛ mowɔ mu ntotosoɔ du du mma ɔhene, na afei mobɛtumi aba kuro no mu; na Abram ne wɔn a wɔka ne ho no yɛɛ saa. Na Abram ne nnipa a wɔka ne ho no baa Misraim, na wɔduruu hɔ no, wɔde adaka a wɔde Sarai asie no baeɛ na Misraimfoɔ no hunuu adaka no. Na ɔhene nkoa no kɔɔ Abram nkyɛn kɔbisaa sɛ: Ɛdeɛn na wowɔ wɔ adaka yi mu a yɛnhunuu no? Afei bue adaka no na fa deɛ ɛwɔ mu nyinaa ntotosoɔ du du ma ɔhene. Yaser 15:8-10 Na Yakob mma kaa ntam kyerɛɛ wɔn sɛ wɔremfa wɔn ho nhyɛ wɔn mu, na Kanaanfoɔ ahemfo nyinaa nso kaa ntam kyerɛɛ wɔn, na Yakob mma no de toɔ firi da no rekɔ. Yaser 40:48 Na Misraim nyinaa hyɛ Yosef ase, na Yosef ne n’atamfo a wɔatwa ne ho ahyia nyinaa ko, na ɔhyɛɛ wɔn so; nso asase no nyinaa ne Filistifoɔ nyinaa, de kɔsi Kanaan hyeɛ so no, Yosef brɛɛ wɔn ase, na wɔn nyinaa hyɛɛ ne tumi ase na wɔmaa Yosef afe biara toɔ. Na Filistifoɔ ne Kanaan ne Sidon aman nyinaa ne Yordan agya no de akyɛdeɛ brɛɛ Yosef ne nna nyinaa, na asase no nyinaa hyɛ Yosef nsa, na wɔde afe afe toɔ brɛɛ no sɛdeɛ wɔahyɛ no, ɛfiri sɛ na Yosef ne n’atamfo a wɔatwa ne ho ahyia nyinaa ako na wahyɛ wɔn so, na ɔman no nyinaa wɔ Yosef nsa, na Yosef te n’ahengua so dwoodwoo wɔ Misraim. Yaser 58:8,12 Na ɛbaa sɛ afe a ɛtɔ so aduɔwɔtwe anan mu, ɛyɛ Edom hene Bedad ba Hadad ahennie afe a ɛtɔ so aduonum no, Hadad boaboaa Esau mma nyinaa ano, na ɔsiesiee ne dɔm nyinaa, mmarima bɛyɛ

8


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

mpem ahannan, na ɔkyerɛɛ ne kwan kɔɔ Moab asase so, na ɔne Moab kɔko na ɔde wɔn bɛgye toɔ ama no. Na Midianfoɔ nyinaa wuwuiɛ wɔ ɔko mu, na Moabfoɔ no dwane no, Hadad de Moabfoɔ nyinaa too ne nsa so saa berɛ no, na wɔhyɛɛ ne nsa, na wɔtua afe biara toɔ sɛdeɛ wɔahyɛ no, na Hadad dane ne ho san kɔɔ n’asase so. Yaser 62:6,13 Enti Kikianus firii adi kɔɔ Aram ne apueeɛ mma no nkyɛn, na ɔne wɔn koe na ɔbɔɔ wɔn, na wɔn nyinaa hwee fam apirapirae wɔ Kikianus ne ne nkurɔfoɔ anim. Na ɔfaa wɔn mu bebree nnommum na ɔde wɔn hyɛɛ aseɛ sɛ mfitiaseɛ no, na ɔkyeree nsraban wɔ wɔn asase so sɛ ɔregye toɔ afiri wɔn hɔ sɛdeɛ ɔtaa yɛ no. Na Kikianus ne Aram ne apueeɛfoɔ koe na ɔbrɛɛ wɔn ase sɛdeɛ kane no, na wɔde wɔn toɔ a wɔtaa tua no maa no, na ɔkɔɔ na ɔsan kɔɔ n’asase so. Yaser 72:4-5,11 Na apuei famfoɔ nyinaa san wɔn akyi, na wɔsan wɔn akyi, enti Mose ne Kusfoɔ dii wɔn akyi, na wɔbrɛɛ wɔn ase, na wɔde toɔ too wɔn so sɛdeɛ wɔn amanne teɛ. Na Mose ne Kusfoɔ brɛɛ Aram nso ase, na wɔmaa wɔn toɔ a wɔtaa tua no nso. Yaser 73:43,46 na ɔkyerɛwee Na Abianus de mpanimfoɔ guu Edom, na Edomfoɔ nyinaa bɛyɛɛ Abiano asefoɔ, na Abiano san kɔɔ n’ankasa asase Kitim so. Na n’ahennie mu no, ɔde asraafoɔ baeɛ, na ɔkɔe ne nnipa a wɔte Britania ne Kernania, Javan ba Elisa mma, na ɔdii wɔn so nkonim na ɔde wɔn too toɔ. Yaser 90:10,29 na ɔkyerɛwee

Ahosɛpɛw Afahyɛ ahorow Na Yakob sɔree anɔpatutuutu, bosome yi da a ɛtɔ so dunan, na ɔmaa wɔn a wɔka ne ho nyinaa ntotosoɔ du du, nnipa ne anantwie, sika ne anwenneɛ ne atadeɛ biara, aane, ɔmaa ne nyinaa ntotosoɔ du du. Ahosɛpɛw Afahyɛ 32:2 Na ɔmaa mmoa a wɔn ho tew nyinaa ntoto du du, na ɔbɔɔ ɔhyew afɔre, na mmoa a ɛho ntew no de (ɛnyɛ) maa ne ba Levi, na ɔde nnipa no akra nyinaa maa no. Na Lewi yɛɛ asɔfodi adwuma wɔ Betel wɔ n’agya Yakob anim de dii ne nuanom du no anim, na na ɔyɛ ɔsɔfo wɔ hɔ, na Yakob de ne bɔhyɛ mae, saa na ɔsan de ntotoso du du no maa Awurade na ɔtew ho, na ɛbɛyɛɛ kronkron maa No. Na yei nti wɔhyɛɛ no wɔ ɔsoro abopon no so sɛ mmara ma ntotosoɔ du du bio sɛ wɔbɛdi ntotosoɔ du du no wɔ Awurade anim afe biara, wɔ beaeɛ a wɔayi no sɛ Ne din bɛtena, na saa mmara yi nni anohyetoɔ biara mma nna daa. Wɔatwerɛ saa ahyɛdeɛ yi sɛ ɛbɛnya mmamu afe biara wɔ ntotosoɔ du du a ɛtɔ so mmienu a wɔdi wɔ Awurade anim wɔ bea a wɔayi no no, na biribiara renka firi mu firi afe yi kɔsi afe a ɛdi hɔ no. Ahosɛpɛw Afahyɛ 32:8-11 Na anantwinini ne nnwan ntotosoɔ du du nyina ara bɛyɛ kronkron ama Awurade, na ɛbɛyɛ n’asɔfoɔ dea, a wɔbɛdi wɔ n’anim afe biara; ɛfiri sɛ saa na wɔahyɛ no na wɔatwerɛ no fa ntotosoɔ du du no ho wɔ ɔsoro abopon no so. Ahosɛpɛw Afahyɛ 32:15 Na ɔdii wɔn so nkonim, na ɔbɔɔ wɔn toɔ sɛ wɔntua no toɔ, wɔn asase so aba anum, na ɔkyekyeree Robel ne Tamnatares. Ahosɛpɛw Afahyɛ 34:8 Na Yakob soma ka kyerɛɛ ne mma no sɛ wɔne wɔn ntam nsiesie, na wɔne wɔn yɛɛ asomdwoeɛ, na wɔde nkoayɛ kɔndua no too wɔn so, na wɔtuaa Yakob ne ne mma no toɔ daa. Na wɔtoaa so tuaa Yakob toɔ kosii da a ɔsiane kɔɔ Misraim. Ahosɛpɛw Afahyɛ 38:12-13

9


Towtua ne Ntotoso Du du

...Enti momfa nneɛma a ɛyɛ Kaesare de no mma Kaesare; na nneɛma a ɛyɛ Onyankopɔn de no brɛ Onyankopɔn. Mateo 22:21

Bible mu Nhoma a Ayera Na ɛbaa sɛ Ɔhempɔn Augusto hyɛɛ mmara sɛ wontua Yudafoɔ a wɔfiri Betlehem a ɛwɔ Yudea no nyinaa toɔ: Na Yosef kaa sɛ: Mɛhwɛ ama wɔagye me mma toɔ, na ɛdeɛn na mɛyɛ ababaa yi? Sɛ mɛma wɔabɔ no tow sɛ me yere, ɛyɛ me aniwu; na sɛ metua no toɔ sɛ me babaa a, Israel nyinaa nim sɛ ɔnyɛ me babaa. Sɛ Awurade paw bere no du a, ɔnyɛ nea ɛyɛ no yiye. Na ɔkyekyeree afunumu no, na ɔde no too so, na Yosef ne Simon dii n’akyi, na wɔduruu Betlehem wɔ akwansin mmiɛnsa mu. Protevangelion 12:1-5 na ɛwɔ hɔ Wɔ Alexander bere so afe a ɛto so ahasa ne akron mu no, Augusto tintim mmara bi a ɛkyerɛ sɛ ɛsɛ sɛ nnipa nyinaa kɔ kogye tow wɔ wɔn ankasa man mu. Na Yosef sɔree, na ɔne ne hokafoɔ Maria kɔɔ Yerusalem, na afei ɔbaa Betlehem, na wɔagye toɔ ne n’abusua wɔ n’agyanom kuro mu. Yesu Kristo Mmofraberem Asɛmpa a Edi Kan 1:4-5

Eden Nhoma a Wɔn werɛ Fi Wɔ bere a yɛn agyanom nyaa asomdwoe kɛse denam Mmara no a wodii so sɛnea ɛsɛ so, na na wɔwɔ anigye asɛm mu, ma enti Seleucus Nicanor, Asia hene, maa tow a wɔbɔ wɔ asɔredan mu som adwuma no ho kwan, na ogyee yɛn amammuisɛm toom, saa bere no pɛpɛɛpɛ no, mmarima binom, a wɔyɛɛ wɔn ade wɔ atoro kwan so tia apam a nnipa nyinaa hyia no, de yɛn ho hyɛɛ amanehunu pii ne ahorow mu. 4 Makabeefo 2:10 Mapɛ sɛ mesi abankɛseɛ wɔ ɔsoro ne asase ntam, na mepɛ sɛ wosoma onyansafoɔ, ɔbadwemma fi wo ho so ma me sɛ ɔmmɛsi mma me, na ɔmmua me nsɛmmisa nyinaa, na ama manya toɔ ne amanneɛ toɔ a ɛwɔ Asiria mfeɛ mmiɛnsa. Ahikar ho asɛm 4:2 Wɔahyɛ yɛn abufuw na wɔadi yɛn so nkonim, na yɛn man mu nnipa pii aguan akɔ Misraim esiane tow a Misraim hene asoma sɛ wɔnkɔhwehwɛ yɛn hɔ nti. Afei ɔka kyerɛɛ ɔhene no sɛ. ‘Mma wo bo mmfuw, O me wura! Mɛkɔ Misraim, na mɛsan de mmuaeɛ no akɔma Farao, na mede krataa yi akyerɛ no, na mabua toɔ no ho asɛm akyerɛ no, na mɛma wɔn a wɔadwane no nyinaa asan akɔ; na mede Ɔsorosoroni Nyankopɔn no mmoa bɛma w’atamfo aniwu, ne w’ahenni mu Anigye nti. Ahikar ho asɛm 5:5,7 Nanso, O me wura ɔhene! deɛ woka wɔ mu fa Misraim toɔ ho mfeɛ mmiɛnsa no, afei ahennie bi a ɛgyina pintinn yɛ atɛntrenee a ɛyɛ katee, na sɛ wodi nkonim na me nsa nni ahokokwaa biara sɛ ɛbɛbua wo a, ɛnneɛ me wura ɔhene de toɔ a woaka ho asɛm no bɛmena wo. Ahikar ho asɛm 5:24 Na bere a Farao hunuu sɛ Haiqâr adi no so nkonim, na ɔsan de ne mmuaeɛ no san maa no no, n’ani gyei ntɛm ara, na ɔhyɛɛ wɔn sɛ wɔngye mfirihyia mmiɛnsa toɔ mma no, na wɔmfa mmra Haiqâr. Afei ɔhene no fii ase bisaa no sɛnea ɔne Farao dii kan fi bere a odii kan bae kosii sɛ ofii n’anim bae, ne sɛnea obuaa ne nsɛmmisa nyinaa, ne sɛnea onyaa tow no fii ne hɔ, ne ntade a wɔsesa ne akyɛde no. Na ɔhene Senakerib de anigyeɛ kɛseɛ dii ahurisie, na ɔka kyerɛɛ Haiqâr sɛ, 'Fa deɛ wopɛ sɛ wonya wɔ toɔ yi mu, ɛfiri sɛ ne nyinaa wɔ wo nsam.' Ahikar ho asɛm 6:36,46-47 Na yɛanyɛ wɔn bɔne biara, na wɔgyee toɔ maa yɛn, na yɛsan de wɔn asade maa wɔn. Yuda Apam 1:49 Afei wobisaa asomdwoe ho nsɛm fii yɛn hɔ; na yɛne yɛn agya tuu afotuo no, yɛgyee wɔn sɛ toɔ. Na wɔmaa yɛn awi kor ahanu, ngo aguaree ahanu, bobesa susudua ahanu, kosii sɛ ɔkɔm besii, bere a yɛsiane kɔɔ Misraim no. Yuda Apam 2:8-9 10


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook