ื มัคคาบี หนังสอ 4
เล่มที่
การแนะนํ า หนังสือเล่มนีเ้ ปรียบเสมือนเสียงฟ้ าร ้องอันน่าสะพรึงกลัวทีด ่ งั ก ้องกังวานออกมาจากความน่าสะพรึงกลัวอันเลือนรางของ การปกครองแบบเผด็จการในสมัยโบราณ เป็ นบททีอ ่ งิ จาก การข่มเหงโดยแอนทิโอคัส ทรราชแห่งซีเรีย ซึง่ บางคนเรียก เขาว่าเอพิฟาเนส หรือคนบ ้า ประวัตศ ิ าสตร์โรมันในศตวรรษ แรกบันทึกถึงทรราชสองคนนี้ อีกคนคือคาลิกล ู า คนบ ้าผู ้ ชาญฉลาดคนทีส ่ อง รูปแบบของงานเขียนนีเ้ ปรียบเสมือนคําปราศรัย จังหวะขึน ้ ลง ของคําปราศรัยนัน ้ ถูกจัดวางอย่างรอบคอบ ข ้อโต ้แย ้งนัน ้ รุนแรงยิง่ นัก ตรรกะนัน ้ มั่นคงยิง่ นัก แก่นแท ้ของคําปราศรัย ้ นัน ้ ลึกซึงยิง่ นัก เหตุผลนัน ้ เยือกเย็นยิง่ นัก จนกลายเป็ น ตัวอย่างของความคมคายอันบริสท ุ ธิท ์ ส ี่ ด ุ ประเด็นสําคัญคือ ความกล ้าหาญ ผู ้เขียนเริม ่ ต ้นด ้วยการ กล่าวอย่างเร่าร ้อนถึงปรัชญาแห่งเหตุผลอันทรงแรงบันดาล ใจ เราชอบนึกถึงศตวรรษที่ 20 นีเ้ ป็ นยุคแห่งเหตุผล และ เปรียบเทียบกับยุคแห่งตํานาน แต่งานเขียนเช่นนีก ้ ลับท ้า ทายสมมติฐานดังกล่าว เราพบนักเขียนคนหนึง่ ทีน ่ ่าจะอยูใ่ น ั ราช ได ้กล่าวถึงปรัชญาแห่ง ศตวรรษแรกก่อนยุคคริสต์ศก เหตุผลอันชัดเจน ซึง่ ยังคงทรงพลังในปั จจุบน ั เช่นเดียวกับ เมือ ่ สองพันปี กอ ่ น การตัง้ ข ้อสังเกตในห ้องทรมานนัน ้ ไม่ลดละ หูของคนยุคใหม่ ทีค ่ ุ ้นเคยกับสิง่ ทีอ ่ อ ่ นโยนกว่านัน ้ กลับรู ้สึกสะเทือนใจอย่างน่า ตกใจ รายละเอียดของการทรมานครัง้ ต่อๆ มา (ซึง่ ชวนให ้นึก ถึงเครือ ่ งมือของศาลศาสนาสเปนหลายศตวรรษต่อมา) ถูก ถ่ายทอดออกมาอย่างน่าตกใจต่อรสนิยมของเรา แม ้แต่การ ปรากฏตัวของตัวละครผู ้อดทนอย่างชายชรา พีน ่ ้องทัง้ เจ็ด และมารดา ก็ไม่ได ้ทําให ้ความดุร ้ายทีน ่ ักปราศรัยผู ้นีร้ า่ ย มนตร์แห่งความกล ้าหาญนัน ้ เบาบางลงแต่อย่างใด บรรดาบิดาแห่งคริสตจักรในสมัยโบราณได ้เก็บรักษาหนังสือ เล่มนีไ้ ว ้ด ้วยความระมัดระวัง (ซึง่ เราได ้มาจากการแปลเป็ น ภาษาซีเรีย) โดยถือเป็ นงานทีม ่ ค ี ณ ุ ค่าทางศีลธรรมและมีคํา สอนอันสูงส่ง และไม่ต ้องสงสัยเลยว่าหนังสือเล่มนีจ ้ ะต ้อง ี ในศาสนาคริสต์ยค คุ ้นเคยกับผู ้พลีชพ ุ แรกๆ หลายคนอย่าง ี เมือ แน่นอน ซึง่ พวกเขารู ้สึกตืน ่ เต ้นถึงขัน ้ ยอมพลีชพ ่ ได ้อ่าน หนังสือเล่มนี้ บทที่ 1
โครงร่างปรัชญาจากยุคโบราณเกีย ่ วกับเหตุผลอันทรงแรง บันดาลใจ อารยธรรมไม่เคยบรรลุถงึ ความคิดอันสูงส่ง การ อภิปรายเรือ ่ ง "การกดขี"่ ข ้อ 48 สรุปปรัชญาทัง้ หมดของ มนุษยชาติ 1. คําถามทีฉ ่ ั นเสนอให ้อภิปรายนัน ้ เป็ นเชิงปรัชญาในระดับ สูงสุด กล่าวคือ เหตุผลทีไ่ ด ้รับการดลใจเป็ นผู ้ปกครองสูงสุด เหนืออารมณ์ตา่ งๆ หรือไม่ และในเชิงปรัชญานัน ้ ฉั นขอ ความกรุณาจากคุณอย่างจริงจังให ้ใส่ใจ
2 เพราะไม่เพียงแต่วช ิ านีจ ้ ําเป็ นโดยทั่วไปในฐานะสาขา ความรู ้เท่านัน ้ แต่ยังรวมถึงการสรรเสริญคุณธรรมทีย ่ งิ่ ใหญ่ ทีส ่ ด ุ ซึง่ ฉั นหมายถึงการควบคุมตนเองด ้วย 3 กล่าวคือ ถ ้าเหตุผลได ้รับการพิสจ ู น์วา่ สามารถควบคุมกิเลส ตัณหาทีข ่ ด ั ต่อความพอประมาณ ความตะกละ และความใคร่ ได ้ เหตุผลก็ยังแสดงให ้เห็นอย่างชัดเจนว่ามีอํานาจเหนือ กิเลสตัณหา เช่น ความอาฆาตพยาบาททีข ่ ด ั ต่อความ ยุตธิ รรม และเหนือกิเลสตัณหาทีข ่ ด ั ต่อความเป็ นชาย คือ ความโกรธ ความเจ็บปวด และความกลัว 4 แต่บางคนอาจถามว่า ถ ้าเหตุผลมีอํานาจเหนือกิเลสตัณหา เหตุใดจึงไม่สามารถควบคุมความหลงลืมและความไม่รู ้ได ้ วัตถุประสงค์ของพวกเขาคือการเยาะเย ้ยถากถาง ่ วชาญในการเอาชนะ 5 คําตอบก็คอ ื เหตุผลไม่ได ้เป็ นผู ้เชีย ข ้อบกพร่องทีม ่ อ ี ยูใ่ นจิตใจ แต่สามารถเอาชนะอารมณ์หรือ ข ้อบกพร่องทางศีลธรรมทีข ่ ด ั ต่อความยุตธิ รรม ความเป็ นชาย ความพอประมาณ และการตัดสิน และการกระทําของเหตุผล ในกรณีนก ี้ ็ไม่ใช่เพือ ่ ขจัดอารมณ์เหล่านัน ้ แต่เพือ ่ ให ้เรา สามารถต่อต ้านมันได ้สําเร็จ 6 ฉั นสามารถยกตัวอย่างมากมายมาให ้คุณได ้จากแหล่งต่างๆ ทีเ่ หตุผลได ้พิสจ ู น์ตวั เองว่ามีอํานาจเหนือกิเลสตัณหา แต่ ตัวอย่างทีด ่ ท ี ส ี่ ด ุ เท่าทีฉ ่ ั นจะยกได ้คือความประพฤติอน ั สูงส่ง ของผู ้ทีเ่ สียชีวต ิ เพือ ่ ความมีคณ ุ ธรรม เอลีอาซาร์ พีน ่ ้องทัง้ เจ็ด และมารดา 7 เพราะคนเหล่านีท ้ งั ้ หมดดูถก ู ความเจ็บปวดแม ้กระทั่งถึงขัน ้ ตาย พิสจ ู น์ให ้เห็นว่าเหตุผลนัน ้ เหนือกว่ากิเลสตัณหา 8 ฉั นอาจจะขยายความทีน ่ ใี่ นการสรรเสริญคุณธรรมของพวก เขา ผู ้ชายทีอ ่ ยูก ่ บ ั พระมารดา กําลังจะตายในวันทีเ่ ราเฉลิม ฉลองเพือ ่ ความรักในความงามทางศีลธรรมและความดี แต่ ฉั นอยากจะแสดงความยินดีกบ ั พวกเขาในเกียรติยศทีพ ่ วก เขาได ้รับมากกว่า ่ ชมในความกล ้าหาญและความอดทนของพวก เพราะความชืน เขา ไม่เพียงแต่โดยคนทั่วโลกเท่านัน ้ แต่โดยผู ้ประหารชีวต ิ พวกเขาเองด ้วย ทําให ้พวกเขากลายเป็ นผู ้ก่อการล ้มล ้างการ ปกครองแบบเผด็จการทีป ่ ระเทศชาติของเรากําลังเผชิญอยู่ พวกเขาเอาชนะผู ้เผด็จการด ้วยความอดทนของพวกเขา เพือ ่ ว่าประเทศของพวกเขาจะได ้รับการชําระล ้างด ้วยพวกเขา 10 แต่ข ้าพเจ ้าจะใช ้โอกาสนีอ ้ ภิปรายเรือ ่ งนีท ้ ันที หลังจากที่ เราได ้เริม ่ ด ้วยทฤษฎีทั่วไปแล ้ว ดังทีข ่ ้าพเจ ้าเคยทําเป็ น ประจํา และข ้าพเจ ้าจะดําเนินการต่อไปยังเรือ ่ งราวของพวก เขา โดยถวายพระเกียรติแด่พระเจ ้าผู ้ทรงปรีชาญาณ 11 ดังนัน ้ เราจึงถามว่า เหตุผลมีอํานาจสูงสุดเหนือกิเลส ตัณหาหรือไม่ 12 แต่เราจะต ้องกําหนดว่าเหตุผลคืออะไร และอารมณ์ ความรู ้สึกคืออะไร และมีอารมณ์ความรู ้สึกกีร่ ป ู แบบ และ เหตุผลมีอํานาจเหนืออารมณ์ความรู ้สึกเหล่านัน ้ ทัง้ หมด หรือไม่ 13. เหตุผลทีฉ ่ ั นถือว่าจิตเป็ นผู ้เลือกชีวต ิ แห่งปั ญญาด ้วยการ พิจารณาอันแจ่มแจ ้ง ิ ธิแ 14. ปั ญญา ฉั นถือว่าคือความรู ้ในเรือ ่ งต่างๆ ทัง้ ศักดิส ์ ท ์ ละ มนุษย์ รวมทัง้ สาเหตุของสิง่ เหล่านัน ้ 15 ข ้าพเจ ้าถือว่าสิง่ นีเ้ ป็ นวัฒนธรรมทีไ่ ด ้มาภายใต ้ธรรม บัญญัต ิ ซึง่ เราเรียนรู ้สิง่ ต่างๆ ของพระเจ ้าด ้วยความเคารพ อย่างเหมาะสม และเรียนรู ้สิง่ ต่างๆ ของมนุษย์เพือ ่ ประโยชน์ ทางโลกของเรา 16 บัดนีป ้ ั ญญาปรากฏอยูใ่ นรูปของการตัดสินและความ ยุตธิ รรม และความกล ้าหาญ และความพอประมาณ 17 แต่การตัดสินหรือการควบคุมตนเองเป็ นสิง่ ทีค ่ รอบงําทุก สิง่ เพราะว่าโดยความจริงแล ้ว เหตุผลได ้แสดงอํานาจเหนือ กิเลสตัณหาต่างๆ