Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый 2 Патшалык 18-19 2 Патшалык 18 1 Исраил патшасы Эла улы Хошеаның өченче елында, Яһуда патшасы Ахаз улы Хизкия патшалык итә башлады. 2 Ул патшалык итә башлаганда егерме биш яшендә иде, һәм Иерусалимда егерме тугыз ел патшалык итте. Аның әнисенең исеме дә Әби иде, ул Зәкәрия кызы иде. 3 Ул, әтисе Давыт кебек үк, Раббы алдында дөрес булганны эшләде. 4 Ул биеклекләрне җимерде, сыннарны ватты, Ашейра агачларын кисеп ташлады һәм Муса ясаган бакыр еланны ватты, чөнки ул көннәргә кадәр Исраил балалары аңа хуш исле сумала яндыралар иде. Ул аны Нехуштан дип атады. 5 Ул Исраил Аллаһысы Раббыга таянды, шуңа күрә аңардан соң да, аңардан алда да булган барлык Яһүд патшалары арасында аңа охшаган беркем дә булмады. 6 Ул Раббыга ябышты, Аңа иярүдән баш тартмады, ә Раббы Мусага кушкан әмерләрен үтәде. 7 Раббы аның белән иде, һәм ул кая гына барса да уңышлы булды; һәм ул Ассирия патшасына каршы чыкты һәм аңа хезмәт итмәде. 8 Ул филистиләрне Газага һәм аның чикләренә кадәр, сакчылар манарасыннан алып ныгытылган шәһәргә кадәр җиңде. 9 Хизкия патшаның дүртенче елында, ягъни Исраил патшасы Эла улы Хошеаның җиденче елында, Ассирия патшасы Шалманесер Самариягә каршы чыгып, аны камап алды. 10 Өч елдан соң алар аны басып алдылар: Хизәкыйянең алтынчы елында, ягъни Исраил патшасы Хошеаның тугызынчы елында, Самария яулап алынды. 11 Ашур патшасы Исраилне Ашурга күчерде һәм аларны Халахта, Гозан елгасы буендагы Хаборда һәм Мидия шәһәрләрендә урнаштырды. 12 Чөнки алар үзләренең Аллаһысы Раббының тавышына колак салмадылар, Аның килешүен һәм Раббының колы Муса кушканнарның барысын да боздылар, аларны тыңламадылар һәм үтәмәделәр.
1
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
13 Хизкия патшаның ундүртенче елында Ассирия патшасы Санхериб Яһуданың барлык ныгытылган шәһәрләренә һөҗүм итеп, аларны басып алды. 14 Яһүд патшасы Хизәкыйя Лахишка, Ассирия патшасына: «Мин гаепле булдым, минем янымнан кит, син миңа нәрсә йөкләсәң, шуны мин күтәрәм», – дип хәбәр җибәрде. Ашсирия патшасы Яһүд патшасы Хизәкыйягә өч йөз талант көмеш һәм утыз талант алтын билгеләде. 15 Хизкия аңа Раббы йортында һәм патша сарае хәзинәләрендә табылган барлык көмешне бирде. 16 Шул вакытта Хизәкия Раббы гыйбадәтханәсенең ишекләреннән һәм Яһүд патшасы Хизәкия каплаган баганалардан алтынны кисеп алып, Ассирия патшасына бирде. 17 Ассирия патшасы Тартанны, Рабсарисны һәм Рабшакны Лахиштан Иерусалимга каршы Хизәкыйя патшага зур гаскәр белән җибәрде. Алар Иерусалимга менеп җиткәч, тутыручы кыры юлындагы өске буаның суүткәргече янында туктадылар. 18 Алар патшаны чакыргач, сарай башлыгы Хилкия улы Элияким, кәгазьче Шебна һәм елчы Асаф улы Йоах аларның янына чыктылар. 19 Рабшак аларга болай диде: «Хезекиягә әйтегез: Бөек патша, Ассирия патшасы, болай ди: «Син нинди ышанычка таянасың?» 20 Син әйтәсең, ләкин алар буш сүзләр генә: «Сугыш өчен киңәшем һәм көчем бар», – дисең. Хәзер син кемгә таянасың, миңа каршы баш күтәрәсең? 21 Менә син бу сынган камышның таягына, Мисырга таянасың. Әгәр кеше аңа таянса, ул аның кулына кереп, аны тишәчәк. Мисыр патшасы фиргавен аңа таянган һәркемгә шулай ук. 22 Әмма сез миңа: «Без Раббы Аллаһыбызга ышанабыз», – дисәгез, Хизәкыйя аның биеклек урыннарын һәм корбан китерү урыннарын юкка чыгарган, ә Яһүдия белән Иерусалимга: «Сез Иерусалимдагы бу корбан китерү урыны алдында табыначаксыз», – дип әйткән түгелме соң? 23 Шуңа күрә, мин хәзер, үтенәм, минем хуҗам Ассирия патшасы белән килешү төзе, һәм мин сиңа ике мең ат бирермен, әгәр син аларга атлы кешеләр куя алсаң». 24 Ничек инде син минем хуҗамның иң кечкенә хезмәтчеләренең берсенең йөзен кире кагасың һәм арбалар һәм атлылар өчен Мисырга таянасың? 25 Мин хәзер бу җирне җимерергә Раббыдан башка килдемме? Раббы миңа: «Бу җиргә каршы чык та, аны җимер»,— диде. 26 Шунда Хилкия улы Элиаким, Шебна һәм Йоах Рабшакка болай диделәр: «Колларың белән сирия телендә сөйләш, без аны аңлыйбыз, һәм безнең белән яһүд телендә дивардагы халык колагында сөйләшмә». 27 Ләкин Рабшак аларга болай диде: «Хуҗам мине сезнең хуҗагызга һәм сезгә бу сүзләрне әйтергә җибәрдеме? Ул мине диварда утыручы кешеләргә, алар сезнең белән бергә үз тизәкләрен ашасыннар һәм үз сидекләрен эчсеннәр өчен җибәрдеме?» 28 Шуннан соң Рабшак торып басты һәм яһүдләр телендә каты тавыш белән кычкырды: «Бөек патшаның, Ассирия патшасының, сүзен тыңлагыз! 29 Патша болай ди: «Хизекия сезне алдамасын, чөнки ул сезне аның кулыннан коткара алмаячак. 30 Хизәкия сезне Раббыга өметләндермәсен һәм: «Раббы безне һичшиксез коткарачак, һәм бу шәһәр Ассирия патшасы кулына бирелмәячәк», – дип әйтмәсен. 31 Хизкиягә колак салмагыз, чөнки Ассирия патшасы болай ди: «Минем белән бүләк ясагыз һәм минем яныма чыгыгыз, аннары һәрберегез үз йөзем агачының җимешен һәм инҗир агачының җимешен ашагыз һәм һәрберегез үз чүлмәгеннән су эчегез. 32 Мин килеп, сезне үз җирегез кебек җиргә, иген һәм шәраб, икмәк һәм йөзем бакчалары, майлы зәйтүн һәм баллы җиргә алып киткәнчегә кадәр. Сез исән калачаксыз, үлмәячәксез. Хизәкыйя сезне: "Раббы безне коткарачак", - дип күндергәндә, аның сүзләрен тыңламагыз. 33 Халыкларның аллаларының берәрсе үз җирен Ассирия патшасы кулыннан коткардымы? 34 Хамат һәм Арпад илаһлары кайда? Сефарваим, Хена һәм Ива илаһлары кайда? Алар Самарияне минем кулымнан коткардылармы?
2
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
35 Илләрнең барлык илаһлары арасында кем үз илләрен минем кулымнан коткарды, шулай итеп Раббы Иерусалимны минем кулымнан коткарсын? 36 Әмма халык тынып калды һәм аңа бер сүз дә җавап бирмәде, чөнки патша: «Аңа җавап бирмәгез», – дип боерды. 37 Шуннан соң сарай башлыгы Хилкия улы Элияким, хатчы Шебна һәм хатчы Асаф улы Йоах киемнәре ертык килеш Хиския янына килеп, Рабшакның сүзләрен сөйләделәр. 2 Патшалар 19 1 Патша Хизкия моны ишеткәч, киемнәрен ертып, үзен чүбек киеп, Раббы йортына керде. 2 Ул йорт башлыгы Элиякимны, хатиб Шебнаны һәм руханиларның аксакалларын, өстенә кәләп киенеп, Амос улы Ишая пәйгамбәр янына җибәрде. 3 Алар аңа болай диделәр: «Хизәкия болай ди: «Бу көн – кайгы, шелтә һәм хурлык көне, чөнки балалар туачак, ләкин бала табарга көч юк». 4 Бәлки, Раббыгыз Аллаһы Тәгалә, Ассирия патшасы, үзенең хуҗасы, тере Аллаһыны хурларга җибәргән Рабшакның барлык сүзләрен ишетер һәм Раббыгыз ишеткән сүзләрне шелтәләр. Шуңа күрә калганнар өчен дога кылыгыз. 5 Шулай итеп, Хизкия патшаның хезмәтчеләре Ишая янына килделәр. 6 Ишая аларга болай диде: «Хуҗагызга болай дип әйтегез: Раббы болай ди: Ашур патшасының хезмәтчеләренең мине хурлаган сүзләреннән курыкмагыз». 7 Менә, Мин аңа җил җибәрәм, ул хәбәр ишетеп, үз җиренә кайтыр, һәм Мин аны үз җирендә кылыч белән үтерермен. 8 Шулай итеп, Рабшак кайтып килде һәм Ассирия патшасын Либнага каршы сугыша иде, чөнки ул аның Лахиштан киткәнен ишеткән иде. 9 Ул Эфиопия патшасы Тирхака турында: «Менә ул синең белән сугышырга чыкты», – дигән сүзләрне ишеткәч, Хизкиягә тагын хәбәрчеләр җибәрде һәм болай дип әйтте: 10 Яһүд патшасы Хизәкыйягә болай дип әйтегез: «Син ышанган Аллаһың: Иерусалим Ассирия патшасы кулына бирелмәячәк, дип сине алдамасын». 11 Менә, син Ассирия патшаларының барлык җирләрне җимереп, нәрсә эшләгәннәрен ишеттең. 12 Ата-бабаларым юк иткән халыкларның, мәсәлән, Гозан, Харан, Резеф һәм Теласардагы Едем балаларының аллалары коткардымы? 13 Хамат патшасы, Арпад патшасы, Сефарваим шәһәренең, Хена һәм Ива патшасы кайда? 14 Хизәкия хәбәрчеләрнең кулыннан килгән хатны алып укыды һәм Раббы йортына менеп, аны Раббы алдында җәйде. 15 Хизкия Раббы алдында дога кылды һәм болай диде: «Әй, Исраилнең Аллаһысы Раббы, керублар арасында яшәүче Син, җир йөзендәге барлык патшалыкларның бердәнбер Аллаһысы Син, күкне һәм җирне Син яраттың». 16 Ходай, колагыңны аска төшер һәм тыңла; Ходай, күзләреңне ач һәм кара; һәм тере Аллаһыны хурларга җибәргән Сеннахиримның сүзләрен тыңла. 17 Әйе, Раббым, Ассирия патшалары халыкларны һәм аларның җирләрен юк иттеләр, 18 Һәм аларның илаһларын утка ташладылар, чөнки алар илаһлар түгел, ә кеше кулы белән эшләнгән агач һәм таштан ясалган иде; шуңа күрә алар аларны юк иттеләр. 19 Шуңа күрә, әй Ходай, безнең Раббы, ялварам, безне аның кулыннан коткар, җир йөзендәге барлык патшалыклар да Син — бердәнбер Раббы Аллаһы икәнеңне белсеннәр. 20 Шунда Амос улы Ишая Хизекиягә болай дип хәбәр җибәрде: «Исраилнең Аллаһысы Раббы болай ди: Синең Ассирия патшасы Сеннахирим турында миңа дога кылганыңны Мин ишеттем». 21 Раббы аның турында болай диде: Сион кызы гыйффәтле кыз сине кимсетте һәм көлде; Иерусалим кызы сиңа карап башын чайкады.
3
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
22 Син кемне хурладың һәм кемне хурладың? Кемгә каршы тавышыңны күтәрдең һәм кемгә югарырак күзләреңне күтәрдең? Исраилнең Изгесенә каршы. 23 Хәбәрчеләрең аша син Раббыны хурладың һәм: «Мин күп санлы арбаларым белән тауларның иң биекләренә, Ливан кырыйларына мендем, аларның биек кедр агачларын һәм иң яхшы чыршы агачларын кисеп ташлармын, һәм мин аның чикләрендәге йортларга һәм аның Кармел урманына керермен»,— дидең. 24 Мин казып, чит җирләрнең суларын эчтем, һәм аякларым белән камалыштагы барлык елгаларны киптердем. 25 Син моны күптән түгел эшләгәнемне, борынгы заманнарда ничек билгеләгәнемне ишетмәдеңме? Хәзер мин аны тормышка ашырдым, син койма шәһәрләрне җимерек өемнәргә әйләндерәсең. 26 Шуңа күрә аларның халкы көчсез иде, алар курка һәм аптырашта калдылар; алар кыр үләне, яшел үлән, өй түбәләрендәге үлән, үсеп чыкканчы шиңгән иген кебек иделәр. 27 Әмма Мин синең яшәгән җиреңне дә, чыкканыңны да, кергәнеңне дә, миңа каршы ачуыңны да беләм. 28 Миңа каршы ачуың һәм шау-шуың колакларыма җиткәнгә күрә, мин синең борыныңа элгечемне, иреннәреңә йөгәнемне тыгып, сине килгән юлың белән кире кайтарырмын. 29 Сиңа билге булачак: сез быел үзеннән үскән үсемлекләрне ашарсыз, икенче елда аннан үскән үсемлекләрне ашарсыз, ә өченче елда чәчәрсез, урак урырсыз, йөзем бакчалары утыртырсыз һәм аларның җимешләрен ашарсыз. 30 Яһүд нәселеннән исән калганнар тагын аска таба тамыр җәячәкләр һәм өскә таба җимеш бирәчәкләр. 31 Иерусалимнан калганнар, Сион тавыннан исән калганнар чыгачак; моны Кодрәтләр Раббысының тырышлыгы эшләячәк. 32 Шуңа күрә Раббы Ассирия патшасы турында болай ди: «Ул бу шәһәргә кермәячәк, анда ук атмаячак, аның алдына калкан белән килмәячәк һәм аңа каршы дуал кормаячак». 33 Ул килгән юл белән кире кайтачак, һәм бу шәһәргә кермәячәк, ди Раббы. 34 Мин бу шәһәрне Үзем хакына һәм хезмәтчем Давыт хакына коткарырмын. 35 Шул төндә Раббы фәрештәсе чыгып, Ассирия гаскәрендә йөз сиксән биш мең кешене үтерде. Алар иртәнге якта торгач, барысы да үле мәетләр иде. 36 Шулай итеп, Ассирия патшасы Санхериб китеп, Ниневиягә кайтып китте һәм анда яшәде. 37 Ул үзенең алласы Нисрох йортында гыйбадәт кылганда, уллары Адраммелек белән Шарезер аны кылыч белән үтерделәр һәм Әрмәнстан җиренә качтылар. Аның урынына улы Асархаддон патша булды.
2 Елъязма 32:1-23 1 Бу вакыйгалардан һәм аның урнашуыннан соң, Ассирия патшасы Санхериб килеп, Яһүдиягә бәреп керде, ныгытылган шәһәрләрне яулап алып, аларны үзе өчен яулап алырга уйлады. 2 Хизкия Санхерибның килгәнен һәм Иерусалимга каршы сугышырга җыенганын күргәч, 3 Ул үзенең түрәләре һәм көчле гаскәрләре белән шәһәр читендәге чишмәләрнең суын туктату турында киңәшләште, һәм алар аңа ярдәм иттеләр. 4 Шуңа күрә күп кеше җыелды, алар барлык чишмәләрне һәм җир уртасыннан агып торган елганы туктаттылар һәм: «Ни өчен Ассирия патшалары килеп, күп су тапсыннар?» – диделәр. 5 Ул үзен ныгытты, җимерелгән барлык диварны торгызды, аны манараларга кадәр күтәрде, тышта тагын бер дивар төзеде, Давыт шәһәрендәге Миллоны төзәтте, күп итеп уклар һәм калканнар ясады. 6 Ул халык өстеннән хәрби җитәкчеләр куйды һәм аларны шәһәр капкасы янындагы урамга җыйды һәм аларга юатып болай диде:
4
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
7 Көчле һәм батыр булыгыз, Ассирия патшасыннан да, аның белән булган бөтен халыктан да курыкмагыз һәм куркакланмагыз, чөнки безнең белән булган көч аның белән булганнан да күбрәк. 8 Аның белән – кеше көче, ә безнең белән – безгә ярдәм итәчәк һәм сугышларыбызда катнашачак Аллаһыбыз Раббы. Халык Яһүд патшасы Хизәкыйянең сүзләренә таянды. 9 Шуннан соң, Ассирия патшасы Санхериб үзенең хезмәтчеләрен Иерусалимга җибәрде (ләкин үзе Лахиш шәһәрен камап алды), ул үзе белән бергә барлык гаскәрләрен алып, Яһуда патшасы Хизәкиягә һәм Иерусалимдагы барлык Яһуда халкына болай дип әйтте: 10 Ассирия патшасы Санхериб болай ди: «Сез Иерусалимда камалышта калырга нигә ышанасыз?» 11 Хизкия сезне ачлыктан һәм сусаудан үләргә күндермиме, әйдә: «Раббыбыз безне Ассирия патшасы кулыннан коткарачак», – дип? 12 Хизкия үзенең биек урыннарын һәм корбан китерү урыннарын юкка чыгарды һәм Яһүдия белән Иерусалимга: «Сез бер корбан китерү урыны алдында табыначаксыз һәм аның өстендә хуш исле май яндырачаксыз», – дип боерды түгелме соң? 13 Сез минем һәм минем ата-бабаларымның башка җирләрдә яшәүче барлык халыкка нәрсә эшләгәнен белмисезме? Шул җирләрдә яшәүче халыкларның илаһлары үз җирләрен минем кулымнан коткара алдымы? 14 Ата-бабаларым юк иткән халыкларның илаһлары арасында кем үз халкын минем кулымнан коткара алыр иде, сезнең Аллаһыгыз сезне минем кулымнан коткара алыр иде? 15 Шуңа күрә Хизәкыйя сезне алдамасын, бу юлдан яздырмасын һәм аңа ышанмасын. Чөнки бернинди халыкның яки патшалыкның да алласы үз халкын минем кулымнан һәм атабабаларым кулыннан коткара алмады. Сезнең Аллаһыгыз сезне минем кулымнан коткара алмасмы? 16 Аның хезмәтчеләре Раббы Аллаһыга һәм Аның хезмәтчесе Хизәкыйягә каршы тагын да күбрәк сөйләделәр. 17 Ул шулай ук Исраил Аллаһысы Раббыны хурлап, Аңа каршы болай дип хатлар язды: «Башка халыкларның илаһлары үз халкын минем кулымнан коткармаган кебек, Хизәкыйя Аллаһысы да үз халкын минем кулымнан коткармаячак». 18 Шуннан соң алар Иерусалим диварында торган халыкны куркытып, борчуга салырга, шәһәрне яулап алырга дип, яһүдләр телендә кычкырдылар. 19 Алар Иерусалим Аллаһысына каршы, җир йөзендәге халыкның кеше кулы белән ясалган илаһларына каршы сөйләгән кебек сөйләделәр. 20 Шуңа күрә Хизәкия патша һәм Амос улы Ишая пәйгамбәр күккә ялварып дога кылдылар. 21 Раббы фәрештә җибәрде, ул Ассирия патшасы лагерындагы барлык батырларны, җитәкчеләрне һәм гаскәр башлыкларын юк итте. Шуңа күрә ул оят белән үз җиренә кайтты. Ул үз алласының йортына кергәч, үз эченнән чыкканнар аны шунда кылыч белән үтерделәр. 22 Шулай итеп, Раббы Хизәкыйяне һәм Иерусалимда яшәүчеләрне Ассирия патшасы Сеннахирим кулыннан һәм башка барлык кешеләрнең кулыннан коткарды һәм аларны һәрьяктан җитәкләде. 23 Күпләр Иерусалимга Раббыга бүләкләр, ә Яһүд патшасы Хизәкыйягә бүләкләр китерделәр, шуңа күрә ул барлык халыклар алдында данланды.
Ишая 36-37 Ишая 36 1 Хизкия патшаның идарә итүенең ундүртенче елында, Ассирия патшасы Санхериб Яһуданың барлык ныгытылган шәһәрләренә һөҗүм итеп, аларны басып алды.
5
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
2 Ассирия патшасы Рабшакны Лахиштан Иерусалимга, Хизәкыйя патшага зур гаскәр белән җибәрде, һәм ул тутыручы кырына алып баручы юлдагы өске буаның суүткәргече янында туктады. 3 Шуннан соң аның янына йорт башлыгы Хилкия улы Элияким, хатчы Шебна һәм язучы Асаф улы Йоах килделәр. 4 Рабшак аларга болай диде: «Хезекиягә әйтегез: Бөек патша, Ашур патшасы болай ди: Син нинди ышанычка таянасың? 5 Син әйтәм, дисеңме, буш сүзләр генә, сугыш өчен киңәшем һәм көчем бар. Хәзер син кемгә таянасың, миңа каршы баш күтәрерлек? 6 Син бу сынган камыш таягына, Мисырга таянасың; әгәр кеше аңа таянса, ул аның кулына кереп, аны тишәчәк; Мисыр патшасы фиргавен аңа таянган һәркемгә шулай ук. 7 Әмма син миңа: «Без Раббы Аллаһыбызга ышанабыз», – дисәң, Хизәкыйя аның биек урыннарын һәм корбан китерү урыннарын алып ташлап, Яһүдия белән Иерусалимга: «Сез бу корбан китерү урыны алдында табыначаксыз», – дип әйтмәдеме? 8 Шуңа күрә хәзер, үтенәм, минем хуҗам Ассирия патшасы белән килешү төзегез, һәм мин сезгә ике мең ат бирермен, әгәр сез аларга атлы кешеләр куя алсагыз». 9 Ничек инде син минем хуҗамның иң кечкенә хезмәтчеләренең берсенең йөзен кире кагасың һәм арбалар һәм атлылар өчен Мисырга таянасың? 10 Ә мин хәзер бу җирне җимерергә Раббыдан башка килдемме? Раббы миңа: «Бу җиргә каршы чык та, аны җимер»,— диде. 11 Шуннан соң Элияким, Шебна һәм Йоах Рабшакка болай диделәр: «Колларың белән сирия телендә сөйләш, без аны аңлыйбыз, ә безнең белән яһүд телендә, дивардагы халык колагында сөйләшмә». 12 Ләкин Рабшак болай диде: «Хуҗам мине сезнең хуҗагызга һәм сезгә бу сүзләрне әйтергә җибәрдеме? Ул мине диварда утыручы кешеләргә, алар сезнең белән бергә үз тизәкләрен ашасыннар һәм үз сидекләрен эчсеннәр өчен җибәрдеме?» 13 Шуннан соң Рабшак торып басты һәм яһүдләр телендә каты тавыш белән кычкырды: «Бөек патшаның, Ассирия патшасының сүзләрен тыңлагыз!» 14 Патша болай ди: «Хизекия сезне алдамасын, чөнки ул сезне коткара алмаячак». 15 Хизәкия сезне Раббыга өметләндермәсен һәм: «Раббы безне коткарачак, бу шәһәр Ассирия патшасы кулына бирелмәячәк», – дип әйтмәсен. 16 Хизекиягә колак салмагыз, чөнки Ассирия патшасы болай ди: «Минем белән бүләк ясагыз һәм минем яныма чыгыгыз. Һәркем аның йөзем агачыннан, һәр инҗир агачыннан җимеш ашагыз һәм һәркем үз чүлмәгеннән су эчегез. 17 Мин килеп, сезне үз җирегез кебек җиргә, иген һәм шәраб җиренә, икмәк һәм йөзем бакчалары җиренә алып киткәнче. 18 Сак булыгыз, Хизәкыйя сезне: «Раббы безне коткарачак», – дип алдамасын. Халыкларның берәр илаһы үз җирен Ассирия патшасы кулыннан коткардымы? 19 Хамат һәм Арфад илаһлары кайда? Сефарваим илаһлары кайда? Алар Самарияне минем кулымнан коткардылармы? 20 Бу җирләрнең барлык илаһлары арасында кем үз җирләрен минем кулымнан коткарды, шулай итеп Раббы Иерусалимны минем кулымнан коткарсын? 21 Әмма алар тынып калдылар һәм аңа бер сүз дә җавап бирмәделәр, чөнки патша: «Аңа җавап бирмәгез», – дип боерды. 22 Шуннан соң сарай башлыгы Хилкия улы Элияким, хатчы Шебна һәм язучы Асаф улы Йоах киемнәре ертык килеш Хизәкия янына килеп, аңа Рабшакның сүзләрен сөйләделәр. Ишая 37 1 Патша Хизкия моны ишеткәч, киемнәрен ертып, үзен чүбек киеп, Раббы йортына керде.
6
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
2 Ул йорт башлыгы Элиякимны, язучы Шебнаны һәм руханиларның аксакалларын, өстенә кәләп кигән килеш, Амос улы Ишая пәйгамбәргә җибәрде. 3 Алар аңа болай диделәр: «Хизәкия болай ди: «Бу көн – кайгы, шелтә һәм хурлык көне, чөнки балалар туачак, ләкин бала табарга көч юк». 4 Бәлки, Раббыгыз Аллаһыгыз, Ассирия патшасы, үзенең хуҗасы, тере Аллаһыны хурларга җибәргән Рабшакның сүзләрен ишетер һәм Раббыгыз ишеткән сүзләрне шелтәләр. Шуңа күрә калганнар өчен дога кылыгыз. 5 Шулай итеп, Хизкия патшаның хезмәтчеләре Ишая янына килделәр. 6 Ишая аларга болай диде: «Хуҗагызга болай дип әйтегез: Раббы болай ди: Ашур патшасының хезмәтчеләренең мине хурлаган сүзләреннән курыкмагыз». 7 Менә, Мин аңа җил җибәрәм, ул хәбәр ишетеп, үз җиренә кайтыр, һәм Мин аны үз җирендә кылыч белән үтерермен. 8 Шулай итеп, Рабшак кайтып килде һәм Ассирия патшасын Либнага каршы сугыша иде. Ул аның Лахиштан китүен ишеткән иде. 9 Ул Эфиопия патшасы Тирхака турында: «Ул синең белән сугышырга чыкты», – дигән сүзләр ишеткәч, Хизәкыйягә хәбәрчеләр җибәрде һәм болай дип әйтте: 10 Яһүд патшасы Хизәкыйягә болай дип әйтегез: «Син ышанган Аллаһың: «Иерусалим Ассирия патшасы кулына бирелмәячәк», – дип сине алдамасын». 11 Менә, син Ассирия патшаларының барлык җирләрне җимереп, нәрсә эшләгәннәрен ишеттең, һәм син котылачаксыңмы? 12 Ата-бабаларым юк иткән халыкларның, Гозан, Харан, Резеф һәм Телассардагы Едем балаларының аллалары коткардымы? 13 Хамат патшасы, Арпад патшасы, Сефарваим, Хена һәм Ива шәһәрләренең патшасы кайда? 14 Хизәкия хәбәрчеләр кулыннан хатны алып укыды һәм Раббы йортына менеп, аны Раббы алдында җәйде. 15 Хизкия Раббыга дога кылып болай диде: 16 Әй, Кодрәтләр Ходайы, Исраил Аллаһысы, херубимнар арасында яшәүче Син, җир йөзендәге барлык патшалыкларның бердәнбер Аллаһысы Син. Син күкне һәм җирне яраттың. 17 Әй Раббым, колагыңны ач һәм тыңла; әй Раббым, күзләреңне ач һәм кара; һәм тере Аллаһыны хурларга җибәргән Сеннахиримның барлык сүзләрен тыңла. 18 Әйе, Раббым, Ассирия патшалары барлык халыкларны һәм аларның илләрен җимерделәр, 19 Һәм аларның илаһларын утка ташладылар, чөнки алар илаһлар түгел, ә кеше кулы белән эшләнгән агач һәм таштан ясалган иде; шуңа күрә алар аларны юк иттеләр. 20 Шуңа күрә, әй Ходай, безне аның кулыннан коткар, җир йөзендәге барлык патшалыклар да Син, бердәнбер Син икәнеңне белсеннәр. 21 Шунда Амос улы Ишая Хизекиягә болай дип хәбәр җибәрде: «Исраилнең Аллаһысы Раббы болай ди: Син миңа Ашур патшасы Сеннахирим турында дога кылгансың. 22 Раббы аның турында болай дигән: Сион кызы, гыйффәтле кыз, сине кимсетте һәм көлде; Иерусалим кызы сиңа карап башын чайкады. 23 Син кемне хурладың һәм кемне хурладың? Кемгә каршы тавышыңны күтәрдең һәм кемгә югарырак күзләреңне күтәрдең? Исраилнең Изгесенә каршы. 24 Син колларың аша Раббыны хурладың һәм: «Мин күп санлы арбаларым белән тауларның иң биеклегенә, Ливан кырыйларына мендем, аларның биек кедрларын һәм иң яхшы чыршыларын кисеп ташлармын, һәм аның иң биек чикләренә һәм Кармел урманына керермен»,— дидең. 25 Мин казып, су эчтем, һәм аякларым белән камалыштагы барлык елгаларны киптердем. 26 Син ишетмәдеңме, мин моны күптән түгел ничек эшләгәнемне; һәм аны борынгы заманнарда ничек урнаштырганымны? Хәзер мин аны тормышка ашырдым, син сакланган шәһәрләрне җимерек өемнәргә әйләндерәсең.
7
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
27 Шуңа күрә аларның халкы көчсез иде, алар курка һәм аптырашта калдылар: алар кыр үләне, яшел үлән, өй түбәләрендәге үлән, үсеп чыкканчы шиңгән иген кебек иделәр. 28 Әмма Мин синең яшәгән җиреңне дә, чыкканыңны да, кергәнеңне дә, миңа каршы ачуыңны да беләм. 29 Миңа каршы ачуың һәм шау-шуың колакларыма җиткәнгә күрә, мин синең борыныңа элгечемне, иреннәреңә йөгәнемне тыгып, сине килгән юлың белән кире кайтарырмын. 30 Сиңа билге булачак: бу елны үзе үскән үсемлекләрне ашарсыз, икенче елны шул үсемлектән үскән үсемлекләрне ашарсыз, өченче елны чәчәрсез, урак урырсыз, йөзем бакчалары утыртырсыз һәм җимешләрен ашарсыз. 31 Яһүд нәселеннән исән калганнар яңадан аска таба тамыр җәячәкләр һәм югарырак җимеш бирәчәкләр. 32 Иерусалимнан калганнар чыгачак, Сион тавыннан исән калганнар чыгачак; моны Ходай Тәгаләнең тырышлыгы эшләячәк. 33 Шуңа күрә Раббы Ассирия патшасы турында болай ди: «Ул бу шәһәргә кермәячәк, анда ук атмаячак, аның алдына калканнар белән килмәячәк, аның янына дөге куймаячак». 34 Ул килгән юл белән кире кайтачак, һәм бу шәһәргә кермәячәк, ди Раббы. 35 Мин бу шәһәрне Үзем хакына һәм колым Давыт хакына коткарырмын. 36 Шуннан соң Раббының фәрештәсе чыгып, Ассирия гаскәрендә йөз сиксән биш мең кешене үтерде. Алар иртәнге якта торгач, барысы да үле мәетләр иде. 37 Шулай итеп, Ассирия патшасы Санхериб китеп, Ниневиягә кайтып китте һәм анда яшәде. 38 Ул үзенең алласы Нисрох йортында гыйбадәт кылып торганда, аның уллары Адраммелек белән Шарезер аны кылыч белән үтерделәр һәм Әрмәнстан җиренә качтылар. Аның урынына аның улы Асархаддон патша булды.
Шигырьләр буенча шигырьләргә бүленеш Хизәкыйя, Исай, Сеннахирим һәм Рабшак турындагы тарихи хикәя Иске Васыятьнең өч төп урынында теркәлгән: 2 Патшалык 18–19 , Исай 36–37 һәм 2 Елъязма 32 . Король Джеймс тәрҗемәсеннән параллель өзекләргә туры килә торган шигырьләр буенча җентекле анализ , аннары төп сабаклар бирелгән. 1. Хизәкыйянең тугрылыгы һәм башлангыч реформалары 2 Патшалык 18:1–3 – Хизәкыйя 25 яшендә Яһүдиядә патшалык итә башлый һәм «Раббы күз алдында дөрес булганны эшли». 2 Патшалар 18:4 – Ул биеклекләрне юк итә, сыннарны вата, бакчаларны кисә һәм Муса ясаган бакыр еланны (Нехустан) вата, чөнки Исраил аңа хуш исле сумала яндыра башлаган иде. 2 Патшалар 18:5–7a – "Ул Исраил Аллаһысы Раббыга таянды; аннан соң Яһүдия патшалары арасында аңа охшаган беркем дә булмады..." Раббы аның белән, һәм ул кая гына барса да уңышлы була. 2 Патшалык 18:7b–8 – Ул Ассирия патшасына каршы күтәрелә (аңа хезмәт итүдән баш тарта) һәм филистиләрне Газага кадәр тар-мар итә. 2 Елъязма 32:1–8 – Сеннахиримның якынлашуын күреп, Хизәкыйя үзенең түрәләре белән Иерусалим читендәге су чыганакларын туктату турында киңәшләшә, диварлар һәм манаралар төзи, корал ясый һәм халыкны дәртләндерә: «Көчле һәм батыр булыгыз... Аның белән — тән кулы; ә безнең белән — безнең Аллаһыбыз Раббы, ул безгә ярдәм итәр һәм безнең сугышларда сугышыр» (2 Елъязма 32:7–8).
8
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
2. Самареянең җимерелүе һәм Ассириянең һөҗүме 2 Патшалык 18:9–12 – Хизәкыйянең 4 нче елында, Ассирия патшасы Салманассар Самарияне (Төньяк Исраил патшалыгы) камап ала, Хизәкыйянең 6 нчы елында аны яулап ала, чөнки Исраил "үз Аллаһысы Раббының тавышына колак салмаган". 2 Патшалар 18:13 / Ишагыйя 36:1 – Хизәкыйянең 14 нче елында Ассирия патшасы Сеннахирим Яһүдиянең барлык ныгытылган шәһәрләренә һөҗүм итә һәм аларны яулап ала. 2 Патшалык 18:14–16 – Курку мизгелендә Хизәкыйя Лахиштагы Сеннахиримга салым җибәрә һәм: «Мин гаепле булдым; миннән кире кайт; син миңа нәрсә салсаң, шуны мин күтәрермен», – ди. Ул 300 талант көмеш һәм 30 талант алтын түли, хәтта Раббы гыйбадәтханәсенең ишекләреннән һәм баганаларыннан алтынны да ала. 3. Рабшакның мыскыллаулары һәм психологик сугыш 2 Патшалар 18:17–18 / Ишагыйя 36:2–3 – Сеннахериб Лахиштан Тартанны, Рабсарларны һәм Рабшакны зур гаскәр белән Иерусалимга җибәрә. Алар өске буа суүткәргече янында торалар. Элияким, Шебна һәм Йоах аларны каршы алырга чыгалар. 2 Патшалык 18:19–21 / Ишагыйя 36:4–6 – Рабшак Сеннахиримның хәбәрен җиткерә: «Син нинди ышаныч белән ышанасың?» Ул Яһүдне Мисырга ышанганы өчен мыскыллый, Мисырны аңа таянган һәркемнең кулын тишәчәк «сынган камыш» дип атый. 2 Патшалык 18:22 / Ишагыйя 36:7 – Рабшак Хизәкыйянең дини реформаларын бозып күрсәтергә тырыша, Хизәкыйянең биеклек урыннарын һәм корбан китерү урыннарын юкка чыгарып, Аллаһыны рәнҗеткәнен әйтә. 2 Патшалар 18:23–25 / Ишагыйя 36:8–10 – Рабшак, Яһүдия аларга атлы кеше бирә алса, мыскыллап, 2000 ат тәкъдим итә. Аннары ул Ходай үзе аны Яһүдияне юк итәргә җибәргән дип әйтә: «Ходай миңа: «Бу җиргә каршы чык та, аны юк ит», – диде». 2 Патшалык 18:26 / Ишагыйя 36:11 – Элиаким, Шебна һәм Йоах рабшактан яһүдләр телендә (иврит телендә) түгел, ә сирия телендә (арамей телендә) сөйләшергә сорыйлар, дивардагы гади халык паникага бирелмәсен өчен. 2 Патшалык 18:27–35 / Ишагыйя 36:12–20 – Рабшак баш тарта, дивардагы кешеләргә яһүд телендә кычкыра. Ул аларны Хизәкыйягә Аллаһы аларны коткарачак дип вәгъдә биреп алдамаска өнди. Ул Хамат, Арпад, Сефарваим яки Самария илаһларының берсе дә үз җирләрен Ассириядән коткармаган дип мактана — шуңа күрә «илләрнең барлык илаһлары арасында кем соң алар үз илләрен минем кулымнан коткарган, Ходай Иерусалимны минем кулымнан коткарган?» (2 Патшалык 18:35). 2 Патшалар 18:36–37 / Ишагыйя 36:21–22 – Халык тын калды һәм аңа бер сүз дә җавап бирмәде, Хизәкыйя боерганча (“Аңа җавап бирмәгез”). Түрәләр киемнәре ертык килеш Хизәкыйя янына кайталар. 4. Хизәкыйя Ишаяны һәм Раббының беренче вәгъдәсен эзли 2 Патшалар 19:1–5 / Ишагыйя 37:1–5 – Хизәкыйя патша киемнәрен ертып, үзен капчык киеп, Раббы йортына керә һәм Элиякимне, Шебнаны һәм руханиларның өлкәннәрен Ишагыйя пәйгамбәр янына җибәрә . Алар болай диләр: «Бүген көн – бәла, шелтә һәм хурлык көне... шуңа күрә калганнар өчен дога кыл». 2 Патшалар 19:6–7 / Ишагыйя 37:6–7 – Ишагыйя Аллаһы сүзе белән җавап бирә: «Ассирия патшасы хезмәтчеләренең Мине хурлаган сүзләреннән курыкма. Менә, Мин аңа җил җибәрермен, һәм ул хәбәр ишетер һәм үз җиренә кайтыр; һәм Мин аны үз җирендә кылыч белән үтерермен».
9
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
5. Рабшакның көфер хаты һәм Хизәкыйянең догасы 2 Патшалык 19:8–13 / Ишагыйя 37:8–13 – Рабшак кайтып, Сеннахиримның Либнага каршы сугышканын күрә. Эфиопия патшасы Тиракимның аның белән сугышырга чыкканын ишеткәч, Сеннахирим Хизәкыйягә тагын хатлар җибәрә, анда Аллаһы Иерусалимны коткара алмаячагы турында кисәтә һәм җимерелгән халыкларны (Гозан, Харан, Резеф, Телассар) күрсәтә. 2 Патшалык 19:14 / Ишагыйя 37:14 – Хизәкыйя хәбәрчедән хат ала, укый, Раббы йортына менеп, аны Раббы алдында җәя . 2 Патшалар 19:15–19 / Ишагыйя 37:15–20 – Хизәкыйя дога кыла: «Әй, Исраил Аллаһысы Раббы, керублар арасында яшәүче Син, җир йөзендәге барлык патшалыкларның бердәнбер Аллаһысы... Әй, Раббым, колагыңны аска кара һәм тыңла; әй, Раббым, күзләреңне ач һәм кара; һәм тере Аллаһыны хурларга җибәргән Сеннахерибның сүзләрен тыңла». Ул Ассириянең башка халыкларны юк итүен таный, чөнки аларның илаһлары агач һәм таш кына булган һәм дога кыла: «Шуңа күрә, әй, Раббым, безнең Аллаһыбыз, ялварам, безне аның кулыннан коткар, җир йөзендәге барлык патшалыклар да Син Раббы Аллаһы икәнеңне белсеннәр». 6. Аллаһының Ишагыйя аша җавабы 2 Патшалык 19:20 / Ишагыйя 37:21–22 – Ишагыйя Хизәкыйягә болай дип хәбәр җибәрә: «Ассирия патшасы Сеннахирим турында миңа дога кылганыңны ишеттем». 2 Патшалар 19:21–28 / Ишагыйя 37:22–29 – ХОДАЙ Сеннахиримның горурлыгын шелтәли: «Кемне хурладың һәм кемне мыскыл иттең?... хәтта Исраилнең Изгесенә каршы да». Аллаһы Ассириянең җиңүләренә Аның илаһи ярдәме генә рөхсәт иткәнен билгеләп үтә ("Мин моны ничек эшләгәнемне күптән ишетмәдеңме?"). Сеннахиримның ачуы аркасында Аллаһы болай дип игълан итә: «Мин синең борыныңа элмәгемне, иреннәреңә йөгәнемне тыгырмын, һәм сине килгән юлың белән кире кайтарырмын». 2 Патшалык 19:29–31 / Ишагыйя 37:30–32 – Аллаһы Яһүдиягә исән калу һәм үсеш билгесе бирә: Яһүдия йортының калдыгы яңадан аска таба тамыр җәячәк һәм өскә таба җимеш бирәчәк. 2 Патшалык 19:32–34 / Ишагыйя 37:33–35 – Аллаһы Ассирия патшасы турында вәгъдә бирә: «Ул бу шәһәргә кермәячәк, анда ук атмаячак, аның алдына калкан белән килмәячәк, аңа каршы яр куймаячак... Чөнки Мин бу шәһәрне Үзем хакына һәм хезмәтчем Давыт хакына коткарырмын». 7. Илаһи катнашу һәм Сеннахерибның җимерелүе 2 Патшалар 19:35 / Ишагыйя 37:36 / 2 Елъязма 32:21 – Шул ук төнне Ходай фәрештәсе чыгып, Ассирия лагеренда 185 000 кешене үтерә . Кешеләр иртән иртүк торгач, «карагыз, алар барысы да үле мәетләр иде». 2 Патшалар 19:36 / Ишагыйя 37:37 – Сеннахериб китә, Ниневиягә кайта һәм анда яши. 2 Патшалык 19:37 / Ишагыйя 37:38 / 2 Елъязма 32:21 – Сеннахериб үз алласы Нисрох йортында гыйбадәт кылганда, аның уллары Адраммелек һәм Шарезер аны кылыч белән үтерәләр һәм Әрмәнстан җиренә качалар. Аның урынына улы Асархаддон патшалык итә.
Хикәядән төп сабаклар Кешелек килешүе һәм Илаһи коткару арасындагы аерма Башта Хизәкыйя гыйбадәтханәдән алтын тартып алып, Сеннахиримны сатып алырга тырышкан (2 Патшалык 18:14–16), ләкин Ассирия барыбер тулысынча яулап алу өчен кире 10
Раббының кодрәтле фәрештәсе Иерусалимны яклый
кайткан. Аллаһының дошманына мөрәҗәгать итү сирәк кенә нәтиҗә бирә; мәңгелек тынычлык Хизәкыйя көмешкә таянудан туктап, тулысынча дога кылырга күчкәч кенә килгән. Рухи ышаныч белән берлектә гамәли әзерлек Камалыш башланганчы, Хизәкыйя су белән тәэмин итүне туктатты, диварларны ныгытты һәм саклану чараларын оештырды (2 Елъ. 32:2–5). Аллаһыга ышану гамәли җаваплылыкны санга сукмау дигәнне аңлатмый, ләкин Хизәкыйя үзенең ныгытмаларына түгел, ә Кодрәт Иясенә тулысынча ышанган. Мыскыллау һәм алдауга каршы рухи аерма Рабшак психологик тактика кулланган — Изге Язмаларны бозып күрсәткән, курку тараткан, Аллаһының көчен шик астына куйган һәм җитәкчелекне халыктан аерырга тырышкан (2 Патшалык 18:22, 28–35). Хизәкыйянең «Аңа җавап бирмәгез» дигән боерыгы, мыскыллау белән бәхәсләшмәүнең акыллылыгын күрсәтә, киресенчә, мәсьәләне турыдан-туры Аллаһыга җиткерүне сайларга. Безнең проблемаларыбызны Раббы алдында тарату Хизәкыйя Сеннахиримның куркыныч хатын алгач, аны турыдан-туры гыйбадәтханәгә алып барган һәм «Ходай алдында җәйгән» (2 Патшалык 19:14). Бу дога өчен үрнәк булып тора: сизелерлек янауларны, куркуларны һәм борчылуларны турыдан-туры Аллаһы хозурына алып барып, аларны Аның алдында ачык итеп күрсәтү. Догада иң югары өстенлек буларак Аллаһының даны Хизәкыйя шәхси исән калу өчен генә дога кылмаган; ул Аллаһыдан "җир йөзендәге барлык патшалыклар да Син Ходай, бердәнбер Син икәнеңне белсеннәр" дип дога кылган (2 Патшалык 19:19). Аллаһы хөрмәтенә юнәлтелгән догалар Аның ихтыяры белән тыгыз туры килә. Кеше горурлыгы vs. Аллаһы хакимлеге Сеннахериб үзенең хәрби җиңүләренең үз көче нәтиҗәсе дип саный иде (2 Патшалык 19:23– 24). Аллаһы аңа үзенең Аллаһының гомуми планында бары тик корал гына булуын искә төшерде (2 Патшалык 19:25–28). Аллаһы тәкәбберләргә каршы тора, һәм бернинди дөньяви көч тә Аның бөек ниятләренә каршы тора алмый.
11