4 китоби Маккабиҳо -уми
МУҚАДДИМА Ин китоб мисли як садои даҳшатноки раъд аст, ки аз даҳшатҳои тиранияи қадим садо медиҳад. Ин бобест, ки дар бораи таъқиботи Антиох, золими Сурия, ки баъзеҳо ӯро Эпифан, девона меномиданд. Таърихи Рими асрҳои аввал ду чунин золимро сабт мекунад дигаре Калигула, девонаи дуюми олиҷаноб. Шакли ин навиштан шакли нутқ аст. Пас аз ин баландшавӣ ва пастшавии нутқ бодиққат муайян карда шудааст; Далелҳои он чунон харобкунанда аст; Мантиқи он чунон бемаънӣ аст; он қадар амиқ аст тафаккури он чунон сард аст, ки он ба сифати намунаи фасењтарин сухан љой мегирад. Мавзӯи асосӣ - Далерӣ. Нависанда бо изҳори ҳаяҷонангези фалсафаи илҳомбахш оғоз мекунад. Мо мехоҳем, ки ин асри бистумро ҳамчун асри ақл тасаввур кунем ва онро бо асри афсонаҳо муқоиса кунем - аммо навиштаҷоти монанди ин як чолиш барои чунин фарзия аст. Мо нависандаеро меёбем, ки эҳтимол ба асри як пеш аз эраи насронӣ тааллуқ дошта бошад, дар он фалсафаи дақиқи Ақлро баён мекунад, ки имрӯз ҳам мисли ду ҳазор сол пеш тавоно аст. Мушоҳидаҳо дар утоқҳои шиканҷа бефосила аст. Ба гӯшҳои муосири мо, ки ба чизҳои нармтар мувофиқанд, он даҳшатнок аст. Тафсилоти шиканҷаҳои пай дар пай (асбобҳои инквизитсияи испаниро пас аз садсолаҳо пешниҳод мекунанд) ба таври ҳайратангез ба завқи мо таҳия шудаанд. Хатто ба вучуд омадани характерхои стоиконаи Пирамард, Хафт бародар ва Модар барои нарм кардани вахшиёнае, ки ин суханвар Далерро ба худ меандозад, чизе намерасонад. Падарони бостонии калисои насронӣ ин китобро (аз тарҷумаи суриёӣ дар даст дорем) ҳамчун асари дорои арзишҳои баланди ахлоқӣ ва таълимотӣ бодиққат ҳифз кардаанд ва бешак, он барои бисёре аз шаҳидони насронии ибтидоӣ ошно буд, ки бо мутолиаи он ба майдони шаҳодат бедор шуда буданд. БОБИ 1 Нақшаи фалсафа аз замонҳои қадим дар бораи Сабаби илҳомбахш. Тамаддун ҳеҷ гоҳ ба андешаи олӣ ноил нашудааст. Муҳокимаи «Таъқибот». Ояти 48 тамоми фалсафаи инсониятро чамъбаст мекунад. 1 Дараҷаи фалсафӣ ин саволест, ки ман пешниҳод мекунам, ки муҳокима кунам, яъне оё Ақли илҳомбахш ҳокими олӣ бар ҳавасҳо аст; ва ба фалсафаи он ман ба таври ҷиддӣ таваҷҷуҳи ҷиддии шумо хоҳам кард. 2 Зеро на танҳо мавзӯъ ба таври умум ҳамчун як шохаи дониш зарур аст, балки он ҳамду санои бузургтарини
фазилатҳоро дар бар мегирад, ки ман бо он худдорӣ карданро дар назар дорам. 3 Яъне: агар ақл собит шавад, ки нафсҳои носолим, пурхӯрӣ ва шаҳватро идора мекунад, инчунин бар нафсҳо, ба монанди бадхоҳӣ, мухолифи адолат ва бар мухолифи мардонагӣ, яъне хашму дард ва тарс ҳокими он аст. 4 Аммо, шояд баъзеҳо бипурсанд, ки агар Ақл ҳокими ҳавасҳо бошад, чаро фаромӯшӣ ва нодониро идора намекунад? максади онхо масхара кардан аст. 5 Посух ин аст, ки ақл ҳокими нуқсонҳое аст, ки дар худи ақл аст, балки бар ҳавасҳо ё нуқсонҳои ахлоқӣ, ки бар адолат ва мардонагӣ ва таҳаммул ва доварӣ мухолиф аст; ва амали он дар мавриди онҳо нест кардани ҳавасҳо нест, балки имкон медиҳад, ки ба онҳо бомуваффақият муқобилат кунем. 6 Ман метавонам мисолҳои зиёдеро аз сарчашмаҳои гуногун оварда метавонам, ки дар он ақл соҳиби ҳавасҳоро собит кардааст, аммо беҳтарин мисоле, ки ман метавонам овард, рафтори неки касонест, ки ба хотири некӣ мурданд Элъозор ва Ҳафт бародару Модар. 7 Зеро ки ҳама бо нафрати худ нисбат ба дардҳо, ҳа, ҳатто то мамот, исбот карданд, ки хирад аз ҳавасҳо болотар аст. 8 Ман метавонам дар ин ҷо ба васфи фазилатҳои онҳо васеътар гӯям, ки онҳо, мардони Модар, ки дар ин рӯз мемиранд, мо барои дӯст доштани зебоии ахлоқӣ ва некӣ ҷашн мегирем, балки ман мехоҳам онҳоро ба шарафҳое, ки ба даст овардаанд, табрик намоям. 9 Зеро мафтунй аз далерй ва устувории онхо на танхо дар тамоми чахон, балки худи чаллодони онхо хис карда, онхоро муаллифи суикасди зулму истибдод, ки миллати мо дар зери он буд, гардонд, бо сабру токати худ золимро маглуб менамуданд, то ки ба воситаи онхо мамлакати онхо пок гардид. 10 Аммо ман ҳоло фурсат меёбам, ки пас аз он ки мо бо назарияи умумӣ сар кардем, дар ин бора сухан ронам, чунон ки одат дорам, ва баъд ба достони онҳо идома дода, Худои ҳакимро ҳамду сано хоҳам гуфт. 11 Пас, пурсиши мо ин аст, ки оё Ақл бар ҳавасҳо бартарӣ дорад? 12 Аммо мо бояд муайян кунем, ки Ақл чист ва ҳавас чист ва чанд шаклҳои ҳавас вуҷуд дорад ва оё Ақл бар ҳамаи онҳо болотар аст. 13 Сабаберо, ки ман ақл медонам, ки бо андешаи равшан зиндагии ҳикматро афзалтар медонад. 14 Ҳикматро ман донистани чизҳои илоҳӣ ва инсонӣ ва сабабҳои онҳо мешуморам. 15 Инро ман фарҳанге медонам, ки аз рӯи шариат ба даст оварда шудааст, ки мо ба воситаи он чизҳои Худоро бо эҳтиром меомӯзем ва ба манфиати дунявии худ чизҳои одамиро меомӯзем. 16 Акнун ҳикмат дар шаклҳои доварӣ ва адолат, ва далерӣ ва фурӯтанӣ зоҳир мешавад. 17 Аммо доварӣ ё худдорӣ он чизест, ки дар ҳамаи онҳо ҳукмфармост, зеро дар ҳақиқат ба воситаи он ақл қудрати худро бар ҳавасҳо тасдиқ мекунад. 18 Аммо аз ҳавасҳо ду сарчашмаи фарогир, яъне лаззат ва дард вуҷуд дорад ва ё аслан ба рӯҳ ва ҳам ба ҷисм тааллуқ доранд. 19 Ва дар мавриди ҳаловат ва ҳам дард ҳолатҳои зиёде мавҷуданд, ки ҳавасҳо пайдарпайии муайян доранд.