Sundanese - The Letter of Aristeas

SuratAristeas

BUBUKA

DinasuratAristeas,salahsahijipamulihananupaling pentingsarengkunodinakumpulanieu,urangparantos ngalangkunganperjalanananujauhtiAdamsarengHawa, jauhtiBanjirTulisanieunampilkeuntontonanrésiliénsi umatmanusa,anuparantosngeusiandeuiBumi,kalayan bangsa-bangsaanukuatanuhirupdinakaagungansareng kaéndahan

Anjeunbakalmacadidieungeunaanbibliofilhébatanu munggaran--PtolemyPhiladelphusAnjeunnahoyong ngumpulkeun"sadayabukudidunya"kaperpustakaanna diAlexandria.Tungtungna,dinakarepnapikeun ngamankeunhijikaryahébat--HukumYahudi--anjeunna ngajual100000tawananpikeunbukuétaIeupanginten hargapangluhurnaanukantosdibayarpikeunhijikarya. Étanampilkeunalesananuteubiasapikeunahir PangtawananAgung

KajadiandinanarasiieulumangsungnalikaRatuArsinoe anukasohormasihkénéhhirup,anupupustaun270SM. Tanggalpastinatulisanieuteuacanpasti.

Rinciankahirupankaraton,diskusingeunaanmasalah sosialjamanharitatéhkacidapikaresepeunturjelasna. Mangrupahijipamanggihananuanéhdinajamankiwari ningalirajajeungsémah-sémahnamaéntanyajawabnalika pésta

Strukturkaryaanunyerepieunyaétasapertoskieu: 1DedikasibukuieukaPhilocrates

2Tindakanawal:

(a)UsulantiPustakawanpikeunngabébaskeuntawanan Yahudikucaraditukerkeunkubuku

(b)Émansipasi

(c)SuratPhiladelphuskaEleazar.

(d)Waleranana

(e)Ngaran-ngaranpanitiaanuditunjukpikeun narjamahkeunbukuéta.

3Pedaranngeunaanhadiahkarajaan: (a)Méja(pangintenparabotanupalingrumitanukantos diproduksi).

(b)Nuséjénnanampilkeun 4PedaranYerusalem (a)Kuil(sarengsistemsalurancai).

(b)Upacarana

(c)Bénténgna (d)Kotaéta.

(e)Padésaan

5PamitanEleazar

6.PanjelasanEleazarngeunaanhukum(ieumangrupikeun hikmahanujero)

7Resepsi

8.Pesta(72patarosansarengjawaban).

9TarjamahanKitabéta

BAB1

DinamangsaPangbuwanganYahudidiMesir,Ptolemy Philadelphusngungkabkeundirinasalakubibliofilhébat anumunggaranAnjeunnahoyongngagaduhansadaya bukudidunyadiperpustakaanna;pikeunkéngingkeun HukumMusaanjeunnanawiskeunpikeunngadagangkeun 100000tawananpikeunpadamelanétabaringagorowok, "Étamangrupikeunberkahanualit!"

1Kusababkuringparantosngumpulkeunbahanpikeun sajarahanuteuhilapngeunaankunjungankuringka EleazarImamAgungurangYahudi,sarengkusababanjeun, Philocrates,sababanjeunhenteukaleungitankasempetan pikeunngingetkeunkuring,parantosnyimpenseueurhal nalikanampilaporanngeunaanmotifsarengtujuanmisi kuring,kuringparantosnyobianngajelaskeunmasalahieu sacarajelaspikeunanjeun,sababkuringsadaryénanjeun gaduhcintaalamikanadiajar,kualitasanumangrupikeun milikpangluhurnamanusa--terus-terusannyobian 'nambahkeunkanastokpangaweruhsarengkameunangan' nahangalangkungandiajarsajarahatanapikucaraleresleresngiringankajadianétasorangan

2Kucarakieu,kucaranyokotunsur-unsuranupangmulya kanadirina,jiwadiadegkeundinakasucian,sarengsaatos netepkeuntujuananakanatakwa,tujuananupangmulya tinasadayana,étangagunakeunieusalakupituduhanuteu tiasalepatsarengkukitunakéngingkeuntujuananupasti.

3Kadeudeuhabdikananyuprihélmuagamaanungarah abdipikeunngalakukeunutusankalalakianuparantosabdi sebatkeun,anudihormatpisankuwarganagaranasareng kuanusanés,bohkusababkautamaananasareng kaagunganana,sarenganugaduhdokuménanupaling berhargapikeunurangYahudidinagaranasarengdinagri deungeunpikeuninterpretasihukumilahi,sababhukumhukumnaditulisdinaperkamenkulitnganggoaksara Yahudi.

4Dutaieuteraskuringlaksanakeunkalayansumanget, saatosmimitinamendakankasempetanpikeunngabelaraja atasnamaparatawananYahudianuparantosdiangkutti YudeakaMesirkuramanaraja,nalikaanjeunnamimiti ngawasakotaieusarengnalukkeuntanahMesir

5Mangpaatpisanupamikuringnyaritakeuncaritaieuka anjeunogé,kumargikuringyakinyénanjeun,kalayan sikepanjeunkanakasuciansarengsimpatianjeunkajalmajalmaanuhirupsaluyusarenghukumsuci,bakallangkung gampilngadangukeunlaporananubadékuringsebatkeun,

kumargianjeunnyaliranembesumpingkakamitipuloieu sarengpanasaranhoyongngadangukeunsagalahalanu condongngawangunjiwa

6Dinahijikasempetananukapungkurogé,kuring ngintunkeuncatetanngeunaanfakta-faktaanukuringpikir pantesdicaritakeunngeunaanrasYahudi,--catetananu kuringkéngingkeuntiimam-imamluhuranupaling terpelajarditanahMesiranupalingterpelajar.

7Kusababanjeunhoyongpisankéngingkeunélmu ngeunaanhal-halanutiasamangpaatpikeunpikiran, kuringngarasaétakawajibankuringpikeunnepikeunka anjeunsadayainpormasianuayadinakakawasaankuring 8Simkuringkedahngaraoskawajibananusamika sadayanaanugaduhsipatanusami,tapisimkuring ngaraosétakhususnakaanjeunkumargianjeungaduhcitacitaanumulya,sarengkumargianjeunsanésnganukur dulursimkuringdinakarakter,teukirangtidinagetih,tapi ogéngahijisarengsimkuringdinangudagkahadéan

9Sababbohkasenangananuasalnatinaemasatawa barang-barangséjénanudihargaankupikirananudéétteu mérémangpaatanusaruajeungngudagbudayajeung diajaranuurangusahakeunpikeunngamankeunana.

10Tapisupayateungabosenkeunanjeunkububukaanu panjangteuing,kuringbarislangsungnerangkeuninti caritakuring.

11DemetriustiPhalerum,présidénperpustakaanraja, nampisajumlahageungartos,pikeuntujuanngumpulkeun, sabisa-bisa,sadayabukudidunya.

12Kucarameulijeungnyalin,anjeunnangalaksanakeun, kalawankamampuhnaanupangsaéna,tujuanraja

13Dinahijikasempetannalikaabdiayadidinya,anjeunna ditanya,Sabaraharébubukuanuayadiperpustakaan?teras anjeunnangawaler,'Leuwihtiduaratusrébu,duhraja, sarengabdibakalnarékahandinawaktosanucaketpikeun ngumpulkeunsésanaogé,supadostotallimaratusrébu tiasakahontalAbdidibéjaanyénhukum-hukumYahudi pantesditranskripsisarengpantesayadiperpustakaan anjeun!

14'Naonanungahalangananjeunngalakukeunieu?'walon raja.'Sadayaanudiperyogikeunparantosdiserahkeunka anjeun!'

15'Étakedahditarjamahkeun,'walonDemetrius'sababdi nagaraurangYahudiaranjeunnanganggoalfabétanuanéh (sapertosurangMesirogégaduhbentukhurupanukhusus) sarengnyariosdialekanuanéh

16MaranéhnasakudunangagunakeunbasaSiria,tapilain kitu;basamaranéhnabédapisan

17Sarengrajanalikaanjeunnangartossadayakanyataan kasuséta,anjeunnamaréntahkeunsuratdituliskaImam AgungYahudisupadostujuanana(anuparantos dijelaskeun)tiasadilaksanakeun

18Mikiryénwaktunaparantossumpingpikeunngadesek paménta,anuseringkuringajukankaSosibiustiTarentum sarengAndreas,kapalapengawal,pikeunpembebasan urangYahudianuparantosdiangkuttiYudeakuramana raja--sababnalikakukombinasinasibanusaésareng kawanianjeunnaparantosngalaksanakeunserangannaka sakumnadistrikCoele-SuriahsarengPhoeniciakalayan suksés,dinaprosésmenerornagaraétakanapanaklukan, anjeunnangangkutsababarahamusuhnasarenganu sanésnaditawan

19Jumlahjalma-jalmaanudiangkutkuanjeunnatinagara urangYahudikaMesirteukurangtisaratusrébu.

20Tiantaraétatilupuluhrébuprajuritpilihandibekelan pakarang,tuluyditempatkeundigarnisun-garnisundi daérah-daérahpadésaan.

21(Sarengsateuacanwaktosieuseueurpisanurang YahudianusumpingkaMesirsarengurangPersia,sareng dinawaktosanusateuacannaayadeuianudikirimkaMesir pikeunngabantosanPsammetichusdinakampanyena ngalawanrajaurangEtiopiaTapiieuteuayaanusapertos seueurnatawanananudiangkutkuPtolemyputraLagus)

22Sapertosanuparantoskuringcarioskeun,Ptolemymilih anupangsaénadiantaraieu,lalaki-lalakianuayadina puncakkahirupansarengkasohorkukawani,teras mempersenjataiaranjeunna,tapiseueuranusanés,jalmajalmaanuparantossepuhteuingatanapingorateuing pikeuntujuanieu,sarengawéwéogé,anjeunnajanten budakbeulian,sanéshartosnaanjeunnahoyong ngalakukeunieukukahoyongnanyalira,tapianjeunna kapaksakuprajuritnaanungakuaranjeunnasalakuhadiah pikeunjasaanuparantosaranjeunnalaksanakeundina perang.

23Sapertosanuparantosdijelaskeun,saatoskéngingkeun kasempetanpikeunngamankeunkabébasanaranjeunna, kuringnyarioskarajakuargumén-arguménieu.'Ulah urangteumasukakalsahingganganteptindakanurang ngabohongkeunkecap-kecapurang'

24Kusababhukumanuuranghoyongteunganukur ditranskripsikeuntapiogéditarjamahkeunmiliksakumna rasYahudi,naonalesananutiasaurangmendakanpikeun utusanurangsedengkeunjumlahanuageungsapertoskitu tetepayadinakaayaanperbudakandikarajaananjeun?

25Kalayankasampurnaansarengkabeungharanwelasasih Gusti,bébaskeunjalmi-jalmianuditawandina beungkeutananusangsarasapertoskitu,kumargisapertos anuparantoskuringusahakeunpikeunmendakan,Gusti anumasihanhukumkaaranjeunnanyaétaGustianu ngajagakarajaanGusti

26AranjeunnanyembahkaGustianusamiGustisareng NuNyiptakeunAlamSemesta,sapertossadayamanusa sanésna,sapertosurangsorangan,ohraja,sanaosurang nyebatanjeunnakunamianubéda,sapertosZeus1atanapi Dis.

27Ngaranieudipasihkeunkaanjeunnakukaruhunurang anumunggaran,pikeunnandakeunyénAnjeunna,anu ngalangkunganAnjeunnasagalahaldipaparinkahirupan sarengjantenaya,tangtosnanyaétaNuNumpaksareng GustiAlamSemesta.

28Jadikeuncontokasakumnaumatmanusadinahal kamurahanhatékucarangaleupaskeunjalma-jalmaanu ditawan

29Saatossakedap,nalikakuringngado'akalayantuluska GustisupadosAnjeunnangabingbingpikiranrajasupados sadayatawanantiasadibébaskeun--(sababumatmanusa, salakuciptaanGusti,dipangaruhansarengdipangaruhanku Anjeunna

30Kukituna,kurupa-rupadoa,abdinenedakaMantenna anungawasahate,supadosrajakersangabulkeun pamundutabdi

31Sababkuringbogaharepananugedengeunaan kasalametanjalma-jalmaétakumargikuringyakinyén Gustibakalngabulkeundoakuring

32Sababnalikajalma-jalmaanuniatnamurni ngarencanakeunhijitindakanpikeunkapentingan kabeneransarengngalaksanakeunamalanumulya,Gusti NuMahaKawasabakalmawausahasarengtujuananakana masalahanusuksés)--rajangangkatsirahnaterasningali kakuringkalayanrarayanuriangnaros,'Sabaraharébu anuanjeunpikirjumlahnabakalaya?'

33Andreas,anunangtungdidinya,ngawaler,"Leuwih saeutiktisaratusrebu"

34'Étatéhngansaukurberkahleutik,'saurraja,'anu dipéntakuAristeastiurang!'

35TerasSosibiussarengsababarahajalmianuayadidinya nyarios,'Muhun,tapiétabakaljantenpangajénanupantes pikeunkaagungananjeunupamianjeunnawiskeunhak pilihjalma-jalmaieusalakutindakanbaktikaGustianu MahaAgung.'

36AnjeunparantosdihormatpisankuGustiNuMaha Kawasasarengdiluhurkeundiluhursadayakaruhunanjeun dinakamulyaansarengétapantesupamianjeunkedah masihankaAnjeunnakurbansukuranupangageungnadina kakawasaananjeun

37Anjeunnakacidabungahnakuargumén-arguménieu, tuluymaréntahkeunpikeunnambahangajiprajuritku jumlahduitpanebusan,mayarduapuluhdrachmaekanu boganapikeununggalbudak,ngaluarkeunparéntahumum, sartangadaptarkeunparatawanan

38Anjeunnanunjukkeunsumangetanupangageungnadina bisniséta,sababGustianuparantosngalaksanakeuntujuan urangsacaragemblengsarengmaksaanjeunnapikeun nebushenteunganukurjalma-jalmaanusumpingkaMesir sarengtentararamanatapiogésahawaéanuparantos sumpingsateuacanwaktosétaatanapianuengkénadibawa kakarajaan

39Anjeunnadibéjaanyénduittebusanbakalngaleuwihan opatratustalenta

40Jiganabakalayamangpaatnapikeunnyelapkeunsalinan putusanéta,sababkucarakieukaagunganraja,anudibéré kakawasaankuGustipikeunnyalametkeunjalmaréaanu sakitulobana,bakallangkungjelassarenglangkung katingali.

41Dekritrajakieu:'Sadayaanungajabatditentararamana kamidinakampanyengalawanSiriasarengFenisiasareng dinaserangankanagaraurangYahudisarengjantenmilik tawananYahuditerasmawaaranjeunnadeuikakota AlexandriasarengtanahMesiratanapingajualaranjeunna kabatur-sarengsapertoskitutawanananuayaditanah kamisateuacanwaktosétaatanapidibawakadieusaatosna -sadayaanugaduhtawanansapertoskitudiwajibkeun pikeunngabébaskeunaranjeunnaayeuna,nampiduapuluh drachmaeperjalmisalakuartostebusan

42Paraprajuritbakalnampiieuartossalakuhadiahanu ditambahkeunkanagajihna,anusanésnatinakasraja.

43Kamimikiryénétangalawankahoyongramanasareng ngalawansagalakapatutanyénaranjeunnakedahditawan sarengkarusakantanahnasarengtransportasiurangYahudi kaMesirmangrupikeuntindakanmiliteranuteutanggung jawab.

44Barangrampasananumuragkaprajurit-prajuritdi medanperangétatéhsakabéhbarangrampasananu sakudunadirebutkumaranéhna.

45Saliantiéta,ngalakukeunperbudakankarahayatogé mangrupatindakanketidakadilananumutlak

46Kukituna,kumargiurangparantosdiakuyénurang biasamasihankaadilankasadayajalmisarengkhususnaka jalmi-jalmianuteuadildinakaayaanperbudakan,sareng kumargiurangnarékahanpikeunngalakukeunsacaraadil kasadayajalminumutkeunpaméntakaadilansareng katakwaan,urangparantosmutuskeun,ngeunaanjalmijalmiYahudianuayadinakaayaanperbudakandimana waébagiantinakakawasaanurang,yénjalmi-jalmianu gaduhnakedahnampijumlahartosanuditetepkeunsareng ngabébaskeunaranjeunnasarengyénteuayajalmianu kedahnunjukkeuntelatdinangalaksanakeunkawajibanana 47Dinatiludintensaatosmedalnaparéntahieu, aranjeunnakedahngadameldaptarbudakpikeunpara perwiraanuditunjukpikeunngalaksanakeunwasiatkami, sarenglangsungngaluarkeunjalmi-jalmitawanan

48Sababurangnganggapyénétabakalnguntungkeun pikeunurangsarengpikeunurusanurangupamimasalah ieukedahdirengsekeun

49Sahawaéanureseptiasamasihaninpormasingeunaan sahawaéanuhenteunurutkanaparéntahéta,kalayan syaratupamiétalalakikabuktiankaliruanjeunnabakal jantenbudakna;nanging,hartabandanabakaldiserahkeun kakaskarajaan

50Nalikaétaparéntahdibawapikeundibacakeunkaraja pikeundisatujuan,étangandungsadayakatangtuananu sanéskecualifrasa'tawanananuayaditanahétasateuacan waktosétaatanapidibawakadieusaatosna,'sarengdina kaagungansarengkajembaranhaténarajangalebetkeun klausaieusarengmasihanparéntahyénhibahartosanu diperyogikeunpikeunpanebusankedahdisimpensacara lengkepkaparapambayarpasukansarengbankirkarajaan, sarengkukitunamasalahétadiputuskeunsarengparéntah étadisahkeundinatujuhdinten

51Hibahpikeunpanebusanétajumlahnalangkungti genepratusgeneppuluhtalenta;sababseueurorokanu nujunyusuandibébaskeunbabarengansarengindungna

52Nalikaayapatarosannahajumlahduapuluhtalenta kedahdibayarkanggoieu,rajamaréntahkeunsupadoséta dilakukeun,sarengkukitunaanjeunnangalaksanakeun kaputusannakucaraanupalinglengkep.

BAB2

Némbongkeunkumahacatetananupalingati-atingeunaan urusannagaradisimpenBirokrasiPamaréntahPanitia anudiwangunkugenepjalmidiangkatpikeunangkatka ImamAgungdiYerusalemsarengngaturpertukaranéta Aristeasditugaskeunpikeunmingpindélégasiéta

1Saatosréngsé,anjeunnamaréntahkeunDemetriuspikeun ngadamelhijipangéling-ngélingngeunaantranskripsi buku-bukuYahudi

2Sababsadayaurusannagarabaheuladilaksanakeunku caramaképaréntah-paréntahsartakalawanati-atipisanku raja-rajaMesirieu,sartaeuweuhhijihalanudilakukeun sacarateuati-atiatawasembarangan

3Jantenabdiparantosnyelapkeunsalinanmémorisareng surat-suratna,jumlahkadoanudikirimsarengsifatmasingmasing,kumargimasing-masingungguldinakaagungan sarengkamampuantéknis

4Ieudihandapmangrupikeunsalinantinamémoriéta. MémoriDemetriuskarajaanuagung'Kusababanjeun parantosmasihanparentahkaabdi,yaraja,yénbuku-buku

anudiperyogikeunpikeunngalengkepanperpustakaan anjeunkedahdikumpulkeun,sarenganucacadkedah diropéa,abdiparantosngabaktikeundirikalayanati-ati pisanpikeunminuhankahoyonganjeun,sarengayeuna abdigaduhproposalieupikeunditepikeunkaanjeun.

5Kitab-kitabhukumurangYahudi(sarengsababarahaanu sanésna)teuayadiperpustakaan

6ÉtatulisantéhditulisdinaaksarajeungbasaIbrani,sarta diinterpretasikeunkalawanteuati-ati,sartateu ngagambarkeuntéksaslinasakumahaanudibéjaanku jalma-jalmaanunyahokakuring;sababétatulisanteu kungsidijagakuraja

7Ieuperludilakukeunsacaraakuratpikeunperpustakaan anjeunsababhukumanudikandungna,kumargiasalnati ilahi,pinuhkuhikmahsarengbébastinasagalacacad

8Kusababkitu,parasastrawansarengpujangga,ogé seueurpanulissajarah,henteunyebatkeunbuku-bukuieu sarengjalma-jalmaanuparantossarengnujuhirupsaluyu sarengéta,sababkonsépkahirupanaranjeunnasucisareng religius,sapertosanudicarioskeunkuHecataeustiAbdera 9Upamianjeunkersa,duhraja,seratkedahdituliska ImamAgungdiYerusalem,nyuhunkeunanjeunnapikeun ngirimgenepkokolottiunggalsukulalakianuparantos hiruppalingmulyasarengpalingahlidinahukumna sangkanurangtiasamendakanpoin-poinanudisatujuanku kalolobaanana,sarengkukitunasaatoskéngingkeun tarjamahananuakurattiasanempatkeunétaditempatanu jelasdinacaraanupantespikeunpadamelanétasorangan sarengtujuananjeun

10Mugiakamakmuransalawasnaayadinadirianjeun!

11Saatospangéling-ngélingieudipidangkeun,rajanitah nyeratsuratkaEleazarngeunaanmasalahéta,anuogé ngajelaskeunngeunaanpembebasanparatawananYahudi

12Anjeunnamasihanemasbeuratnalimapuluhtalenta jeungpéraktujuhpuluhtalenta,kitudeuibatupermataanu kacidalobanapikeunnyieunmangkok,wadah,jeungméja, kitudeuicangkir-cangkirpikeunkurbaninuman.

13Anjeunnaogémaréntahkeunkajalma-jalmaanungurus peti-petinapikeunngantepkeuntukang-tukangmilih bahan-bahannaonwaéanudiperyogikeunpikeuntujuan éta,sarengngirimkeunsaratustalentaartospikeun nyayogikeunkurbanpikeunbaitsucisarengpikeun kabutuhansanésna.

14Saatossalinansurat-suratnadisayagikeun,simkuring barismasihanlaporanlengkepngeunaanpadamelanieu Suratrajaeusinakieu:

15RajaPtolemeusngintunkeunsalamsarengpangwilujeng kaImamAgungEleazar.

16KusababseueururangYahudianucicingdikarajaan uranganudiboyongtiYerusalemkuurangPersiadina waktoskakawasaananasarengseueurdeuianusumping sarengbapakkuringkaMesirsalakutawanan-seueurdi antaranaanjeunnanempatkeundinatentarasarengmayar aranjeunnaupahanulangkungluhurtibatanbiasana, sarengnalikaanjeunnaparantosngabuktikeunkasatiaan parapamimpinna,anjeunnangawangunbénténgsareng nempatkeunaranjeunnadinatanggungjawabsupados urangMesiraslitiasadiintimidasikuaranjeunna

17Sarengabdi,nalikaabdinaéktahta,nganutsikepanu saékasadayarahayatabdi,sarenglangkungkhususnaka jalma-jalmaanujantenwarganagaraanjeunabdi parantosngabébaskeunlangkungtisaratusrébutawanan,

mayarkanuboganahargapasaranupantespikeun aranjeunna,sarengupamiayakajahatananudilakukeunka rahayatanjeunngalangkunganhawanafsubalaréa,abdi parantosmasihanaranjeunnagantirugi.

18Motifanungadorongtindakankuringnyaétakahayang pikeunbertindakkalawansalehsarengngunjukkeunsukur kaGustiNuMahaAgungkusababparantosngajaga karajaankuringdinakatengtremansarengkamulyaananu ageungdisakumnadunya

19Saliantiéta,jalma-jalmatiantararahayatanjeunanu masihkénéhdinapuncakumurnaparantoskuringrekrut jantententarakuring,sarengjalma-jalmaanupantes dihijikeunkakuringsarengpantesdipercayakukaraton, parantoskuringtempatkeundinajabatanresmi

20Kumargisimkuringhoyongpisannunjukkeunrasa sukurkajalmi-jalmiieusarengkaurangYahudidi sakumnadunyasarengkagenerasianubakaldatang,sim kuringparantosmutuskeunyénhukumanjeunkedah ditarjamahkeuntinabasaIbranianudianggodiantara anjeunkanabasaYunani,supadosbuku-bukuieutiasa ditambihkeunkanabuku-bukukarajaananusanésdi perpustakaansimkuring.

21Bakaljadihijikasaeantipihakanjeunsarengganjaran pikeunsumangetkuringupamianjeunmilihgenepkokolot tiunggalkaomanjeun,jalma-jalmaanumulyasarengahli dinahukumanjeunsarengtiasanapsirkeunana,supados dinapatarosananudibantahurangtiasamendakanputusan anudisatujuankumayoritas,sababpanalungtikanieu pentingpisan

22Simkuringmihareptiasakéngingkeunkawéntaranu ageungkuhasilngalaksanakeunpadamelanieu.

23SimkuringparantosngutusAndreas,kapalapangawal simkuringsarengAristeasjalmi-jalmianusimkuring hormatipikeunngajelaskeunmasalahieukaanjeun sarengmasihananjeunsaratustalentapérak,hasil munggarantinakurbansimkuringpikeunbaitsucisareng kurban-kurbansarengupacaraagamaanusanésna.

24Upamianjeunnyeratkaabdingeunaankahoyong anjeundinahalieu,anjeunbakalmasihanabdikasaeananu ageungsarengmasihanabdijangjisilaturahmianuénggal, sababsadayakahoyonganjeunbakaldilaksanakeun gancang-gancangWilujeng!

25Eleazarngawalersuratieukalawanmerenahkieu: 'ImamAgungEleazarngintunkeunsalamkaRaja Ptolemeus,sobatsajatina

26Kahayangkuringanupangluhurnanyaétapikeun karaharjaananjeunsarengkaraharjaanRatuArsinoe,adi anjeun,sarengmurangkalihanjeun.

27AbdiogédamangAbdiparantosnampisuratanjeun sarengbungahpisankutujuansarengnaséhatanjeunanu mulya

28Simkuringngumpulkeunsakumnarahayatteras macakeunanakaaranjeunnasupadosaranjeunnaterang kanakasatiaanaranjeunkaAllahurang

29Kuringogénémbongkeunkaaranjeunnacangkircangkiranudikirimkeunkuanjeun,duapuluhemassareng tilupuluhpérak,limamangkoksarengméjapangresmian, sarengsaratustalentapérakpikeunkurban-kurbansareng nyayogikeunbarang-baranganudiperyogikeunkuBait Allah.

30Ieuhadiah-hadiahtéhdibawakasimkuringkuAndreas, salahsahijiabdiGustianupalingdihormat,sarengku

Aristeas,duananajalmianusaésarengleres,anu dibédakeunkuélmupangaweruhna,sarengpantesdina sagalahaljantenwawakilprinsip-prinsipluhursareng tujuan-tujuananulerestisimkuring.

31Ieujalmi-jalmiparantosnepikeunpesenanjeunkaabdi sarengnampijawabantiabdianusaluyusarengsurat anjeunAbdibakalsatujukanasagalahalanu nguntungkeunpikeunanjeunsanaospamundutanjeunteu biasapisan

32Sababanjeunparantosmasihankawarganagaraurang seueurpisankasaeananumoaltiasadipopohokeun

33Kukituna,abdilangsungngahaturkeunkurbanpikeun anjeun,adianjeun,murangkalihanjeun,sareng réréncangananjeun,sarengsadayajalmingado'amugia rencanaanjeunteras-terasansuksés,sarengmugiaGusti NuMahaKawasangajagakarajaananjeundina katengtremankalayankahormatan,sarengmugia tarjamahanhukumsuciétatiasamangpaatpikeunanjeun sarengdilaksanakeunkalayansuksés.

34Dipayuneunsakumnarahayat,simkuringmilihgenep kokolottiunggalkaom,jalma-jalmaanubageursareng jujur,sarengsimkuringparantosngintunkeunaranjeunna kaaranjeunsarengsalinanhukumsimkuring

35Bakaljantenhijikasaean,duhrajaanusoleh,upami anjeunmasihanparentahyénpastarjamahanhukumréngsé, jalma-jalmaétabakaldipulangkeundeuikaurangkalayan amanWilujeng!

36Ieungaran-ngarankokolot-kokolotna:Tisukukahiji, Yusup,Hiskia,Zakaria,Yahya,Hiskia,jeungElisa

37Tikaomkadua,Yudas,Simon,Samuel,Adaeus, Matatias,Eschlemias.

38Tikaomkatilu,Nehemia,Joseph,Theodosius,Baseas, Ornias,Dakis

39Tisukukaopat,Yonatan,Abraeus,Elisa,Ananias, Chabrias

40Tisukukalima,Ishak,Yakub,Yesus,Sabbataeus, Simon,Lewi.

41Tisukukagenep,Yudas,Yusuf,Simon,Zakharia, Samuel,Selemas

42Tisukukatujuh,Sabbataeus,Zedekia,Yakub,Ishak, Jesias,Natthaeus

43Tisukukadalapan,Theodosius,Jason,Jesus,Theodotus, John,Jonathan.

44Tikaomkasalapan,Teofilus,Abraham,Arsamos, Yason,Endemias,Daniel

45Tisukukasapuluh:Yermia,Eleazar,Zakaria,Baneas, Elisa,jeungDataeus

46Tisukuka-sabelas,Samuel,Yusuf,Yudas,Jonathes, Chabu,Dositheus

47Tisukukaduabelas,Isaelus,Yohanes,Theodosius, Arsamos,Abietes,jeungYehezkiel

48Sadayanaayatujuhpuluhduaurang.Kitujawabananu dibikeunkuEleazarsarengbabaturananakanasuratraja

BAB3

Dijeronadijelaskeunméjaanupangéndahnasareng pangéndahnaanukantosdijieunOgékado-kadoanu beungharanusanésna,pikaresepeunupamiditiliktina panggaliananyardiMesir.

1Ayeunaabdibadenebusjangjiabdisarengmasihan pedaranngeunaankaryaseniéta

2Etapagaweandijieunkalawankamampuhanuluarbiasa, sababrajateungiritbiayasartangawaskeunparatukang sacaraindividual

3Kukituna,aranjeunnateukéngingngarampogbagian manawaétinapadamelanétaatanapingaréngsékeunana kalayanlalawora

4Mimitinakuringbademasihananjeunpedaranngeunaan tabelna.

5Rajakacidapanasarannayénieukaryatéhkudu ukurananaluarbiasagedéna,terusanjeunnanitahurang Yahudididinyapikeunnanyakeunukuranméjaanugeus ayadiBaitAllahdiYerusalem

6Sanggeusaranjeunnangajelaskeunukuranana,anjeunna terasnaroskeunnahaanjeunnatiasangadamelstrukturanu langkungageung

7SababarahaimamjeungurangYahudiliannangawaler yenteuayaanubisanyegahanjeunna

8Sarenganjeunnanyariosyénanjeunnapanasaranhoyong ngadamelnalimakaliukuranana,tapianjeunnaragu-ragu bisiétamoalayagunanapikeunupacaradibaitsuci

9Anjeunnamiharepsumbangannateungansaukur disimpendiBaitAllah,sababétabakallangkung ngabungahkeunanjeunnaupamijalma-jalmaanutugasna pikeunnawiskeunkurbananupantestiasangalakukeunéta kalayanpantesdinaméjaanuparantosdisiapkeunku anjeunna

10Anjeunnahenteunyangkayénkusababkurangnaemas, méjaanusateuacannadidameltinaukuranalit,tapisigana ayaalesankunaonétadidameltinadiménsiieu

11Sababupamaparentahétadibikeun,moalaya kakurangansarana.

12Kukitunaurangteukedahngalanggaratanapi ngaleuwihanukurananupantes

13Dinawaktosanusamianjeunnamaréntahkeun aranjeunnapikeunnerapkeunsagalarupabentukseni, sababanjeunnamangrupikeunjalmaanugaduhkonsépanu palingluhursarengalamparantosmasihananjeunna imajinasianuseukeutanungamungkinkeunanjeunna ngabayangkeunpenampilananubakaldipidangkeunku karyaanuréngsé.

14Anjeunnaogémasihanparéntah,yénupamiteuaya parentahanuditetepkeundinaKitabSuciYahudi,sadayana kedahdidamelsaéndah-éndahna.

15Nalikaparentahsapertoskituparantosditepikeun,éta kedahdilaksanakeunsacarasaksama

16Aranjeunnangadamelméjaétaduahastapanjangna1 hasta,rubaknasahasta,sarengjangkungnasahastasatengah, dijieuntinaemasmurni.

17Anukeurdijelaskeunkusimkuringtéhlainemasipis anudipasangdinaluhureunpondasiséjén,tapisakabéh strukturnadijieuntinaemasmasifanudilasbabarengan

18Tuluyaranjeunnanyieunsisisakurilingnaanurubakna sadampalleungeun

19Jeungayahijikarangankembanganudijieuntina ombak,diukirdinawanguntalianudijieunkalawanendah dinatilusisina

20Sababwangunnasegitigajeunggayagawénasarua persisdinaunggalsisina,jadikasisimanawaéaranjeunna dibalikkeun,bentuknasarua

21Tinaduasisidihandapeunwates,anumiringkahandap kaméjamangrupikeunkaryaanuéndahpisan,tapisisi luarnaanunarikperhatiananuningali

22Ayeunasisiluhurduasisina,kusababluhur,seukeut sabab,sapertosanuparantoskamicarioskeun,sisinatilu sisi,tinasudutpandangnaonwaéanudideukeutan

23Jeungayalapisan-lapisanbatumuliaditengah-tengah talianutimbul,sartaetabatu-batutehdianyamsilihtenun kualatsenianuteuayabandinganna

24Demikaamanan,étasadayanadipasangkeunkujarum emasanudilebetkeunkanaliangdinabatu-batuéta.

25Disisi-sisinadihijikeunkupengikatpikeunnahan pageuh

26Dinabagianwatessabudeureunméjaanumiringka luhursartaneuteupkapanon,ayapolaendogdinabatu mulia,diukirsacararumitkusapotongreliefanu ngagulung,raketdisambungkeundisabudeureunsakabéh méja

27Sarengdihandapeunbatu-batuanuparantosdisusun pikeunngagambarkeunendog,parasenimanngadamel makutaanueusinasagalarupabuah-buahan,diluhurnaaya gugusananggursarengbulirjagong,ogékurmasarengapel, sarengdalimasarenganusami,disusunkalayanjelas

28Buah-buahanieudijieuntinabatumulia,warnanasarua jeungbuah-buahanétasorangan,terusdiiketkeundinasisisisinaméjakupitaemas

29Sarengsaatosmakutabuahdipasang,dihandapnaaya polaendoganusanésdinabatumulia,sarengkaryasuling sarengtimbulanusanés,supadosduasisiméjatiasa dianggo,numutkeunkahoyongnuboganasarengkusabab kitukaryagelombangsarengwatesnadipanjangkeunka handapdugikasukuméja

30Aranjeunnangadamelsarengmasangkeundihandapeun lébarméjahijipelatageungkandelnaopatramo,supados suku-sukunatiasadilebetkeunkanaéta,terasdijepit pageuhkupinanudipasangkanasoketdihandapeunwates, supadossisiméjamanawaéanudipikaresepkujalma,tiasa dianggo

31Kukitunajantenjelasyénkaryaétadimaksudkeun pikeundianggokucaranaonwaé.

32Dinaméjaétasoranganaranjeunnangukir'maeander,' anuayabatumuliaanunangtungditengahna,batumirah jeungzamrudsartabatuoniksogésartarupa-rupabatu séjénnaanuungguldinakaéndahanana

33Sarenggigireun'maeander'ayasapotongjaringananu saépisan,anungajantenkeuntengahméjakatingali sapertosbentukbelahketupat,sarengdiluhurnakristal sarengambar,sakumahaanudisebat,parantosditempa, anungahasilkeunkesananuteuayabandingannapikeun anuningali

34Maranéhnanyieunsukuméjakalawanhulunasiga kembanglili,nepikasigakembanglilinungagulungka handapeunméja,sartabagian-bagiannukatingali ngagambarkeundaunnunangtunglempeng

35Dasardampalsukuditaneuhdijieuntinabatumirah jeungukurananasalebardampalleungeun

36Étatéhsigasapatujeunglébarnadalapanjari

37Didinyasakumnadampalsukunapak

38Sarengaranjeunnangajantenkeunsukuétakatingali sapertostangkalivyanutumbuhtinabatu,dianyamsareng akanthussarengdiubengikutangkalangguranu ngurilinganétakugugusananggur,anudidameldinabatu, dugikaluhursuku.

39Sadayaopatsukuétadidameldinagayaanusami, sarengsadayanadidamelsarengdipasangkalayanterampil,

sarengkaahliansarengpangaweruhanuluarbiasadianggo pikeunngajantenkeunétaleres-lerescocogsarengalam, sahingganalikahawadiusikkuangin,gerakandipasihkeun kadaun-daun,sarengsadayanadibentukpikeunsaluyu sarengkanyataananusaleresnaanudiwakilankuéta.

40Sarengaranjeunnangadamelluhurméjajantentilu bagiansapertostriptychon,sarengétadipasangsareng dihijikeunnganggokeransapanjanglébarkarya,sahingga patepungnasambungan-sambunganétahenteukatingali atanapibahkanhenteukapendak

41Kandelnaméjaétateukurangtisatengahhasta,jadi sakabéhpadamelanétapastibutuhbiayaanulobapisan

42Kumargirajateuhoyongnambihanukuranméja, anjeunnangaluarkeunartosanusamisarenganu diperyogikeunupamiméjaétaukurananalangkungageung

43Sarengsadayanaréngsénumutkeunrencana-Na,kucara anuendahpisansarengluarbiasa,kalayansenianuteuaya tandingananasarengkaéndahananuteuayabandinganna

44Tinamangkok-mangkokcampuranéta,duadidameltina emas,sarengtidasardugikatengahdiukirkureliefdina polasisik,sarengdiantarasisik-sisikétabatumulia diselapkeunkalayankaahlianartistikanuhébat.

45Terasaya'maeander'jangkungnasahasta,kalayan permukaananadidameltinabatumuliaanurupa-rupa warna,nunjukkeunusahaartistiksarengkaéndahananu hébat

46Diluhureunieuayamosaik,didameldinabentukbelah ketupat,katingalinasigajaringsarengngahontaldugika sisina

47Ditengahna,ayatameng-tamengleutikanudidamel tinabatumuliaanubéda-béda,disimpensilihgenti,sareng rupa-rupajinisna,lébarnasahenteunaopatramo, ningkatkeunkaéndahanpenampilanana

48Diluhureunsisinaayahiasankembanglilinukeur mekar,jeunggugusananggurnusilihgentidiukirdi sakurilingna

49Kituwangunnamangkok-mangkokemas,masingmasingmangkokbisanampungleuwihtiduawadah

50Cangkir-cangkirpérakétapermukaananalemes,sarta dijieunnakalawanéndahsiga-sigapikeunkacapanon, sahinggasagalahalanudideukeutkeunkadinyabakal katémbongleuwihjelastibatandinaeunteung

51Tapimustahilpikeunngagambarkeunkesannyataanu dihasilkeunkukaryaseniieudinapikirannalikaétaréngsé

52Sabab,nalikawadah-wadahieuparantosréngsésareng disimpengigireun,mimitinawadahpérakteraswadah emas,teraswadahpérakanusanés,teraswadahemasanu sanés,penampilananudipidangkeunteutiasa digambarkeun,sarengjalma-jalmaanusumpingningaliéta wadahteutiasaleupastinapamandangananuendahsareng tontonananumatakpikaresepeun

53Kesananudihasilkeunkutontonanétarupa-rupa.

54Nalikajalma-jalmaningalikanawadahemas,sareng pikiranananalungtiksacaralengkepunggaldetil padamelanéta,jiwaaranjeunnabungahpisan

55Deuinalikaayalalakianuhoyongneuteupkanawadah pérakanunangtungdipayuneunanjeunna,sadayanasigana kerlap-kerlipkucahayadisakurilingtempatanjeunna nangtung,sarengmasihankabagjaananulangkungageung kaanuningali.

56Jantenleres-leresmustahilpikeunngagambarkeun kaéndahanartistiktinaétakarya

57Bokor-bokoremasdiukirditengahnanganggokarangan kembanganggur.

58Sarengdisakitarsisi-sisinaaranjeunnanganyam karangankembangtinapepelakanivy,myrtlesarengzaitun dinakaryareliefterasnyelapkeunbatumuliadijerona.

59Bagian-bagianséjénnatinapadamelanreliefétadijieun dinapolaanubéda-béda,kumargiaranjeunna ngajantenkeunhijititikkahormatanpikeunngalengkepan sadayanakucaraanupantespikeunkaagunganraja

60Singkatna,bisadisebutkeunyénbohdina perbendaharaanrajabohdinaperbendaharaanséjénna,teu ayakaryaanubisanandinganharganaatawakamampuh senina.

61Rajakacidahariwangnakanaetahal,lantarananjeunna resepmeunangkeunkamulyaantinakaunggulan rancanganana.

62Sababseringpisananjeunnangalalaworakeunurusan resmina,sartaméakkeunwaktunajeungparasenimandina kahariwangnayénmaranéhnakudungalengkepansagalana kucaraanupantespikeuntempatanurékdikirimkeun hadiah-hadiahéta

63Jantensadayanadilaksanakeundinaskalaanuageung, kalayancaraanupantespikeunrajaanungirimhadiah sarengimamagunganujantenpamingpinnagaraéta

64Batumuliateuayawatesna,sababteukurangtilima rébuanudianggosarengsadayanaukurananaageung

65Kamampuhsenianupangluarbiasadianggo,sahingga hargabatusarengpadamelannalimakalilipattibatanemas.

BAB4

RinciananujelasngeunaankurbanétaAkurasianuteu lepattiparaimamtéhpentingPestaseksanugalak Pedaranngeunaankuilsarengtempatcaina.

1Kuringgeusmérékateranganngeunaankado-kadoieuka anjeunlantarankuringngarasaétaperlu

2Poinsalajengnadinanarasiieunyaétacaritangeunaan lalampahanurangkaEleazar,tapimimitinakuringbakal masihananjeunpedaranngeunaansakumnanagara

3NalikakamisumpingditanahurangYahudi,kami ningalikotaétaayanaditengah-tengahsakumnaYudeadi luhurgununganujangkungnalumayanluhur

4Dipuncakna,kuilparantosdiwangunkalayansagala kaagunganana

5Étadikurilingankutilutémbokanujangkungnaleuwihti tujuhpuluhhastasartapanjangnajeunglébarnasaluyu jeungstrukturwangunanéta

6Sadayawangunandicirikeunkukaagungansareng kamahalananuteuacanpernahayasateuacanna

7Jelaspisanyénteuayabiayaanudikaluarkeunpikeun pantosarengpangiketna,anunyambungkeunanasareng tihangpanto,sarengstabilitasambangpanto.

8Gayarèrèganogésaluyupisanjeunggayalawangasupna

9Lawonnakusababanginterus-terusanobah,sarengnalika gerakanieudikomunikasikeuntihandapsarengrérégan nonjolkaluhur,étamasihantontonananupikaresepeun anuhésédisingkahankulalaki.

10Wangunanaltartéhsaluyujeungtempatétasorangan sartajeungkurban-kurbanbeuleumananudibeuleumku seuneudiluhurna,sartajalankadinyaogésaruagedéna.

11Ayalampinglaunkaluhur,disusunkalawanmerenah pikeuntujuankasopanan,sarengimam-imamanu ngalayanannganggopakeanlinen,dugikapigeulangsuku 12BaitAllahnyanghareupkawétanjeungtonggongna nyanghareupkakulon.

13Sakabéhlanténadiaspalkubatujeunglampingka handapkatempatanugeusditangtukeun,supayacaibisa dialirkeunpikeunngumbahgetihtinakurban,sababrébuan sasatoandikurbankeundidinyadinapoé-poépésta

14Jeungayasuplaicaianuteuayabeakna,sababaya cinyusualamianulobangocortijerowewengkonbaitsuci 15Saliantiéta,ayaogésumur-sumuranuéndahturteu bisadigambarkeundihandapeuntaneuh,sakumahaanu dituduhkeunkakuring,dinajaraklimafurlongdi sakurilingtempatkuil,sartamasing-masingsumuréta mibandapipaanuteukaétangjumlahnasahingga walungan-walungananubéda-bédangahiji

16Sadayanaieudihijikeunkutimahdihandapsarengdi sisi-sisina,terasdiluhurnadilapiskuplesteranuseueur pisan,sarengunggalbagianpadamelanparantos dilaksanakeunkalayanati-atipisan

17Ayaseueurliangpikeuncaididasaraltaranuteu katingalikusadayanaiwaltianunujungalaksanakeun ibadah,sahinggasadayagetihkurbananudikumpulkeun dinajumlahanuageungdikumbahdinasakeudeungpanon. 18Kitupamanggihkuringngeunaankarakterwadukwadukétasarengayeunakuringbakalnunjukkeunka anjeunkumahaétadikonfirmasi.

19Aranjeunnanungtunkuringleuwihtiopatfurlongka luarkotasarengnitahkuringneuteupkahandapkahiji tempatsarengngadangukeunsoraanudihasilkeunku patepungnacai,supadosukuranageungwaduk-wadukéta katingalikukuring,sapertosanuparantosdiunjukkeun

20Palayananparaimamteuayatandingananabohdinahal dayatahanfisiknabohdinahalpalayanananuteratur sarengjempe

21Sababsadayanadamelsacaraspontan,sanaoséta meryogikeunusahaanunyeripisan,sarengmasing-masing gaduhtugaskhususanudipasihkeunkaanjeunna

22Ibadahdilaksanakeuntanpaeureun-eureunayanu nyadiakeunkai,ayanunyadiakeunminyak,ayanu nyadiakeuntipungtarigunupangalusna,ayanungolah rempah-rempah;ayadeuinumawapotongandaging pikeunkurbanbeuleuman,némbongkeunkakuatannuluar biasa

23Maranéhnangangkatkudualeungeunsukuanaksapi, anubeuratnamasing-masingleuwihtiduatalenta,tuluy dialungkeunkudualeungeunnakalawanéndahkatempat anuluhurdialtar,sartataraluputnempatkeunanadina tempatanumerenah

24Kituogépotongan-potongandombasarengembe, duananasaépisanbohkusababbeuratnasarenggajihna.

25Pikeunjalma-jalmaanubogaurusan,sokmilihsatoanu teucacadjeungutamanaanugendut,sahinggakurbananu geusdijelaskeunkuKamibakaldilaksanakeun

26Ayatempathususanudikhususkeunpikeunaranjeunna istirahat,tempatjalma-jalmaanudibebaskeuntinatugas calik

27Nalikaieukajadian,jalma-jalmaanuparantosistirahat sarengsiapneraskeuntugasnabakalnangtungsacara spontankumargiteuayaanumasihanparéntahngeunaan susunankurban

28Kasunyiananupanglengkepnangawasanepikaurang bisangabayangkeunyénteuayahijijalmaogéanuhadir, sanajansabenernaayatujuhratuslalakianukeur ngalakukeunpadamelanéta,sajabatijumlahanuloba pisananukeursibukmawakurban.

29Sagalahaldilaksanakeunkalawanhormatsartakalawan caraanupantesdipayuneunAllahNuMahaAgung

30KamikacidareuwasnanalikaningaliEleazarkeur ngalaksanakeunibadah,ningalicarapakeanana,jeung kaagunganpenampilanana,anukatémbongdinajubahanu dianggonajeungbatu-batumuliaanuayadinaawakna

31Ayaloncéngemasdinapakéananaanunepikadampal sukuna,ngaluarkeunmelodianuanéh,sartadiduasisina ayatangkaldalimakalayankembangrupa-rupaanu warnanaéndah

32Anjeunnanganggosabukanuéndahpisan,ditenunku warna-warnaanupangéndahna

33DinadadanaanjeunnangagemkecapAllah,sakumaha anudisebut,anudiluhurnaayaduabelasbatu,tinaruparupajinis,dipasangkeunbabarengankuemas,ngandung nami-namipamimpinsuku-suku,numutkeunurutanaslina, masing-masingberkilauankucaraanuteutiasadijelaskeun warnananyalira

34Dinasirahnaanjeunnanganggotiara,sakumahaanu disebut,sarengdinaieuditengahtarangnaayasorbananu teuayatandinganna,diademkarajaanpinuhkukamulyaan kalayannamiGustianudiukirdinahurupsucidinapiring emas...saatosdianggappantesnganggolambanglambangieudinaupacara-upacara

35Panampilanaranjeunnanyababkeunpikirankagum sarengbingungdugikahijijalmingarasasapertosparantos sumpingkapayuneunhijilalakianuasalnatidunyaanu béda

36Simkuringyakinsahawaéanungiringantontonananu parantossimkuringjelaskeunbakalpinuhkukareuwas sarengkagumanuteutiasadijelaskeunsarengbakal kapangaruhanpisandinapikiranananalikamikiran kasuciananunapeldinaunggaldetilupacaraéta

37Tapisupayakamibisameunangkeuninformasinu lengkep,kaminaékkapuncakbénténgtatanggasarta neuteupkasakurilingkami

38Tempatnaayaditempatanuluhurpisan,sartadibenteng kulobamenara,anudiwangunnepikapuncakna,tinabatubatuanukacidagedéna,kalawantujuan,sakumahaanu dibéjaankakami,nyaétapikeunngajagalingkungankuil, supadosupamiayaserangan,atanapipemberontakan atanapiseranganmusuh,moalayaanutiasamaksaasupka jerotémbokanungurilingankuil.

39Dinamenara-menarabentengdipasangmesin-mesin peranganubéda-béda,sarengposisinalangkungluhur tibatanbunderantémbokanuparantoskuringsebatkeun

40Menara-menaraétaogédijagakukalolobaanjalmaanu dipercayaanuparantosmasihanbuktianupalinglengkep ngeunaankasatiaanaranjeunnakanagarana

41Ieujalma-jalmateudiidinankaluartibénténg,iwalti dinapoépéstajeungnganukurdinarombongan,sartateu ngidinanjalmaasingasupkadinya.

42Aranjeunnaogéati-atipisannalikaayaparéntahti kapalaperwirapikeunngawenangkeunsémahmariksa tempatéta,sapertosanudiajarkeunkupangalamanurang sorangan

43Aranjeunnaasa-asapisanngantepkeunkamisanaos kaminganukurdualalakianuteumawapakarang ningalikurbananudikurbankeun

44Sarengaranjeunnanegeskeunyénaranjeunnakaiketku sumpahnalikaamanahétadipasrahkeunkaaranjeunna, sababaranjeunnasadayanaparantossumpahsarengkaiket pikeunngalaksanakeunsumpahétasacarasuci,sanaos jumlahnalimaratusurang,aranjeunnamoalngijinkeun langkungtilimalalakilebetsakaligus

45Bénténgétamangrupikeunpanyalindungankhususkuil sarengpangadegnaparantosnguatkeunanakalayanpageuh supadostiasangajaganasacaraefektif

BAB5

Pedaranngeunaankotasarengpadésaan.Bandingkeun Ayat11sarengkaayaanayeunaAyat89-41ngungkabkeun kumahajalma-jalmabaheulanganggaphijisarjanasareng hijipriyayi.

1Ukurankotaieuukurananasedeng

2Lingkarnakira-kiraopatpuluhfurlong,sakumahaanu bisadikira-kira.

3Menara-menaranadisusunsigatéater,kalayanjalanraya anunujudiantaraéta,ayeunasimpangmenarahandap katingalitapimenaraluhurlangkungseringdikunjungi.

4Sababtaneuhnanaék,kumargikotaétadiwangundi luhurgunung

5Ayaogéundakananunujukaparapatanjalan,sarengaya jalmaanuteras-terasannaék,sarengayaogéanuturun sarengaranjeunnangajagajaraksajauhmungkintisilihdi jalankusababjalma-jalmaanukaiketkuaturankasucian, supadoshenteunyabaknaonwaéanuharam

6Laintanpaalesanyénparapangadegkotaanumimiti ngawangunnadinaukurananupas,sababaranjeunna gaduhwawasananujelasngeunaannaonanu diperyogikeun

7Sababnagaranalegaturéndah.

8Sababarahabagiannadatar,khususnadistrik-distrikanu kalebetkanaSamaria,sakumahaanudisebut,sarenganu wawatesansarengtanahIdumea,bagiananusanésna pagunungan,khususnaanupadeukeutsarengtanahYudea 9Kukituna,rahayatdiwajibkeunpikeunngabaktikeundiri kanatatanénsarengngolahtaneuhsupadoskucaraieu aranjeunnatiasangagaduhanpasokanpepelakananu seueur

10Kucarakieu,sagalarupapepelakandilaksanakeun sarengpanénanuseueurdipanéndisakumnatanahanu kasebatdiluhur.

11Kota-kotaanuageungsarengngalamankamakmuran anusamiseueurpendudukna,tapiaranjeunna ngalalaworakeundistrik-distrikdésa,kumargisadaya manusacondongkanakahirupananupikaresepeun,sabab unggaljalmagaduhkacenderunganalamipikeunngudag kasenangan

12HalanusamikajantenandiAlexandria,anulangkung unggultibatansadayakotadinaukuransareng kamakmuran.

13Kucarahijrahtidésa-désateruscicingdikota,tatanén jadigoréng:sahinggapikeunnyegahmaranéhnacicingdi kota,rajangaluarkeunparéntahyénmaranéhnateu meunangcicingdidinyaleuwihtiduapuluhpoé

14Sarengkucaraanusamianjeunnamasihanparentah tinuliskaparahakim,upamidiperyogikeunngaluarkeun suratpanggilankasahawaéanucicingdinagaraéta,kasus étakedahdirengsekeundinalimadinten.

15Kusababanjeunnanganggapmasalahieupentingpisan, anjeunnaogénunjukpetugashukumpikeununggaldistrik sarengasisténna,supadosparapatanisarengpara pangacaranahenteungosongkeunlumbungkota,maksudna, hasiltatanén,demikapentinganbisnis

16KuringgeusngidinanpanyimpanganieusababEleazar anununjukkeunkalawanjelaspisanpoin-poinanugeus disebutkeun

17Sababénergianudikaluarkeunpikeunngolahtaneuh téhgedépisan

18Sababieutanahpinuhkutangkalzaitun,pepelakan jagongjeungkacang-kacangan,kituogétangkalanggur, sartalobamadu

19Tangkalbuahjeungkurmaliannateukaasupkanaieu

20Ayarupa-rupasapianulobapisanjeungtempattegalan anusuburpikeunmaranehna

21Kukituna,aranjeunnaleres-leressadaryéndistrikdistrikdésaperyogijumlahpendudukanuageung,sareng hubunganantarakotasarengdésa-désadiaturkalayanleres

22Seueurpisanrempah-rempah,batumulia,sarengemas dibawakanagaraétakuurangArab.

23Sababnagaraieuteunganukurcocogpikeuntatanén tapiogépikeunperdagangan,sarengkotaieubeungharku senisarengteukakuranganbarangdagangananudibawa kasakuliahlaut

24Kotaieumibogapalabuhananumerenahturlegadi Askalon,Joppa,jeungGaza,kituogédiPtolemaisanu diadegkeunkuRajasartanyepengposisisentral dibandingkeunjeungtempat-tempatséjénanudisebutkeun, sababteujauhtidinya.

25Nagaraieungahasilkeunsagalarupakalayanloba, kumargicainacekapkasadayaarahsarengdijagatina angintopan.

26WalunganYordan,sakumahaanudisebut,anuhenteu pernahgaring,ngocorngaliwatantanahéta

27Asalnanagaraieungawengkuteukurangti60juta héktarsanaossaatosétamasarakattatangganyerang sareng600000lalakinetepdidinyadikebon-kebonanu masing-masingsaratushéktar.

28WalungankawasWalunganNilnaékdinausumpanén sartangairigasisabagiangedétanah

29DeukeutwewengkonmilikurangPtolemais,walungan étangocorkawalunganséjénanuterusngocorkalaut

30Caigununglianna,sakumahadisebutna,ngocorka handapkadataransarengngawengkubagian-bagiandi sakitarGazasarengdistrikAshdod

31Nagaraieudikurilingankupageralamisarenghésé pisandiserangsarengteutiasadiserangkupasukananu ageung,kusababjalananusempit,kalayanjuranganu ngagantungsarengjuranganujero,sarengkarakterdaérah pagunungananukasaranungurilingansakumnatanah

32KamidibéjaanyéntipagunungantatanggadiArab baheulatambagasarengbeusidiala.

33Nanging,ieudieureunkeundinawaktospamaréntahan Persia,kumargipamaréntahharitanyebarkeunlaporan palsuyénpadamelantambangétateuayagunanasareng mahalpikeunnyegahnagaranaancurkupertambangandi distrik-distrikieusarengkamungkinandirebutti

aranjeunnakusababpamaréntahanPersia,kumargiku bantosanlaporanpalsuieuaranjeunnamendakanalesan pikeunlebetkadistrikéta

34Ayeuna,dulurkuringPhilocrates,kuringparantos masihananjeunsadayainpormasipentingngeunaansubjek ieudinabentukanusingget

35Kuringbarisngajelaskeunkaryatarjamahandina sekuelna.

36ImamAgungmilihlalaki-lalakianumibandakarakter anupangsaénasarengbudayaanupangluhurna,sapertos anudipihareptikolot-kolotnaanumulya

37Aranjeunnatehjalmi-jalmianuteunganukurpinter dinasastraYahudi,tapiogéparantosnalungtiksastra Yunanikalayansaksama

38Kukituna,aranjeunnamumpunisacarakhususpikeun ngajabatdikadutaansarengaranjeunnangalaksanakeun tugasieuirahawaédiperyogikeun

39Aranjeunnagaduhfasilitasanusaépikeunkonperénsi sarengdiskusingeunaanmasalahanuayahubunganana sarenghukum

40Aranjeunnamilihjalantengah--sarengieusalawasna jalananupangsaénapikeunditurutan.

41Aranjeunnanolaksumpahkasarjeungteusopan,tapi aranjeunnasagemblengnateuadigungjeungteukungsi nganggapdirileuwihunggultibatur,sartadinapaguneman aranjeunnasiapngadangukeunjeungméréjawabananu merenahpikeununggalpatarosan

42Sarengsadayanaaranjeunnatalitipisankanaaturanieu sarenghoyongpisanpikeunsilihungguldina ngalaksanakeunanasarengaranjeunnasadayanapantes pikeunpamimpinsarengkautamaanana.

43Jeungurangbisaniténankumahamaranéhnamikanyaah kaEleazarkucarateudaékdipisahkeuntianjeunnajeung kumahaanjeunnamikanyaahmaranéhna.

44Saliantisuratanuditulisnakarajangeunaanmulangna aranjeunnakalayansalamet,anjeunnaogékalawantulus méntaAndreaspikeundigawepikeuntujuananusami sarengngadesekkuringogépikeunngabantosansakumaha kamampuankuring

45Sarengsanaoskamijangjibakalmasihanperhatiananu pangsaénakanamasalahieu,anjeunnanyariosyén anjeunnamasihsedihpisan,sababanjeunnaterangyénraja, tinakahadeansipatna,nganggapétahakistimewaanu pangluhurna,irahawaéanjeunnangupingayalalakianu langkungunggultibatansasamadinabudayasareng kawijaksanaan,pikeunngundanganjeunnakakaratonna.

46Sababkuringkungsingadéngéhijiucapananuhadéti anjeunnaanunyebutkeunyénkucaramilihjalma-jalma anuadiljeungwijaksanapikeundirina,anjeunnabakal ngamankeunpanyalindungananupangageungnapikeun karajaanana,sababbabaturan-babaturankitubakalméré naséhatanupangmangpaatnakaanjeunnatanparagu-ragu.

47Jeungjalma-jalmaanuayeunadiutuskaanjeunnaku Eleazartangtumibandasipat-sipatieu

48Sarenganjeunnaseringnegeskeundinasumpahyén anjeunnamoalpernahngantepkeunjalma-jalmaétaangkat upamiétanganukurkapentinganpribadianjeunnanyalira anujantenmotifanungadorong-tapiétapikeun kauntunganumumsadayawargamakaanjeunnangutus aranjeunna.

49Sabab,anjeunnanerangkeun,kahirupananusaényaéta kucarangajagaaturanhukum,sarengtujuanieulangkung kahontalkucarangadangutibatankucaramaca

50Tinaieusarengpernyataan-pernyataananusami,jelas naonparasaananjeunnakaaranjeunna.

BAB6

Kateranganngeunaanadatistiadatmasarakatanu nunjukkeunnaonanudimaksudkukecap,"Najis"Inti sarengasal-usul"KapercayaankaGusti"Ayat48-44 masihanpedarananuéndahngeunaanKatuhananfisiologi

1Perludisebatkeunsacarasinggetinpormasianu dipasihkeunkuanjeunnapikeunngawalerpatarosanurang

2Sababkuringnganggapkalolobaanjalmangarasa panasarankanasababarahaaturandinahukum,khususna anungeunaandaging,inuman,sarengsatoanudianggap najis

3Nalikaurangnaroskeunkunaon,kumarginganayahiji bentukciptaan,sababarahasasatoandianggapnajispikeun didahar,sarenganusanésnanajissanajannganukur dirampa(sababsanaoshukumnaati-atidinakalolobaanhal, étakhususnaati-atidinahal-halsapertoskieu)anjeunna ngamimitianjawabananasapertoskieu:

4'Anjeunniténan,'saurna,'kumahapangaruhnacarahirup sarengpergaulanurangkaurang;kucaragaulsarenganu jahat,jalma-jalmanéwakkalakuangoréngnasarengjanten sangsarasapanjanghirupna;tapiupamiaranjeunnahirup sarenganuwijaksanasarengwijaksana,aranjeunna mendakancarapikeunkaburtinakabodoansareng ngarobihkahirupanna.

5Anumasihanhukumkaurangmimitinanetepkeun prinsip-prinsipkasopanansarengkabeneransareng nanemkeunanapoindemipoin,teunganukurkularangan tapiogékucaranganggoconto-conto,anununjukkeun pangaruhanungabahayakeuntinadosasarenghukuman anuditimpahkeunkuGustikajalma-jalmaanusalah.

6SababAnjeunnamimitingabuktikeunyénnganayahiji Gustisarengkakawasaan-Nadiwujudkeundisakumna alamsemesta,kumargiunggaltempatpinuhkukadaulatanNasarengteuayahijiogéhalanudilakukeunsacararusiah kumanusadibumianuluputtinapangaweruh-Na 7Sababsagalaanudilakukeunkumanusasarengsagala anubakalkajadiandimangsanubakaldatangparantos jelaskaMantenna

8Kucarangajelaskeunbebeneranieukalawantalitisarta sanggeusngajelaskeunana,anjeunnanunjukkeunyén sanajanayajalmaanumikirrékngalakukeunkajahatan teubisadisebutkeunréksabenernangalakukeunana anjeunnamoalluputtinakatenjoan,sababanjeunna ngajelaskeunyénkakawasaanAllahngawengkusakabéh hukum.

9Dimimitiantititikawalna,anjeunnaterasnunjukkeun yénsadayaumatmanusakecualiurangsadayanapercaya kanaayanaseueurdewa,sanaosaranjeunnanyalira langkungkuattibatanmahlukanudisembahkuaranjeunna kalayansia-sia.

10Sababnalikaaranjeunnangadamelarcatinabatusareng kai,aranjeunnanyariosyénétamangrupikeunarcajalmajalmaanuparantosnyiptakeunhijihalanumangpaat pikeunkahirupansarengaranjeunnanyembahéta,sanaos

aranjeunnagaduhbuktianujelasyénaranjeunnahenteu gaduhperasaan.

11Sababbakalbodopisanmunnganggapayajalmaanu jadidewakusababciptaananasorangan.

12Sababparapanemungansaukurnyokotbarang-barang anugeusdijieunsartakucarangahijikeunana, némbongkeunyénétabarang-barangmibogamangpaat anyar:maranéhnasoranganteunyiptakeunintitinaéta barang,sahinggaétamangrupahalanusia-siajeungbodo pikeunjalma-jalmanyieundéwa-déwamanusakawas dirinasorangan

13Sababdijamanayeunalobajalmaanuleuwihkreatif jeungleuwihpintertibatanjalma-jalmajamanbaheulaanu geusdijadikeundéwa,tapimaranéhnataradaéknyembah kadéwa-déwaéta

14Nunyieunjeungngarangmitos-mitosieunganggapyén maranéhnatéhurangYunaninupangwijaksana

15Nahaurangkedahnyarioskeunjalma-jalmaanukagilagilakuhal-halsanés,urangMesirsarenganusami,anu ngandelkeunsatogalaksarengkalolobaanjinismahlukanu ngarayapsarengingon-ingon,terasnyembahkaaranjeunna, sarengnawiskeunkurbankaaranjeunnabohnalikahirup sarengnalikaparantosmaot?

16Ayeuna,NuNgadamelHukumurang,salakujalmianu wijaksanasarengdipaparinkaruniakhususkuGustipikeun ngartossagalahal,nyandakpandangananulengkepkana unggaldetilkhusus,sarengngalingkupurangkubenteng anuteutiasaditembussarengtémbokbeusi,supadosurang henteucampurgaulpisansarengbangsa-bangsasanés,tapi tetepsucidinaawaksarengjiwa,bébastinasagala imajinasianusia-sia,nyembahkahiji-hijinaGustiNu MahaKawasaanulangkungluhurtibatansakumnaciptaan 17Kukituna,paraimamMesiranumingpin,anuparantos nalungtikseueurhalkalayansaksama,sarengterangkana urusanurang,nyebaturang"umatAllah" 18Ieugelaranusanésmilikumatmanusaanusanéstapi nganukurmilikjalma-jalmaanunyembahkaAllahanu leres

19Sesanamahlainjalma-jalmaanukagunganAllah,tapi jalma-jalmaanubogadahareun,inuman,jeungpakean.

20Sababsakabéhsikepmaranéhnangarahkeunmaranéhna pikeunmanggihankatengtremandinahal-halanuteu dianggappenting,tapisapanjanghirupna.

21Diantaraumaturang,sapanjanghirupnasapertoskitu, anuutamadipikirankuaranjeunnanyaétakadaulatanGusti 22Kukituna,supayaurangulahkacemarkusagalarupa kajahatan,atawahirupurangkaganggukukomunikasianu jahat,Mantennangalingkupurangkuaturan-aturan kasucian,anumangaruhankananaonanuurangtuang, inum,toél,déngé,atawatingali

23Sabab,sacaraumum,sadayahalsamidinakonstitusi alamina,kumargisadayanadiaturkuhijikakuatananu sami,tapiayaalesananujerodinaunggalkasusindividu kunaonurangnyingkahanpanggunaanhal-halanutangtu sarengngarasakeunpanggunaanumumhal-halanusanés 24Pikeunilustrasi,kuringbarisngajelaskeunhijiatawa duahalkaanjeun.

25Sababmaranehulahnepikangarasahinakupamanggih yenMusanyusunhukum-hukumnakalawanati-atipisan lantaranayapatalinajeungbeurit,musang,jeunghal-hal sarupakitu

26Sadayaaturanieudijieundemikabeneranpikeun ngabantosanusahapikeunngahontalkabajikansareng nyampurnakeunkarakter

27Sababsadayamanukanuuranganggotéhjinaksareng dibédakeunkukabersihanana,ngahakanrupa-rupasisikian sarengkacang-kacangan,sapertoscontonajapati,kuya, belalang,manukpuyuh,ogésoang,sarengsadayamanuk sanéstinakelasieu.

28Tapimanuk-manukanudilarangbakalkapanggihliar jeungkarnivora,nganiayanuséjénnakukakuatananu dipibogana,sartakejemnéangandahareunkucara memangsamanuk-manukjinakanudisebutkeundiluhur 29Jeungteunganétawungkul,tapimaranéhnaogényulik dombajeungembe,sartanganyenyerimanusaogé,bohnu geusmaotbohnuhirup,sahinggakucaranyebutétanajis, Anjeunnamérétandakucaramaranéhnayénjalma-jalma, pikeunsahaéta

hukumgeusditetepkeun,kudungalaksanakeunkahadean dinahaténasartateunganiayasahawaékungandelkeun kakuatansoranganatawangarampognanaontimaranéhna, tapingarahkeunjalanhirupnaluyujeungkaadilan,kawas manukjinakanugeusdisebutkeun,ngahakanrupa-rupa pepelakananutumuwuhdibumisartateunganiayanepika ngancurkeundulur-dulurnasorangan

30Kukituna,ahlihukumurangngajarkeunkaurangyén kucarasapertoskieuindikasidipasihkeunkajalmaanu wijaksana,yénaranjeunnakedahadilsarenghenteu ngalakukeunnanaonkukekerasan,sarenghenteunganiaya baturkalayanngandelkeunkakuatansorangan

31Kumarginémpélsasatoannajissapertoskitutéh dianggapteupantes,sapertosanuparantosdisebatkeun, kusababkabiasaanana,nahauranghenteukedahati-ati supadoskarakterurangsoranganhenteuruksaksapertos kitu?

32Kukitunasadayaaturananuparantosditetepkeunku Anjeunnangeunaannaonanudiidinandinakasusmanukmanukieusarengsato-satosanésna,Anjeunnaparantos ngalaksanakeunkalayantujuanpikeunngajarkeunurang palajaranmoral

33Sababbabagikukujeungmisahkeuncakar dimaksudkeunpikeunngajarkeunurangyénurangkudu ngabédakeunantaratindakanmasing-masingpikeun ngalaksanakeunkahadéan.

34Sababkakuatansakujurawakurangjeungkagiatanana gumantungkanataktakjeunganggotaawakurang

35Kukitunaanjeunnamaksaurangpikeunsadaryén urangkedahngalakukeunsadayatindakanurangkalayan bijaksananumutkeunstandarkabeneran,--utaminakusabab urangparantosdipisahkeunsacarajelastiumatmanusaanu sanés

36Sababkalolobaanlalakiséjénngotorandirinakucara ngalakukeunhubunganséksual,sahinggangalakukeun kajahatananuageung,sarengsakumnanagarasarengkotakotabanggakanakajahatansapertoskitu

37Sababmaranéhnateunganukurngalakukeunhubungan séksjeunglalaki,tapiogéngahinakeunindungjeunganakanakawéwénasorangan.

38Tapiuranggeusdipisahkeuntinadosa-dosakitu

39Sarengjalmi-jalmianuparantosdipisahkeunkucara anukasebatdiluhurogédicirikeunkuAnuMahaAgung salakuanugaduhbakatingetan

40Sababsadayasasatoan"anusukunabeulahsarta ngenyotbahanmamah"ngalambangkeunsimbolingetanka anudiinisiasi

41Sababtindakanngunyahkadaharantéhteulianti nginget-ngingetkahirupanjeungayana.

42Sababhirupbiasanadijagakudahareun,kukituna AnjeunnangadorongurangdinaKitabSuciogékukecapkecapieu:"AnjeunpastibakalémutkaGustianuparantos ngalakukeunhal-halanuhébatsarengendahdiantara anjeun"

43Sababnalikaétadibayangkeunkalawanbener,étatéh jelashébatjeungmulya;mimitinakonstruksiawakjeung disposisidahareunjeungpamisahanunggalanggotaawak individujeung,pikeunleuwihtiéta,organisasiindra, operasijeunggerakanpikirannuteukatingali,gancangna tindakanhususnajeungkapanggihnaseni,némbongkeun akalnuteuayatungtungna

44Kukitunaanjeunnangajurungurangpikeunémutyén bagian-bagiananukasebatdiluhurdijagababarenganku kakuatanilahikalayankaahliananusampurna

45SababMantennageusnangtukeununggalwaktujeung tempatsupayaurangterus-terusaningetkaAllahanu maréntahjeungngajagaurang

46Sababdinaurusandagingjeunginuman,anjeunnanitah urangheulapikeunmérébagiansalakukurbantuluy langsungngarasakeunhidanganurang

47Saliantiéta,dinapakeanurangAnjeunnaparantos masihanurangsimbolpangéling-ngéling,sarengkucara anusamiAnjeunnaparantosmaréntahkeunurangpikeun nempatkeunramalanilahidinagerbangsarengpantourang salakupangéling-ngélingkaGusti.

48Sarengdinaleungeunurangogé,anjeunnasacarategas maréntahkeunsimbolétadipasang,nunjukkeunsacara jelasyénurangkedahngalakukeununggaltindakan kalayankabeneran,émutkanaciptaanurangsorangan, sarengdiluhursadayanasieunkaGusti

49Anjeunnaogénitahmanusa,nalikakeursarésareng hudangdeui,pikeunmerenungkeunkarya-karyaGusti,teu nganukurdinakecap,tapikucaraniténansacarajelas parobahansarengkesananudihasilkeunkaaranjeunna, nalikaaranjeunnabadésaré,ogénalikaaranjeunnahudang, kumahasucisarengteukahartosnaparobahantinahiji kaayaanieukakaayaananusanés.

50Kaunggulananalogidinahalngabédakeunjeung ngingetanayeunageusdiunjukkeunkaanjeun,numutkeun interpretasiurangngeunaan"kukunubeulahjeungcara ngunyahkadaharan"

51Sababhukum-hukumurangteudijieunsacaraacak atawaluyujeungpikirananumimitikapikiran,tapi kalawantujuanpikeunbebeneranjeungindikasiakalanu bener

52Kucaraparentahanudipasihkeunngeunaandaging sarenginumansarengkasus-kasuskhususngeunaanrabaan, anjeunnanitahurangulahngalakukeunatanapi ngadangukeunnanaontanpadipikirkeunatanapi ngalakukeunketidakadilankucaranyalahgunakeun kakuatanakal.

53Dinakasussatoliarogé,prinsipanusamitiasa kapendak

54Sababsipatmusang,beurit,jeungsasatoankawaskieu, anudisebutkeunkalawanjelas,téhngaruksak

55Beuritngotoransarengngaruksaksagalarupa,teungan ukurpikeundahareunsorangantapiogédugika ngajantenkeunnaonwaéanuayadinajalannateuaya gunanapikeunmanusa.

56Kelasmusangogéanéh:sababsaliantianuparantos disebatkeun,étangagaduhancirianungotoran:Éta ngandungngalangkunganceulisarengngalahirkeun ngalangkungansungut.

57Kusababkitu,kabiasaananusarupakitudianggapnajis dinadirilalaki

58Kucarangawujudkeunsagalaanukatampikuceulidina ucapan,aranjeunnangalibetkeunbaturkanakajahatan sarengngalakukeunhalanusanésnajisbiasa,sababdiri sorangansadayananajiskupolusitinakalakuananuteu soleh

59Sarengrajaanjeun,sapertosanudibéjaankakami,leres pisandinangancurkeunjalma-jalmasapertoskitu

60Terasabdinyarios'Jiganaanjeunmaksadparainforman, sababanjeunnateras-terasanngalaanaranjeunnakana siksaansarengbentukmaotanunyeri'

61'Muhun,'walonna,'ieujalmi-jalmianudimaksud;sabab ngawaskeunkaruksakanmanusamangrupikeunhalanuteu suci

62Sarenghukumurangngalarangurangnganyenyerisaha waébohkukecapatanapitindakan.

63Caritapondokkuringngeunaanhal-halieusakuduna ngayakinkeunanjeun,yénsadayaaturanurangparantos disusunkalayantujuanpikeunkabeneran,sarengyénteu ayaanuditetepkeundinaKitabSucitanpadipikirkeun atanapitanpaalesananupas,tapitujuanananyaétapikeun ngamungkinkeunurangsapanjanghirupurangsarengdina sadayatindakanurangpikeunngalaksanakeunkabeneran dipayuneunsadayamanusa,kalayanémutkaGustiNu MahaKawasa.

64Jantenngeunaandagingsarengbarang-baranganunajis, barang-baranganungarayap,sarengsatogalak,sakumna sistemieungarahkanakabeneransarenghubungananu salehantaramanusasarengmanusa

65Numutkeunsimkuring,anjeunnasiganaparantos ngabéladirikalayansaédinasagalahal;sababngeunaan anaksapi,dombajalu,sarengembeanudikurbankeun, anjeunnanyariosyénétakedahdicandaktinasapisareng domba,terasngorbankeunsatojinaksarenghenteu nawiskeunnanaon,supadosanungorbankeuntiasangartos hartisimbolistinaanumasihanhukumsarenghenteuaya dinapangaruhéradirianuadigung.

66Sababsahawaéanungurbankeunkurban,saruajeung ngurbankeunnyawanasorangandinasagalarupa kaayaanana

67Kuringpikiryénhal-halkhususieungeunaandiskusi urangpantesdicaritakeun,sarengkusababkasuciansareng hartialamihukum,kuringparantosdiinduksipikeun ngajelaskeunanakaanjeunsacarajelas,Philocrates, kusababbaktianjeunkanadiajar

BAB7

Kadatanganparautusanmawanaskahbukuanuberharga sarengkado-kadoPersiapanpikeunpéstakarajaanNu bogaimahlangsungsaatoscalikdiméjangahiburtamutamunakupatarosansarengjawabanSababarahaahli wijaksanamairanngeunaansosiologi

1Sanggeusngahaturkeunkurban,milihutusan-utusan,sarta nyiapkeunlobakadopikeunraja,Eleazarngutuskami kalawanamanpisan

2NalikakamisumpingkaAlexandria,rajalangsung dibéjaanngeunaankadatangankami.

3Nalikakamilebetkakaraton,abdisarengAndreas ngabageakeunrajakalayanhaneutsarengmasrahkeunsurat anudituliskuEleazarkaanjeunna.

4Rajakacidapanasarannahayangnepunganutusan-utusan éta,terusmaréntahkeunsupayasadayapajabatlianna dibubarkeunsartautusan-utusanétageuwatditimbalanka payuneunanjeunna

5Ayeunaieukejutanumumanupikagumbiraeun,sabab biasanajalma-jalmaanusumpingpikeunnepunganraja dinaurusanpentingkedahdiidinanhadirdinadinten kalima,sedengkeunutusantirajaatanapikota-kotaanu pentingpisanhésédiakséskaIstanadinatilupuluh dintentapijalma-jalmaieuanjeunnaanggappantes dihormat,kumargianjeunnangahargaanpisanka juraganna,jantenanjeunnalangsungngusirjalma-jalma anuayanadianggapteuperlusarengteras-terasan leumpangdugikaaranjeunnalebetsarenganjeunnatiasa ngabagéakeunaranjeunna

6Nalikaaranjeunnalebetmawahadiahanuparantos dikirimkeunsarengperkamenanuberharga,anudiluhurna ayahukumanudiukirdinaemasnganggoaksaraYahudi, sababperkamenétadisiapkeunkalayansaépisansareng sambunganantarahalaman-halamanétaparantos dilakukeunsupadosteukatingali,rajalangsungnaroskeun kaaranjeunnangeunaanbuku-bukuéta

7Sanggeusaranjeunnangaluarkeungulungan-gulungan tinapanutupnasartamukakeunkaca-kacana,rajanangtung lilapisansartatuluysujudkira-kiratujuhkali,pokna:

8'Haturnuhunkasadayana,réréncangan,sarenghatur nuhunkaAnjeunnaanuparantosngutusanjeundeui, sarenganupalingpentingnyaétaGusti,anugaduh ramalan-ramalanieu.'

9Nalikasadayana,parautusansarenganusanésnaanuaya didinya,ngagorowoksakaligus:'MugiaGusti nyalametkeunRaja!'anjeunnaceurikbungah.

10Kulantaranjiwanaanuluhurjeungrasakahormatan anuluarbiasaanugeusdibikeunkaanjeunna,anjeunna kapaksaceuriklantarannasibnaanuhadé.

11Anjeunnanitaharanjeunnapikeunneundeundeui gulungan-gulunganétakanatempatnamasing-masingteras saatosngahormatanjalma-jalmaéta,anjeunnanyarios: 'Lerespisan,umatAllah,kuringkedahmimitingahormat buku-bukuéta,anukusababétakuringngajakanjeunka dieusarengsaatosétakuringparantosngalakukeunéta, kuringbakalnguluranleungeunkatuhusilaturahmika anjeun'

12Kusababkitukuringngalakukeunieumimitina.

13Kamiparantosnetepkeunyéndintenieu,nalikaanjeun sumping,bakaldirayakeunsalakudintenanuagungsareng bakaldirayakeununggaltaunsapanjanghirupkami

14Kajadianogéétamangrupikeunulangtaun kameunanganangkatanlautkuringngalawanAntigonus. Kukitunakuringbakalbungahpéstasarenganjeundinten ieu

15Sagalarupaanuanjeungaduhkasempetanpikeun dianggo,'saurna,'kududisiapkeunpikeunanjeunkucara anupantessarengpikeunkuringogésarenganjeun'

16Sanggeusaranjeunnangébréhkeunkareueusna,anjeunna maréntahkeunpikeunmérétempatanupangsaénadi deukeutbénténgkaaranjeunna,sartanyiapkeunpésta pikeunétapésta.

17NikanornyauranDorotheus,pupuhupangurusluhur, anuditunjukpikeunngurusurangYahudi,terasnitah anjeunnanyiapkeunsagalakabutuhanpikeunmasingmasingurangYahudi.

18Sababieususunangeusdijieunkurajasartaeta mangrupakeunsusunananumasihkenehdilaksanakeun nepikaayeuna

19Sabablobanakota-kotaanubogaadatistiadathususdina urusannginum,dahar,jeungngagoler,tangtuayapajabat hususanuditunjukpikeunnguruskabutuhanana

20Sarengirahawaéaranjeunnasumpingnganjangkarajaraja,persiapandilakukeunnumutkeunadatistiadatna nyalira,supadosteuayagangguananungaganggu kasenangankunjunganana

21Pancegahananusamidilaksanakeundinakasusutusan Yahudi

22AyeunaDorotheusanujantenpanyumbanganuditunjuk pikeunngurustamuYahudimangrupikeunjalmianuati-ati pisan

23Sadayabarangdagangananuayadinakakawasaanana sarenganudikhususkeunpikeunnampitamusapertoskitu, anjeunnangaluarkeunkanggopésta

24Anjeunnangaturkorsi-korsidinaduajajarluyusareng parentahraja.

25Sababanjeunnageusnitahanjeunnapikeunnitah satengahjalmacalikdikatuhueunanjeunnajeungnu séjénnaditukangeunanjeunna,sangkananjeunnateu ngahalanganaranjeunnapikeunmeunangkeunkahormatan nupangluhurna

26Saatosaranjeunnacalik,anjeunnanitahDorotheus pikeunngalaksanakeunsagalahalluyusarengadatistiadat anudianggodiantarasémah-sémahYahudina

27Kukitunaanjeunnangeureunkeunibadahparabentara sucisarengimam-imamkurbansarenganusanésnaanu biasangalaksanakeundoa,terasnyauransalahsahijiurang, Eleazar,imam-imamYahudianupangkolotna,pikeun ngalaksanakeundoa

28Anjeunnaterasnangtungterasngadoakalayanpinuhku kaagungan,'MugiaGustiNuMahaKawasamaparin kabeungharankaanjeun,duhraja,kusagalarupaanusaé anuparantosdidamel-NasarengmugiaAnjeunnamaparin kaanjeunsarenggarwasarengmurangkalihanjeunsareng réréncangananjeunsadayahakmilikanuteras-terasan salamianjeunhirup!'

29Ngadangukeunkecap-kecapieu,tepuktangananutarik turpinuhkukabagjaanlumangsungsalamisababaraha waktos,terasaranjeunnateras-terasanngarasakeunpésta anuparantosdisiapkeun.

30Sadayapangaturanpikeunpalayanandiméja dilaksanakeunluyusarengparéntahDorotheus

31Diantaraparapangiringayaparabangsawankarajaan sarenganusanésnaanunyepengtempat-tempat kahormatandikaratonraja.

32Rajanyokotkasempetananudibikeunkueureun sakeudeungdinapéstaéta,sartananyakautusananucalik dinakorsikahormatan(sababétadiaturdumasarkana senioritas),kumahacaranasangkankarajaananatetepteu ruksaknepikaahir?

33Saatosmikirsakedapanjeunnangawaler,'Anjeuntiasa ngajagakaamanananaupamianjeunnirukasaeanGustianu teueureun-eureunSababupamianjeunnunjukkeunwelas asihsarengmasihanhukumananuhampangkajalma-jalma anupantesnampihukumanéta,anjeunbakalmalikkeun aranjeunnatinakajahatansarengngarahkeunaranjeunna kanatobat'

34Rajamujijawabanétaterasnaroskalalakisalajengna, kumahaanjeunnatiasangalakukeunsagalanapikeunanu pangsaénadinasadayatindakanna?

35Anjeunnangawaler,'Upamihijijalmingajagasikepanu adilkasadayana,anjeunnabakalsalawasnabertindakleres dinaunggalkasempetan,émutyénunggalpikiran dipikanyahokuGustiUpamianjeunnyandakrasasieunka Gustisalakutitikawalanjeun,anjeunmoalpernahsono kanatujuan.'

36Rajaogémujijawabanlalakiétasartananyakanuséjén, kumahacaranamanéhnabisabogababaturannusarua pikirananajeungmanéhna?

37Anjeunnangawaler,'Upamiaranjeunnaningalianjeun nalungtikkapentinganjalmaréaanuanjeunpimpin;anjeun bakalngalakukeunanusaépikeunniténankumahaGusti masihankahadean-Nakaumatmanusa,nyayogikeun pikeunaranjeunnakaséhatansarengtuangeunsareng-sadayahalsanésnadinausumna.'

38Saatosngébréhkeunsatujunakanajawabanéta,raja naroskasémahsalajengna,kumahadinamérépandangan sarengmasihanpenilaiananjeunnatiasakéngingkeun pujianbahkantijalma-jalmaanugagalmeunangdina gugatanna?

39Sarenganjeunnanyarios,'Upamianjeunadildina ucapankasadayanasarenghenteupernahbertindak sombongatanapitiranidinaperlakuananjeunkajalmaanu ngalakukeunkajahatan.Sarenganjeunbakalngalakukeun ieuupamianjeunningalimetodeanudianggokuGusti pikeunngalakukeuntindakanPaméntajalmaanumulya salawasnadicumponan,sedengkeunjalmaanugagal kéngingkeunjawabankanadoa-doanadibéjaankucara impianatanapikajadianngeunaannaonanu ngabahayakeundinapamundutnasarengyénGustihenteu ngahukumaranjeunnanumutkeundosa-dosanaatanapi kaagungankakuatan-Na,tapibertindakkalayankasabaran kaaranjeunna.'

40Rajamujilalakiétakalawanhaneutpikeunjawabanana terasnaroskanusalajengna,kumahaanjeunnatiasateu éléhdinaurusanmiliter?

41Sarenganjeunnangawaler,'Upamianjeunnahenteu percantensapinuhnakabalaréaatanapipasukanperangna, tapiteras-terasannyuhunkeunkaGustipikeun ngajantenkeunusahanasuksés,sedengkeunanjeunna nyalirangalaksanakeunsadayatugasnadinasumanget kaadilan.'

42Ngabagéakeunjawabanieu,anjeunnanaroskanusanés kumahaanjeunnatiasajantenobjékanudipikasieunku musuh-musuhna

43Sarenganjeunnangawaler,'Upaminalikangajagasuplai senjatasarengpasukananuageunganjeunnaémutyénhalhalieuteuayadayapikeunngahontalhasilanupermanén sarengpastiSababGustiogémasihanrasasieunkana pikiranmanusakucaramasihanpanundaansarengngan saukurnunjukkeunkaagungankakawasaanana'

44Rajamujijalmaieu,tuluynanyakanukadua,'Naon kahadeananupangpunjulnadinakahirupan?'

45Sarenganjeunnangawaler,'NyahoyénGustitéh PangéranAlamSemesta,sarengdinaprestasipangsaéna urangsanésuranganungahontalkasuksésantapiGustianu kukakawasaan-Nangalaksanakeunsagalahalsareng nungtunurangkatujuan'

46Rajangagorowokyénétalalakiparantosngawaler kalayansaéterasnaroskeunkaanusalajengnakumaha anjeunnatiasangajagasadayahartabandanateteputuh sarengpamustungananamasrahkeunanakapanerusnadina kaayaananusami?

47Sarenganjeunnangawaler,'Kucarateras-terasan ngado'akaGustisupadosanjeundipaparininspirasiku motifanuluhurdinasadayausahaanjeunsarengkucara ngingetkeunturunananjeunsupadoshenteukagumku kasohoratanapikabeungharan,sababGustianumasihan sadayahadiahieusarengmanusahenteupernahkunyalira meunangkaunggulan.'

48Rajangungkabkeunsatujunakanajawabanétateras naroskeunkasémahsalajengna,kumahaanjeunnatiasa sabarkananaonwaéanukajantenankaanjeunna?

49Sarenganjeunnanyarios,'Upamianjeungaduh pamahamananupageuhkanapamikiranyénsadaya manusaditunjukkuGustipikeunngabagikajahatananu palingageungogékahadéananupalingageung,kumargi mustahilpikeunjalmaanujantenmanusatiasa dibébaskeuntinaieu.TapiGustianukedahurangterasterasandoakeun,masihanurangkawanipikeun nandanganana'

50Bungahkujawabanlalakiéta,rajanyariosyénsadaya jawabanaranjeunnasaé'Kuringbadénaroskeunkaanu sanés,'anjeunnanambihan,'sarengteraskuringbadé eureunheula:supadosurangtiasamuseurkeunperhatian kanakasenanganpéstasarengnyéépkeunwaktosanu pikaresepeun'

51Tidinyaanjeunnanaroskalalakiéta,'Naontujuan sabenernatinakawani?'

52Sarenganjeunnangawaler,'Upamirencanaanuleres dilaksanakeundinawaktosbahayasaluyusarengniat awalnaSababsadayanahaldilaksanakeunkuGustipikeun kauntungananjeun,ohraja,kumargitujuananjeunsaé'

53Nalikasadayanaparantosnunjukkeunkutepuktangan salakutandasatujukanajawabanéta,rajanyarioskapara filsuf(sababteusaeutikdiantaranaanuhadir), 'Numutkeunpamanggihkuring,jalma-jalmaieuunggul dinakabajikansarenggaduhélmuanuluarbiasa,kumargi sacaradadakanaranjeunnaparantosmasihanjawabananu paskanapatarosananukuringajukankaaranjeunna, sarengsadayanaparantosngajantenkeunGustisalakutitik awaltinakecap-kecapna'

54SarengMenedemus,filsufEretria,nyarios,'Leres,O Raja--sababkumargialamsemestadikokolakeunkutakdir sarengkumargiurangleres-leresngartosyénmanusa mangrupikeunciptaanGusti,makasadayakakuatansareng kaéndahanucapanasalnatiGusti'

55Nalikarajaunggeuksatujukanaétapamanggih, aranjeunnaeureunnyariossarengteras-terasanngahibur diriNalikasontensumping,péstaréngsé

BAB8

LangkungseueurpatarosansarengjawabanCatetAyat20 kalayanrujukankanangapungdiudaraanuditulisdina taun150SM

1Isuknaaranjeunnacalikdeuidiméjaterasneraskeun péstanumutkeunaturananusami

2Nalikarajangarasakasempetananupasparantos sumpingpikeunnaroskeunkatamu-tamuna,anjeunnateras naroskeundeuikajalma-jalmaanucalikgigireunana pikeunanuparantosmasihanjawabandintenkamari

3Anjeunnamimitimukaobrolansarenglalakika-sabelas, sababayasapuluhjalmianuparantosditanyadina kasempetananusamemehna

4Nalikajempling,anjeunnanaroskumahaanjeunnatiasa terasbeunghar?

5Saatosmikirsakedap,lalakianuditanyaanétangawaler-'Upamianjeunnahenteungalakukeunnanaonanuhenteu pantespikeunjabatanna,henteupernahbertindakcabul, henteupernahborosbiayapikeunhal-halanukosong sarengsia-sia,tapikutindakankabecikanngajantenkeun sadayarakyatnacondongkadirinasorangan.SababGusti anumangrupikeunsumbersagalahalanusaésareng Anjeunnaanukedahditurutkumanusa'

6Rajamujianjeunnaterasnaroskeunkaanusanéskumaha anjeunnatiasangajagabebeneran?

7Ngawalerpatarosanétaanjeunnanyarios,'Kucara mikawanohyénbohongmawaaibanuageungkasadaya manusa,sarenglangkung-langkungkarajaSababkumargi aranjeunnagaduhkakuatanpikeunngalakukeunnaonwaé anudipikahoyong,nahaaranjeunnakedahnganggobohong? Saliantiétaanjeunkedahsalawasnaémut,duhRaja,yén Gustitéhmikanyaahkanabebeneran'

8Rajanampijawabanétakalayanbungahpisan,tuluy ningalikanuséjén,pokna,'Naonariajaranhikmahtéh?'

9Sarenganusanésnangawaler,'Sakumahaanjeunhoyong teuayakajahatananunimpaanjeun,tapijantenbagiantina sagalahalanusaé,anjeunkedahbertindakdumasarkana prinsipanusamikarakyatsarengjalmaanungalanggar anjeun,sarenganjeunkedahngadidikanumulyasareng saékalayanlemesSababGustinariksadayamanusaka Anjeunnakukasaean-Na'

10Rajamujianjeunnaterasnaroskanusalajengna kumahaanjeunnatiasajantensobatmanusa?

11Anjeunnangawaler,'Kucaraningaliyénumatmanusa ningkatsarenglahirkalayanseueurmasalahsareng sangsaraanuageung:kukitunaanjeunteukedah ngahukumatanapinyiksaaranjeunnakalayanenteng, kumargianjeunterangyénkahirupanmanusadiwangunku nyerisarenghukumanSababupamianjeunngartos sadayana,anjeunbakalpinuhkukarunya,sababGustiogé pikasediheun!'

12Rajanampijawabanétakalayanpinuhkukasapukan terasnaroskarajasalajengna,'Naonsaratanupaling pentingpikeunmaréntah?'

13'Ngajagadiri,'walonna,'bebastinasuapsarengngajaga kasadaransalamihirup,ngahormatankabenerandiluhur sagalahal,sarengngadamelbabaturansarengjalma-jalma sapertoskieuSababGustiogéresepkanakaadilan!

13Rajangawakilanrasasatuju,tuluynanyakanusaurang deui,"Naonaritandaningkasopanananusajati?"

14Anjeunnangawaler,'PikeunngartosyénGustiAllah salawasnadameldiAlamSemestasarengterangsagalahal, sarengteuayajalmaanubertindakteuadilsareng ngalakukeunkajahatananutiasalolostinaperhatian-Na. SakumahaGustiAllahmangrupikeundermawanpikeun sakumnadunya,anjeunogékedahniruAnjeunnasareng henteungalakukeundosa!

15Rajanunjukkeunkasapukananaterasnaroskanu saurangdeui,'Naonintisaritinakarajaan?'

16Anjeunnangawaler,'Ngaturdirikalawanhadeturulah kabawakukakayaanatawakajayaankanakahayanganu teupantesatawateupantes,ieucaraanubenerpikeun ngaturlamunanjeunmikirkeunkalawanhade.Sabab sagalaanuanjeunbutuhkeunnyaetamilikanjeun,sarta GustiAllahmahteubutuhtapiMahawelasasihHayu pikirananjeunjadisapertoskitu,jeungulahlobakahayang tapinganukuranudiperlukeunpikeunngatur!'

17Rajamujianjeunnaterasnaroskalalakisanés,kumaha pamikirananasupadoslangkungsaé?

18Anjeunnangawaler,'Upamianjeunnateras-terasan nempatkeunkaadilandipayuneunanjeunnadinasagalahal sarengnganggapyénketidakadilansamisarengdicabutna nyawaSababGustisalawasnajangjibakalmasihanberkah anupangluhurnakajalmaanuadil!'

19Saatosmujianjeunna,rajanaroskanusalajengna, kumahaanjeunnatiasabébastinapikirananungaganggu nalikasare?

20Sarenganjeunnangawaler,'Anjeunparantosnaroskeun kaabdipatarosananusesahpisandijawab,sababurang henteutiasamaénkeundiriuranganusajatisalamijam-jam kanggobobo,tapidicekelpageuhdinaieukuimajinasianu henteutiasadikontrolkuakalSababjiwaurang ngagaduhanperasaanyénaranjeunnaleres-leresningali hal-halanulebetkanakasadaranurangnalikabobo.Tapi urangngalakukeunkasalahanupamiurangnganggapyén urangleres-leresbalayardilautdinaparahuatanapi ngapungdiudaraatanapingarambatkadaérahsanés atanapinaonwaéanusamiTapiurangleres-leres ngabayangkeunhal-halsapertoskitukajantenan

21Sapanjanganutiasakuringputuskeun,kuringparantos ngahontalkacindekanieuAnjeunkedahdinasagalacara anumungkin,duhRaja,ngaturkecap-kecapsareng tindakananjeunkuaturantakwasupadosanjeunsadaryén anjeunngajagakabajikansarenganjeunhenteupernah milihpikeunnyugemakeundirianjeunkungorbankeun akalsarenghenteupernahkucaranyalahgunakeun kakawasaananjeunngalakukeunhal-halanungahina kaadilan.

22Sababpikiranlolobanasibuknalikasarekuhal-halanu sarua,anudisibukkeunnalikahudangJeungjalmaanu bogasagalapikiranjeungtindakananaditujukeunpikeun tujuananupangmulya,bakalngadegkeundirinadina kabeneranbohnalikahudangbohnalikasareKukituna, anjeunkuduteteppageuhdinadisiplindiri

23Rajamujiétalalakiterusngalahirkanusaurangdeui-'Kusababanjeunnukasapuluhanungajawab,nalikaanjeun parantosnyarios,urangbakalngabaktikeundirikanapésta éta'Terasanjeunnanaroskeun,kumahacaranaabdi nyingkahanngalakukeunnaonwaéanuteupantespikeun diriabdisorangan?

24Sarenganjeunnangawaler,'Salawasnaperhatikeunkana kawéntaranjeunsarengposisipangluhurnaanjeun,

supadosanjeuntiasanyariossarengmikirnganukurhalhalanusaluyusarengéta,terangyénsadayarakyatanjeun mikirsarengnyarioskeunngeunaananjeunSababanjeun teukedahkatingalilangkunggoréngtibatanparaaktor,anu nalungtikkalayansaksamaperan,anudiperyogikeunku aranjeunnapikeunmaénkeun,sarengngawangunsadaya tindakannasaluyusarengétaAnjeunsanésmaénkeun peran,tapileres-leresraja,kumargiGustiparantosmasihan anjeunotoritaskarajaananusaluyusarengkarakteranjeun' 25Nalikarajageustepuktangantarikturlilakucaraanu panghadéna,paratamudijurungpikeunistirahatJanten nalikaobrolaneureun,aranjeunnangalajengkeundirikana péstasalajengna.

26Isukna,aturananusamidilaksanakeun,sarengnalika rajamendakankasempetanpikeunnaroskeunpatarosanka jalma-jalmaéta,anjeunnanaroskeunkajalma-jalmaanu munggarananutinggaleunpikeunpamariksaansalajengna, Naonbentukpamaréntahananupangluhurna?

27Sarenganjeunnangawaler,'Pikeunngaturdirisorangan sarenghenteukabawakudoronganSababsadayamanusa gaduhkecenderunganalamidinapikiranKamungkinan kalolobaanlalakigaduhkecenderungankanatuangeun sarenginumansarengkasenangan,sarengrajacondong kanaakuisisiwilayahsarengkasohorTapisaéupamiaya moderasidinasagalahal.

28NaonanudipasihkeunkuGusti,étaanukududitampi jeungdijaga,tapiulahhayangkanahal-halanudiluar jangkauananjeun.

29Rajabungahkukecap-kecapieu,terasnaroskaraja salajengna,kumahacaranasupayaanjeunnabébastina sirik?

30Saatosngareureuhkeunsakedapanjeunnangawaler, 'UpamianjeunmimitimikirkeunyénétaGustianumasihan kamulyaansarengkakayaananuageungkasadayaraja sarengteuayaanujantenrajakukakuatanananyalira Sadayamanusahoyongngabagikamulyaanieutapiteu tiasa,kumargiétamangrupikeunhadiahtiGusti!

31Rajamujiétalalakidinabiantaraanupanjanglebar terasnaroskanusanés,kumahaanjeunnatiasangahina musuh-musuhna?

32Anjeunnangawaler,'Lamunhidepnémbongkeun kahadeankasakumnajalmasartameunangkeun silaturahmitimaranéhna,hidepteukudusieunkasahawaé. Jadipopulérdiantarasakumnajalmamangrupahadiahanu pangsaénatiAllah!'

33Saatosmujijawabanieu,rajanitahlalakisalajengna pikeunngajawabpatarosanéta,kumahaanjeunnatiasa ngajagakawéntarnaanuageung?

34Anjeunnangawaler,'Upamianjeunbageursarenglega hatédinamasihankahadeansarengtindakananusaéka batur,anjeunmoalpernahkaleungitankawéntar,tapi upamianjeunhoyongrahmatanukasebatdiluhurterasterasanayadinadirianjeun,anjeunkedahteras-terasan nyauranGusti'

35Rajangébréhkeunkasapukananaterasnaroskanu kadua,"Kasahajalmakudunémbongkeunkamurahan haté?"

36Anjeunnangawaler,'Sadayajalmingakuyenurang kedahnunjukkeunkamurahanatikajalmianuresepka urang,tapikuringpikirurangkedahnunjukkeunsumanget kamurahanatianusamikajalmianungalawanurang supadoskucaraieuurangtiasameunangkeunaranjeunna

kaarahanuleressarengkananaonanunguntungkeun pikeundiriurang.TapiurangkedahngadoakaGusti supadosieutiasakahontal,sababAnjeunnaanungatur pikiransadayajalmi.'

37Saatosngébréhkeunsatujunakanajawabanéta,raja naroskeunkanukageneppikeunngajawabpatarosanéta, kasahaurangkedahnunjukkeunrasasukur?

38Sarenganjeunnangawaler,'Kakoloturangterus-terusan, sababGustiparantosmasihanurangparéntahanupaling pentingngeunaanhormatkakolotDitempatsalajengna AnjeunnangitungsikepsobatkasobatsababAnjeunna nyarioskeun"sobatanusapertosjiwaanjeunsorangan" Anjeunngalakukeunanusaédinanyobianngahubungkeun sadayajalmakanasilaturahmisarengdirianjeunsorangan' 39Rajanyarioskaanjeunnakalawanhade,terasnaroska nukadua,"Naonanusigakaéndahandinanilaina?"

40Sarenganjeunnangadawuh,'Kasaean,sababéta mangrupikeunbentukkaéndahananupalingunggul,sareng kakuatananaayadinacinta,anumangrupikeunhadiahti GustiIeuanuanjeunparantoskéngingkeunsarengsareng étasadayaberkahkahirupan'

41Rajakalawanwelasasihngabagéakeunjawabanéta sartananyakanuséjén,kumaha,lamunanjeunnagagal, anjeunnabisameunangkeundeuireputasinadinatingkat anusarua?

42Sarenganjeunnanyarios,'Moalmungkinanjeungagal, sababanjeunparantosnyebarkeundinadirisadayajalmi bibitrasasyukuranungahasilkeunpanénkahadean,sareng ieulangkungkuattibatansenjataanupalingkuatsareng ngajaminkaamanananupangageungnaTapiupamiaya jalmianugagal,anjeunnahenteukedahngalakukeundeui hal-halanunyababkeunkagagalanna,tapianjeunnakedah ngawangunsilaturahmisarengbertindakadilSababéta mangrupikeunkadotiGustipikeuntiasangalakukeun tindakananusaésarengsanéssabalikna' 43Bingahkukecap-kecapieu,rajanaroskanusaurang deui,kumahacaranaanjeunnatiasabébastinakasedih?

44Anjeunnangawaler,'Upamianjeunnahenteupernah nganyenyerisahawaé,tapingalakukeunkahadeanka sadayanasarengnuturkeunjalankabeneran,sababbuahna mawakabébasantinakasedihTapiurangkedahngado'aka Gustisupadoskajahatananuteukadugasapertosmaot atanapipanyakitatanapinyeriatanapinaonwaésapertos kieuhenteusumpingkaurangsarengnganyenyeriurang Tapikumargianjeunsatiakanakatakwaan,moalaya musibahsapertoskituanusumpingkaanjeun.'

45Rajamujianjeunnakalawanpinuhkupujiansartanaros karajakasapuluh,Naonwangunkamulyaananu pangluhurna?

46Sarenganjeunnangadawuh,'PikeunngahormatanGusti, sarengieudilakukeunsanéskuhadiahsarengkurbantapi kukasucianjiwasarengkayakinansuci,kumargisadayana haldibentuksarengdiaturkuGustisaluyusareng kahoyong-NaTujuanieuanjeunteras-terasangaduh sapertossadayalalakitinaprestasianjeundijamanbaheula sarengayeuna'

47Kalayansoraanutarik,rajangabageakeunaranjeunna sadayanasarengnyarioskalayansaékaaranjeunna,sareng sadayaanuhadirnyatakeunsatuju,khususnaparafilsuf Sababaranjeunnalangkungunggultibatanaranjeunna [nyaétaparafilsuf]bohdinakalakuansarengdinaargumén,

kumargiaranjeunnasalawasnangajantenkeunGustijanten titikawalna.

48Saatoséta,raja,pikeunnunjukkeunrasabagjana,teras nginumpikeunnyageurkeunsémah-sémahna.

BAB9

Ayat8ngagambarkeunajénélmupangaweruhAyat28, kanyaahkolotPerhatikeunutamanapatarosandinaAyat 26sarengjawabananaPerhatikeunogépatarosandina Ayat47sarengjawabananaIeumangrupikeunnaséhat anuwijaksanapikeunparapangusaha

1Isukna,ayaogépersiapananusamipikeunpéstaéta, sarengraja,pasayakasempetan,mimitinaroskeun patarosankajalma-jalmaanucalikgigireunjalma-jalma anuparantosngawaler,terasanjeunnanaroskaanukahiji, 'Nahahikmahtiasadiajarkeun?'

2Sarenganjeunnanyarios,'Jiwadibentukkukakuatan ilahipikeunnampisadayaanusaésarengnolakanu sabalikna'

3Rajangébréhkeunsatujuterasnaroskalalakisalajengna, Naonanupalingmangpaatpikeunkaséhatan?

4Sarenganjeunnanyarios,'Kasadarandiri,sarengmoal mungkinpikeunkéngingkeunieukecualiGustinyiptakeun sikeppikeunéta.'

5Rajanyarioskaetalalakikalawanhade,terusnanyaka nusejen,'Kumahacaranahijijalmabisamayarhutangbudi kakolotnakalawanpantes?'

6Sarenganjeunnanyarios,'Kucarahenteupernah nyababkeunaranjeunnanyeri,sarengieumoalmungkin kecualiGustingalungkeunpikiranpikeunngudagtujuan anupalingmulya'

7Rajangébréhkeunsatujuterasnaroskanusalajengna, kumahaanjeunnatiasajantenpamiarsaanusumanget?

8Sarenganjeunnanyarios,'Kucaraémutyénsadayaélmu téhmangpaat,sababétangamungkinkeunanjeunku bantosanGustidinawaktosdaruratpikeunmilih sababarahahalanuanjeunparantosdiajarsareng nerapkeunanakanakrisisanudisanghareupankuanjeun Sarengkukitunausahamanusakalaksanakeunkubantosan Gusti'

9RajamujianjeunnaterasnaroskanusalajengnaKumaha anjeunnatiasanyingkahanngalakukeunnaonwaéanu ngalanggarhukum?

10Sarenganjeunnanyarios,'UpamianjeunsadaryénGusti anuparantosnempatkeunpikirankanahatéparaahli hukumsupadoskahirupanmanusatiasadijaga,anjeun bakalnuturkeunéta.'

11Rajangakukanajawabanlalakiétaterusnanyakanu séjén,'Naonkaunggulananajadidulur?'

12Anjeunnangawaler,'Upamiurangnganggapyénurang sorangankeurkatarajangkumusibahanutumibakadulurdulururangsarengupamisangsaraaranjeunnajanten sangsaraurangsorangan--makakakuatankulawargabakal langsungkatingali,sababnganukurnalikaperasaan sapertoskitudipidangkeun,urangbakalmeunang kahormatansarenghargadiridipayuneunaranjeunna. Sababpitulung,nalikadihubungkeunsarengkahadean,éta soranganmangrupikeunbeungkeutanuteutiasa dipisahkeun.Sarengdinadintenkamakmuranaranjeunna uranghenteukedahhoyonghartabandaaranjeunna,tapi

kedahnenedakaGustisupadosmasihansagalarupa kahadeankaaranjeunna.'

13Sarengsaatosmasihanpujiananusamikaanjeunna sapertosanusanésna,rajanaroskaanusanés,kumaha anjeunnatiasangabébaskeundiritinarasasieun?

14Sarenganjeunnanyarios,'Nalikapikiransadaryénéta henteungalakukeunkajahatan,sarengnalikaGusti ngarahkeunétakanasadayanaséhatanumulya.'

15Rajangébréhkeunkasapukananaterasnaroskanusanés, kumahaanjeunnatiasasalawasnangajagakaputusananu leres?

16Anjeunnangawaler,'Upamianjeunnateras-terasan neuteupkanamusibahanutumibakamanusasarengsadar yénGustianungahapuskamakmurantisababarahajalmi sarengmawaanusanésnakanakahormatansareng kamulyaananuageung.'

17Rajangabageakeunétalalakikalawanramahsarta méntanuséjénnapikeunngajawabpertanyaan,kumaha caranasupayamanéhnabisanyingkahankahirupananu gampangjeungsenang?

18Anjeunnangawaler,'Upamianjeunnateras-terasanémut yénanjeunnapamingpinkarajaananuageungsareng pangéranjalmaréa,sarengpikirananahenteukedah disibukkeunkuhal-halsanés,tapi,anjeunnakedahterasterasanmikirkeunkumahacarananingkatkeunkaraharjaan aranjeunnaAnjeunnaogékedahngado'akaGustisupados teuayakawajibananudipopohokeun'

19Sanggeusmujianjeunna,rajananyakanukasapuluh, kumahaanjeunnabisamikawanohjalma-jalmaanukeur khianatkaanjeunna?

20Sarenganjeunnangawalerkanapatarosanéta,'Upami anjeunnaniténannahasikepjalma-jalmadisakurilingna wajarsarengnahaaranjeunnangajagaaturananuleresdina resepsisarengdéwan,sarengdinahubunganumumna, henteupernahngaleuwihanwateskesopanandinaucapan salametatanapidinaurusanparipolahanusanésTapi Gustibakalcondongkeunpikirananjeun,duhRaja,kana sagalaanumulya'

21Saatosrajangungkabkeunkasapukananasarengmuji sadayanasacaraindividual(ditengah-tengahpujianti sadayanaanuhadir),aranjeunnateras-terasanngaraosan péstaéta

22Isukna,nalikaayakasempetan,rajanaroskalalaki salajengna,Naonbentukkalalaiananupalingparah?

23Anjeunnangawaler,'Upamiayajalmianuhenteupaduli kamurangkalihnasarenghenteungabaktikeunsagalausaha pikeunpendidikananaSababurangsalawasnangado'aka Gusti,sanéskanggodiriurangsorangan,tapikanggo murangkalihurangsupadosunggalberkahjantenmilikna Kahayangurangsupadosmurangkalihurangtiasangontrol diringanukurtiasakahontalkukakawasaanGusti'

24Rajanyariosyénanjeunnaparantosnyarioskalayansaé terasnaroskaanusanés,kumahaanjeunnatiasajanten patriotik?

25'Kucaratetepdinapikirananjeun,'walonanjeunna, 'pikiranyénhirupsarengmaotdinagarasorangantéhsaé Hirupdiluarnegerimawahinaankajalmamiskinsareng érakajalmabeungharsapertosaranjeunnadiasingkeun kusababkajahatanUpamianjeunmasihanmangpaatka sadayana,sapertosanuanjeunlakukeunsacaraterusterusan,Gustibakalmasihananjeunkahadeantisadayana sarenganjeunbakaldianggappatriotik

26Saatosngadangukeunlalakiieu,rajanaroskeunkaanu salajengna,kumahaanjeunnatiasahiruprukunsareng garwana?

27Sarenganjeunnangawaler,'Kucaramikawanohyén awéwésacaraalamikeraskepalasarengénergikdina ngudagkahayangnasorangan,sarengtundukkana parobahanpendapatanuujug-ujugkusababalesananu salah,sarengsipatnadasarnalemah.Pentingpikeun nangananaranjeunnakalayanbijaksanasarenghenteu nimbulkeunpaseaPikeunkahirupananusuksés,jurumudi kedahterangtujuananukedahditujuNgankucara nyuhunkeunbantosanGusti,manusatiasangarahkeun jalanhirupanuleressepanjangwaktos.'

28Rajangébréhkeunkasapukananaterasnaroskanu salajengna,kumahaanjeunnatiasabébastinakasalahan?

29Anjeunnangawaler,'Upamianjeunsalawasnabertindak kalayanmusyawarahsarenghenteupernahpercantenkana fitnah,tapingabuktikeunpikeundirianjeunhal-halanu diucapkeunkaanjeunsarengmutuskeunkupenilaian anjeunnyalirapamundutanudiajukeunkaanjeunsareng ngalaksanakeunsadayanadinacahayapenilaiananjeun, anjeunbakalbébastinakasalahan,duhRaja.Tapi pangaweruhsarengpraktékhal-halieumangrupikeun padamelankakawasaanIlahi'

30Bingahkukecap-kecapieu,rajanaroskanusaurang deui,kumahacaranaanjeunnatiasabébastinaamarah?

31Sarenganjeunnangawalerpatarosanéta,'Upami anjeunnasadaryénanjeunnagaduhkakawasaanka sadayanabahkanpikeunnibankeunmaotkaaranjeunna, upamianjeunnanyerahkanaamarah,sarengétabakalteu ayagunanasarengpikasediheunupamianjeunna,ngan kusababanjeunnajuragan,ngarampasseueurnyawa

32Naonperlunaamarah,padahalsadayamanusatunduk sarengteuayaanungamusuhankaAnjeunna?Perludiinget yénGustimaréntahsakumnadunyadinasumanget kahadeansarengtanpaamarahpisan,sarenganjeun,' saurna,'DuhRaja,kedahnyontocontoAnjeunna.'

33Rajangawaleryenjawabananageushade,terusnanya kajalmanusejenna,"Naonarinaséhatnuhade?"

34'Pikeunbertindakkalawanhadesepanjangwaktos sarengkalawanmerenung,'anjeunnangajelaskeun, 'ngabandingkeunnaonanunguntungkeunpikeun kawijakanurangsorangansarengpangaruhanu ngarugikeunanubakaltimbultinadiadopsinapandangan anusabalikna,supadoskucaranimbang-nimbangunggal poinurangtiasadibérénaséhatanusaésarengtujuanurang tiasakahontalSarenganupalingpenting,kukakawasaan Gusti,unggalrencanaanjeunbakalmendakan kasampurnaansababanjeunngalaksanakeuntakwa'

35Rajanyariosyénlalakiieuparantosngawalerkalayan saé,terasnaroskaanusanés,Naonarifilsafattéh?

36Sarenganjeunnangajelaskeun,'Mikirkalayansaé ngeunaanpatarosannaonwaéanumunculsarenghenteu pernahkabawakudorongan,tapimikirkeuntatuanu disababkeunkuhawanafsu,sarengbertindakleres sakumahaanudipéntakukaayaan,latihanmoderasiTapi urangkedahngado'akaGustisupadosnanemkeunkana pikiranurangperhatiankanahal-halieu'

37Rajanunjukkeunsatujusarengnaroskaanusanés, kumahaanjeunnatiasanampipangakuannalikangumbara kaluarnegeri?

38'Kucaraadilkasadayajalmi,'walonanjeunna,'sareng kucarakatingalilangkunghandaptibatanlangkungunggul tibatanjalmi-jalmianuanjeunnaajakngumbaraSababéta mangrupikeunprinsipanudiakuiyénGustikusipat-Na nampijalmianuhandapasor.Sarengumatmanusa mikanyaahjalmi-jalmianudaéktundukkaaranjeunna'

39Saatosngébréhkeunsatujunakanajawabanieu,raja naroskanusanés,kumahaanjeunnatiasangawangun supadosstrukturnaawétsaatosanjeunna?

40Sarenganjeunnangawalerkanapatarosanéta,'Upami ciptaan-Naayadinaskalaanuageungsarengmulya, supadosanuningalibakalngahampuraaranjeunnakusabab kaéndahanana,sarengupamianjeunnahenteupernah ngusirsahawaéanungalakukeunpadamelansapertoskitu sarenghenteupernahmaksabaturpikeunngalayanan kabutuhananatanpaupah.'

41KusababningalikumahaGustiAllahnyayogikeun kabutuhanumatmanusa,masihanaranjeunnakasehatan sarengkamampuanméntalsarengsadayahadiahanusanés, Anjeunnanyalirakedahnuturkeunconto-Nakucara masihanganjarankamanusapikeunpadamelananusesah Sababétamangrupikeunamalanudilakukeundina kabenerananubakaltetepaya!

42Rajangadawuhyénlalakiieuogéparantosngawaler kalayansaésarengnaroskeunkanukasapuluh,Naonbuah hikmah?

43Sarenganjeunnangawaler,'Yénhijijalmakedahsadar kanadirinasoranganyénanjeunnahenteungalakukeun kajahatansarenganjeunnakedahhirupdinabebeneran Kusababtiieu,ORajaanuperkasa,kabagjaansareng kateguhanjiwaanupangageungnasarengimananukuatka Gustibakaldatangkaanjeunupamianjeunmaréntah karajaananjeunkalayantakwa'

44Nalikaaranjeunnangadangujawabanéta,aranjeunna sadayanangagorowokkalawansoraanutarik,sareng saatosétarajadinakabagjaananupinuhkukabungahna mimitinginumobat-obatanaranjeunna.

45Sarengénjingnapéstaétasamisarengdinaacara-acara sateuacanna,sarengnalikaayakasempetan,rajateras naroskeunpatarosankatamu-tamuanusésana,sareng anjeunnanyarioskaanukahiji,'Kumahacaranajalmatiasa ngajagadirinatinaadigung?'

46Sarenganjeunnangawaler,'Upamianjeunnangajaga kasamaansarengémutdinasadayakasempetanyén anjeunnalalakianungawasamanusaSarengGusti ngaleungitkeunanusombong,sarengngaluhurkeunanu lemahlembutsarengrendahhati!

47Rajanyarioskaanjeunnakalawanhade,terasnaroska nukadua,"Sahaanukedahdipilihkujalmijantenjuru naséhatna?"

48Sarenganjeunnangawaler,'Jalma-jalmaanuparantos diujidinaseueururusansarengngajagakahadeananuteu ayacampurankaanjeunnasarengngiringanwatakna nyaliraSarengGustiAllahngébréhkeunDiri-Nakajalmajalmaanupantessupadostujuanieutiasakahontal'

49Rajamujianjeunnaterasnaroskanusanesna,Naonanu palingdiperyogikeunkuhijiraja?

50'Silaturahmisarengkanyaahrahayatna,'walonna,'sabab ngalangkunganieubeungkeutankahadeanjantenteutiasa dipisahkeun.SarengGustianumastikeunyénieutiasa kajantenansaluyusarengkahoyonganjeun'

51Rajamujianjeunnasarengnaroskeunkaanusanés, Naontujuanbiantara?Sarenganjeunnangawaler, 'Ngayakinkeunlawananjeunkucaranunjukkeun kasalahananadinapasukanargumenanuteratur.'

52Sababkucarakieuanjeunbakalmeunangkeunanu ngadangukeunanjeun,lainkucarangalawananjeunna,tapi kucaramujianjeunnakalayantujuanpikeunngayakinkeun anjeunna.SarengkukakawasaanAllah,ngayakinkeunéta kahontal

53Rajanyariosyénanjeunnaparantosmasihanjawaban anusaé,terasnaroskeunkaanusanés,kumahaanjeunna tiasahiruprukunsarengseueurrasanungawangun populasikarajaanna?

54'Kucarangalakukeunbagiananupanteskamasingmasing,'walonanjeunna,'sarengnyandakkabeneran salakupituduhanjeun,sapertosanuanjeunlakukeun ayeunakalayanbantosanwawasananudipasihkeunku Gustikaanjeun'

55Rajabungahpisankujawabanéta,terusnanyakanu séjén,'Kumahakaayaanhijijalmakudusangsara?'

56'Dinamusibahanunimpababaturanurang,'walonna, 'nalikaurangningaliyénaranjeunnaberkepanjangan sarengteutiasadiubaranAkalsehathenteu ngamungkinkeunurangpikeunsedihpikeunjalma-jalma anuparantosmaotsarengdibébaskeuntinakajahatan,tapi sadayajalmasedihpikeunaranjeunnasababaranjeunna nganukurmikirandirisorangansarengkauntunganana sorangan.NgankukakawasaanGustiurangtiasalolostina sagalakajahatan!

57Rajanyariosyénanjeunnaparantosmasihanjawaban anupas,terasnaroskaanusanés,kumahareputasileungit?

58Sarenganjeunnangawaler,'Nalikakasombongansareng kapercayaandirianuteuayawatesnangawasa,kaéra sarengkaleungitanreputasibakaltimbul.SababGusti nyaétaPangéransadayareputasisarengmasihanéta dimanaAnjeunnakersa'

59Rajamastikeunjawabanéta,terusnanyakalalaki salajengna,"Kasahajalma-jalmakudupercayakeundirina sorangan?"

60'Kanggojalmi-jalmi,'walonanjeunna,'anungalayanan anjeunkuniatanusaé,sanéskurasasieunatanapi kapentinganpribadi,nganukurmikirankauntungan sorangan.Sababanuhijimangrupikeuntandacinta,anu hijideuimangrupikeuntandaniatjahatsarengwaktosanu lami

61Sababjalmaanusalawasnamerhatikeunkauntunganana sorangantéhkhianatdinahaténaTapianjeunmibogarasa kanyaahtisakumnarahayatanjeunkupitulungtinanaséhat anusaéanudipasihkeunkuGustikaanjeun

62Rajanyariosyénanjeunnaparantosngawalerkalayan wijaksana,terasnaroskaanusanés,Naonanungajaga karajaantetepaman?

63Sarenganjeunnangawalerkanapatarosanéta,'Ati-ati sarengpikirkeunsateuacannasupadosteuayakajahatan anutiasadilakukeunkujalma-jalmaanuditempatkeundina posisiotoritaskamasarakat,sarengieuanjeunsalawasna laksanakeunkubantosanGustianumereilhamkaanjeun kupangadilananuserius'

64Rajangucapkeunkecap-kecappangjurungkaanjeunna, terasnaroskanusanesna,Naonanungajagarasasukur sarengkahormatan?

65Sarenganjeunnangawaler,'Kabajikan,sababétaanu nyiptakeunamalsoleh,sarengkuétakejahatandirusak, sapertosanjeunnunjukkeunkaagungankarakterka sadayanakuhadiahanudipasihkeunkuGustikaanjeun.'

66Rajakalawanwelasasihngakukanajawabanétateras naroskanukasabelas(kusababayadualangkungtitujuh puluh),kumahaanjeunnatiasangajagakatengtremanjiwa dinawaktosperang?

67Sarenganjeunnangawaler,'Kucaraémutyénanjeunna teungalakukeunkajahatankasahawaétirahayatna,sareng yénsadayanabakalmerjuangkeunanjeunnapikeunmales kauntungananuparantosditampi,terangyénsanaos aranjeunnakaleungitannyawana,anjeunbakalngurus jalma-jalmaanugumantungkaaranjeunnaSababanjeun henteupernahgagalpikeunngalakukeunpampasankasaha waé--kitukasaeanhatéanuparantosdiideuankuGustika anjeun'

68Rajatepuktangantarikpisankaaranjeunnasadayana sarengnyarioskalayansaépisankaaranjeunna,teras nginumsagelaskanggokasehatanmasing-masing, masrahkeundirinapikeunkasenangan,sarengmasihan silaturahmianupalingberehansarengpikabungaheunka paratamu-tamuna

BAB10

Pertanyaansarengjawabananateras-terasan Némbongkeunkumahaperwiratentarakedahdipilih. Lalakimanaanupantesdipujisarengmasalahkahirupan sapopoeanuleresayeunasapertos2000taunkapengker Ayat15-17kasohorkurekomendasitéater.Ayat21-22 ngajelaskeunhikmahmilihprésidénatanapigaduhraja

1Dinadintenkatujuhpersiapananulangkunglengkep dilakukeun,sarengseueuranusanésnahadirtikota-kota anubéda(diantaranaseueurdutabesar)

2Nalikaayakasempetan,rajanaroskajalmaanu munggarananutacanditanya,kumahaanjeunnatiasa nyingkahankatipukualesananusalah?

3Sarenganjeunnangawaler,'Kucaramerhatikeunsacara saksamaanunyarios,halanudiucapkeun,sarengpoko bahasananudibahas,sarengkucaranaroskeundeui patarosananusamisaatosistirahatdinabentukanubéda Tapigaduhpikirananuwaspadasarengtiasangabentuk penilaiananusaédinaunggalkasusmangrupikeunsalah sahijihadiahanusaétiGusti,sarenganjeungaduhéta,O Raja.'

4Rajangabageakeunjawabanétakalawantarikterus nanyakanusaurangdeui,Nahakalolobaanmanusateu kungsijadijalmaanubageur?

5'Kusabab,'walonanjeunna,'sadayamanusasacaraalami teutiasangadalikeundirisarengcondongkanakasenangan Kukituna,ketidakadilanmunculsarengbanjirkaranjingan. Kabiasaankahadeanmangrupikeunhalanganpikeunjalma anubaktikanakahirupankasenangansababétanitah aranjeunnapikeunmilihkalembabansarengkabeneran SababGustianungawasahal-halieu'

6Rajangawaleryenjawabananahadepisan,terusnanya, "Naonanukududiturutkuraja?"Terusanjeunnangawaler, "Hukum-hukumeta,supayakucaraanubeneraranjeunna bisamulangkeunkahirupanmanusa.Sababkukalakuan kitudinanurutkanaparentahIlahianjeungeusnyimpen pikeundirianjeunhijipangéling-ngélinganulanggeng"

7Rajangadawuhyénlalakiieuogéparantosnyarios kalayansaé,terasnaroskanusalajengna,Sahaanukedah diangkatjantengubernur?

SSarenganjeunnangawaler,'Sadayaanungabenci kajahatan,sarengnirukalakuananjeunsoranganbertindak leressupadosaranjeunnatiasangajagareputasianusaé sacaraterus-terusanSababieuanuanjeunlakukeun,duh Rajaanuperkasa,'saurna,'sarengétaGustianuparantos masihananjeunmakutakabeneran'

9Rajangagorowoktarikpisankanajawabanéta,tuluy neuteupkalalakinuséjénbarinanya,"Sahanukudu diangkatjadiperwirapasukan?"

10Sarenganjeunnangajelaskeun,'Jalma-jalmaanuunggul dinakawanisarengkabeneransarengjalma-jalmaanu langkunghariwangngeunaankasalametananakbuahna tibatankéngingkeunkameunangankucarangorbankeun nyawanakucarateuati-atiSababsakumahaGustiAllah bertindaksaékasadayajalma,kituogéanjeunanuniru Anjeunnamangrupikeundermawanpikeunsadayarakyat anjeun'

11Rajangalahiryénanjeunnaparantosmasihanjawaban anusaéterasnaroskaanusanés,"Jalmamanaanupantes dipuji?"

12Anjeunnangawaler,'Jalmaanudilengkepankureputasi, kabeungharan,sarengkakawasaan,sarenggaduhjiwaanu samisarengsadayanaAnjeunsorangannunjukkeunku tindakananjeunyénanjeunpantesdipujikupitulungGusti anungajantenkeunanjeunngurushal-halieu.'

113Rajangébréhkeunkarepnaterasnaroskanusanésna, 'Kaurusannaonrajakedahngaluarkeunseueurwaktos?'

14Sarenganjeunnangawaler,'Macasarengnalungtik catetanperjalananresmi,anuditulisngeunaanrupa-rupa karajaan,kalayantujuanpikeunreformasisareng pelestarianrakyat.Sarengkukagiatansapertoskituanjeun parantosngahontalkamulyaananuteuacanpernah dihontalkubatur,ngalangkunganbantosanGustianu minuhansadayakahayanganjeun.'

15Rajanyarioskalalakiétakalawansumangetterasnaros kanusaurangdeui,kumahacaranahijijalmangeusian waktu-waktuistirahatsarengrékréasina?

16Anjeunnangawaler,'Ningalidrama-dramaanutiasa dilakonkeunkalayansopansarengnampilkeunadeganadegananudicandaktinakahirupansarengdilakonkeun kalayanharkatsarengkasopananmangrupikeunhalanu nguntungkeunsarengpantes

17Sababayasababarahapangajarananutiasadipendakan bahkandinahiburanieu,sababseringayapalajarananu dipikahoyonganudiajarkeunkuurusankahirupananu palingteupentingTapikucarangalaksanakeunkasaean anupalingluhurdinasadayatindakananjeun,anjeun parantosnunjukkeunyénanjeunsaurangfilsufsareng anjeundihormatkuGustikusababkabajikananjeun.

18Raja,anuresepkanakecap-kecapanunembe diucapkeun,naroskalalakikasalapan,"Kumahakedahna jalmakalakuananadinapésta?"

19Sarenganjeunnangawaler,'Anjeunkedahngageroan jalmi-jalmianupintersarengjalmi-jalmianutiasamasihan anjeunpetunjukanumangpaatngeunaanurusankarajaan anjeunsarengkahirupanrahayatanjeun(sababanjeunteu tiasamendakantémaanulangkungcocogatanapilangkung mendidiktibatanieu)kumargijalmi-jalmisapertoskitu dipikacintakuGustisababaranjeunnaparantosngalatih

pikirananapikeunmerenungkeuntémaanupalingmulyasapertosanuanjeunlakukeunnyalira,kumargisadaya tindakananjeundiarahkeunkuGusti'

20Bungahkujawabanéta,rajanaroskalalakisalajengna, Naonanupangsaénapikeunrahayat?Nahawarganagara pribadianukedahdiangkatjantenrajapikeunaranjeunna atanapianggotakulawargakarajaan?

21Anjeunnangawaler,'Anjeunnaanupangsaénasacara alamiSababraja-rajaanuasalnatiturunankarajaansering kasarsarenggalakkarahayatnaSarenglangkunglangkungdeuiieukasussarengsababarahajalmianunaék pangkattijajaranwargaswasta,anusaatosngalaman kajahatansarengnanggungbagiankamiskinanna,nalika aranjeunnamaréntahjalmaréatétélalangkungkejem tibatantirananuteusatia

22Tapi,sakumahaanuparantoskuringcarioskeun,sipat anusaéanuparantosdilatihkalayanleressanggup maréntah,sarenganjeunrajaanuhébat,sanéskusabab anjeunungguldinakamulyaanpamaréntahansareng kakayaananjeuntapikusababanjeunparantosngungkulan sadayamanusadinawelasasihsarengfilantropi,sukurka Gustianuparantosmasihananjeunsipat-sipatieu.

23Rajamujilalakiieusakedap,terasnaroskaanuterakhir, Naonprestasipangageungnadinamaréntahhijikarajaan?

24Sarenganjeunnangawaler,'Yénrahayatkedahterasterasancicingdinakaayaananutentrem,sarengyén kaadilankedahgancangditegakkeundinakasus-kasus sengketa.'

25Hasil-hasilieukahontalngaliwatanpangaruhpamingpin, nalikaanjeunnajalmianungabencikajahatansareng mikanyaahkanakahadeansarengngahaturkeuntanaga pikeunnyalametkeunnyawamanusa,sapertosanjeun nganggapketidakadilansalakubentukkajahatananupaling parahsarengkuadministrasianjeunanuadilparantos ngawangunreputasianulanggengpikeundirianjeun, kumargiGustimasihananjeunpikirananumurnisareng henteukacemarkukajahatannaonwaé.

26Sarengnalikaanjeunnaeureun,tepuktangananutarik sarengpinuhkukabagjaanlumangsungsalamisababaraha lami.Nalikaétaeureun,rajanyandakcangkirsareng masihantoastpikeunngahargaansadayatamusareng kecap-kecapanuparantosdiucapkeunkuaranjeunna

27Terasdinakacindekananjeunnanyarios,"Kuring parantoskéngingkeunmangpaatanupangageungnatina ayanaanjeunKuringparantoskéngingkeunseueur mangpaattinakawijaksanaananuanjeunparantospasihan kakuringdinahalsenimaréntah"

28Tuluyanjeunnamaréntahkeunsupayatilutalentapérak dibikeunkamasing-masingjalmaéta,sartanunjuksalah saurangbujangnapikeunnganteurkeunétaduit

29Sadayanangadadakngagorowoksatuju,sarengpéstaéta jantentempatanupinuhkukabungah,sedengkeunraja ngalaksanakeunpéstaanuterus-terusan

BAB11

Pikeunkoméntarngeunaanstenografikuno,tingaliAyat7 Tarjamahanieudikintunkeunpikeundisatujuansareng ditampisalakuanudibaca,sareng(Ayat23)sora persetujuananunaékdicandaksarengdisatujuansacara bulat

1Abdiparantosnyeratpanjanglebarsarengkedah nyuhunkeunhapunten,Philocrates.

2Abdikacidahérannakaétajalma-jalmasarengkumaha aranjeunnaujug-ujugmasihanjawabananuleres-leres peryogiwaktosanulamipikeundipikirkeun.

3Sababsanajannunanyageusmikirkeununggal pertanyaansacarasaksama,jalma-jalmaanungajawabhijihijigeuslangsungsiapngajawabpertanyaan-pertanyaan éta,sahinggakuringjeungsakumnaanuhadir,utamana parafilsuf,ngarasapantesdipuji

4Sarengkuringnganggapyénhalétabakalkarasaluar biasapikeunjalma-jalmaanubakalmacanarasikuringdi hareup.

5Tapiteupantespikeunsalahngagambarkeunfaktaanu kacatetdinaarsipumum

6Jeungteupantespikeunkuringngalanggarperkarakawas kieuKuringnyaritakeuncaritanasakumahakajadianana, kalawanati-atinyingkahankasalahannaonwaé

7Abdikacidakagumnakukakuatanucapan-ucapan aranjeunna,nepikaabdinyobiankonsultasikajalmi-jalmi anugaduhtugasnyatetsagalahalanukajantenandina rapatsarengpéstakarajaan.

8Sababgeusjadikabiasaan,sakumahaanudipikanyahoku aranjeun,timimitirajamimitingalaksanakeunurusannepi kawaktuanjeunnaistirahat,sagalaucapanjeung tindakananakududicatethijiaturananupoharaalus jeungmangpaatna

9Sababdinapoéisukna,catetankagiatanjeungucapan poékamaridibacakeundeuiméméhurusandimimitian, jeunglamunayakateupastian,étaperkaralangsung dibenerkeun.

10Kukituna,sapertosanuparantosdisebatkeun,kuring kéngingkeuninpormasianuakurattinacatetanumum, sarengkuringparantosnetepkeunfakta-faktadinaurutan anulereskumargikuringterangkumahasumangetna anjeunpikeunkéngingkeuninpormasianumangpaat 11Tiludintentiharita,Demetriusnyandaklalaki-lalakiéta terasngalangkungantémboklaut,panjangnatujuhstadia, kapuloéta,meuntassasakterasnujukadistrik-distrik kalérPharos.

12Didinyaanjeunnangumpulkeunaranjeunnadihijiimah, anudiwangundisisilaut,anuéndahpisansarengdina kaayaananusepi,terasngajakaranjeunnapikeun ngalaksanakeunpadamelantarjamahan,kumargisadayana anudiperyogikeunpikeuntujuanétaparantosdiserahkeun kaaranjeunna.

13Jantenaranjeunnamimitingabandingkeunsababaraha hasilsarengngajantenkeunétasapuk,sarengnaonwaéanu aranjeunnasapukdisalinkalayancocogdihandapeun arahanDemetrius

14Sarengsesiétalumangsungdugikajamkasalapan; saatosieuaranjeunnadibébaskeunpikeunngalayanan kabutuhanfisikna

15Sagalaanudipikahayangkuaranjeunnadisayogikeun kalayanmewahSaliantiéta,Dorotheusnyiapkeununggal dintennapikeunaranjeunnasapertosanudisiapkeunpikeun rajanyalira--sababkituanudiparentahkeunkuraja.

16Isuk-isukkénéhmaranéhnasokdatangkakaraton,terus sanggeusngabageakeunraja,maranéhnabalikdeuika tempatnamasing-masing.

17SarengsapertosadatsadayaurangYahudi,aranjeunna ngumbahleungeunnadilautsarengngadoakaGustiteras

ngabaktikeundiripikeunmacasarengnarjamahkeun petikankhususanuaranjeunnabahas,sarengkuring naroskeunkaaranjeunna,Nahaaranjeunnangumbah leungeunnasateuacanngadoa?

18Sarengaranjeunnanerangkeunyénétamangrupikeun tandayénaranjeunnahenteungalakukeunkajahatan(sabab unggalbentukkagiatandilakukeunkuleungeun)kumargi dinacaraanumulyasarengsuciaranjeunnanganggap sagalanasalakusimbolkabeneransarengbebeneran 19Sapertosanuparantoskuringcarioskeun,aranjeunna ngumpulunggaldintenditempatanupikaresepeun kusababsepisarengcaangnaterasngalaksanakeuntugasna 20Jeungkabeneranpadamelantarjamahanréngsédina tujuhpuluhduapoé,siga-sigaieugeusdiaturkalawan tujuananugeusditangtukeun

21Nalikapadamelanétaréngsé,Demetriusngumpulkeun masarakatYahudiditempattarjamahanétadilakukeun, terasmacakeunanakasadayana,dipayuneunpara penerjemah,anunampisambutananuageungtimasarakat, kusababseueurpisanmangpaatanuparantosdipasihkeun kaaranjeunna

22AranjeunnaogémujiDemetrius,sarengngadesek anjeunnasupadossadayahukumétaditranskripsikeun sarengdipidangkeunsalinananakaparapamimpinna

23Saatosbuku-bukuétadibaca,paraimam,parakokolot penerjemah,komunitasYahudi,sarengparapamimpin masarakatnangtungterasnyarios,kumargitarjamahananu saépisan,suci,sarengakuratparantosdilakukeun,étaleres upamiétatetepsapertoskitusarengteuayaparobihananu kedahdilakukeundijerona

24Sarengnalikasakumnarombongannyatakeunsatuju, aranjeunnanitaharanjeunnapikeunngaluarkeunkutukan numutkeunadatnakasahawaéanungarobihbohku nambihanatanapingarobihkucaranaonwaékecap-kecap anuparantosditulisatanapingaleungitkeun

25Ieumangrupikeuntindakanpencegahananuwijaksana pikeunmastikeunyénbukuétatiasadijagasalamiwaktos kahareuptanpaparobahan

26Nalikaétahaldibéjakeunkaraja,anjeunnabungah pisan,sababanjeunnangarasayénrancangananuparantos dijieunnaparantosdilaksanakeunkalayanaman

27Sakabéhkitabétadibacakeunkaanjeunnasareng anjeunnahéranpisankusumangetanumasihanhukuméta.

28AnjeunnanyarioskaDemetrius,'Kumahateuaya saurangogéahlisajarahatanapi'parapujanggaanu nganggapétapantespikeunnyinggungkanaprestasianu saésapertoskitu?'

29Anjeunnangawaler,'Kusababhukumétasucisareng asalnatiGustiSarengsababarahajalmianuniatnabadé ngurusétaparantosdihukumkuGustisarengkukituna eureuntinatujuanana'

30Anjeunnanyariosyénanjeunnaparantosngadanguti Theopompusyénanjeunnaparantosdiusirtinapikiranana salamilangkungtitilupuluhdintenkusababanjeunnabadé nyelapkeunkanasajarahnasababarahakajadiantina tarjamahanhukumanulangkungawalsarengradateutiasa dipercaya.

31Sanggeusradacageur,anjeunnanenedakaAllahsupaya dijelaskeunnaonsababnamusibahieukarandapanku anjeunna.

32Sarengdiwahyukeunkaanjeunnadinaimpian,yéntina rasapanasarananuteuayagunanaanjeunnahoyong

nepikeunbebeneransucikajalmabiasa,sarengupami anjeunnaeureunanjeunnabakalcageurdeui.

33KuringogékantosngupingtibiwirTheodektes,salah sahijipujanggatragis,yénnalikaanjeunnabadéngadaptasi sababarahakajadiananukacatetdinabukuétapikeunsalah sahijidramana,anjeunnakatarajangkatarakdinadua panonna

34Sanggeusanjeunnangartosalesankunaonmusibahéta nimpaanjeunna,anjeunnangadoakaGustisalami sababarahadintensarengsaatosétaanjeunnapulihdeui

35Sarengsaatosraja,sapertosanuparantoskuring carioskeun,nampikaterangantiDemetriusngeunaanhal ieu,anjeunnangahormatsarengmaréntahkeunsupados buku-bukuétadijagakalayanati-ati,sarengdijagakalayan suci

36Sarenganjeunnangadesekparapenerjemahpikeun seringnganjangkaanjeunnasaatosaranjeunnauihdeuika Yudea,sababétaleres,saurna,yénanjeunnaayeunakedah ngintunkeunaranjeunnamulih.

37Tapinalikaaranjeunnabalikdeui,anjeunnabakal nganggaparanjeunnasalakubabaturan,sakumahamistina, sarengaranjeunnabakalnampihadiahanuseueurti anjeunna

38Anjeunnanitahnyiapkeunpikeunaranjeunnamulihka bumi,sartangalayananaranjeunnakalawanmurahhaté.

39Anjeunnamasihantilujubahanupangsaéna,duatalenta emas,hijiméjasampinganubeuratnahijitalenta,sareng sadayaparabotpikeuntilusofa.

40SarengpangawalanjeunnangirimkeunEleazarsapuluh dipananusuku-sukunapéraksarengsadayaparabotanu diperyogikeun,hijiméjasampinganuharganatilupuluh talenta,sapuluhjubahwungu,sarengmakutaanumegah, sarengsaratuspotonganlinenanuditenunanupangsaéna, ogémangkoksarengpiring,sarengduagelasemaspikeun dikhususkeunpikeunGusti

41Anjeunnaogéngajurunganjeunnadinasurat,upamiaya jalmi-jalmianuhoyonguihdeuikaanjeunna,ulah ngahalanganaranjeunna

42Sababanjeunnanganggapétahijikahormatananu ageungpikeunngarasakeunpaguyubanjalma-jalma terpelajarsapertoskitu,sarenganjeunnalangkungmilih ngaboroskeunkakayaananakaaranjeunnatibatanka barang-baranganuteuayagunana.

43SarengayeunaPhilocrates,anjeungaduhcaritalengkep saluyusarengjangjikuring

44Saurabdianjeunlangkungresepkanahal-halieu tibatankanatulisan-tulisanparaahlimitologi

45Sababanjeunsatiakananalungtikhal-halanutiasa mangpaatpikeunjiwa,sarengnyéépkeunseueurwaktos kanggoétaKuringbakalnyobiannyaritakeunkajadian naonwaéanupantesdicatet,supadoskucaramariksaéta anjeuntiasakéngingkeunganjarananupangluhurnapikeun sumangetanjeun