O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas, ua ta'ua o Ana Fa'atusa FA'ATUSA 1 1 Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu; Ua outou iloa o outou o auauna a le Alii, e nonofo iinei e pei o se malaga; auā e mamao ese lo outou aai mai lenei aai. 2 O lea la, afai ua outou iloa lo outou aai tou te nonofo ai, aiseā ua outou faʻatau ai ni fanua ma saunia ai meaʻai matagofie ma fale matagofie ma fale e lē manaʻomia? Auā o lē saunia nei mea mo ia lava i lenei aai, e lē mafaufau o ia e toe foʻi i lona lava aai. 3 O oe le tagata valea, ma le masalosalo, ma le malaia; o lē e lē malamalama o nei mea uma e ana i isi tagata, ma o loʻo i lalo o le pule a se isi tagata. Auā ua fetalai mai le Aliʻi o lenei 'aʻai 'iā te oe; 'Ia e usitaʻi i aʻu tulafono, pe alu 'ese mai loʻu 'aʻai. 4 O le ā la se mea e te faia o lē ua noatia i le tulafono i lou lava aai? E mafai ea ona e teena lau tulafono ona o lou fanua, po o se tasi o na mea ua e saunia? Ae afai e te teena, ma e te toe foʻi atu i lou lava aai, e lē taliaina oe, ae e te tuliesea mai iinā. 5 Ia e mataala, e pei o se tagata i se isi nu‘u, e te lē maua ni mea e sili atu i lo mea e te mana‘omia ma lava mo oe; ma ia e sauni, pe a tuliesea oe e le Atua po o le Ali‘i o lenei ‘a‘ai mai ‘iā te ia, ‘ona e tete‘e lea i lana tulafono, ma e alu atu i lou lava ‘a‘ai; o iinā e te ola ai ma le fiafia tele e tusa ma lau lava tulafono e aunoa ma se agasala. 6 O lenei, ‘ia ‘outou fa‘aeteete ‘iā te ‘outou o ē ‘au‘auna i le Atua, ma ‘ia ‘outou manatua o ia i o ‘outou loto; ‘ia ‘outou faia galuega a le Atua, ma ‘ia ‘outou manatua ana poloa‘iga ma ana folafolaga ‘ua ia folafola mai; ‘ia ‘outou mautinoa fo‘i o le a ia fa‘ataunu‘uina ‘iā te ‘outou, pe ‘āfai tou te tausi i ana poloa‘iga. 7 O lea, ‘ia e sui i mea tou te fa‘atauina, ‘ia e fa‘aola i ē matitiva mai o latou mana‘oga uma, e tusa ma le mea e mafai e tagata uma; ‘ia e fa‘amasinoina fafine ‘ua oti a latou tane; ‘ia e fa‘amasino i le mataupu a ē ‘ua leai ni mātua; ‘ia e fa‘aalu a ‘outou ‘oa ma a ‘outou ‘oloa i galuega fa‘apenei.
8 Auā o le mea lea ua faatamaoaigaina ai outou e le Atua, ina ia mafai ai ona outou faataunuuina nei ituaiga o galuega. E sili atu ona lelei le faia o lenei mea nai lo le faatauina o fanua po o fale; auā o mea uma faapena o le a fano faatasi ma lenei taimi. 9 A o le mea tou te faia mo le suafa o le Ali‘i, tou te maua i lo ‘outou ‘a‘ai, ma o le a ‘outou maua le fiafia e aunoa ma le fa‘anoanoa po o le fefe. O lea ‘aua ne‘i ‘outou mana‘o i ‘oa o nu‘u ‘ese; auā o mea ia e fa‘aumatia ai ‘au‘auna a le Atua. 10 A ‘ia ‘outou fefa‘ataua‘i i a ‘outou lava ‘oa ‘ua ‘iā te ‘outou, ‘ina ‘ia ‘outou maua ai le ‘oli‘oli e fa‘avavau. 11 Aua e te mulilua, aua foi e te pa'i atu i le avā a se isi tagata, aua foi e te manao i ai; a ia e manao i mea e patino i lou lava tagata, ona faaolaina ai lea o oe. FA'ATUSA 2 1 A o oʻu savali atu i le fanua, ma mafaufau i le laau o le elm ma le vine, ma mafaufau ia te aʻu lava i o la fua, sa faaali mai se agelu ia te aʻu, ma fetalai mai ia te aʻu; O le a le mea ua e mafaufau i ai i lou loto i se taimi umi faapenei? 2 Ona ou fai atu lea ia te ia, Le Alii e, ou te mafaufau i lenei vine ma lenei laau o le olm auā e matagofie o la fua. Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu; O nei laau e lua ua faatuina e fai ma faataitaiga i auauna a le Atua. 3 ‘Ona ‘ou fai atu lea ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, ‘ou te fia iloa po o le ā le mamanu o nei la‘au ‘ua e ta‘ua.” Fa‘alogo mai ia, o lana tala lea; ‘ua e va‘ai ‘ea i lenei vine ma lenei olm? Le Ali‘i e, ‘ua ‘ou va‘ai i ai, 4 Ua fai mai o ia, “O lenei vine e fua mai, a o le laau o le laau e leai ni fua.” Ae peitaʻi, afai e lē totōina i tafatafa o lenei laau, ma lagolagoina e ia, e lē tele ni fua e maua mai ai; a o taoto i luga o le eleele, e na o ni fua leaga e maua mai ai, auā e lē tautau i luga o le laau; a o lagolagoina i luga o le laau, e fua mai ai fua mo ia lava ma mo lea mea.” 5 O lea la, se‘i silasila i le fua e lē itiiti ifo, ae e tele atu, o le laau o le olm nai lo le vine. E fa‘apefea, le Ali‘i e, ‘ona tele atu ona fua mai nai lo le vine? Auā, na ia fai mai, o le vine e lagolagoina i luga o le olm e tele ma lelei ona fua mai; ‘ae afai e taoto i luga o le ‘ele‘ele, e itiiti lava ona fua mai, ma e matuā leaga fo‘i.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
6 O lea la, o lenei faʻataʻitaʻiga ua faʻamatalaina atu i auauna a le Atua; ma o loʻo faʻatusalia ai le tagata mauʻoa ma le tagata mativa. Na ou tali atu, “Le Aliʻi e, faʻaali mai ia te aʻu lenei mea.” Faʻalogo mai, o lana tala lea; o le tagata mauʻoa e tamaoaiga; e ui i lea, e mativa o ia i le Aliʻi; auā ua pisi tele o ia i ana ʻoa, ma e itiiti lana tatalo i le Aliʻi; ma o tatalo na te faia e paie ma leai se malosi. 7 O le mea lea, pe a aapa atu le tagata mauoa i ē matitiva i mea na te manaʻo ai, e tatalo le tagata mativa i le Aliʻi mo ē mauʻoa; ma e foaʻi mai e le Atua i le tagata mauʻoa mea lelei uma, auā e mauʻoa le tagata mativa i le tatalo; ma e tele le mana o ana talosaga i le Aliʻi. 8 Ona auauna atu lea o le tagata mauʻoa i mea uma mo ē matitiva, auā ua ia iloa ua faafofogaina o ia e le Alii: ma o le tagata mauʻoa, e avatu ia te ia le mea e manaʻo ai, ma e faaeteete ina neʻi leai se mea e le o ia te ia. 9 E faafetai atu fo‘i le tagata mativa i le Ali‘i ona o ē mau‘oa; auā e faia e i la‘ua a la galuega mai le Ali‘i. 10 O le mea lea, e lē manatu tagata e fua mai le laau o le olm; latou te lē iloa fo‘i pe malamalama o le fa‘aopoopoina o lona au fa‘atasi ma le vine, e fua mai ai le vine i le fa‘aluaina o lona fua, mo ia lava ma mo le olm. 11 E fa‘apea fo‘i i ē matitiva o lo‘o tatalo i le Ali‘i mo ē mau‘oa, e fa‘afofogaina e ia; ma e fa‘ateleina a latou ‘oa, auā latou te ‘au‘auna atu i ē matitiva i a latou ‘oa. O le mea lea ‘ua faia ai i la‘ua ‘ia tofusia i galuega lelei a le tasi ma le isi. 12 O lea la, o lē e faia nei mea, e lē tu‘ua o ia e le Ali‘i, a e tusia o ia i le tusi o le ola. 13 ‘Amu‘ia ē ‘ua mau‘oa, ma ‘ua latou iloa ‘ua fa‘ateleina o latou ‘oloa; auā o lē ‘ua malamalama i lenei mea, e mafai ‘ona ‘au‘auna atu i isi. FA'ATUSA 3 1 Na toe faaali mai e ia ia te aʻu le tele o laau ua toulu o latou lau, ma ua foliga mai ia te aʻu ua mago, auā e tutusa uma lava. Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu, Ua e vaai ea i nei laau? Sa ou fai atu, Le Alii e, ua ou vaai atu ua foliga mai o laau mago. 2 Ua tali mai o ia, ua faapea mai ia te aʻu; O nei laau e tutusa ma tagata o loo nonofo i le lalolagi nei. Na ou tali atu: Le Alii e, aisea ua pei ai i latou o laau mago? Auā, ua fai mai o ia, e le iloa e le tasi le tagata amiotonu po o le tagata amioletonu; ae e tutusa uma i latou i le lalolagi nei. 3 Auā o le lalolagi lenei e pei o le taumalulu i ē amiotonu, auā e lē iloa i latou, a e nonofo fa‘atasi ma tagata agasala. 4 E pei o la‘au uma e to‘ulu o latou lau i le tau malūlū, e pei o la‘au mago; e lē mafai fo‘i ona iloa po o fea e mago ma po o fea e lanumeamata; e fa‘apea fo‘i i le lalolagi nei e lē iloa le tasi i le isi le amiotonu ma le amioleaga; a e tutusa uma lava i latou. FA'ATUSA 4 1 Na toe faaali mai e ia ia te aʻu isi laau e tele, o nisi ua i ai lau, a o isi ua foliga mago ma mago. Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu, Ua e vaai ea i nei laau? Na ou tali atu, Le Alii e, ua ou vaai i ai; o isi ua mago, a o isi ua tumu i lau. 2 O nei laau, ua fetalai mai o ia, o e lanumeamata, o e amiotonu ia e fai mo latou le lalolagi a sau. Auā o le
lalolagi a sau, o le taumafanafana lea mo e amiotonu; a o le taumalulu lea mo e agasala. 3 O le mea lea, pe a susulu mai le alofa mutimutivale o le Alii, ona faʻaalia lea o ē auauna i le Atua, ma faʻaalia manino i tagata uma. Auā e pei ona faʻaalia ma faʻaalia i le taumafanafana le fua o laʻau uma, e faʻapea foʻi ona faʻaalia ma faʻaalia galuega a ē amiotonu, ma o le a toe faʻafoʻisia i latou i lea lalolagi ma le fiafia ma le olioli. 4 Auā o le isi ituaiga tagata, o ē amioleaga, e pei o laau na e vaai i ai ua mago, o le a faapea ona maua ua mago ma leai ni fua i lena lalolagi; ma e pei o laau mago o le a susunuina; ma o le a faaalia ua latou faia mea leaga i taimi uma o o latou olaga; 5 E susunuina fo‘i i latou auā ‘ua latou agasala ma ‘ua lē salamō i a latou agasala. E susunuina fo‘i isi nu‘u uma, auā ‘ua latou lē iloa le Atua o lē na Foafoaina i latou. 6 Ia e fua mai ni fua lelei, ina ia iloa ai au fua i le tautotogo; ia e aloese mai le tele o galuega, ina ne’i e agasala ai. Auā o ē ua pisi i le tele o galuega, e tele a latou agasala; auā ua pisi i latou i a latou lava mea, ma ua lē auauna i le Atua. 7 E fa‘apefea ‘ea ‘ona ole atu se tagata e lē auauna i le Atua i se mea mai le Atua, ma maua ai? A o i latou e ‘au‘auna ‘iā te ia, latou te ole atu ma maua mea latou te manana‘o ai. 8 Ae afai e na o le tasi le mea e mulimuli i ai se tagata, e mafai ona ia auauna atu Atua, auā e lē aveeseina lona mafaufau mai le Atua ae e auauna atu iā te ia ma le mafaufau mamā. 9 O lea la, afai e te faia lenei mea, e mafai ona e maua ni fua i le lalolagi a sau; ma o i latou uma, o le a faia i le auala lava lea e tasi, o le a fua mai ni fua. FA'ATUSA 5 1 A o oʻu anapogi, ma ou nofo i le mauga, ma faafetai atu i le Atua ona o mea uma ua ia faia mo aʻu; faauta, na ou vaaia le leoleo mamoe, o lē sa masani ona talanoa ma aʻu, o loo nofo i oʻu tafatafa, ma faapea mai ia te aʻu: O le ā le mea ua e aumaia ai iinei i le taeao po faapenei? Ona ou tali atu lea, Le Alii e, o loo ou tausia se tofiga i le asō. 2 Na tali mai o ia, “O le ā le tulaga?” Na ou tali atu, “O le anapogi lea.” Na ia fai mai, “O le ā le anapogi lenā?” Na ou tali atu, “Ou te anapogi, e pei ona ou masani ai.” Na ia fai mai, “Tou te lē iloa le uiga o le anapogi i le Atua; e lē o se anapogi fo‘i lenei tou te anapogi ai, e leai se aogā i le Atua.” 3 Le Ali‘i e, na ‘ou fai atu, o le ā le mea ‘ua e tautala fa‘apea ai?‘Ua tali mai o ia,‘Ou te fai atu, auā e lē o le anapogi moni lenei tou te manatu o lo‘o ‘outou anapogi ai;‘ae o le a ‘ou fa‘aali atu ‘iā te oe le uiga o le anapogi atoatoa, ma le taliaina e le Atua. 4 Faalogo mai ia, ua ia fai mai, E le finagalo le Alii i se anapogi faapena e le manaomia: aua o le anapogi faapea, e te le alualu i luma i le amiotonu. 5 A o le anapogi moni lenei: Aua ne’i e faia se mea leaga i lou olaga, a ia e auauna i le Atua ma le mafaufau mama; ma ia e tausi i ana poloaiga ma savali e tusa ma ana tulafono, aua ne’i e faatagaina se mana’o leaga e ulu atu i lou mafaufau. 6 A ia e fa‘atuatua i le Ali‘i, auā afai e te faia ia mea, ma e mata‘u ‘iā te ia, ma ‘alo ‘ese mai galuega leaga uma, e te ola ai mo le Atua.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
7 Afai e te faia lenei mea, o le a e faataunuuina se anapogi tele, ma o se anapogi e talia e le Alii. 8 Faalogo mai i le faataoto ou te avatu ia te oe e uiga i lenei mataupu. 9 O le tasi tagata sa i ai lana fa‘ato‘aga, ma ana ‘au‘auna e to‘atele, ‘ua totō e ia le togāvine i le tasi vaega o lona fanua mo ana fānau. 10. ‘Ua alu atu o ia i se nu‘u mamao, ‘ona filifilia lea e ia se tasi o ana ‘au‘auna, o lē na ia manatu e sili ‘ona fa‘amaoni ma fiafia i ai, ‘ona tu‘uina atu lea e ia le togāvine ‘iā te ia e tausi, ma poloa‘i atu ‘iā te ia e tausi i vine. A fa‘apea ‘ona faia e ia, ma fa‘ataunu‘uina lana poloa‘iga, ‘ona folafola atu lea e ia e tu‘uina atu ‘iā te ia lona sa‘olotoga. E le‘i toe poloa‘i atu fo‘i ‘iā te ia e fai se isi mea; ‘ona alu atu lea o ia i se nu‘u mamao. 11 Ina ua uma ona ave e le auauna lea galuega i ona luga, sa ia faia mea uma na poloaiina ai o ia e lona alii. Ma ina ua ia tautauina le tovine, ma iloa ai ua tumu i vao leaga, sa amata ona ia mafaufau ifo ia te ia lava, ua faapea atu; 12 Ua ou faia le mea na poloai mai ai lo’u alii ia te a’u, o le a ou eliina nei lenei tovine, ma a eliina, o le a sili atu ona matagofie; ma a lia’iina vao leaga, o le a fua mai ai ni fua e tele ma e le fetina’iina e vao leaga. 13 Ona amata loa lea o lana galuega, ua eliina, ma liaʻi ese vao leaga uma sa i ai; ona matagofie tele ai lea ma manuia le togāvine, e leʻi tumu i vao leaga. 14 Ina ua mavae sina taimi, ona sau ai lea o le matai o le tovine ma alu atu i le tovine, ma ina ua ia vaaia ua matagofie ona laau ma ua eliina, ma ua veleeseina vao leaga sa i ai, ma ua olaola vine, sa matua olioli lava o ia i le tausiga a lana auauna. 15 ‘Ua vala‘auina lona atali‘i na ia alofa i ai, o lē na te suli fo‘i, ‘atoa ma ana uō na masani ‘ona la feutaga‘i ma ia; ‘ua ia ta‘u atu ‘iā te i latou mea na ia poloa‘i atu ai i lana ‘au‘auna e fai, ma mea na sili atu ‘ona faia e lana ‘au‘auna; ‘ona latou fa‘afetai loa lea i le ‘au‘auna, ‘ona ‘ua ia maua se molimau atoatoa mai lona ali‘i. 16 Ona fetalai atu lea o ia iā te i latou, “Na ou folafola atu i lenei auauna lona saʻolotoga, pe afai na te tausia le poloaʻiga na ou avatu iā te ia; ma na te tausia, ma ua ia faia foʻi se galuega lelei i laʻu togāvine, lea ua matuā faafiafiaina ai aʻu.” 17 O le mea lea, ona o lenei galuega ua ia faia, ou te tofia ai o ia e fai ma o‘u suli faatasi ma lo‘u atalii, auā ina ua ia iloa le mea lelei, na te le‘i fa‘atamala i ai, a ‘ua faia lava. 18 O le fuafuaga a le Ali‘i na malilie i ai lona atali‘i ma ana uō, o lona uiga, ia avea lana ‘au‘auna ma suli fa‘atasi ma lona atali‘i. 19 E leʻi umi, ona faapotopoto lea e le matai o le aiga ana uō, ma auina atu i ai ni meaʻai eseese mai lana talisuaga. 20. ‘Ua uma ‘ona maua e ia, ‘ona ‘ave lea o le tele e lava mo ia, ‘ua tufatufa atu fo‘i le vaega o totoe i ona uso ‘au‘auna. 21 Ina ua latou maua lea mea, ona latou olioli ai lea, ma faatoga atu ia sili atu lona alofa tunoa i lona alii ona o le mea ua ia faia ia te i latou. 22 Ua faalogo lona alii i nei mea uma, ona toe tumu ai lea o ia i le olioli tele; ua toe valaau atu foi o ia i ana uo ma lona atalii, ma faamatala atu ia te i latou le mea na faia e lana auauna i meaʻai na ia auina atu ia te i latou.
23 O le mea lea ua latou matuā usiusitaʻi ai i le matai o le aiga, ma e tatau ona ia tofia lea auauna e fai ma ona suli faatasi ma lona atalii. 24 ‘Ua ‘ou fai atu ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, ‘ou te lē iloa nei fa‘atusa, ‘ou te lē malamalama fo‘i i ai, se‘i vaganā ‘e te fa‘amatala mai ‘iā te a‘u.” ‘Ua ia fai mai, “O le a ‘ou fa‘amatala atu ‘iā te oe mea uma lava na ‘ou tautala atu ai ‘iā te oe, pe fa‘aali atu ‘iā te oe.” 25 ‘Ia e tausi i poloa‘iga a le Ali‘i, ‘ona e fa‘amaonia ai lea o oe, ma e tusia oe i le faitau aofa‘i o ē tausi i ana poloa‘iga. ‘Ae ‘āfai e te fa‘aopoopoina nisi mea lelei, e ‘ese mai mea ‘ua poloa‘i mai ai le Ali‘i, e te maua ai se mamalu e sili atu mo oe, ma e sili atu fo‘i lou alofagia e le Ali‘i nai lo le mea sa tatau ‘ona e maua. 26 O lea, afai e te tausi i poloaʻiga a le Aliʻi, ma faʻaopoopo i ai nei tulaga, o le a e olioli; ae maise lava pe afai e te tausi i ai e tusa ma aʻu poloaʻiga. 27 ‘Ua ‘ou fai atu ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, o mea uma e te poloa‘i mai ai ‘iā te a‘u, ‘ou te tausia; auā ‘ua ‘ou iloa o le a e fa‘atasi ma a‘u.” ‘Ua ia fai mai, “O le a ‘ou fa‘atasi ma oe o lē ‘ua e faia se tonu fa‘apea; ‘ou te fa‘atasi fo‘i ma i latou uma o ē ‘ua loto i ai fa‘apea.” 28 O lenei anapogi, ua fai mai ai o ia, a o e tausia foi poloaiga a le Alii, e matuā lelei lava. E faapea lava ona e tausia. 29 Muamua lava, ia e fa‘aeteete ‘iā te oe lava, ma ‘ia e ‘alo ‘ese mai amioga leaga uma, ma ‘upu leaga uma, ma tu‘inanau leaga uma; ma ‘ia e fa‘amamā lou mafaufau mai mea fa‘atauva‘a uma o lenei lalolagi. ‘Āfai e te tausia nei mea, o le a sa‘o lenei anapogi. 30 O lea ia faapea ona e faia. A uma ona e faia le mea ua tusia muamua, o le aso e te anapogi ai, aua ne’i e tofo i se mea e tasi vagana ai le areto ma le vai; a e faitau le aofa’i o mea’ai e te masani ona ‘ai i isi aso, ona e tu’u ese lea o tupe e tatau ona e fa’aaluina i lea aso, ma avatu i le fafine ua oti lana tane, ma le ua leai ni matua, ma le ua matitiva. 31 ‘Ia fa‘apea ‘ona e fa‘a‘ato‘atoaina le fa‘amalūlūina o lou agaga; ‘ina ‘ia fa‘amalieina ai e lē ‘ua maua mai ai lona agaga, ma ‘ia o‘o atu lana tatalo i le Ali‘i le Atua mo oe. 32 O lea la, afai e te faataunuuina lau anapogi e pei ona ou poloai atu ai ia te oe, o le a talia lau taulaga e le Alii, ma o le a tusia lau anapogi i lana tusi. 33 O lenei tofiga, pe a faia faapea, e lelei ma e fiafia i ai, ma e talia e le Alii. Afai e te tausia nei mea faatasi ma lau fanau ma lou aiga uma, e te fiafia ai. 34 O i latou uma fo‘i e fa‘alogo i nei mea, ma faia, e manuia i latou; o mea fo‘i latou te ole atu ai i le Ali‘i, e maua lava e i latou. 35 Ma sa ou aioi atu ia te ia ia faamatala mai ia te au le faatusa o le faatoaga, ma le Alii, ma le tovine, ma le auauna na tautau le tovine; ma vao na veleeseina mai le tovine; ma lona atalii ma ana uo na ia auai i le fono faatasi ma ia. Aua ua ou malamalama o se faatusa lena. 36 ‘Ua fai mai o ia ‘iā te a‘u, “E te lototoa tele i le fesili mai; auā e lē tatau ‘ona e fesili mai i se mea; auā afai e tatau ‘ona fa‘aali atu ‘iā te oe, e fa‘aali atu lava ‘iā te oe.” 37. ‘Ona ‘ou tali atu lea ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, o le mea e te fa‘aali mai ‘iā te a‘u, a ‘ou te lē fa‘amatalaina mai ‘iā te a‘u, ‘ou te lē va‘ai lava i ai, pe ‘āfai ‘ou te lē malamalama i ai.” ‘Āfai fo‘i e te fai mai ni fa‘atusa, ‘ae lē fa‘amatalaina mai, ‘ou te lē fa‘alogo lava i ai.”
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
38. Na toe tali mai o ia ‘iā te a‘u, ‘ua fa‘apea mai: O lē ‘au‘auna a le Atua, ma ‘ua i lona loto le Ali‘i, e mana‘o o ia e malamalama ‘iā te ia, ma ‘ua talia; ma ‘ua fa‘amatalaina e ia fa‘ata‘oto uma, ma malamalama i afioga a le Ali‘i e mana‘omia ‘ona su‘esu‘eina. 39 A o ē paie ma fa‘agesegese i le tatalo, e lē mafai ona latou sa‘ili atu i le Ali‘i; e ui lava i le agalelei tele o le Ali‘i, e foa‘i mai pea lava e ia mea uma i ē ole atu ‘iā te ia. 40 O oe o lē ua fa‘amalosia e le avefe‘au mamalu, ma ua e maua le meaalofa mamana o le tatalo; auā e te lē paie, aiseā e te lē ole atu ai nei i le Ali‘i mo le malamalama, ma e te maua? 41 Sa ou fai atu ia te ia; talu ai ua ou i ai oe i o’u luma, e tatau ona ou fesili atu ia te oe, ma fesili atu ia te oe; auā e te faaali mai mea uma ia te a’u, ma e fetalai mai ia te a’u pe a e i ai iinei. 42 Ae afai ou te vaai pe faalogo i nei mea a o e le i ai, ona ou ole atu lea i le Alii ina ia faaali mai ia te au. 43‘Ona tali atu lea o ia, “Na ou fai atu muamua, o oe o se tagata poto ma le lototoa, i lou fesili mai i le uiga o nei fa‘ata‘oto.” 44 Ae ona o lou finau pea, o le a ou faʻamatala atu ia te oe lenei faʻataʻitaʻiga ua e manaʻo ai, ina ia e faʻailoa atu i tagata uma. 45 “Ia faalogo mai ia,’ o lana tala lea, ma ia malamalama. O le faatoaga ua ta‘ua muamua o lona uiga o le lalolagi atoa lea. O le Alii o le faatoaga o ia lea na foafoaina ma faauma mea uma, ma na foaiina mai le mana ia te i latou. 46 O lona atalii o le Agaga Paia: o le auauna o le Alo o le Atua: o le togāvine o le nuu lea na te faaolaina. O pou o avefeau ia ua tofia e le Alii e pule ia i latou, e lagolago i lona nuu. O vao leaga ua lia’iina ese mai le togāvine, o agasala ia na faia e auauna a le Atua. 47 O meaʻai na ia auina atu iā te ia mai lana talisuaga, o poloaʻiga ia na ia tuʻuina atu i lona nuʻu e ala i lona Alo. O uō na ia valaʻauina e fautua ma ia, o agelu paʻia ia na ia muaʻi foafoaina. O le toesea o le matai o le aiga, o le taimi lea o totoe seʻia oʻo i lona afio mai. 48 Sa ou fai atu ia te ia, Le Alii e, o nei mea uma e matuā lelei lava, e ofoofogia, ma e lelei. Ae, sa ou toe fai atu, pe mafai ea e a’u po o se isi lava tagata e ui lava e leai se poto faapea, ona malamalama i nei mea? 49 O lenei, le Ali‘i e, ta‘u mai ‘iā te a‘u le mea ‘ou te fesili atu ai.‘Ua tali atu o ia, ‘‘Ia e fesili mai ‘iā te a‘u le mea ‘e te finagalo i ai.’‘Ua ou fai atu, ‘Aiseā ‘ua tu‘uina ai le Alo o le Atua i lenei fa‘ataoto e fai ma sui o le ‘au‘auna?’ 50 Faalogo mai ia, ua fai mai o ia; e le tuuina le Alo o le Atua i le tulaga o se auauna, ae i le mana tele ma le pule. Sa ou fai atu ia te ia, ‘E faapefea, le Alii e? Ou te le malamalama i ai.’ 51 Auā, na fetalai o ia, na tofia e le Alo ana avefeau e pule i ē na tuuina atu e le Tamā iā te ia, e leoleo iā i latou taʻitoʻatasi; a o ia lava na matuā galue malosi, ma mafatia tele, ina ia mafai ona ia soloiesea a latou agasala. 52 Auā e lē mafai ona eliina se togāvine e aunoa ma le tele o galuega ma le tiga. O le mea lea, ina ua soloiesea e ia agasala a lona nu‘u, na ia fa‘aali atu ‘iā te i latou ala o le ola, ma tu‘uina atu ‘iā te i latou le tulafono na ia maua mai le Tamā. 53 Ua outou iloa, o lana tala lea, o ia o le Alii o lona nuu, ua ia maua le mana uma mai lona Tamā. Ae peitaʻi, aiseā
na finagalo ai le Alii i lona Alo e faia le fautuaga e uiga i le vaevaeina o le tofi, ma agelu lelei, ia faalogo mai nei. 54 O le Agaga Pa‘ia lea, o lē na muamua foafoaina, na ia tu‘uina i le tino e afio ai le Atua; o lona uiga, i le tino ua filifilia, e pei ona finagalo i ai o ia. O le mea lea, o le tino lea na aumaia ai le Agaga Pa‘ia, na ‘au‘auna i le Agaga, na savali ma le amiotonu ma le mamā i le fa‘aaloalo; e le‘i fa‘aleagaina lava e ia le Agaga. 55 O le mea lea, o le tino na usiusita‘i i taimi uma i le Agaga Pa‘ia, ma galue fa‘atasi ma ia ma le amiotonu ma le mamā, e le‘i fa‘avaivai lava; o le tino lea na vaivai, na ola fa‘amaoni, a ‘ua matuā fa‘amaonia e le Agaga Pa‘ia i le Atua, o lea na talia ai o ia e ia. 56 Auā o le amio malosi fa‘apenei na finagalo malie i ai le Atua, auā na lē fa‘aleagaina o ia i le lalolagi, o lo‘o tausia pea le Agaga Pa‘ia. O le mea lea na ia vala‘au atu ai i lona Alo, ma agelu lelei, e fautua atu i ai, ‘ina ‘ia i ai se tulaga e tu‘uina atu i lenei tino na ‘au‘auna i le Agaga Pa‘ia e aunoa ma se ponā, ‘ina ne‘i foliga mai ‘ua leiloa le taui o lana ‘au‘auna. 57 Auā o tagata mama uma lava e maua lona taui; o lē e leai sona ila, o lē ua tofia e afio ai le Agaga Pa‘ia. O lea fo‘i ua e maua le fa‘amatalaga o lenei fa‘ata‘oto. 58 Le Ali‘i e, ‘ua ‘ou malamalama nei i lou uiga, talu ‘ona ‘ou fa‘alogo i lenei fa‘amatalaga. Fa‘alogo mai ia, ‘ua ia fai mai: ‘ia e tausia lou tino ia mamā ma le mamā, ‘ina ‘ia molimau i ai le Agaga o lē o le a nofo ai, ma ‘ia fa‘amasinoina o ia sa ‘iā te oe. 59 Ia e fa‘aeteete fo‘i ne‘i fa‘atupuina i lou mafaufau o le a fa‘aumatia lenei tino, ma e fa‘aaogāina i so‘o se tu‘inanau. Auā afai e te fa‘aleagaina lou tino, e te fa‘aleagaina fo‘i le Agaga Pa‘ia i le taimi lava e tasi; afai fo‘i e te fa‘aleagaina le Agaga Pa‘ia, e te lē ola. 60 Ona ou fai atu lea, E faapefea pe ana faapea ua uma ona faia lenei mea ona o le le iloa, a o lei faalogo se tagata i nei upu; E faapefea ona oo atu o ia i le faaolataga, o lē ua faaleagaina lona tino? 61 Ua tali atu o ia, “A o amioga muamua a tagata na latou faia ona o le lē iloa, ua na o le Atua e mafai ona faia se fofo mo i latou; auā o ia e ana le mana uma lava.” 62 A o lenei, ia e leoleo oe lava; auā o le Atua e ona le malosi uma lava ma le alofa mutimutivale, o le a ia foaʻiina mai se fofo i mea na e faia muamua sese, pe afai e te lē faaleagaina lou tino ma lou agaga i le taimi a sau; 63 Auā o la‘ua o ni soa fa‘atasi, e lē mafai ona fa‘aleagaina le tasi, a e fa‘apea fo‘i le isi. O lea, ia e tausia i la‘ua ia mamā, ‘ona e ola ai lea i le Atua. FA'ATUSA 6 1 A o oʻu nofo i le fale, ma vivii atu i le Atua ona o mea uma ua ou vaaia; ma sa ou mafaufau i poloaiga, e matuā lelei lava, ma e sili, ma e faamaoni, ma e manaia; ma e mafai ona aumaia ai se tagata i le faaolataga; sa ou fai ifo i loʻu loto: Ou te fiafia pe afai ou te savali e tusa ai ma nei poloaiga, ma o lē savali ai e ola mo le Atua. 2 A o oʻu tautala atu i lenei mea i loʻu loto, na ou vaaia o ia o lē sa ou masani ona vaai i ai muamua, o loo nofo i oʻu tafatafa; ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu: 3 O le ā ea le masalosalo i aʻu poloaʻiga ua ou tuʻuina atu iā te oe? E lelei ia mea, aua le masalosalo, ae ia e
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
faʻalagolago i le Aliʻi, ona e savali ai lea i ai. Auā o le a ou avatu iā te oe le malosi e faʻataunuʻuina ai. 4 O nei poloaʻiga e aogā iā i latou o ē e salamō i agasala na latou faia muamua; pe afai e lē toe faia pea e i latou mo le taimi a sau. 5 O lenei, o outou uma e salamō, ia outou lafoaʻi le amioleaga o lenei lalolagi, ma ia outou oofu i le amio lelei uma ma le amiotonu, ona mafai lea ona outou tausia nei poloaʻiga; ma ia outou lē toe agasala e amata atu i le taimi nei. 6 Auā afai tou te taofia outou lava mai le agasala e oo mai i le taimi a sau, o le a outou vavae ese ai le tele o a outou agasala muamua. Ia savavali i aʻu poloaiga, ona outou ola ai lea mo le Atua: O nei mea ua ou fai atu ai ia te outou. 7 ‘Ua uma ‘ona ia fai atu lenei mea, ‘ona ia fa‘aopoopo mai lea, “Se‘i o tatou ō i le fanua, ‘ou te fa‘aali atu fo‘i ‘iā te oe leoleo mamoe.”‘Ona ‘ou tali atu lea, “Le Ali‘i e, se‘i o tatou ō.” 8 Ona matou taunuu lea i se fanua faapitoa, ma sa ia faaali mai ai ia te au se leoleo mamoe talavou, ua matagofie ona ofu, ma ona ofu violē. Sa ia fafagaina foi lafu mamoe tetele; ma sa tumu ana mamoe i le fiafia, ma le fiafia tele ma le olioli; ma sa latou osooso, ma taufetuli solo i lea mea ma lea mea. 9 Ona matuā fiafia lava lea o le leoleo mamoe i lana lafu mamoe; ma sa fiafia fo‘i foliga o le leoleo mamoe, o lo‘o taufetuli solo i totonu o lana lafu mamoe. 10 Ona fetalai mai lea o le agelu ia te aʻu, Ua e vaai ea i lenei leoleo mamoe? Na ou tali atu, “Le alii e, ua ou vaai ia te ia.” Na ia fai mai ia te aʻu, “O le avefeau lenei e 3 o le fiafia ma le olioli.” O le mea lea e faaleagaina ai e ia mafaufau o auauna a le Atua, ma liliuese i latou mai le upu moni, ma faafiafia ia i latou i le tele o mea faafiafia, ma fano ai i latou.” 11 Auā ua galo iā i latou poloaʻiga a le Atua soifua, ma ua ola i le tamaoaiga ma le fiafia lē aogā, ma ua faaleagaina i latou e le agelu leaga, o nisi o i latou e oo lava i le oti; a o isi e oo lava i le liliuese. 12 Sa ou tali atu; Ou te lē malamalama i le uiga o lau tala, i le faapea atu i le oti, ma le liliuese. Faalogo mai ia, o lana tala lea; o nei mamoe uma na e vaai i ai ua matuā olioli tele, o i latou ia ua latou o ese mai le Atua e faavavau, ma ua latou tuuina atu i latou lava i tuinanau o lenei vaitaimi. 13 O lenei, e leai se toe fo‘i mai ‘iā te i latou, e ala i le salamō i le ola; auā ‘ua latou fa‘aopoopoina lenei mea i a latou agasala uma, o le ‘upuvale lea i le suafa o le Ali‘i. O tagata ia ‘ua tofia i le oti. 14 A o mamoe na e va‘aia e lē osooso, a ‘ua ‘a‘ai i le mea e tasi, o i latou ia ‘ua tu‘uina atu i latou lava i mea fa‘afiafia ma mea e fiafia ai, a ‘ua latou lē tautala i se ‘upu leaga e tete‘e atu i le Ali‘i. 15 O lea ua na o le pauu ese i latou nei mai le upu moni, o lea ua teuina ai pea le faamoemoe mo i latou i le salamo. Auā o lea pauu ese ua totoe ai se faamoemoe mo le toe faafouina; a o i latou ua oti, ua mou atu e faavavau. 16 Sa ma toe agaʻi atu i luma teisi; ona ia faaali mai lea ia te aʻu o se leoleo mamoe sili, o lē e pei o se tagata faigofie, o loʻo ofuina se paʻu ʻoti paʻepaʻe, o loʻo i ai lana ato i lona tauʻau, ma o loʻo i lona lima se laʻau e tumu i nonoa, ma e matuā maʻaʻa, ma se sasa i lona isi lima; ma o ona foliga sa mataʻutia ma oona; e lava lea e fefe ai se tagata; o lona foliga lenā.
17 Na ia aveina mai le leoleo mamoe talavou ni mamoe sa ola i mea faafiafia, a e lei osooso i luga ma lalo; ma tuli i latou i se mea maʻai ma papa e tumu i laau tuitui ma laau talatala, ua oo ina latou le mafai ona sao mai ai. 18. A ‘ua maua i latou i la‘au tuitui ma la‘au talatala, ma ‘ua matuā fa‘atigāina i latou i lana sasaina. Auā na ia tuleia pea i latou, ma ‘ua lē tu‘uina atu ‘iā te i latou se avanoa po o se taimi e tumau ai. 19 O le mea lea, ina ua ou vaai atu i le sasaina ma le faapuapuagatiaina i latou i le sauā tele, sa ou faanoanoa ona o i latou; auā sa matuā faapuapuagatia i latou, e leai foi se mapusaga na latou maua. 20 ‘Ona ‘ou fai atu lea i le leoleo mamoe sa ‘iā te a‘u; Le Ali‘i e, o ai ‘ea lenei leoleo mamoe sauā ma le lē alofa, o lē ‘ua lē alofa mutimutivale i nei mamoe?’ ‘Ua tali mai o ia, “O lenei leoleo mamoe o se tasi o agelu pa‘ia, a ‘ua tofia o ia mo le fa‘asalaina o ē agasala.” 21 O lea ua laveaiina ai i latou o ē ua sesē mai le Atua, ma ua auauna i tuʻinanau ma mea faafiafia o lenei lalolagi. O le mea lea ua faasalaina ai i latou e ia taʻitoʻatasi e tusa ma a latou mea na fai, i le sauā ma le tele o tiga eseese. 22 Le Ali‘i e, ‘ua ‘ou fai atu, ‘ou te fia iloa, o a ituaiga o tiga e o‘o i tagata ta‘ito‘atasi? Fa‘alogo mai ia, o lana tala lea; O tiga ma mafatiaga eseese, o mea ia e o‘o i ai tagata i aso uma i o latou olaga i le taimi nei. Auā o nisi e mafatia i mea ua leiloa; o isi e mativa; o isi e ma‘i ‘ese‘ese. O nisi e le‘i mapu; o isi e mafatia i manu‘a mai ē e lē agavaa; o isi e pa‘ū i le tele o isi tofotofoga ma fa‘alavelave. 23 Auā e to‘atele e lē mautu a latou fuafuaga, e tele mea latou te tulimata‘ia, a e leai se aogā ‘iā i latou; ma latou te fai mai e le manuia a latou galuega. 24 Latou te lē manatua mea sese na latou faia, a ua latou muimui i le Ali‘i. O lea la, pe a uma ona latou o‘o i fa‘alavelave ma mea faigata uma, ona tu‘uina mai lea o i latou ‘iā te a‘u mo a‘oa‘oga lelei, ma ‘ua fa‘amausaliina i latou i le fa‘atuatua i le Ali‘i, ma ‘au‘auna atu i le Ali‘i i aso uma o totoe o latou aso ma le mafaufau mamā. 25 A amata ona latou salamo i a latou agasala, ona latou manatua lea o a latou galuega na latou faia sese, ma latou vivii atu i le Atua, ma faapea atu, O ia o le Faamasino amiotonu, ma ua tatau ona latou mafatia i mea uma e tusa ai ma a latou amioga. 26 Ona latou auauna atu lea i le Atua ma le mafaufau mamā i mea uma o totoe o latou olaga; ma ua manuia a latou galuega uma, ma ua latou maua mai le Ali‘i mea uma latou te manana‘o ai. 27 Ona latou faafetai atu lea i le Alii ona ua tuuina mai i latou ia te a’u; ma ua latou le toe mafatia foi i se sauaga. 28 ‘Ua ‘ou fai atu ‘iā te ia; Le Ali‘i e, ‘ou te ‘ai‘oi atu pea ‘iā te oe ‘ia e fa‘aali mai ‘iā te a‘u nei se mea e tasi. O le ā, na ia fai mai ai, ‘ua e fesili mai ai?’ ‘Ua ‘ou fai atu ‘iā te ia; ‘O i latou ‘ea o ē ‘ua ō ‘ese mai le mata‘u i le Atua, ‘ua fa‘atigāina mo le taimi lava e tasi na latou fiafia ai i lo latou fiafia ma mea fa‘afiafia pepelo?’ ‘Ua tali mai o ia ‘iā te a‘u: ‘Ua fa‘atigāina i latou mo le taimi lava e tasi. 29 Ona ou fai atu lea ia te ia; Ona itiiti lava lea o le a faapuapuagatia ai i latou; a o i latou o e fiafia i o latou fiafiaga e faagalo ai le Atua, e tatau ona latou onosaia le faasalaga e faafitu ona sili atu. 30. ‘Ua tali mai o ia ‘iā te a‘u, “‘Ua e valea, ‘e te lē malamalama fo‘i i le aogā o lenei fa‘asalaga.”‘Ona ‘ou fai
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
atu lea ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, ana ‘ou malamalama i ai, semanū ‘ou te lē mana‘o ‘e te ta‘u mai ‘iā te a‘u.” 31 Faalogo mai ia, o lana tala lea, ma ia e iloa po o le a le malosi o ia mea uma e lua, o le fiafia ma le faasalaga. E muta le itula o le fiafia i lona lava avanoa; ae o le itula e tasi o le faasalaga e aoga mo aso e tolusefulu. O lea la, o lē e fiafia i lona fiafia pepelo mo le aso e tasi, ma ua mafatia i le aso e tasi; o le aso e tasi o le faasalaga e tutusa ma le tausaga atoa. 32 O lea, se‘i silasila i le tele o aso e tuliloa ai e se tasi ana mea e fiafia i ai, o le tele fo‘i lea o tausaga e fa‘asalaina ai o ia ona o lea mea. O lea la, ‘ua ‘outou iloa ai le pu‘upu‘u o le taimi o mea fa‘afiafia fa‘alelalolagi; a o le taimi o le tiga ma le fa‘atigāina e sili atu ona tele. 33 Na ou tali atu, Le Ali‘i e, auā ou te lē malamalama i nei taimi o le fiafia ma le tiga; Ou te aioi atu ia te oe e te faamatala mai oe lava ia sili atu ona manino e uiga ia i latou. Na tali mai o ia ia te aʻu, ua faapea mai; O lou valea o loo pipii pea ia te oe. 34 E lē tatau ea ona e fa‘amamāina lou mafaufau ma ‘au‘auna i le Atua? ‘Ia e fa‘aeteete, ne‘i e iloa ‘ua e valea pe a o‘o i le taimi atofaina. ‘Ia e fa‘alogo mai ia te oe, e pei ‘ona e mana‘o ai, ‘ina ‘ia e malamalama atili ai. 35 O lē e tu‘uina atu o ia i le aso e tasi i ona lava fiafiaga ma mea e fiafia i ai, ma fai mea uma e mana‘o i ai lona loto, ua tumu o ia i le valea tele, e lē malamalama fo‘i i le mea na te faia, a o le aso a sau e galo ai mea na ia faia i le aso na muamua atu. 36 Auā e lē teuina le fiafia ma le fa‘afiafiaga fa‘alelalolagi i le manatua, ‘ona o le valea o lo‘o a‘a i ai. ‘Ae a o‘o mai le tiga ma le fa‘atigāina i se tagata i le aso, e matuā atuatuvale lava o ia i le tausaga atoa e mulimuli mai; auā o lo‘o tumau pea lona fa‘asalaga i lona manatua. 37 O le mea lea na te manatua ai ma le faanoanoa i le tausaga atoa; ona ia manatua lea o lona fiafia ma lona olioli faatauvaa, ma ua ia iloa ai o le mea lea na faasalaina ai o ia. 38 O lea la, o lē ua tu‘uina atu i latou lava i ia mea fa‘afiafia, e fa‘asalaina fa‘apenei i latou; auā ‘ua latou tu‘uina atu i latou lava e tatau ‘ona oti, a o latou maua le ola. 39 ‘Ona ‘ou fai atu lea ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, o ā mea fa‘afiafia e leaga ai?”‘Ua tali mai o ia, “O le mea lea e fiafia i ai tagata uma e fai ma le loto i ai.” 40 Auā o le tagata ita, a fa‘amalieina lona tu‘inanau, e lagona e ia le fiafia i ai; e fa‘apea fo‘i le tagata mulilua ma le tagata ‘onā; le tagata fa‘aleaga ma le tagata pepelo; le tagata matape‘ape‘a ma le tagata fa‘asauā; o lē faia se mea fa‘apenei, auā ‘ua mulimuli i lona uiga leaga, e maua e ia le fa‘amalieina i le faia o lea mea. 41 O nei mea faafiafia uma ma mea faafiafia e tiga ai auauna a le Atua. Ona o nei mea, ua puapuagatia ai i latou ma mafatia i le faasalaga. 42 E iai fo‘i mea e fiafia ai tagata e aumaia ai le olataga. Auā e to‘atele, pe a latou faia le mea lelei, e maua ai le fiafia i ai, ma e tosina atu i ai i mea e fiafia ai. 43 O lenei fiafiaga e aogā i auauna a le Atua, ma e aumaia ai le ola i ē faapena; a o na fiafiaga faatiga, ia na muamua ta‘ua, e aumaia ai puapuaga ma faasalaga. 44 Ma o soo se tasi e faaauau pea i ai, ma lē salamo i mea ua latou faia, o le a aumaia e ia le oti i o latou lava luga.
FA'ATUSA 7 1 Ina ua mavae ni nai aso, na ou vaaia ai le tagata lava lea na talanoa muamua ma aʻu, i le fanua lava lea e tasi, lea na ou vaaia ai na leoleo mamoe. Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu; O le a se mea o loo e sailia? 2 Le Ali‘i e, na ‘ou fai atu, ‘Ua ‘ou sau e ‘ai‘oi atu ‘iā te oe ‘ia e poloa‘i atu i le leoleo mamoe, o lē o le ‘au‘auna o le fa‘asalaga, ‘ia alu ‘ese mai lo‘u fale, auā ‘ua matuā fa‘atigāina a‘u e ia. 3 ‘Ona tali atu lea o ia, “E tatau ‘ona e onosai i mea fa‘alavelave ma le atuatuvale; auā o le poloa‘iga lea a le agelu lelei ‘iā te oe, auā na te tofotofo ‘iā te oe.” 4 “Le Ali‘i e, ‘ua ‘ou fai atu, “O le ā se agasala tele ‘ua ‘ou faia, ‘ua tu‘uina atu ai a‘u i lenei avefe‘au?” Fa‘alogo mai ia, ‘ua ia fai atu, “E moni lava ‘ua e agasala i le tele o agasala, ‘ae lē tele naua ‘ua e tu‘uina atu ai ‘iā te oe i lenei avefe‘au.” 5 A ua faia e lou aiga agasala ma agasala e tele, o le mea lea, ua faanoanoa ai le avefeʻau lelei i a latou amioga, ua poloaʻi mai ai ia te oe e mafatia i puapuaga mo sina taimi; ina ia la salamo ai i mea ua la faia, ma ia fufulu ese ai i laʻua lava mai tuʻinanau uma o lenei lalolagi. 6 O lea la, a uma ona latou salamō ma fa‘amamāina, ona alu ‘ese lea o le avefe‘au ua tofia e va‘ai i lou fa‘asalaga mai ‘iā te oe. 7 Sa ou fai atu ia te ia; Le Ali‘i e, afai ua latou amio e fa‘aita ai le agelu lelei, o le a se mea ua ou faia? Sa tali mai o ia: E le mafai ona fa‘atigāina i latou i se isi auala, se‘i vaganā ua e mafatia, o oe o le matai o le aiga. 8 Auā po o le ā lava le mea e te mafatia ai, e tatau lava ona latou lagonaina; ae afai e te tumau mausalī, e lē mafai ona latou lagonaina se atuatuvale. 9 Sa ou tali atu; Ae, le alii e, faauta ua latou salamo nei foi ma o latou loto atoa. Ua ou iloa, o lana tala lea, ua latou salamo ma o latou loto atoa; ae pe e te manatu ea o a latou agasala ua salamo ua soloiesea loa? 10 Leai, e lē o iai i le taimi nei; ae o lē e salamō e tatau ona fa‘atigāina lona agaga ma fa‘aalia lona loto maulalo i ana mea uma, ma o‘o i le tele o fa‘alavelave eseese. 11 A uma ona mafatia o ia i mea uma na tofia mo ia; atonu o le a agaalofa atu o Ia o Lē na faia o ia, ma lē na foafoaina mea uma e ese mai i lea, iā te ia, ma foaʻi atu iā te ia se togafitiga; ae maise lava pe a iloa e ia ua mamā lona loto, o lē ua salamō, mai galuega leaga uma. 12 A o lenei, e tatau lava ‘iā te oe ma lou ‘āiga ona fa‘anoanoa; e tatau fo‘i ‘ona e ‘onosa‘i i le tele o puapuagā, e pei ‘ona poloa‘i mai ai le agelu a le Ali‘i, o lē na tu‘uina mai oe ‘iā te a‘u e fai ma ana galuega. 13 A ia e faafetai i le Alii, auā ua silafia e ia mea o le a oo mai, ma ua ia manatu ua tatau oe i le na te valoiaina le puapuaga o le a oo mai ia te oe, o lē e mafai ona onosaia. 14 ‘Ua ‘ou fai atu ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, ‘ia e fa‘atasi mai fo‘i ‘iā te a‘u, auā o le a faigofie ‘ona ‘ou feagai ma so‘o se fa‘alavelave.” ‘Ua ia fai mai, “O le a ‘ou fa‘atasi ma oe; ‘ou te ‘ai‘oi atu fo‘i i le avefe‘au ‘ua tofia e va‘ai ‘iā te oe, ‘ina ‘ia fa‘aitiitia ona puapuagā ‘iā te oe.” 15 Ma e le gata i lea, o le a e mafatia i puapuaga mo na o sina taimi puupuu; ona toe faafoisia lea o oe i lou tulaga muamua; tau lava ina ia e faaauau pea i le lotomaualalo o lou mafaufau.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
16 Usiusitai i le Alii ma le loto mamā; o oe, ma lou aiga, ma au fanau; ma savali i poloaiga ua Ou tuu atu ia te oe; ona mausalī ma mamā ai lea o lou salamo. 17 Afai fo‘i e te tausia nei mea i lou ‘āiga, o le a mavae atu ai ou fa‘alavelave. 18 E fa‘apea fo‘i ‘ona mavae atu o mea fa‘alavelave uma mai ‘iā te i latou uma, o ē savavali e tusa ma nei poloa‘iga. FA'ATUSA 8 1 Ua toe faaali mai e ia ia te aʻu se mauga maulalo e ufitia ai fanua ma mauga, o lona paolo e o mai ai i latou uma ua taʻua i le suafa o le Alii. 2 Sa tu i tafatafa o le laau o le uilo se agelu a le Alii e matuā mamalu ma maualuga; ma sa ia tipi ese ni lālā mai le laau o le uilo i se matau tele; ma sa ia aapa atu i tagata sa i lalo o le paolo o laau laiti o le uilo, e tusa ma le futu le umi. 3 ‘Ua uma ‘ona ‘ave e i latou uma, ‘ona tu‘u ‘ese lea e ia lana matau, ‘ona tumau ai lea o le la‘au ‘ua atoatoa, e pei ‘ona sa ‘ou va‘aia muamua. Sa ‘ou ofo ai, ma mafaufau ifo ‘iā te a‘u lava. 4 Ona fai mai lea o le leoleo mamoe ia te aʻu; Aua e te ofo i le tumau pea o le laau i le ola maloloina, e ui lava i le tele o lala ua tipi ese mai ai, ae ia e nofo teisi, aua o le a faailoa atu nei ia te oe le uiga o le agelu, o lē na tuuina atu na tootoo i le nuu. 5 ‘Ona toe fai atu lea o ia e aumai ‘iā te ia la‘au, ‘ona vala‘auina lea o ia ‘iā te ia i le fa‘asologa lava e tasi na maua e tagata ta‘ito‘atasi, ma ‘ua toe fa‘afo‘i atu lana la‘au; ‘ua uma ‘ona ia maua, ‘ona ia iloiloina lea. 6 Na ia maua mai nisi o ia mea mago ma pala, e peiseaī ua paʻi i ai le mogamoga; na ia poloaʻi atu ia vavaeʻese i latou mai isi ma tuʻu ese i latou lava. O isi na ia avatu i o latou tootoo ni mea mago, ae leʻi paʻi i ai le mogamoga; na ia poloaʻi atu foʻi ia tuʻu ese i latou lava. 7 O isi na avatu i o latou tootoo ua mago le afa; o nei mea fo‘i na tu‘u‘eseina. O isi na avatu i o latou tootoo ua mago le afa ma ua māvaevae; o nei mea fo‘i na tu‘u fa‘atasi. O isi na ‘aumai a latou tootoo ua mago le afa ma ua lanumeamata le afa, ma o nei mea na tu‘u fa‘atasi e i latou lava. 8 O isi na avatu a latou tootoo i vaega e lua e lanumeamata, ma le vaega e tolu e mago; ona vavae ese ai lea o i latou. O isi na aumai a latou tootoo i vaega e lua e mago, ma le vaega e tolu e lanumeamata; ma na tuu eseese foi i latou. 9 O isi na tu‘uina atu a latou la‘au e le‘i mago tele, (auā e na‘o sina mea itiiti lava, o lona uiga, o latou tumutumu e mago) a ‘ua i ai ni māvaevae, ma o nei mea sa fa‘atutuina fa‘apea lava. O la‘au o isi sa na‘o sina mea lanumeamata, a o isi e mago; ma o nei mea sa tu‘u‘eseina na‘o i latou lava. 10 Na o mai isi, ma aumai a latou tootoo lanumeamata e pei ona latou mauaina, ma o le toatele o le nuu na aumaia a latou tootoo faapenei; ma sa matua olioli lava le avefeau i nei mea, ma sa vavaeeseina foi i latou lava. 11 O isi na aumaia a latou laʻau e lē gata o la lanumeamata, ae o la tumu foʻi; ma na tuʻu ese ia laʻau, ma talia foʻi e le agelu ma le olioli tele. O isi na aumaia a latou laʻau lanumeamata ma la, ma ia la foʻi ni fua. 12 O i latou sa i ai ia tootoo, sa matuā fiafia lava i latou; ma sa matuā fiafia fo‘i le agelu lava ia i latou; e le‘i itiiti fo‘i le fiafia o le leoleo mamoe sa tu fa‘atasi ma a‘u i ai.
13 Ona poloaʻi atu lea o le agelu a le Aliʻi e aumai ni pale: ona aumaia lea o pale na faia i pama; ona faapaleina lea e le agelu o tagata na ia maua ai lālā fou i fua; ma poloaʻi atu iā i latou e ō i le ʻolo. 14 Na ia auina atu fo‘i i latou i le ‘olo, ma na ia maua ai ni lālā e leai ni fua i o latou la‘au, ma fa‘amaufa‘ailogaina i latou. Auā o le ‘ofu lava lea e tasi sa ‘iā te i latou, o lona uiga, e pa‘epa‘e e pei o le kiona; na ia poloa‘i atu ai ‘iā te i latou e ō atu i le ‘olo. ‘Ua fa‘apea fo‘i ‘ona faia e ia ‘iā te i latou na toe fa‘afo‘i mai a latou la‘au lanumeamata e pei ‘ona ia maua; na ia avatu ‘iā te i latou se ‘ofu pa‘epa‘e, ma ‘ua ia ‘auina atu i latou e ō atu i le ‘olo. 15 Ua uma ona faia lea mea, ona fai atu lea o ia i le leoleo mamoe sa faatasi ma aʻu, Ou te alu; ae ia e auina atu i latou i totonu o pa, ia taitasi i latou i le mea ua tatau ona nonofo ai; ia e muai iloilo a latou tootoo, ae ia e iloilo ma le faaeteete ina neʻi faasesēina oe e se tasi. Ae afai e sola ese se tasi mai ia te oe, ou te faamasinoina i latou i luga o le fata faitaulaga. Ua uma ona fai atu lenei mea i le leoleo mamoe, ona alu ese ai lea o ia. 16 Ina ua alu ese o ia, ona fai mai lea o le leoleo mamoe ia te aʻu: Seʻi o tatou aveʻesea ia ogalaau mai ia te i latou, ma totōina; atonu e toe olaola mai. Na ou fai atu ia te ia; Le Alii e, e faapefea ona toe olaola mai na ogalaau mago? 17 Na tali mai o ia ia te aʻu; O le laau lea o le uilou, ma e fiafia e ola i taimi uma. O lea afai e totōina nei laau, ma maua sina susu, o le a toe ola lelei le tele o ia laau. 18 O le mea lea ou te taumafai ai, ma sasaa ifo le vai i luga iā te i latou, afai foʻi e mafai ona ola so latou, ou te olioli faʻatasi ma ia; ae afai e leai, o le a iloa ai o aʻu e leʻi faʻatamala i laʻu matafaioi. 19 Ona ia poloaʻi mai lea ia te aʻu e valaʻau i latou; ona latou ō mai lea ia te ia, o tagata taʻitoʻatasi i le tulaga sa i ai o ia, ma avatu ia te ia o latou tootoo; ina ua uma ona maua, ona ia totōina lea o tootoo taʻitasi i o latou vaega eseese. 20 Ma ina ua uma ona ia totōina i latou uma, sa ia sasaa ifo i ai le tele o le vai, se’ia oo ina ufitia i latou i le vai, ma ua lē toe aliali mai i luga a’e. Ona uma lea ona ia fa’asūsūina i latou, sa ia fai mai ia te a’u; Se’i o tatou ō ese ia, ma a mavae sina taimi puupuu o le a tatou toe fo’i atu e asiasi i ai. 21 Auā o lē na faia lenei laʻau, na te finagalo ia i latou uma e ola e maua ona laʻau mai ai. Ou te faʻamoemoe nei ua faʻasūsūina nei laʻau, ma ua maua e le toʻatele o i latou le susu, o le a toe malolosi. 22 ‘Ona ‘ou fai atu lea ‘iā te ia, “Le Ali‘i e, ta‘u mai ‘iā te a‘u po o le ā le uiga o lenei la‘au?” Auā ‘ua ‘ou matuā ofo lava, auā e ui ‘ina ‘ua tipi ‘ese le tele o lālā, ‘ae foliga mai o lo‘o atoatoa lava; e leai fo‘i se mea e foliga mai e totoe, o se mea e matuā ofo ai a‘u.” 23 Ua tali atu o ia, “Faalogo mai ia. O lenei laau tele e ufitia ai fanua laugatasi ma mauga, ma le lalolagi atoa, o le tulafono lea a le Atua, ua faasalalauina i le lalolagi atoa.” 24 O lenei tulafono o le Alo o le Atua, o lē ua talaʻiina atu i tuluʻiga uma o le lalolagi. O tagata o ē o loo tutu i lalo o lona paolo, o i latou ia ua faalogo i lana talaʻiga, ma ua talitonu i ai. 25 O le agelu sili ma le mamalu na e vaʻaia, o Mikaele lea, o lē e pule i lona nuʻu, ma pulea i latou. Auā ua ia totōina le tulafono i loto o ē ua talitonu; o le mea lea e asiasi atu ai o ia iā i latou ua ia tuʻuina atu i ai le tulafono, e vaʻai pe ua latou tausia.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
26 E suʻesuʻeina foʻi e ia le tootoo o tagata taʻitoʻatasi; ma le toʻatele o ē ua vaivai; auā o na tootoo o le tulafono lea a le Aliʻi. Ona ia silafia lea o i latou uma e leʻi tausia le tulafono, ma ua ia silafia le tulaga o i latou taʻitoʻatasi. 27 Sa ou fai atu ia te ia, Le Alii e, aisea na ia auina atu ai nisi i le olo, a e tuu isi iinei mo oe? Na tali mai o ia, o i latou ua solia le tulafono, na latou maua mai ia te ia, ua tuua i lo’u mana, ina ia latou salamo i a latou agasala: a o i latou ua faataunuuina le tulafono ma tausia, ua i lalo o lona mana. 28 A o ai la i latou, na ou fai atu ai, o ē na ulu atu i le ʻolo ma faapaleina? Na ia tali atu, o i latou uma o ē na tau ma le tiapolo, ua manumalo iā te ia, ua faapaleina: o i latou foʻi ia, o ē na mafatia i mea faigata, ina ia latou tausia le tulafono. 29 A o i latou na tu‘uina atu o latou la‘au lanumeamata, ma lālā fou, a e leai ni fua, ua latou onosaia moni lava le fa‘alavelave ona o le tulafono lava lea e tasi, a e le‘i o‘o i le oti; e le‘i fa‘afitia fo‘i e i latou la latou tulafono pa‘ia. 30 O i latou na tuʻuina atu a latou tootoo lanumeamata aʻo latou mauaina, o i latou ia o e na lotomaulalo ma amiotonu, ma ua ola ma se mafaufau e matuā mamā, ma tausia poloaiga a le Atua. 31 O le a e iloa le isi mea, pe a ou mafaufau i na laau na ou totōina ma faasūsūina. 32 Ina ua mavae ni nai aso, sa ma toe foi mai, ma i le mea lava lea e tasi sa tu ai le agelu mamalu, ma sa ou tu i ona tafatafa, Ona fai mai lea o ia ia te au; Fusi oe i se solo, ma auauna mai ia te au. 33 Ona ou fusi lea o aʻu i se solo mama, lea na faia i le ie mafiafia. Ma ina ua ia vaai mai ua ou fusifusia, ma ua sauni e auauna atu ia te ia, sa ia fetalai mai, Valaau ia alii ua totō a latou tootoo, ia taitasi ma lona faasologa e pei ona ia tuuina atu ia te i latou. 34 Ona ia aumaia lea o aʻu i le fanua, ma sa ou valaau atu ia te i latou uma, ma sa latou tutu sauni uma i o latou tulaga eseese. Ona ia fai atu lea ia te i latou; ia tofu tagata ma le tootoo e toso lana tootoo, ma aumai ia te aʻu. Ona muamua lea ona latou tuuina mai a latou tootoo, o e ua mago ma pala o latou tootoo. 35 A o ē na tumau pea a latou tootoo, na ia poloaʻi atu ia latou tutu ese. Ona o mai lea o ē na mago a latou tootoo ae leʻi pala. O nisi o nei mea na aumai i o latou tootoo lanumeamata; a o isi na mago ma pala, e peiseaī ua paʻi i ai le mogamoga. 36 O ē na tu‘uina atu a latou la‘au lanumeamata, na ia poloa‘i atu ‘ia tutu ‘ese; a o ē na mago ma pala o latou la‘au, na ia tu‘uina atu ‘ia tutu fa‘atasi ma ē na muamua. ‘Ona ō mai lea o ē na mago fa‘afa‘afa o latou la‘au, ma ua masaesae; o le to‘atele o i latou na tu‘uina atu a latou la‘au lanumeamata, ma ua leai ni a latou la‘au. 37. O isi na tu‘uina atu i latou i la‘au lanumeamata ma la‘au, ma fua i la‘au, e pei o i latou na ulu atu i le ‘olo; o isi na tu‘uina atu i latou i la‘au mago, ae le‘i pala; a o isi na tu‘uina atu i latou e pei ona i ai muamua, ua mago teisi ma ua māvaevae. 38 Ma sa ia poloaʻi atu iā i latou uma ia tutu eseese; o isi ia tutu na o i latou, a o isi ia i o latou tulaga. 39 Ona o mai lea o i latou o ē sa lanumeamata o latou tootoo, ae ua masaesae. O i latou ia ua latou avatu a latou tootoo ua lanumeamata uma lava, ma ua tutu i o latou lava faasologa. Ona fiafia lea o le leoleo mamoe i nei mea, auā ua suia uma i latou, ma ua saoloto mai o latou masaesae.
40 Ona latou tuʻuina atu lea o latou tootoo, o ē na latou tuʻuina atu ia te i latou le afa lanumeamata ma le afa mago. O nisi o nei tootoo na maua e lanumeamata atoa, o isi e afa mago; o isi e lanumeamata, ma ni lālā fou. Ona auina atu lea o i latou uma ia, taʻitasi i lona tulaga. 41 Ona latou tuʻuina atu lea o latou tootoo, o ē na tuʻuina i luma o le tootoo e lua vaega lanumeamata, ma le vaega lona tolu e mago. O le toʻatele o i latou na tuʻuina atu a latou tootoo e lanumeamata; o le toʻatele e afa mago; o isi e mago ae leʻi pala. O lea na auina atu ai i latou, taʻitasi i lona nofoaga saʻo. 42 Ona o mai lea o i latou o ē sa i o latou luma ni vaega e lua e mago ma le vaega lona tolu e lanumeamata; o le toatele o i latou na tuuina atu a latou vaega e afa mago, o isi e mago ma pala; o isi e afa mago ma masaesae; ae na o ni nai mea lanumeamata. Ma o i latou uma ia na faatulagaina i latou taitoatasi i lona lava tulaga. 43 Ona latou aapa atu lea i o latou tootoo, sa i ai muamua sina lanumeamata, a o isi ua mago. O le tele lava o latou tootoo sa lanumeamata, o loo i ai ni nai laʻau, ma ua i ai ni fua, a o isi ua lanumeamata uma lava. 44 ‘Ua va‘aia e le leoleo mamoe i latou, ‘ona matuā fiafia lava lea o ia auā ‘ua maua i latou fa‘apenei; ‘ona latou ō ai lea i la latou tofiga. 45 Ua uma ona ia iloiloina o latou tootoo uma, ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu, “Na ou fai atu ia te oe, e fiafia lenei laau i le ola: ua e vaai i le toatele ua salamo, ma ua maua le faaolataga.” Le Alii e, ua ou fai atu, “Ua ou vaai i ai.” 46 ‘Ina ‘ia e iloa ai,’ o lana tala lea, ‘ua tele le agalelei ma le alofa mutimutivale o le Ali‘i, ma e tatau ‘ona vi‘ia; o lē na foa‘iina mai lona Agaga ‘iā te i latou ‘ua tatau i le salamō. 47 ‘Ona ‘ou tali atu lea, “Le Ali‘i e, aiseā la ‘ua lē salamō ai i latou uma?” ‘Ua tali atu o ia, “O i latou ‘ua silafia e le Ali‘i o latou mafaufau e mamā, ma ‘au‘auna atu ‘iā te ia ma o latou loto ‘atoa, ‘ua foa‘iina atu e ia ‘iā te i latou le salamō.” 48 Ae mo i latou na ia vaaia o latou pepelo ma amioleaga, ma iloa ai latou te lē toe foʻi moni atu ia te ia; na ia faafitia i latou soo se toe foʻi atu i le salamo, neʻi latou toe upuleaga i lana tulafono i upu leaga. 49 Sa ou fai atu ia te ia; O lenei, le Alii e, ia e faailoa mai ia te au, po o le a le tulaga o i latou uma, o e ua lafoai a latou tootoo, ma po o le a foi lo latou tofi; ina ia latou faalogo ma talitonu i nei mea, pe a latou le tausia atoatoa a latou faamaufaailoga, ae ua latou faaleaogaina le faamaufaailoga na latou mauaina; 50 A o le toe maua o la latou fa‘ailoga mai ‘iā te oe, ‘ia vi‘ia ai le Atua, auā ‘ua alofa mutimutivale o ia ‘iā te i latou, ma ‘ua ‘auina atu oe e fa‘afouina o latou agaga. 51 Faalogo mai ia, ua ia fetalai atu: o i latou ua maua o latou tootoo ua mago ma pala, ma e pei ua paʻi i ai le mogamoga; o i latou ia o ē ua liliuese ma faalata le ekalesia. 52 O ē na latou fāifai fo‘i i le Ali‘i, fa‘atasi ai ma isi a latou solitulafono, ma fa‘afitia lona suafa sa ta‘ua ai i latou. O le mea lea, ‘ua oti i latou uma i le Atua; ‘ua e silafia fo‘i e leai se tasi o i latou ‘ua salamō, e ui lava ‘ina ‘ua latou fa‘alogo i a‘u poloa‘iga na e tu‘uina atu ‘iā te i latou. O le mea lea, ‘ua mamao ‘ese ai le ola mai nei tagata. 53 O i latou fo‘i ‘ua tu‘uina atu a latou tootoo ia mago, ‘ae le‘i pala, e le‘i mamao ‘ese mai ‘iā te i latou. Auā o ni pepelo i latou, ma ‘ua ‘aumaia a‘oa‘oga leaga; ma ‘ua
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
fa‘api‘opi‘o ai ‘au‘auna a le Atua: ‘ae maise lava i latou ‘ua agasala; ‘ua lē tu‘uina atu ‘iā te i latou e toe fo‘i atu i le salamo, a ‘ua taofia i latou e a latou a‘oa‘oga sese. 54 O lea ua i ai le faamoemoe ia i latou nei; ma ua e vaai ua salamo le toatele o i latou, talu mai le taimi na e tuuina atu ai a’u poloaiga i o latou luma; ma e toatele atu o le a salamo. Ae o i latou o e e le salamo o le a leiloa le salamo ma le ola. 55 A o i latou ua salamo, ua amata ona i ai o latou nofoaga i totonu o pā muamua, ma o nisi o i latou ua oo lava i le olo. O lea ua e iloa ai, na ia fai mai ai, o loo i ai le ola i le salamo o tagata agasala; ae mo i latou e lē salamo, ua saunia le oti. 56 Faalogo mai nei i ē na tu‘uina atu a latou tootoo ua mago ma ua tumu i māvaevae. O ē na mago le afa o latou tootoo, o ē masalosalo ia; auā e lē o ola i latou pe oti fo‘i. 57 A o i latou na tu‘uina atu a latou tootoo, e lē gata ina mago teisi ae ua tumu fo‘i i māvaevae, o ni tagata masalosalo ma ni tagata tautala leaga; o ē fa‘aleaga i ē e lē o i ai, ma e leai so latou filemu i le va o i latou lava, ma e fe‘e‘e‘e‘i. 58 Ae ui i lea, ua ofoina atu foʻi iā i latou le salamo; auā ua e silafia ua salamo nisi o i latou nei. 59 O lenei, o i latou uma o lenei ituaiga o e ua vave ona salamo, o le a i ai se nofoaga i le olo; ae o i latou o e ua sili atu ona gese i lo latou salamo, o le a nonofo i totonu o pa; ae o i latou o e e lē salamo, ae o le a faaauau pea a latou amioga amioleaga, o le a oti i le oti. 60 A o i latou o ē sa lanumeamata a latou tootoo, a e ua gaui; o i latou ia sa fa‘amaoni ma amio lelei i taimi uma, a ‘ua i ai lo latou matau‘a ma le fefinaua‘i i le va o i latou lava e uiga i le mamalu ma le silisili. 61 O lenei, o i latou uma ia ua fa'atauva'a ma e leai se malamalama, o ē ua finau le tasi i le isi e uiga i nei mea. 62 E ui i lea, ona o lo latou lelei i se isi itu, afai latou te faalogo i nei poloaiga latou te faasa’oina i latou lava, ma o le a latou salamo faafuasei i la’u faatauanauga; o le a latou nonofo i le olo i le iuga, e pei o i latou ua salamo moni ma agavaa. 63 Ae afai e toe foʻi atu se tasi i lana fouvalega; o le a tapunia o ia i fafo mai le olo, ma o le a leiloa lona ola. Auā o le ola o i latou e tausia poloaiga a le Alii e aofia ai le faia o mea ua poloaiina ai i latou; ae le o le pule, po o se isi lava mamalu. 64 Auā o le onosaʻi ma le lotomaulalo o le mafaufau, e maua ai e tagata le ola; a o le fouvalega ma le ʻinoʻino i le tulafono, latou te faʻatauina ai le oti mo i latou lava. 65 O i latou ia sa i ai le afa mago ma le afa lanumeamata i o latou tootoo, o i latou ia o loʻo pisi i mataupu eseese o le lalolagi, ma e leʻi auai i latou i le ʻau paʻia. O le mea lea e ola ai le afa o i latou, a o le afa ua oti. 66 O le mea lea, e toatele o i latou nei talu mai le taimi na latou faalogo ai i a’u poloaiga, ua salamo, ma amata ona nonofo i le olo. Ae o nisi o i latou ua pauu ese atoa; ua leai se isi nofoaga mo le salamo mo i latou nei. 67 Auā ona o mea latou te fiafia i ai i le taimi nei, ua latou upuleaga ma faafitia le Atua: ma ona o lenei amioleaga ua latou leiloa ai ola. Ma o le toatele o i latou nei o loo masalosalo pea; atonu o le a toe foi mai i latou nei; afai latou te vave salamo, o le a i ai so latou nofoaga i le olo; ae afai latou te faagesegese atili, o le a latou nonofo i totonu o pa; ae afai latou te le salamo, o le a latou oti.
68 A o i latou o ē na lanu meamata vaega e lua o latou tootoo, a o le vaega lona tolu e mago; ua latou faafitia le Alii i auala eseese. E toatele i latou ua salamo, ma ua maua se nofoaga i le olo: a e toatele ua o ese atoa mai le Atua. O i latou nei ua maliliu atoa. 69 O nisi fo‘i o ē ‘ua i ai i se tulaga masalosalo, ‘ua latou fa‘atupuina ni fevaevaea‘iga: e ono toe fo‘i mai i latou nei, pe afai latou te salamō fa‘afuase‘i ma lē fa‘aauau pea i o latou tu‘inanau; ‘ae afai latou te fa‘aauau pea i a latou amio leaga, e oti i latou. 70 O i latou na tu‘uina atu i o latou tootoo ni vaega se lua e mago, a o le isi vaega e lanumeamata; o i latou ia na fa‘amaoni moni lava, a ‘ua mau‘oa ma tumu i mea lelei; ma ‘ua latou manana‘o e ta‘uta‘ua i nu‘u ‘ese i fafo, ma ‘ua latou pa‘ū ai i le fa‘amaualuga tele, ma ‘ua amata ‘ona latou taula‘i atu i mea maualuluga, ma ‘ua lafoa‘i le ‘upu moni. 71 E leʻi auai foʻi i latou i le ʻau paʻia, a ua nonofo faʻatasi ma tagata faʻapaupau; ma o lenei olaga na foliga mai e sili atu ona manaia ia i latou. Ae ui i lea, latou te leʻi tuʻua le Atua, a ua tumau pea i le faatuatua; ae na o galuega o le faatuatua latou te leʻi faia. 72 O le mea lea ua salamo ai le toatele o i latou nei, ma ua amata ona nonofo i le olo. Ae o isi o loo nonofo pea i totonu o tagata faapaupau, ma ua faafefeteina i o latou faamaualuga, ua latou pauu ese atoatoa mai le Atua, ma ua mulimuli atu i galuega ma amioleaga a tagata faapaupau. O le mea lea ua faitauina ai nei ituaiga tagata faatasi ma tagata ese i le Talalelei. 73 O isi o i latou na amata ona masalosalo i o latou mafaufau; ua latou faʻamoemoe e le mafai ona latou maua le faʻaolataga ona o a latou amioga leaga: o isi foʻi na masalosalo faʻapea, na latou faʻatupuina ai fevaevaeaʻiga. 74 O lea la, mo i latou nei, ma i latou ua masalosalo ona o a latou amioga, o loo i ai pea le faamoemoe e toe foi mai ai; ae e tatau ona latou salamo vave, ina ia i ai lo latou nofoaga i le olo. A o i latou e le salamo, ae faaauau pea i a latou mea faafiafia, ua lata i le oti. 75 A o i latou na foaʻi atu a latou tootoo lanumeamata, seʻi vaganā ai o latou tumutumu, ia na mago, ma ua masaesae; o i latou ia sa lelei i taimi uma, ma faamaoni, ma amiotonu i luma o le Atua: e ui i lea, sa latou agasala teisi, ona o a latou fiafiaga gaogao ma mafaufauga faatauvaa sa i totonu ia i latou lava. 76 O le mea lea, e toatele o i latou, ina ua latou faalogo i a’u upu, sa salamo loa, ma amata ona nonofo i le olo. E ui i lea, sa masalosalo nisi, a o isi i o latou mafaufau masalosalo na faaopoopo atu ai feeseeseaiga. O lea la, o loo i ai pea le faamoemoe mo le toe foi mai, auā sa lelei i latou i taimi uma; ae o le a le faigata ona latou gaoioi. 77 A o i latou, mulimuli ane, o ē na fa‘amago o latou togālaau, se‘i vaganā ai o latou tumutumu, na o ē na lanumeamata: o i latou ia o ē na talitonu moni i le Atua, a ‘ua ola i le amioleaga; ‘ae le‘i te‘a ‘ese mai le Atua; o ē na tau‘aveina pea le suafa o le Ali‘i ma le loto malie; ma talia ma le loto malie ‘au‘auna a le Atua i o latou fale. 78 O le mea lea, ina ua faalogo i nei mea, sa latou toe foi mai ai, ma sa salamo loa, ma ola i le amiotonu uma lava. O nisi o i latou na oo i le oti, a o isi na oo i ai le tele o tofotofoga, ona o le manatua o a latou amioga leaga. 79 ‘Ua uma ‘ona ia fa‘amatala atu o to‘oto‘o uma, ‘ona fetalai mai lea o ia ‘iā te a‘u, “‘Inā alu ia, ma fai atu i tagata
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
uma ‘ia latou salamō, ‘ia latou ola mo le Atua; auā o le Ali‘i ‘ua alofa tele mai, ‘ua ‘auina mai ai a‘u e tala‘i atu le salamō i tagata uma.” 80 E oo lava ia i latou e le tatau ona maua le faaolataga ona o a latou amioga leaga. Ae o le a onosai le Alii, ma tausia le valaaulia na faia e lona Alo. 81 Sa ou fai atu ia te ia, Le Alii e, ou te faamoemoe o le a salamo i latou uma pe a latou faalogo i nei mea. Auā ou te faamoemoe o i latou uma e taʻutino atu a latou solitulafono, ma mataʻu i le Alii, o le a toe foi mai i le salamo. 82 Sa fetalai mai o ia ia te aʻu, Soo se tasi e salamo ma o latou loto atoa, ma faamamā i latou lava mai mea leaga uma ua ou taʻua muamua, ma lē faaopoopo atu se isi mea i a latou agasala, o le a maua mai le Alii le faamalologa o a latou amioletonu muamua, pe afai latou te lē masalosalo i nei poloaiga, ma o le a ola mo le Atua. 83 A o i latou o ē fa‘aopoopo pea i a latou solitulafono, ma talatalanoa pea ma tu‘inanau o le lalolagi nei, o le a fa‘asalaina i latou lava i le oti. A ‘ia e savali i nei poloa‘iga, ma o lē savali i nei poloa‘iga, ma fa‘atinoina ma le tonu, o le a ola mo le Atua. 84 Ua uma ona ia faaali mai ia te aʻu nei mea uma, ona fetalai mai lea o ia; O le a ou faaali atu ia te oe mea o totoe i ni nai aso. FA'ATUSA 9 1 Ina ua uma ona ou tusia Poloaiga ma Faʻataʻitaʻiga a le Leoleo Mamoe, le Agelu o le Salamo; na sau o ia ia te aʻu, ma fetalai mai ia te aʻu, Ou te faʻaali atu ia te oe mea uma na fetalai mai ai le Agaga ia te oe i lalo o le faʻatusa o le Ekalesia. Auā o le Agaga lea o le Alo o le Atua. 2 Ona o lou vaivai i le tino, e leʻi taʻuina atu e le agelu ia te oe, seʻia oo ina faʻamalosia oe e le Agaga, ma faʻateleina lou malosi, ina ia mafai foʻi ona e vaʻai i le agelu. 3 Auā o le fa‘aaliga moni lava lea o le fausiaina o le ‘olo ‘iā te oe i lea taimi, sa matuā lelei ma mamalu lava e le ekalesia; e ui i lea, ‘ua e va‘ai i mea uma ‘ua fa‘aalia ‘iā te oe e peiseaī na faia e se taupou. 4 A o lenei ua faamalamalamaina oe e le agelu, ae o le Agaga lava lea e tasi. Ae e tatau ona e mafaufau ma le faaeteete i mea uma; auā o le mea lea ua auina mai ai aʻu i lou fale e le avefeʻau mamalu, ina ia e lē toe fefe pe a e vaai i mea uma ma le mamana e pei ona muamua. 5 Ona ia taʻitaʻiina lea o aʻu i le tumutumu o se mauga i Arcadia, ma sa ma nonofo ai i lona tumutumu. Ona ia faʻaali mai lea ia te aʻu o se fanua laugatasi tele, ma mauga e sefululua e siʻomia ai i foliga eseese. 6 O le muamua sa uliuli e pei o le lefulefu. O le lona lua sa lamolemole, e leai ni laau afu. O le lona tolu sa tumu i laau tuitui ma laau talatala. O le lona fa sa i ai laau afu ua mago teisi; o le vaega pito i luga sa lanumeamata, ae o le isi ua mago le aʻa; ma o nisi laau afu, ina ua vevela le la, ua mago. 7 O le mauga lona lima sa matuā maʻaʻa lava; ae sa i ai lava laʻau lanumeamata. O le mauga lona ono sa tumu i māvaevae, o nisi e laiti, a o nisi e tetele; ma o nei māvaevae sa tutupu aʻe ai le mutia, e leʻi olaola, ae foliga mai ua mago. 8 Sa matagofie le laufanua o le mauga lona fitu, ma sa fua tele mai; sa ‘a‘ai ai fo‘i manu uma ma manu felelei; o le
tele fo‘i o lo latou ‘a‘ai ai, o le tele fo‘i lea o le tupu a‘e o le mutia. 9 O le mauga lona valu sa tumu i vaipuna, ma mai na vaipuna sa fa‘asūsūina ai ituaiga uma o meaola a le Atua. O le mauga lona iva sa leai lava se vai, a ua matuā leai lava; ma sa fafaga ai gata mata‘utia, ma fa‘aumatia ai tagata. 10 O le mauga lona sefulu sa tumu i la‘au maualuluga, ma sa matuā paolo uma; ma i lalo o le paolo sa taoto ai povi o lo‘o mālōlō ma lamu a latou mea‘ai. 11 O le mauga lona sefulu ma le tasi sa tumu i laau mafiafia; ma o na laau sa foliga mai ua tumu i ituaiga eseese o fua; o i latou uma lava e vaai i ai e le mafai ona filifili ae na o le manao e 'ai o latou fua. 12 O le mauga lona sefulu ma le lua sa paʻepaʻe atoa, ma sa matagofie tele lona foliga, ma sa matuā matagofie lava. 13 I le ogatotonu o le fanua laugatasi 1 na ia faʻaali mai ai ia te aʻu se papa tele paʻepaʻe, lea na oso aʻe mai le fanua laugatasi, ma o le papa e sili atu lona maualuga nai lo na mauga, ma e faatafafā; o lea na foliga mai ai e mafai ona lagolagoina le lalolagi atoa. 14 Sa foliga mai ia te aʻu e tuai, ae sa i ai se faitotoʻa fou i totonu, lea e foliga mai na faʻatoʻā uma ona vaneina. O lenei, o le faitotoʻa sa pupula atu i tua atu o le la lava ia; o le mea lea na ou matuā ofo ai i lona malamalama. 15 Sa tutu faataamilo i le faitotoa ni taupou e toasefululua; e toafa o i latou sa tutu i tulimanu o le faitotoa, sa ou manatu i ai o ni taupou sili ia, e ui lava i isi uma sa taua foi; ma sa latou tutu i vaega e fa o le faitotoa. 16 Sa fa‘aopoopoina fo‘i i le matagofie o na taupou, o lo‘o tutu fa‘alua i latou, ‘ua ‘ofu i ‘ofu lino, ma ‘ua fusifusia lelei o latou fusi, ‘ua saoloto o latou lima taumatau, e peiseaī o le a sii a‘e se avega; auā o lea sa teuteuina ai i latou, ma sa matuā fiafia ma sauni. 17 Ina ua ou vaai i lenei mea, sa ou ofo i lo’u vaai i ni mea tetele ma mamalu faapenei. Ma sa ou toe faamemelo i le tala i na taupou, o lo latou aulelei ma le agamalu; ma sa tutu ma le mausali ma le tumau, e peiseai o le a latou tauaveina le lagi atoa. 18 A o oʻu mafaufau faapea i loʻu loto, sa fetalai mai le leoleo mamoe ia te aʻu: O le a le mea ua e mafaufau i ai i totonu ia te oe, ma ua e popole ai, ma ua e tumu ai i le popole? 19 ‘Aua ne‘i e mafaufau i mea e te lē malamalama i ai, e peiseaī ‘ua e poto, a ‘ia e tatalo i le Ali‘i, ‘ina ‘ia e malamalama i ai; auā e te lē malamalama i mea o le a o‘o mai, a ‘ua e va‘ai i mea o lo‘o i ou luma. 20 O lea, aua e te popole i mea e te lē vaaia; a ia e malamalama i mea e te vaaia. 21 Aua le soona fia iloa; ou te faaali atu ia te oe mea uma e tatau ona ou taʻu atu ia te oe; a ia e mafaufau muamua i mea o totoe. 22 ‘Ua uma ‘ona ia fetalai mai lenei mea ‘iā te a‘u, ‘ona ‘ou tepa a‘e lea, ma ‘ou va‘aia ni ali‘i e to‘aono maualuluga ma mamalu o lo‘o o mai; sa tutusa uma o latou foliga; ma sa latou vala‘auina se motu o tagata; ma o i latou na o mai i la latou vala‘auina sa maualuluga fo‘i ma tino maualuluga. 23 Ona poloaʻi atu lea o le toʻaono iā i latou e fausia se ʻolo faapitoa i luga o le faitotoʻa. Ona amata loa lea ona faalogoina se vāvāō tele o tagata na taufetuli solo i le faitotoʻa, o ē na potopoto e fausia le ʻolo.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
24 A o taupou sa tutu i tafatafa o le faitoto‘a, sa latou iloa o le a faanatinati e i latou le fausiaina o le ‘olo, ona latou faaloaloa atu lea o latou lima, e peiseaī o le a latou maua se mea mai ia i latou e fai. 25 Ona poloaʻi atu lea o ia tagata e toʻaono, ia latou siʻitia ni maʻa mai se mea loloto, ma saunia mo le fausiaina o le ʻolo. Ona siʻitia lea o maʻa papaʻe e sefulu, e faatafafā, e leʻi tipiina faʻataʻamilomilo. 26 Ona valaau atu lea o na alii e toʻaono i taupou e toʻasefulu, ma poloaʻi atu iā i latou e ave maʻa uma o le a tuʻu i totonu o le fale ma ia ave i le faitotoʻa e avatu i ē o le a fausia le ʻolo. 27 Ona amata loa lea e taupou uma ona sii aʻe faatasi ia maa na muamua aveeseina mai le loloto. 28 O i latou fo‘i sa tutu i tafatafa o le faitoto‘a, sa latou ‘aveina ma‘a i se auala fa‘apenei, o lea na tu‘u ai ma‘a na foliga mai e sili ona malolosi i tulimanu, a o isi na tu‘u i itu. 29. ‘Ona latou ‘aveina lea o ma‘a uma, ma ‘aumai i le faitoto‘a, ‘ua latou avatu i le ‘au tufuga, e pei ‘ona poloa‘iina ai; ‘ua latou talia mai ‘iā te i latou lava, ma latou fausia ai. 30 A o lenei fale na fausia i luga o le papa tele, ma i luga aʻe o le faitotoʻa; ma o nei mea na lagolagoina ai le ʻolo atoa. A o le fausiaina o maʻa e sefulu na faatumulia ai le faitotoʻa atoa, lea na amata ona fausia mo le faavae o lena ʻolo. 31 A ua mavae na maa e sefulu, ona toe aʻe lea mai le loloto o isi maa e lua sefulu ma le lima; ma ua tuu ai ia mea i le fausiaina o le ʻolo lava lea; ua siitia i luga e na taupou, e pei ona sa i ai muamua isi. 32. ‘Ua mavae ia mea, ‘ona toe tutū mai lea o isi ma‘a e to‘atolugafulu ma le to‘alima; ma ‘ua fa‘apea fo‘i ‘ona fa‘apipi‘iina o ia mea i le galuega lava e tasi. ‘Ona ‘aveina a‘e lea o isi ma‘a e fagafulu, ma ‘ua fa‘aopoopoina atu ia mea uma i le fausiaina o le ‘olo. 33 O lea na amata ai ona i ai ni tulaga e fa i le faavae o lena olo; ma ua le toe oso aʻe maa mai le loloto; ma ua malolo foi i latou na fausia mo sina taimi puupuu. 34. ‘Ua toe poloa‘i atu fo‘i le to‘aono i le motu o tagata, ‘ia latou ‘aumai ni ma‘a mai mauga e sefulu ma le lua e fausia ai le ‘olo lava lea. 35 Ona latou tipiina lea o maa lanu eseese mai mauga uma, ma avatu i taupou; a ua latou maua, ona latou aveina lea ma avatu i le fausiaina o le ʻolo. 36 Ina ua fausia i latou, na latou paʻepaʻe ai, ma ese mai mea sa i ai muamua; auā sa tutusa uma i latou, ma ua suia o latou lanu muamua. Ma o nisi na aapa atu i ai e tagata lava ia, o ē na latou ulufale atu i le fale, na latou faaauau pea i le auala na tuuina ai i latou i totonu. 37. E le‘i pa‘epa‘e fo‘i nei ma‘a, e le‘i ‘ese fo‘i mai mea na muamua atu; auā e le‘i aveina i latou e taupou i le faitoto‘a. O le mea lea na lē lelei ai nei ma‘a i totonu o le fale; ‘ina ‘ua iloa e ia ali‘i e to‘aono, ‘ona latou poloa‘i atu lea ‘ia ‘ave‘ese ma toe tu‘u i le mea na ‘aumai ai. 38 Ma sa latou fai atu i ē na aumaia na maa, ‘Aua ne‘i outou aumaia ni maa mo lenei fale, a ia tuu i lalo i tafatafa o le ‘olo, ona ave lea e nei taupou ma aumai ia i matou. 39 Auā a lē aveina i latou e nei taupou i lenei faitotoʻa, e lē mafai ona latou suia o latou lanu; o le mea lea, aua le galulue fua.
40 ‘Ua mae‘a le fausiaina i lea aso, a ‘ua le‘i mae‘a le ‘olo; auā sa tatau ona toe fausia mulimuli ane, o le mea lea na fa‘atuai ai fo‘i. 41 Ma o nei alii e to’aono na poloa’i atu i ē na fausia le olo e ō ese, ma e peiseaī o le a malolo mo sina taimi; ae na latou poloa’i atu i na taupou e aua ne’i o ese mai le ‘olo; o lenei ua foliga mai ia te a’u ua tu’ua i latou mo le leoleoina. 42 Ina ua ō ese tagata uma, sa ou fai atu i le leoleo mamoe lenā; Le Ali‘i e, aiseā ua lē mae‘a ai le fausiaina o le ‘olo? Auā e lē mafai, na ia fai mai ai, se‘ia afio mai lona Ali‘i, ma fa‘amaonia le fausiaina; afai e maua e ia ni ma‘a e lē lelei i totonu, e mafai ona suia; auā ua fausia lenei ‘olo e tusa ma lona finagalo. 43 “Le Ali‘i e, ‘ua ‘ou fai atu, ‘ou te fia iloa le uiga o le fausiaina o lenei ‘olo; e pei ‘ona ‘ou iloa fo‘i e uiga i lenei papa, ma lenei faitoto‘a. 44 Ma e faatatau i mauga, ma taupou, ma maa na oso aʻe mai le loloto, ma e leʻi tipiina, ae na tuu i totonu o le fale i le taimi lava na latou o mai ai; ma aisea na muamua faataatia ai maa e sefulu i le faavae; ona sosoo ai lea ma le luasefululima; ona sosoo ai lea ma le tolusefululima; ona sosoo ai lea ma le fasefulu? 45 E fa‘apea fo‘i i nei ma‘a na tu‘u i totonu o le fale, ma toe ‘ave‘esea, ma toe aveina i o latou tulaga? ‘Ou te tatalo atu, ‘ia e fa‘ataunu‘u le mana‘o o lo‘u agaga e uiga i nei mea uma ma fa‘aali mai mea uma ‘iā te a‘u. 46 Ma sa fetalai mai o ia ia te aʻu; Afai e te lē faavalevalea, o le a e iloa mea uma, ma o le a e vaai i isi mea uma o le a tutupu i lenei olo; ma o le a e malamalama ma le filiga i nei faataoto uma. 47 Ma ina ua mavae ni nai aso, sa matou taunuu atu i le mea lava lea sa matou nonofo ai muamua; ma sa fetalai mai o ia ia te a’u, Se’i o tatou o atu i le olo; auā o le a afio mai le Alii o le olo ma iloilo i ai. 48 Ona matou taunuu lea iina, ma e leai se tasi na maua iina vagana ai na taupou. Ona fesili atu lea o ia ia te i latou pe na sau iina le alii o le olo? Ona latou tali mai lea, o le a i ai o ia iina i le taimi nei e siaki le fale. 49 ‘Ua mavae sina taimi pu‘upu‘u, ‘ona ‘ou va‘aia lea o le motu o tagata e to‘atele o lo‘o ō mai, ma i totonu ‘iā te i latou o se tagata e matuā umī lava, e sili atu lona maualuga nai lo le ‘olo. 50. Sa siomia o ia e le to‘aono, o ē na muamua pule i le fale, ma isi uma o ē na fausia le ‘olo, ‘atoa ma isi e to‘atele o ē na mamalu; ‘ua taufetuli atu fo‘i taupou na leoleoina le ‘olo e fa‘afetaia‘i ‘iā te ia, ma sogi ‘iā te ia, ma savavali fa‘alatalata atu ‘iā te ia. 51 A ‘ua matuā su‘esu‘eina e ia le fale ma le fa‘aeteete tele, ‘ua o‘o ‘ina tago atu o ia i ma‘a uma; ma ‘ua taia i latou uma i le to‘oto‘o sa uuina i lona lima. 52 O nisi na taia i lea mea na uliuli e pei o le lefulefu; o isi na talatala; o nisi na foliga mai ua i ai ni māvaevae; o isi na foliga mai ua manuʻa: o nisi e le uliuli pe paʻepaʻe; o nisi na foliga mai e maʻai, ma e le fetaui ma isi maa, a o isi na tumu i ila. 53 O ituaiga eseese ia o na maa sa le maua i le fale; o mea uma ia na poloai mai ai le Alii e aveese mai le olo, ma tuu i tafatafa, ma isi maa e aumai ma tuu i o latou tulaga. 54. ‘Ua fesili atu fo‘i i latou na fau fale, po o fea o mauga e finagalo o ia e aumai ai ni ma‘a e sui ai mea na lafoa‘i. A ‘ua vavao e ia ‘iā te i latou ‘aua ne‘i ‘aumai ni ma‘a mai
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
mauga, ma ‘ua poloa‘i atu ‘ia latou ‘ave mai se fanua e lata ane. 55 Ona latou eli lea i le fanua, ma maua ai ni maa faatafafā e tele, ma nisi fo‘i e lapotopoto. A o i latou uma na maua i lea fanua na ave‘eseina, ma ‘aveina i le faitoto‘a e na taupou; a o i latou na faatafafā na fa‘apipi‘iina ma tu‘u i le mea na i ai i latou na tosoina i fafo. 56 A o mea lapotopoto ia e le‘i tu‘uina i totonu o le fale, auā e ma‘a‘a, ma e tele se taimi e mana‘omia e tipi ai; a ‘ua tu‘u fa‘ata‘amilo i le ‘olo, e peiseaī o le a tipi fa‘atafafā i le lumana‘i, ma tu‘u i totonu o le fale; auā sa matuā pa‘epa‘e lava. 57 ‘Ua iloa atu lenei mea e lē sa sili i le mamalu, ma le ali‘i o le ‘olo atoa, ‘ona vala‘au atu lea o ia i le leoleo mamoe sa ‘iā te a‘u, ma avatu ‘iā te ia ma‘a na lafoa‘iina ma tu‘u fa‘ata‘amilo i le ‘olo, ma fai atu ‘iā te ia; ‘Ia e fa‘amamā nei ma‘a ma le fa‘aeteete, ma fa‘apipi‘i i totonu o le fale o le ‘olo, ‘ina ‘ia fetaui ma isi; a o mea e lē fetaui ma isi, ‘ia lafoa‘i mamao ‘ese mai le ‘olo. 58. ‘Ua uma ‘ona poloa‘i atu o ia ‘iā te ia, ‘ona alu ‘ese lea o ia, fa‘atasi ma i latou uma na ō mai fa‘atasi ma ia i le ‘olo; a o taupou sa tutū pea i tafatafa o le ‘olo e leoleoina. 59 Ona ou fai atu lea i le leoleo mamoe, E mafai faapefea e nei maa, ua teena, ona toe foi atu i le fausiaina o lenei olo? Na tali mai o ia; O le a ou tipi ese le vaega aupito tele i luma o nei maa, ma ou faaopoopo atu i le fale, ona latou ogatusa lea ma isi mea uma. 60 Ona ou fai atu lea, Le Ali‘i e, e fa‘apefea ‘ona latou fa‘atumuina le nofoaga lava lea e tasi, a o le a fa‘apea ‘ona vavae‘eseina i latou?‘Ua tali mai o ia;‘O i latou e maua e itiiti tele, e tu‘u i le ogatotonu o le fale, a o ē e tele, e tu‘u i fafo, ma latou te tausia i latou i totonu. 61 Ina ua uma ona ia fetalai mai faapea ia te aʻu, sa ia faaopoopo mai; Tatou o, ma a mavae aso e tolu o le a tatou toe foi mai, ma o le a ou tuuina nei maa, ua uma ona faamamaina, i totonu o le olo. 62 Auā e tatau ona fa‘amamāina i latou uma o lo‘o si‘omia le ‘olo, ne‘i fa‘afuase‘i ona sau le matai o le fale ma maua ai i latou o lo‘o si‘omia le ‘olo ua leaga; ma ‘ia matuā ita ai, ‘ina ne‘i tu‘uina lava nei ma‘a i le fausiaina o lenei ‘olo, ‘ona va‘aia ai lea o a‘u ‘ua lē amana‘ia poloa‘iga a lo‘u matai. 63 O lea ina ua mavae aso e tolu, ua matou oo atu i le ʻolo, ona fai mai lea o ia ia te aʻu, “Seʻi o tatou suʻesuʻeina nei maa uma, ma seʻi o tatou vaʻai po o fea o ia mea e mafai ona faʻaofi i totonu o le fale.” Na ou tali atu, “Le Aliʻi e, seʻi o tatou vaʻai.” 64 A o le mea muamua lava, na matou amata ona mafaufau i mea na uliuli; auā na maua i latou e pei ona i ai ina ua tosoina i latou mai le ʻolo: o le mea lea na ia poloaʻi atu ai ia aveese i latou mai le ʻolo ma tuu na o i latou. 65 Ona ia suʻesuʻeina lea o i latou na faʻaputuina; ma poloaʻi atu i le toʻatele o i latou ia tipi faʻataʻamilomilo, ma ia faʻapipiʻiina e taupou i le fausiaina o le ʻolo; ona latou ave lea o i latou, ma faʻapipiʻi i le ogatotonu o le fale; a ua poloaʻi atu i isi ia tuʻu faʻatasi ma i latou uliuli, auā ua uliuli foʻi i latou. 66 Ona ia mafaufau lea i mea na tumu i māvaevae, ma le tele o na mea na ia poloaʻi atu foʻi e aveese, ma ia faʻaopoopo i le vaega o totoe o le fale e taupou lava ia.
67 Na tu‘u ia mea i fafo auā ua maua ua atoatoa; a o mea na totoe ona o le tele o latou māvaevae e le‘i mafai ona toe fa‘aleleia, o lea na lafoa‘i ‘ese ai mai le fausiaina o le ‘olo. 68 Ona mafaufau lea o ia i ē na manuʻa; o le tele o ia mea ua māvaevae ma ua uliuli; a o isi ua māvaevae tetele; na ia poloaʻi atu ia tuʻu faʻatasi ma ē ua lafoaʻiina. 69 A o ē na totoe, ua uma ona fa‘amamāina ma toe fa‘aleleia, ‘ona poloa‘i atu lea o ia ‘ia tu‘u i totonu o le fale. O lea na ‘ave ai e ia taupou, ma fa‘apipi‘i i le ogatotonu o le fale, auā sa vaivai lava i latou. 70 Ina ua mavae ia mea, sa ia suʻesuʻeina i latou na maua e afa paʻepaʻe ma le afa uliuli; ma o le toʻatele o i latou ua uliuli nei; sa ia poloaʻi foʻi ia tuʻuina faʻatasi ma i latou na lafoaʻiina. 71 O ē na totoe na maua ua papaʻe uma; na aveina aʻe i latou e taupou, ma faʻapipiʻiina i totonu o le ʻolo e tasi; a o nei mea na tuʻu i fafo, auā na maua ua atoatoa i latou; ina ia mafai ona latou taofia i latou na tuʻuina i le ogatotonu, auā e leai se mea na vavaeʻeseina mai iā i latou. 72 Ona ia vaavaai lea i mea sa ma‘a‘a ma ma‘ai; a e na o ni nai mea na fa‘aaogaina, auā e le‘i mafai ona tipiina, auā sa matuā ma‘a‘a lava; a o isi mea na faia ma fa‘apipi‘i e taupou i le ogatotonu o le fale, auā e vaivai tele. 73 Ona mafaufau lea o ia i ē na i ai ila; o nisi o ia mea na maua e uliuli, ona aveina lea o ia mea i ē na latou faatasi. O isi na papaʻe ma atoatoa; ma na faʻapipiʻiina i latou e taupou i totonu o le fale, ma tuʻu i fafo, ona o lo latou malolosi. 74 ‘Ua mavae lea mea, ‘ona mafaufau lea o ia i na ma‘a sa sinasina ma lapotopoto; ‘ona fai mai lea o ia ‘iā te a‘u, “Se a se mea tatou te faia i nei ma‘a?” ‘Ona ‘ou tali atu lea, “Le Ali‘i e, ‘ou te lē iloa.” 75 Ua tali atu o ia, “E leai ea se mea e te mafaufau i ai mo nei mea?” Ua ou tali atu, “Le Ali‘i e, ou te lē malamalama i lenei togafiti; ou te lē o se tufuga ma‘a fo‘i, ou te lē iloa se mea.” 76 Ona fetalai atu lea o ia, “E te lē vaʻai ea o loʻo matuā lapotopoto i latou? O lenei, ina ia faia i latou ia faatafafā, e tatau ona ou tipi ese ni vaega tetele mai ia i latou; e ui i lea, e tatau ona tuʻu nisi o nei mea i le fausiaina o le ʻolo. 77 Sa ou tali atu; Afai e tatau ai, aisea ua e faapopoleina ai oe lava, ae e te le filifili, pe afai ei ai sau filifiliga mai ia i latou, ma faafetaui i latou i totonu o le fale. 78 Ona ia filifilia lea o mea tetele ma pupula, ma ua ia vaevaeina faatafafā; ina ua uma ona ia faia, ona aveina lea e taupou ma tuu i fafo o le fale. 79 Ma o isi mea na totoe na toe aveina i tua i le fanua lava lea na ave mai ai i latou; e ui i lea, e leʻi lafoaia ese; auā, na ia fai mai, e leai se mea itiiti o totoe i lenei ʻolo, lea o le a fausia; ma atonu o le a faʻapipiʻi e le Aliʻi nei maʻa i totonu o lenei fale, auā ua matuā paʻepaʻe lava. 80 Ona valaauina lea o fafine e toasefululua e matuā mamalu, ua oofu i le ofu uliuli, ua fusifusia o latou fusi, ua saoloto o latou tauʻau, ma ua matala o latou lauulu. Sa foliga mai ia te aʻu o fafine i le nuu. 81 Ona poloai atu lea o le leoleo mamoe ia te i latou e ave i luga na maa na togi ese mai le fale, ma toe ave i mauga na aveese mai ai. 82 Ona latou aveina lea o i latou uma ma le olioli, ma toe faafoi atu i o latou nofoaga na aveesea mai ai i latou.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
83 Ina ua leai se maa e tasi na totoe i le olo, ona fai mai lea o ia ia te aʻu, Seʻi o tatou feoaʻi solo i lenei olo, ma vaai pe i ai se mea o totoe. 84 O lea na matou amata ai ona faataamilo i ai; ma ina ua ia vaaia lona matagofie tele, sa amata ona fiafia tele o ia; auā sa matagofie tele lona fausaga, o lea e tatau ai i soʻo se tasi na vaai i ai ona fiafia i le fale: 85 Auā na foliga mai na o le maa e tasi, e leai fo‘i se so‘oga na aliali mai; ae na foliga mai na tipiina uma mai le maa e tasi. 86 “‘Ua ou mafaufau ma le fa‘aeteete po o le ā le ‘olo, sa ou matuā fiafia lava: ‘ona fetalai mai lea o ia ‘iā te a‘u, “‘Aumai ni lime ma ni atigi laiti, ‘ina ‘ia mafai ‘ona ‘ou fa‘atumu avanoa o na ma‘a na ‘ave‘esea mai le fale, ma toe tu‘u i totonu; auā e tatau ‘ona fa‘alava mea uma e si‘omia ai le ‘olo. 87 Ma sa ou faia e pei ona ia poloaiina ai a’u, ma sa fetalai mai o ia ia te a’u, Ia e sauni e fesoasoani mai ia te a’u, ma o le a vave ona mae’a lenei galuega. 88 O lea na ia fa‘atumuina ai avanoa o na ma‘a, ma poloa‘i atu ia fa‘amamāina le mea sa si‘omia ai le ‘olo. 89 Ona ave lea e na taupou ni salu, ma faamama le mea uma na siomia ai ma aveese otaota uma, ma sasaa i ai le vai; o le mea lea na faia, na matagofie ai le nofoaga, ma matagofie ai le olo. 90 Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu, Ua mamā mea uma nei: afai e afio mai le Alii e faauma le olo, e leai se mea e maua e ia e faitio ai ia i tatou. 91 Ina ua uma ona ia fai mai lenei mea, sa ia manatu e alu ese. Ae sa ou tago atu i lana ato, ma amata ona ou aioi atu ia te ia mo le Alii, ina ia ia faamatala mai ia te au mea uma na ia faaali mai ia te au. 92 Sa ia fai mai ia te aʻu, O loo ia te aʻu se mataupu itiiti i le taimi nei; ae o le a ou faamatala atu ia te oe mea uma i se taimi vave. Ia e faatali iinei mo aʻu seia ou sau. 93 Sa ou fai atu ia te ia, Le Alii e, o le a se mea ou te faia na o a’u iinei? Sa tali mai o ia, E te le tuua toatasi, aua o loo faatasi ma oe nei taupou uma. 94 Sa ou fai atu, Le Alii e, ia e tuuina mai a’u ia te i latou. Ona valaau atu lea o ia ia te i latou, ma faapea atu ia te i latou, Ou te tuuina atu lenei tagata ia te outou seia ou sau. 95 O lea sa ou nofo ai ma na taupou: o lenei ua latou fiafia ma faaaloalo ia te aʻu; aemaise lava le toafa, o e na foliga mai e sili ia i latou. 96 Ona fai mai lea o na taupou ia te aʻu, “E le toe foi mai lena leoleo mamoe iinei i le asō.” Ona ou fai atu lea ia te i latou, “Se a la se mea ou te faia?” Ona latou tali mai lea, “Ia outou faatali ia te ia seia oo i le afiafi, atonu e sau o ia e tautala ma oe; a leai, ia e nofo pea ma i matou seia oo ina maliu o ia.” 97 Na ou fai atu ia te i latou, Ou te faatali mo ia seia oo i le afiafi; ae afai e le sau o ia i lea taimi, ou te alu i le fale, ma toe foi mai iinei i le taeao e sosoo ai. 98 Na latou tali mai ia te aʻu, Ua tuuina mai oe ia i matou, e le mafai ona e alu ese mai ia i matou. Na ou fai atu, O fea ou te nofo ai? 99 Ua la tali mai, E te momoe faatasi ma i ma’ua e pei o se uso, ae lē o se tane: auā o oe o lo matou uso, ma ua matou sauni e nonofo faatasi ma oe mai le taimi nei; auā e pele tele oe ia i matou. 100 A ua ou māsiasi e faaauau pea ma i latou. A o ia lea na foliga mai e sili ia i latou, na fusi mai ia te aʻu, ma amata
ona sogi mai ia te aʻu. O isi foi, ina ua latou iloa ua sogi mai o ia ia te aʻu, na amata foi ona latou sogi mai ia te aʻu e pei o se uso; ma na latou taitai aʻu i le olo, ma taaalo ma aʻu. 101 O nisi o i latou na pepese fo‘i i salamo, o isi na faia le pese fa‘atasi ma i latou. A ‘ua ‘ou savali fa‘ata‘amilo i le ‘olo fa‘atasi ma i latou, ma ‘ou fiafia lē leoa, ma ‘ua foliga mai ‘ua toe talavou a‘u. 102 Ina ua oo i le afiafi, sa ou fia alu loa i le fale, a ua latou taofia aʻu, ma sa latou le faatagaina aʻu e alu. O le mea lea sa ou nonofo ai ma i latou i lena po e lata ane i le olo lava lea. 103 Ona fofola lea e i latou o latou ofu lino i luga o le eleele; ma tuu aʻu i le ogatotonu, e leai se isi mea na latou faia, na o le tatalo lava. 104 Sa ou tatalo faatasi foi ma i latou e le aunoa, e le itiiti ifo foi nai lo i latou. Ina ua latou vaai mai ia te aʻu o tatalo faapena, sa latou olioli tele; ma sa ou nofo ai pea faatasi ma i latou seia oo i le aso na sosoo ai. 105 Ua uma ona matou ifo i le Atua, ona sau lea o le leoleo mamoe ma fai atu ia te i latou: E leai se mea tou te faia i lenei tagata. Ua latou tali mai, Fesili ia te ia. Ua ou fai atu ia te ia, Le Alii e, ua ou maua le tele o le faamalieina ona ua ou tumau faatasi ma i latou. 106 Ona fai mai lea o ia ia te aʻu, “O faapefea mai oe?” Sa ou tali atu, “Le Aliʻi e, sa ou fiafia i le po atoa i afioga a le Aliʻi.” Sa latou talia lelei oe i lena taimi, o lana tala lea; sa ou fai atu, “Le Aliʻi e, ua lelei tele.” 107 Na tali mai o ia, “Ua e fia iloa nei ea le mea na e manaʻo ai?” Na ou tali atu, “Le Aliʻi e, ou te faia: ma muamua lava ou te aioi atu ia te oe ina ia e faʻaali mai ia te aʻu mea uma i le faasologa na ou fesili atu ai.” 108 Ua tali mai o ia, “Ou te faia mea uma e te finagalo i ai, ou te lē natia fo‘i se mea mai ‘iā te oe.” 109 Muamua lava, le Ali‘i e, na ou fai atu ai, ta‘u mai ia te a‘u, o le ā le uiga o lenei papa, ma lenei faitoto‘a? Fa‘alogo mai ia, na ia fai atu ai; o lenei papa, ma lenei faitoto‘a, o le Alo lea o le Atua. Na ou tali atu, Le Ali‘i e, e fa‘apefea ona tupu lenā mea; auā ua tuai le papa, a o le faitoto‘a fou. 110 Faalogo mai ia, ua ia fai mai, Le tagata valea e! ma ia malamalama. E moni lava o le Alo o le Atua e sili atu lona matua nai lo se isi lava foafoaga; o lea sa i ai o ia i le fono ma lona Tamā i le foafoaga o mea uma. 111 Ae o lea ua fou le faitotoa, aua na afio mai o ia i aso e gata ai i le atoatoaga o taimi; ina ia mafai e i latou o e o le a maua le faaolataga, ona ulu atu i le malo o le Atua e ala i lea. 112 Ua outou vaai, o lana tala lea, i na maa na aveina i le faitotoa, pe na faapefea ona tuuina i le fausiaina o le olo; ae o i latou na le aveina i le faitotoa, na auina atu i o latou lava nofoaga? 113 Sa ou tali atu, “Le Ali‘i e, ua ou va‘ai i ai.” O lea, na ia fai mai ai, “E leai se tasi e ulu atu i le malo o le Atua, na o lē e ave i ona luga le suafa o le Alo o le Atua.” 114 Aua afai tou te ulu atu i se aai, ma o le a siʻomia lena aai i se pā, ma e na o le tasi le faitotoʻa, e mafai ea ona outou ulu atu i lena aai vagana ai le ala i lena faitotoʻa? 115 Sa ou tali atu, “Le Ali‘i e, e fa‘apefea ‘ona ‘ou faia se isi mea?” O lea la, na ia fai mai ai, e leai se isi ala e ulufale atu ai i lea ‘a‘ai se‘i vaganā lona faitoto‘a, o lea e lē mafai ai e se tasi ona ulufale atu i le malo o le Atua, na o le suafa o lona Alo, o lē e sili ‘ona pele ‘iā te ia.”
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
116 Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu, “Ua e vaai ea i le motu o tagata o ē na fausia le ʻolo?” Le Aliʻi e, na ou fai atu ai, “Na ou vaai i ai.” Na ia tali mai, “O agelu uma lava ia, e mamalu i lo latou mamalu.” 117 Ua siʻomia i latou e le Aliʻi e pei o se pā: a o le faitotoʻa o le Alo lea o le Atua, o ia lava le ala e alu atu ai i le Atua. Auā e leai se tasi e alu atu i le Atua, pe a lē ala i lona Alo. 118 Na ia fai mai, “Ua e vaai ea fo‘i i ali‘i e to‘aono, ma le lotolotoi o i latou o le ali‘i mamalu, o lē na savalivali solo i le ‘olo, ma lafoa‘i ma‘a mai le ‘olo?” 119 Le Ali‘i e, na ou fai atu, na ou va‘ai ‘iā te i latou.’ Na ia tali mai, o le tamāloa umi lenā o le Alo o le Atua: ma o na agelu e to‘aono o ana agelu e sili ona mamalu, o ē e tutu e si‘omia o ia i le itu taumatau ma le itu tauagavale. 120 E leai se tasi o nei agelu sili ona lelei e sau i le Atua e aunoa ma ia. Na ia faaopoopo mai, O lea la, o lē e lē ave lona suafa, e lē sao atu o ia i le malo o le Atua. 121 Ona ou fai atu lea, “O le ā lenei ʻolo?” O lana tala lea, “O le falesa lea.” Ae o ai ea nei taupou, le Aliʻi e?” Ua fetalai mai o ia iā te aʻu, “O agaga paia ia, auā e lē mafai e se tasi ona ulu atu i le malo o le Atua, seʻi vaganā ua latou faʻaofuina o ia i o latou ofu.” 122 Aua e leai se aoga ia te oe o le aveina o le suafa o le Alo o le Atua, sei vagana ua e mauaina foi o latou ofu mai ia i latou. Aua o nei taupou o mana ia o le Alo o le Atua. E faapena foi ona tauaveina fua e se tagata lona suafa, sei vagana ua faaeeina foi o ia i ona mana. 123 Ona fetalai mai lea o ia ia te aʻu, ua e vaai ea i na maa na lafoaʻi ese? Sa latou tauaveina moni lava le igoa, ae latou te leʻi ofuina o latou ofu. Sa ou fai atu, Le Alii e, o a o latou ofu? O o latou igoa lava ia, ua ia fai mai ai, o o latou ofu ia. 124 O lea la, o lē ua tauaveina le suafa o le Alo o le Atua, e tatau fo‘i ona tauaveina o latou suafa; auā o le Alo o le Atua lava ia ua tauaveina o latou suafa. 125 A o na maa, na ia fa‘aauau pea, ‘ua tu‘uina mai e o latou lima, na e va‘aia o lo‘o tumau pea i le fale, ‘ua fa‘a‘ofuina i latou i lo latou malosi; o le mea lea ‘ua e va‘aia ai le ‘olo atoa e lanu tutusa ma le papa, ma ‘ua faia e peiseaī o le ma‘a e tasi. 126 E fa‘apea fo‘i i latou o ē na fa‘atuatua i le Atua e ala i lona Alo, ‘ua latou ‘ofuina lona agaga. Faauta, e tasi le agaga, e tasi fo‘i le tino, e tasi fo‘i le lanu o latou ‘ofu; ma o i latou uma o ē o le a tauaveina igoa o nei taupou, o le a maua lenei mea. 127 Ona ou fai atu lea, Le Ali‘i e, aiseā la ua lafoa‘i ese ai na ma‘a na teena, auā na aveina fo‘i i latou i le faitoto‘a, ma tu‘uina atu e lima o nei taupou i le fausiaina o lenei ‘olo? 128 Ona o lea, ua ia fai mai ai, ua e matuā suʻesuʻe ma le filiga mea uma, ia e faʻalogo foʻi i na maʻa na lafoaʻiina. O i latou uma ia na maua le suafa o le Alo o le Atua, ma le mana o nei taupou. 129 O lea ina ua latou maua nei agaga, sa faaatoatoaina i latou, ma aumaia i le faitau aofai o auauna a le Atua; ma sa amata ona latou avea ma tino e tasi, ma ia i ai le ofu e tasi, auā sa 3 faaeeina i latou i le amiotonu lava e tasi, lea sa latou faatinoina faatasi. 130 A e peita‘i, ‘ua taofia i latou i fafine na e va‘aia o lo‘o ‘ofu i le ‘ofu uliuli, ma o latou tau‘au e saoloto ma o latou lauulu e lē matala; ‘ua latou fa‘atosina atu i ai o latou
mana‘o, ‘ona o lo latou matagofie; ‘ua ‘ofuina fo‘i i latou i lo latou malosi, ‘ua latou lafoa‘i ‘ofu o taupou. 131 O le mea lea na tuliesea ai i latou mai le fale o le Atua, ma tuuina atu i na fafine. A o i latou e lei faaleagaina i lo latou matagofie, na latou tumau pea i le fale o le Atua. O le uiga lenei, na ia fai mai ai, o na maa na teena. 132 Ona ou fai atu lea, “Le Ali‘i e, a fa‘apefea pe a salamō se tasi o nei ali‘i, ma lafoa‘i lo latou mana‘o i na fafine, ma liliu mai, ma toe fo‘i atu i nei taupou, ma toe fa‘aofuina lo latou amio lelei; e lē ulu atu ‘ea i latou i le fale o le Atua?” 133 O le a latou ulufale atu, o lana tala lea, pe afai latou te tuu ese galuega uma a na fafine, ma toe faʻafoʻi le mana o nei taupou, ma savavali i a latou galuega. 134 Ma o le pogai lea ua i ai se taofi i le fale, afai latou te salamo, e mafai ona faaopoopo i latou i le fausiaina o lenei olo; ae afai latou te lē salamo, e mafai ona fausia isi i o latou tulaga, ma o lea e mafai ai ona lafoaia atoa i latou. 135 Mo nei mea uma sa ou faafetai atu ai i le Alii, ona o le alofa mutimutivale ia i latou uma ua ta’ua i lona suafa, ua ia auina mai ai ia i matou le agelu o le salamo e pulefaamalumalu ia i matou o e ua agasala ia te ia; ma ua ia faafouina o matou agaga sa toetoe lava a leai, ma e sa leai se faamoemoe mo le faaolataga, ae ua faafouina nei i le toe faafouina o le ola. 136 Ona ou fai atu lea, “Faaali mai ia te aʻu, le Aliʻi e, pe aisea ua lē fausia ai lenei ʻolo i luga o le eleele, ae i luga o se papa, ma luga o le faitotoʻa?” Na tali mai o ia, “O oe o se valelea, ma e leai sou malamalama, o le mea lea ua e fesili mai ai i lenei mea.” 137 Ona ou fai atu lea, Le Ali‘i e, e tatau ona ou fesili atu i mea uma ia te oe, auā ou te lē malamalama i se mea. Auā o au tali uma e matuā lelei ma matagofie; e faigata i se tagata ona malamalama i ai. 138 Faalogo mai ia, o lana tala lea: O le suafa o le Alo o le Atua e silisili ma e leai sona tuaoi, ma o le lalolagi atoa ua lagolagoina e ia. O lea la, o la’u tala lea, afai o foafoaga uma a le Atua e lagolagoina e lona Alo, aisea e le lagolagoina ai e ia i latou foi ua valaaulia e ia, ma o e tauaveina lona suafa, ma savavali i ana poloaiga? 139 ‘Ua e lē va‘ai ‘ea,’ o lana tala lea, ‘o lo‘o lagolagoina e ia i latou, o ē ‘ua tauaveina lona suafa ma o latou loto atoa? O le mea lea, o ia o lo latou fa‘avae, ma ‘ua fiafia e lagolagoina i latou o ē e lē fa‘afitia lona suafa, ae ‘ua loto malie e tauaveina. 140 ¶ Ona ou fai atu lea: Le Ali‘i e, ta‘u mai ia te a‘u igoa o nei taupou; ma fafine na oofu i le ‘ofu uliuli. 141 Faalogo mai ia, fai mai o ia, i igoa o taupou e sili ona malolosi, ma o loo tutu i tulimanu o le faitotoa. O o latou igoa ia: 142 O le muamua e ta’ua o le Faatuatua; o le lona lua o le Loto Pulea; o le lona tolu, o le Mana; o le lona fa, o le Onosai; o isi mea o lo’o i lalo ifo o nei mea o le Faigofie, le Lē Mamā, le Amio Mama, le Fiafia, le Upumoni, le Malamalama, le Loto Fealofani, ma le Alofa Mama. 143 O lea la, o soo se tasi e tauaveina nei suafa, ma suafa o le Alo o le Atua, o le a ulufale atu i le malo o le Atua. 144 Faalogo mai nei, o lana tala lea, i igoa o na fafine, o e na oofu i le ofu uliuli. O nei fafine, e fa o mea sili ia: o le muamua o le Faalata; o le lona lua, o le Lē Taofia; o le lona tolu, o le Lē Faamaoni; o le lona fa, o le Fiafia. 145 A o isi o loo mulimuli mai ua ta’ua faapenei, o le Faanoanoa, o le Loto leaga, o le Mana’o, o le Lotoita, o le
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
Pepelo, o le Valea, o le Faamaualuga, ma le ‘Ino’ino. O le auauna a le Atua, o lē e tauaveina nei agaga, e vaai moni lava i le malo o le Atua, ae e lē ulufale atu i ai. 146 Ae, le Ali‘i e, o a na ma‘a na ‘ave‘ese mai le loloto ma fa‘apipi‘i i totonu o le fale? O ma‘a e sefulu, na ia fai mai ai, na tu‘uina i le fa‘avae, o le vaitau muamua lea; o le vaitau e lua sefulu ma le lima na sosoo ai, o le vaitau lona lua, o tagata amiotonu. 147 O isi e to’atolusefulu ma le to’alima, o perofeta ma auauna a le Ali’i. Ma le to’afagafulu, o Aposetolo ma faia’oga o le tala’iga a le Alo o le Atua. 148 Ona ou fai atu lea, Le Ali‘i e, aiseā na tu‘u ai e taupou na ma‘a i totonu o le fale ina ua uma ona aveina i latou i le faitoto‘a? Ona fai mai lea o ia, Auā o i latou ia na muamua aveina na agaga, ma latou te le‘i te‘a ese mai le tasi, e le‘i te‘a fo‘i tagata mai agaga, po‘o agaga mai tagata: 149 A ua faatasi atu agaga i na tagata e oo lava i le aso na latou oti ai; ana le i ai nei agaga ia i latou, semanū e le aoga i latou i le fausiaina o lenei olo. 150 Ona ou fai atu lea, “Le Ali‘i e, fa‘aali mai ia te a‘u lenei mea.” Sa tali mai o ia, “O le ā le mea e te fesili mai ai?” Aiseā na ō mai ai nei ma‘a mai le loloto, ma tu‘u i totonu o le fausiaina o lenei ‘olo, auā ua leva ona latou tauaveina na agaga pa‘ia. 151 Sa tatau, na ia fetalai atu, ina ia latou ō aʻe i le vai, ina ia latou mālōlō ai. Auā e lē mafai ona latou ulu atu i le malo o le Atua, pe a na o le tuʻu ese o le ola faaletino o lo latou olaga muamua. 152 O lea la, e ui lava ina ua oti i latou, ae sa faamauina i latou i le faamaufaailoga a le Alo o le Atua, ma o lea na latou ulufale atu ai i le malo o le Atua. 153 Aua aʼo leʼi maua e se tagata le suafa o le Alo o le Atua, ua faauuina o ia i le oti; ae a ia mauaina lena faamaufaailoga, ua faasaolotoina o ia mai le oti, ma ua tofia i le ola. 154 O lenei o lena faamaufaailoga o le vai o le papatisoga, lea e o ifo i ai tagata i lalo o le tiutetauave i le oti, ae o aʻe ua tofia i le ola. 155 O le mea lea na folafola atu ai lenei faʻailoga iā i latou, ma sa latou faʻaaogaina, ina ia mafai ai ona latou ulufale atu i le malo o le Atua. 156 Ona ou fai atu lea, Aisea la, le alii e, ua alu aʻe ai foi nei maa e fagafulu faatasi ma i latou mai le loloto, ua uma ona maua lena faamaufaailoga? 157 Na tali atu o ia, Auā o nei Aposetolo ma faia‘oga, o ē na tala‘i le suafa o le Alo o le Atua, na oti ina ua uma ona latou maua lona fa‘atuatua ma lona mana, na tala‘i atu i ē na muamua oti; ma na latou tu‘uina atu lenei fa‘ailoga ‘iā te i latou. 158 Ona latou ō ifo lea i le vai faatasi ma i latou, ma toe ō aʻe. Peitaʻi, o i latou ia na ō ifo a o ola i latou, ma toe ō aʻe ola: a o i latou na muamua oti, na ō ifo ua oti, a ua toe ō aʻe ola; 159 O lea na latou maua ai le ola e ala i nei mea, ma latou iloa le Alo o le Atua: o le mea lea na latou ō mai ai faatasi ma i latou, ma ua agavaa ai e ō atu i le fausiaina o le ʻolo; e leʻi tipiina i latou, ae na fasiotia atoatoa; auā na latou oti i le amiotonu, ma le mamā tele; na o lenei faʻailoga na le maua ia i latou. 160 O lea ua ia te oe le faʻamatalaga o nei mea.
161 ¶ Sa ou tali atu: Le Ali‘i e, ta‘u mai nei ‘iā te a‘u le mea e uiga i na mauga, pe aiseā ‘ua matuā ‘ese‘ese ai; o nisi e tutusa foliga, ma isi e ‘ese foliga. 162 Faalogo mai ia, ua ia fetalai mai; O nei mauga e sefululua o loo e vaai atu i ai, o atunuu ia e sefululua, o loo fausia ai le lalolagi uma. O le mea lea ua talai atu ai le Alo o le Atua ia te i latou, e i latou na ia auina atu ia te i latou. 163 Ae aiseā, na ou fai atu ai, ua eseese ai i latou, ma ua tutusa uma lava i latou? Na ia tali mai, “Faalogo mai ia. O na atunuu e sefululua o ē e umia le lalolagi uma, e sefululua tagata ia. 164 E pei ona e vaʻai i nei mauga eseese, e faʻapea foʻi ona eseese. O le mea lea o le a ou faʻamatala atu ai ia te oe le uiga ma le faʻatinoga o mauga taʻitasi. 165 Ae muamua lava, susuga e, ou te fai atu, fa‘aali mai ia te a‘u lenei mea; Ona o le eseese o nei mauga, e fa‘apefea ona latou malilie i le fausiaina o lenei ‘olo; ma ‘ua aumaia i le lanu e tasi; ma e le itiiti ifo lo latou pupula nai lo o mauga na ō mai mai le loloto? 166 Auā, o lana tali lea, o nu‘u uma o i lalo o le lagi, ‘ua fa‘alogo ma talitonu i le suafa e tasi o le Alo o le Atua o lē ‘ua vala‘auina ai i latou. 167 O le mea lea, ina ua maua lana faʻamaufaʻailoga, ua faia i latou uma ma ē ua auai i le malamalama ma le poto e tasi; ma ua tutusa foʻi lo latou faʻatuatua ma le alofa; ma ua latou tauaveina agaga o nei taupou faʻatasi ma lona suafa. 168 O le mea lea na foliga mai ai o le fale o lenei ʻolo e tutusa le lanu, ma sa pupula e pei o le pupula o le la. 169 Ae ina ua uma ona latou malilie faatasi i le mafaufau e tasi, ona amata lea ona avea i latou uma ma se vaega e tasi; e ui i lea, o nisi o i latou na faaleagaina i latou lava, ma na lafoaia ese mai le ituaiga o e amiotonu, ma toe foi atu i lo latou tulaga muamua, ma ua sili atu ona leaga nai lo le taimi muamua. 170 ... 171 A o lē ua iloa le Ali‘i, e tatau ‘ona ia ‘alo ‘ese mai amioga leaga uma, ma ‘ia sili atu ‘ona ‘avea o ia ma ‘au‘auna a le amiotonu. 172 E lē o sili atu ea ona agasala o lē e tatau ona mulimuli i le agalelei, pe afai e sili atu lona fiafia i le agasala, nai lo lē e agasala ae e lē iloa le mana o le Atua? 173 O le mea lea ua faauuina ai i latou nei i le oti; ae o i latou o ē ua iloa le Alii, ma ua vaai i ana galuega ofoofogia, afai latou te ola amioleaga, o le a faasalaina faalua i latou, ma o le a oti e faavavau. 174 O lea la, ua e vaʻaia ina ua uma ona lafoaʻi ese maʻa mai le ʻolo, ia na teena; ua tuʻuina atu i agaga leaga ma sauā; ma ua e vaʻaia foʻi le ʻolo ua faʻamamāina, e peiseaī na faia uma i le maʻa e tasi: 175 O le mea lea, pe a fa‘amamāina le ekalesia a le Atua: (o ē amioleaga ma ē pepelo, o ē ulavale ma ē masalosalo, ma i latou uma na amio leaga i ai, ma faia agasala eseese, ua tuliesea) o le a avea ma tino e tasi, ma o le a tasi le malamalama, tasi le manatu, tasi le fa‘atuatua, ma le alofa e tasi. 176 Ma ona olioli ai lea o le Alo o le Atua faatasi ma i latou, ma talia lona nuu ma le loto mamā. 177 Ona ou fai atu lea; Le Ali‘i e, o nei mea uma e tetele ma mamalu; a o lenei, fa‘aali mai ‘iā te a‘u le aogā ma le malosi o mauga uma: ‘ina ‘ia vivi‘i atu tagata uma e fa‘atuatua i le Ali‘i, pe a fa‘alogo i nei mea, i lona suafa sili, ma le ofoofogia, ma le pa‘ia.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
178 Faalogo mai ia, ua fai mai o ia, i le eseesega o nei mauga, o lona uiga, o atunuu e sefululua. 179 O i latou ua talitonu i le mauga muamua, o le mauga uliuli lea, o i latou ia ua fouvale mai le faatuatua; ma ua latou tautala i upu leaga faasaga i le Alii; ma ua latou faalata auauna a le Atua. 180 Ua faasalaina i latou nei i le oti, e leai se salamo mo i latou: o le mea lea ua uli ai i latou, auā e leaga lo latou ituaiga. 181 O le mauga lona lua lea sa lamolemole, o ē ua fa‘afiaamiotonu, ma ē ua a‘oa‘o i le amio leaga: o i latou ia e sili atu i ē ua muamua atu, o ē e leai ni o latou fua o le amiotonu. 182 Auā e pei ona lafulafua lo latou mauga ma leai ni fua; e fa‘apea fo‘i i ia ituaiga tagata ua ta‘ua o Kerisiano, a ‘ua leai so latou fa‘atuatua; e leai fo‘i ni fua o le ‘upu moni ‘iā te i latou. 183 E ui i lea, e iai lava le avanoa mo i latou e salamo ai, pe afai latou te faia faafuaseʻi; ae afai latou te faatuai, o le a oo foʻi ia i latou le oti faatasi ma le ituaiga ua mavae. 184 Sa ou fai atu, Le Ali‘i e, aiseā ua totoe ai se avanoa mo i latou e salamo ai, ae lē o le avanoa mo ē ua ta‘ua muamua, auā e toetoe lava a tutusa a latou agasala? 185 O lea la, ua fetalai atu o ia i nei tagata, o le a toe foʻi mai i le ola e ala i le salamo, auā ua latou lē upuleaga i lo latou Aliʻi, pe faalataina auauna a le Atua: a ua latou faʻasesēina tagata i lo latou manaʻo i le oa, ma taʻitaʻiina i latou e tusa ma tuʻinanau o tagata agasala; o le mea lea latou te mafatia ai ona o lenei mea. 186 Ae ui i lea, o loo i ai pea le avanoa mo i latou e salamo ai, auā latou te leʻi tautala i se upu leaga e faasaga i le Alii. 187 ¶ O i latou o le mauga lona tolu lea e iai laau tuitui ma laau talatala, o i latou ia na talitonu, ae o nisi o i latou sa mauoa, o isi sa pisi i le tele o mataupu: o laau talatala o a latou oa: o laau tuitui, o mataupu ia na latou faia. 188 O lenei, o i latou ua fenumiai i pisinisi e tele, ma mataupu eseese, e le auai i latou i auauna a le Atua, a e feoa’i solo, ua valaauina ese i latou e mataupu ua latou fenumiai ai. 189 O lea fo‘i e faigata ai i ē mau‘oa ona gaua‘i atu i talanoaga a ‘au‘auna a le Atua, auā e fefefe ne‘i talosagaina i latou i se mea. O le mea lea e faigata ai i latou ona ulu atu i le malo o le Atua. 190 Aua e pei ona savavali ma le faigata o tagata i luga o laau tuitui ma vae e leai ni seevae, e faapena foi ona faigata ona ulu atu nei ituaiga tagata i le malo o le Atua. 191 E ui i lea, e tatau ona toe foʻi atu i latou uma i le salamo; afai latou te vave foʻi atu i ai; auā i o latou aso ua mavae na latou faʻatamala ai e galulue, o le taimi o le a oʻo mai e mafai ona latou faia ai ni mea lelei. 192 O lea afai ua latou salamo ma faia galuega o le amiotonu, e ola ai i latou; ae afai latou te faaauau pea i a latou amioga leaga, e tuuina atu i latou i na fafine o le a aveesea o latou ola. 193 ¶ A o le mauga lona fa, e tele laau afu, o le vaega pito i luga e lanumeamata, ae mago aʻa, ma o nisi o ia mea ua paʻi i ai le vevela o le la ua mago; 194 O lona uiga o ē masalosalo, o ē ua talitonu, ma isi o ē ua latou tauaveina le Alii i a latou gagana, ae leai o ia i o latou loto: o le mea lea ua mago ai la latou mutia, ma ua leai ni aa; auā ua na o upu latou te ola ai, a ua mate a latou galuega.
195 O lea la, e lē o oti pe ola fo‘i i latou nei, ma e lē o mautinoa fo‘i. Auā o mea e lē o mautinoa e lē lanumeamata pe mago; o lona uiga, e lē oti pe ola. 196 Auā e pei ona mago o la‘au afu i le va‘ai atu i le la; e fa‘apea fo‘i ē masalosalo pe a latou fa‘alogo i sauāga, ma fefefe i mea fa‘alavelave, latou te toe fo‘i atu i a latou tupua, ma toe ‘au‘auna atu i ai, ma ua māsiasi i latou e ta‘ua le suafa o lo latou Ali‘i. 197 O lenei ituaiga o tane e lē o oti pe ola; e ui i lea e mafai fo‘i ona ola i latou nei, pe afai latou te salamo vave; a leai, o le a tu‘uina atu i latou i na fafine, o ē o le a latou aveeseina o latou ola. 198 ¶ A o le mauga lona lima e papa, ae o loo i ai le mutia lanumeamata: o i latou ia o lenei ituaiga ua talitonu, ma ua faamaoni moni lava, ae faigata ona talitonu; ma e lototoa, ma faamaualuga; o ē e manatu ua latou iloa mea uma, ae leai se mea latou te iloa. 199 O le mea lea, ona o lenei faatuatuaga, ua aveesea ai le poto mai ia i latou; ma ua ulu atu ai ia i latou le manatu faapito. 200 Ae ua latou mitamita iā i latou lava, e pei o tagata atamamai; e ui lava ina valea i latou, ae e foliga mai o ni faiaʻoga. 201 O lenei, ona o lenei valea, e toatele i latou, a o latou faamaualuga i latou lava, ua latou faamaualuga ma gaogao. Auā o le lototoa ma le faatuatua faavalevalea o se agaga leaga tele. 202 O le mea lea ua lafoaia ai le toatele o i latou nei; a o isi ua latou iloa lo latou sese, ua salamo, ma ua latou gauai atu i latou lava i e ua iloa. 203 Ma o isi uma o lenei ituaiga e faatagaina le salamo; auā sa latou lē amioleaga ae valea, ae leai se malamalama. 204 Afai e salamo i latou nei, latou te ola mo le Atua; ae afai e leai, latou te nonofo faatasi ma na fafine, o e o le a faatinoina a latou amioleaga ia i latou. 205 ¶ Auā o le mea e faatatau i le mauga lona ono o loʻo i ai ni vaeluaga tetele ma ni vaeluaga laiti, o i latou ia ua talitonu; ae o i latou na i ai vaeluaga laiti o i latou ia na fefinauaʻi i le va o i latou lava; ma ona o a latou finauga ua vaivai ai i le faatuatua; 206 E ui i lea, e toatele o i latou nei ua salamo, ma o le a faapea foi i latou o totoe pe a latou faalogo i aʼu poloaiga; aua e na o ni nai finauga laiti, ma o le a faigofie ona latou toe foi atu i le salamo. 207 A o i latou ua tele atu māvaevae, o le a pei o ni maa malō, e manatua pea le ita ma le fa’asauā, ma ua tumu i le ita i le va o i latou lava. O le mea lea ua lafoa’i ai i latou mai le ‘olo, ma ua lē taliaina le tu’uina atu i lona fale; auā e faigata ona ola lenei ituaiga tagata. 208 O lo tatou Atua ma le Ali‘i, o lē pule i mea uma, ma o lo‘o i ai le mana i ana mea uma na faia, e lē manatua a tatou agasala, a e faigofie ona fa‘amalieina o ia e i latou e ta‘utino atu a latou agasala; a o le tagata, o lē vaivai, e oti, e vaivai, ma e tumu i agasala, e tumau pea lona ita i le tagata; e peiseaī o lo‘o i lona mana e fa‘aola pe fa‘aumatia o ia. 209 Ae o a’u, i le avea ai ma agelu ua tofia e vaavaaia lo outou salamo, ou te apoapoai atu ia te outou, o soo se tasi i totonu ia te outou ua i ai se faamoemoega faapena e tatau ona ia tuu ese, ma toe foi atu i le salamo; ma o le a faamaloloina e le Alii a outou agasala muamua, pe afai tou
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
te faamamaina outou lava mai lenei agaga leaga; ae afai tou te le faia, o le a tuuina atu outou ia te ia i le oti. 210 A o le mauga lona fitu lea sa lanumeamata ma olaola ai le mutia, ma sa faamaoni le mauga atoa; ma sa 'a'ai ituaiga uma o povi i ona mutia, ma o le tele o le 'aina o le mutia, o le tele foi lea o lona olaola: 211 O i latou ia o ē talitonu, ma sa lelei ma amiotonu i taimi uma; ma e aunoa ma ni feeseeseaiga i totonu ia i latou lava, ae sa olioli pea i auauna a le Atua, ona o le ofuina o le agaga o nei taupou; ma sa naunau pea e faaali atu le alofa mutimutivale i tagata uma, ma foaʻi atu ma le loto malie i tagata uma a latou galuega e aunoa ma le faitio, ma e aunoa ma le fefinauai. 212 O le mea lea, ua silafia ai e le Ali‘i lo latou faigofie ma lo latou lē sala, ua fa‘ateleina ai i latou i galuega a o latou lima, ma ua foa‘iina atu ‘iā te i latou le alofa tunoa i a latou galuega uma. 213 Ae o a’u, o lē o le agelu ua tofia mo lo outou salamo, ou te apoapoai atu ia te outou, ia faaauau pea le toatele o i latou o lenei ituaiga i le faamoemoega lava e tasi, ina ia lē lia’iina ese a outou fanau e faavavau. 214 Auā ua tofotofoina outou e le Alii, ma ua tusia outou i la tatou numera; ma o a outou fanau uma o le a nonofo faatasi ma le Alo o le Atua; auā o outou uma o lona agaga. 215 ¶ A o le mauga lona valu lea sa i ai le tele o vaipuna, lea na fa‘asūsūina ai mea uma lava na faia e le Atua; o i latou ia o ē na talitonu i le ‘au Aposetolo na ‘auina mai e le Ali‘i i le lalolagi uma e tala‘i atu; 216 Ma o nisi o i latou o ni faiaʻoga ua latou talaʻi ma aʻoaʻo atu ma le mama ma le faamaoni, ma e leʻi gauaʻi atu lava i soʻo se manaʻoga leaga, ae ua savavali pea i le amiotonu ma le upumoni. 217 O lea la, o loo faia e nei tagata a latou talanoaga i le va o agelu. 218 ¶ E toe fai fo‘i; a o le mea e uiga i le mauga lona iva o le toafa, ma tumu i gata; o i latou ia ua talitonu, ae e tele o latou ila: 219 O i latou ia o auauna e faatino sese a latou auaunaga; ua faoa mea a fafine ua oti a latou tane ma ē ua leai ni tamā; ma ua latou auauna atu ia i latou lava, ae lē o isi, mai mea ua latou mauaina. 220 O i latou nei, afai latou te faaauau pea i lenei manaʻo tele, ua latou tuuina atu i latou lava i le oti, e leai foi se faamoemoe mo le ola mo i latou. Ae afai latou te liliu, ma faatino a latou galuega ma le faamaoni, e mafai ona latou ola. 221 A o i latou na maua o ni tagata sauā, o i latou ia ua faafitia le suafa o le Alii, ma ua le toe foi atu i le Alii, a ua avea ma tagata fe’ai ma le vao; ua le faaaogaina i latou lava i auauna a le Atua; a ua vavae ese mai ia i latou, ua leiloa ai o latou ola mo sina taimi puupuu. 222 Auā e pei o se vine ua tuulafoaʻiina i se pa, ma e leʻi teuteuina, e pala ma fetinaʻiina e vao leaga, ma iʻu ai ina vao, ma lē toe aogā i lona matai; o lea foʻi le ituaiga tagata ua faʻanoanoa i latou lava, ma ua oona, ua amata ona lē aogā i lo latou Aliʻi. 223 Ae ui i lea, e faatagaina i latou nei le salamo, pe afai latou te le iloa mai o latou loto ua latou faafitia Keriso; ae afai e iloa o loo faafitia o ia e se tasi o i latou nei mai lona loto, ou te le iloa pe mafai e se tasi faapena ona maua le ola. 224 O lea ou te fai atu ai, afai ua faafitia e se tasi, e tatau ona ia toe foi atu i le salamo i nei aso; auā e le mafai e se
tasi ua faafitia nei le Alii ona maua le faaolataga mulimuli ane: e ui i lea, ua fautuaina le salamo ia i latou ua faafitia muamua. 225 A o lē e salamō e tatau ona faavave ona salamō, a o leʻi maeʻa le fausiaina o lenei ʻolo: a leai o le a tuʻuina atu o ia e na fafine i le oti. 226 A o i latou ua pipili, o i latou ia o ē pepelo; ma o i latou e fefiloi, o gata ia na e vaʻai i ai o fefiloi i lea mauga. 227 Auā e pei ona oona o gata e ootia ai tagata; e faapena foi ona aafia ma faaleagaina tagata i upu a ia tagata. O le mea lea ua faaleagaina ai lo latou faatuatua, ona o le ituaiga olaga o loo latou ola ai. 228 Ae ui i lea, o nisi o i latou, ua salamo, ua faaolaina, ma o isi foi o le ituaiga lava lea e faaolaina, pe afai latou te salamo; ae afai e leai, o le a oti i latou e na fafine o lo latou mana ma le malosi o loo ia i latou. 229 ¶ Auā o le mea e faatatau i le mauga lona sefulu, lea sa i ai laau sa ufitia ai povi, o i latou ia ua talitonu, ma o nisi o i latou sa avea ma epikopo, o lona uiga, o pule o ekalesia. 230 O isi, o maa ia e leʻi faʻatagā, ae na faʻafiafiaina auauna a le Atua ma le loto fiafia. 231 O ē ua tofia e vaavaaia auaunaga faatauvaa; ma ua latou puipuia ē matitiva ma fafine ua oti a latou tane; ma ua latou tausia pea se amio mamā: o le mea lea ua puipuia ai fo‘i i latou e le Ali‘i. 232 O lē e faia lenei mea, e fa‘aaloalogia o ia e le Ali‘i; ma o lo latou tulaga o le fa‘atasi lea ma agelu, pe afai latou te fa‘aauau pea ona usiusita‘i i le Ali‘i se‘ia o‘o i le i‘uga. 233 ¶ A o le mauga lona sefulu ma le tasi lea sa i ai laau ua tumu i fua eseese, o i latou ia ua talitonu, ma mafatia i le oti, ona o le suafa o le Alii; ma ua onosai ma le loto fiafia, ma ua tuuina atu o latou ola ma o latou loto atoa. 234 Ona ou fai atu lea, “Aiseā la, le ali‘i e, ua i ai nei fua uma, ae o isi e sili atu ona matagofie nai lo isi?” 235 Faalogo mai ia, ua ia fetalai mai: O i latou uma ua mafatia ona o le suafa o le Alii ua faamamaluina e le Alii; ma ua soloiesea a latou agasala uma, auā ua latou mafatia i le oti ona o le suafa o le Alo o le Atua. 236 Faalogo mai nei, pe aisea ua eseese ai a latou fua, ae o nisi o ia mea e sili atu i isi, o i latou na aumaia i luma o faamasino, ma fesiligia, e lei faafitia le Alii, a ua onosai ma le loto fiafia; o i latou ia e sili ona mamalu i luma o le Alii. O lea la, o fua e sili ona matagofie o ia mea. 237 A o i latou na matata’u ma masalosalo, ma ua latou mafaufau pe tatau ona latou ta’uta’u atu pe faafitia Keriso, ae ua mafatia; ua laiti a latou fua, auā ua oo mai lenei manatu i o latou loto. 238 Auā o se mafaufauga leaga ma le leaga mo se auauna le mafaufau pe tatau ona ia faafitia lona matai. O lea ia outou faaeteete ia te outou o e o loo i ai mafaufauga faapena, ina ne’i tumau pea lenei mafaufau ia te outou, ma outou oti ai i le Atua. 239 A o outou o ē mafatia i le oti ona o lona suafa, e tatau ona outou āva i le Alii, auā ua ia manatu ua tatau ona outou tauaveina lona suafa; ma ia laveaiina outou mai a outou agasala uma. 240 Aiseā la tou te lē manatu ai ua outou fiafia? E te manatu moni lava afai e mafatia se tasi o outou, ua ia faia se galuega tele? Auā o le Alii e foaʻiina mai le ola ia te outou, ae tou te lē malamalama i ai. Auā o a outou agasala na faʻasauāina ai outou; ana faapea tou te leʻi mafatia ona o lona suafa, po ua oti nei outou i le Alii,
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
241 O le mea lea ou te tautala atu ai lenei mea ia te outou o e mafaufau pe tou te ta’uta’u atu o ia pe faafitia o ia; ta’uta’u atu ua ia te outou le Alii mo lo outou Atua; ne’i i ai se taimi e faafitia ai o ia, ma le tuuina atu ai outou i noataga. 242 Auā e fa‘asalaina e nu‘u uma a latou ‘au‘auna o ē fa‘afitia o latou matai; o le ā sou manatu i le mea e faia e le Ali‘i ‘iā te oe, o lē ‘ua i ai le mana o mea uma? 243 Ia aveese nei masalosaloga mai o outou loto, ina ia outou ola e faavavau i le Atua. 244 A o le mauga lona sefulu ma le lua, lea sa paʻepaʻe, o i latou ia ua talitonu e pei o tamaiti faamaoni, e leʻi oo mai lava se lotoleaga i o latou mafaufauga, e leʻi iloa foʻi e i latou po o le ā le agasala, ae ua latou tumau pea i lo latou amiotonu. 245 O le mea lea e mautinoa ai o le a mautofi tagata faapenei i le malo o le Atua; auā latou te leʻi faaleagaina lava poloaiga a le Atua i se mea, a ua latou faaauau pea ma le faamaoni i le tulaga lava lea e tasi i aso uma o latou olaga. 246 O lea la, o lē e tumau pea e pei o tamaiti e aunoa ma le lotoleaga; e sili atu lona mamalu nai lo i latou uma ua ou tautala atu ai: auā o tamaiti uma faapena e faamamaluina e le Alii, ma e sili ona tāua i latou i tagata uma. 247 Amuia outou o ē e aveeseina le lotoleaga uma mai iā te outou, ma oofu i le amio mamā; auā o le a outou muai vaai i le Alii. 248 Ua uma ona ia faʻauma lana faʻamatalaga o mauga uma, ona ou fai atu lea iā te ia, Le Aliʻi e, faʻaali mai nei foʻi iā te aʻu le uiga o maʻa na aumai mai le fanua laugatasi, ma tuʻu i totonu o le ʻolo i le potu o i latou na teena: 249 E fa‘apea fo‘i ma ma‘a lapotopoto na fa‘aopoopo i le fausiaina o le ‘olo: ma i latou fo‘i na fa‘aauau pea ona fa‘ata‘amilo. 250 “‘Fa‘alogo mai nei,’ o lana tala lea, e uiga i na ma‘a na ‘aumaia mai le fanua laugatasi i le fausiaina o le ‘olo, ma tu‘u i le potu o i latou na te‘ena; o a‘a ia o le mauga pa‘epa‘e. 251 O le mea lea, ona o le matuā mamā o ē na talitonu i lenā mauga, ua poloaʻi atu ai le aliʻi o lenei ʻolo ia tuʻuina i latou na tupuga mai i aʻa o lenei mauga i le fale. 252 Auā na ia silafia afai e tuʻuina i latou i totonu o lenei fale o le a tumau pea lo latou pupula; e leai foʻi se tasi o i latou e toe faʻapouliuligia. 253 Ae ana faapea na ia faaopoopoina lenei auala mai isi mauga, semanū e toe manaʻomia ona ia toe asiasi atu i le olo ma faamamāina. 254 O lenei, o nei maa papaʻe uma o tauleleʻa ia ua talitonu, pe o le a talitonu; auā e tutusa uma lava le ituaiga. Amuia lenei ituaiga, auā e lē sala. 255 Faalogo mai nei foi e uiga i na maa lapotopoto ma pupula: o nei mea uma e mai lenei mauga sinasina. Ae o lea ua latou vaaia ai o loo siomia i latou, auā o a latou oa ua faapogisaina ai i latou mai le upumoni ma ua faapupulaina ai o latou mata: 256 E ui i lea, latou te leʻi teʻa ese lava mai le Aliʻi, e leai foʻi se upu leaga na sau mai o latou gutu; ae o le amiotonu uma lava, ma le amio lelei, ma le faʻamaoni. 257 O le mea lea na silafia ai e le Ali‘i o latou mafaufau, ma ‘ia latou teuteuina le ‘upu moni, ‘ona poloa‘i atu lea o ia ‘ia latou fa‘aauau pea i le lelei, ma ‘ia fa‘aitiitia a latou ‘oa.
258 Auā e le‘i finagalo o ia e ‘ave‘esea uma i latou, ‘ina ‘ia latou faia se mea lelei i mea na totoe, ma ‘ia latou ola ai mo le Atua; auā o i latou fo‘i o ni tagata lelei. 259 O le mea lea na vavae ese ai sina vaega itiiti mai ia i latou, ma o lea na tuuina ai i latou i le fausiaina o lenei olo. 260 A o isi na totoe na tumau pea i le siʻosiʻomaga, ma e leʻi maua e tatau ona fausia lenei ʻolo, auā e leʻi maua lava le faʻamaufaʻailoga; na toe aveina i latou i lo latou nofoaga, auā na maua i latou e matuā siʻosiʻomaga lava. 261 Ae e tatau ona vavae ese mai ia i latou lenei lalolagi o loo i ai nei, atoa ma mea faatauvaa o a latou oa; ona agavaa ai lea o i latou mo le malo o le Atua. Auā e tatau ona latou ulu atu i le malo o le Atua, auā ua faamanuiaina e le Atua lenei ituaiga tagata e leai se sala. 262 O lea la, e leai se tasi o i latou faapenei e pa'ū ese; auā e ui lava ina agasala se tasi o i latou ua tofotofoina e le tiapolo, e vave ona toe foi atu o ia i lona Alii le Atua. 263 O a‘u o le agelu o le salamō, ‘ou te fa‘amanuia ‘iā te ‘outou, o ē uma e lē sala e pei o tamaiti laiti, auā o lo ‘outou tofi e lelei ma mamalu i luma o le Ali‘i. 264 Ou te fai atu ia te outou uma ua maua lenei faamaufaailoga; ia outou tausisi i le faigofie, ma aua ne’i manatua solitulafono ua faia faasaga ia te outou, pe faaauau pea i le lotoleaga, po o le lototiga, i le manatuaina o solitulafono. 265 A ia avea outou ma agaga e tasi, ma saunia ni fofo mo nei mea leaga, ma aveese ia mea mai ia te outou; ina ia olioli ai le alii o mamoe; auā o le a olioli o ia, pe afai na te maua ua maloloina i latou uma. 266 Ae afai e maua se tasi o nei mamoe ua faataapeapeina, oi talofa i leoleo mamoe; ae afai e faataapeapeina leoleo mamoe lava ia; o le a se mea latou te tali atu ai i le alii o le lafu mamoe? Pe latou te fai mai ea ua faalavelaveina i latou e mamoe? Ae o le a le talitonuina i latou. 267 Auā o se mea e ofo ai le mafatia o le leoleo mamoe i lana lafu; ma o le a sili atu ona faasalaina o ia ona o lana pepelo. 268 O aʻu nei o le leoleo mamoe; ma e tatau ona ou avatu se tala e uiga iā te oe. 269 ¶ O le mea lea, ia outou faaeteete ia te outou lava a o fausia pea le olo. E afio le Alii ia i latou e fiafia i le filemu; auā e alofagia le filemu; a e mamao o ia mai ē finauvale, ma i latou e tumu i le lotoleaga. 270 O lea, ia toe faʻafoʻi atu iā te ia le agaga atoatoa, e pei ona e maua. Auā afai e te avatu i se tagata e faʻaofuina se ofu fou ma atoatoa, e te faʻamoemoe e toe maua atoa; afai foʻi e toe faʻafoʻi atu e le tagata e faʻaofuina le mea na masae iā te oe, pe e te taliaina ea? 271 E te lē vave ea ona ita; ma e te faitio ia te ia, ma faapea atu, Na ou avatu atoa lo’u ofu ia te oe; aisea ua e saeia ai, ma e le aoga ia te a’u? O lenei ua leai se aoga ia te a’u, ona o le masae ua e faia i ai. E te lē fai atu ea nei mea uma i se tagata e fai le ofu, ona o le masae ua ia faia i lou ofu? 272 Afai la e te popole i lou ofu, ma e te faitio e faapea e te lei mauaina atoa, o le a sou manatu i le mea e fai e le Alii, o lē na foaiina mai lona Agaga ia te oe atoa, a ua e faaleaogaina atoatoa o ia, ua le toe aoga o ia i lona Alii? Auā ua faaleagaina o ia e oe, ua le toe aoga o ia ia te ia. 273 E lē faia ea e le Alii lea lava mea e tasi e faatatau i lona Agaga, ona o lau galuega? E leai se masalosalo, na ou fai atu, o le a ia faia lava lea mea ia i latou uma o ē na te maua o loo faaauau pea ona manatua manu’a.
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
274 Aua tou te solia lona alofa mutimutivale; a ia outou vivii atu ia te ia, auā e onosai tele o ia i a outou agasala, e lē pei o se tasi o outou; a ia outou salamo, auā o le a aogā lea ia te outou. 275 O mea uma ia ua tusia i luga, o aʻu le leoleo mamoe, o le agelu o le salamo, ua ou faaali atu ma tautala atu i auauna a le Atua. 276 Afai tou te talitonu ma faalogo i nei upu, ma savavali ai, ma faasa’o o outou ala, e ola ai outou. Ae afai tou te faaauau pea i le lotoleaga, ma le manatuaina o mea leaga, e leai se tagata agasala faapena e ola i le Atua. 277 O mea uma ia sa tatau ona ou tautala atu ai, ua ou tuuina atu ia te outou. Ona fai mai lea o le leoleo mamoe ia te au, Ua e fesili mai ea ia te au i mea uma? Sa ou tali atu, Le Alii e, ua ou faia. 278 Aiseā la, ua ia fai mai ai, ua e lē fesili mai ai e uiga i avanoa o nei maa na tuʻu i totonu o le fale, ina ia mafai ona ou faamatala atu foʻi iā te oe? Sa ou tali atu, “Le Aliʻi e, ua galo iā te aʻu.” Ia e faʻalogo mai foʻi, ua ia fai mai ai, e uiga i nei mea. 279 O i latou ia ua faalogo nei i nei poloaiga, ma ua salamo ma o latou loto atoa; 280 Ma ina ua silafia e le Alii ua lelei ma mamā lo latou salamo, ma e mafai ona latou faaauau ai, ona poloai atu lea o ia ia soloiesea a latou agasala muamua. Auā o nei avanoa o a latou agasala ia, ma o lea ua faia ai ina ia lē aliali mai. FA'ATUSA 10 1 Ina ua uma ona ou tusia lenei tusi, ona ulufale mai lea o le agelu na tuuina mai aʻu i le leoleo mamoe, i le fale sa ou i ai, ma nofo i luga o le moega, ma sa tu le leoleo mamoe i lona itu taumatau. 2 Ona valaau mai lea o ia ia te aʻu ma faapea mai ia te aʻu; Ua ou tuuina atu oe ma lou aiga i lenei leoleo mamoe, ina ia puipuia oe e ia. Sa ou fai atu, Ioe, le Alii e. 3 O lea la, ‘āfai e te puipuia oe mai fa‘alavelave uma ma le sauā uma, ma e manuia i ‘upu lelei uma ma galuega lelei; ma ia e maua le amio lelei uma ma le amiotonu; savali i na poloa‘iga ‘ua ia tu‘uina mai ‘iā te oe, ‘ona e pule lea i agasala uma. 4 Auā afai e te tausi i na poloa‘iga, e pulea oe e tu‘inanau uma ma mea e fiafia i ai o lenei lalolagi; e mulimuli atu fo‘i ‘iā te oe le manuia i galuega lelei uma. 5 O lea ia e talia lona agalelei ma lona lotomaulalo ia te oe, ma ia e ta‘u atu i tagata uma, o ia o lē ua matuā mamalu ma ta‘uleleia i luma o le Atua, o ia fo‘i o le ali‘i e pule tele ma malosi i lana tofiga. 6 Na o ia lava e tu‘uina atu i le lalolagi uma le mana o le salamō. E lē o ia ea e foliga mai o ia o lē e sili lona pule? 7 A ua outou ʻinoʻino i lona agalelei, ma lona lotomaulalo o loo ia faʻaalia atu ai iā te outou. 8‘Ua ‘ou fai atu ‘iā te ia, ‘Le Ali‘i e, fesili ‘iā te ia talu mai le taimi na sau ai o ia i lo‘u fale, pe na ‘ou faia se mea leaga, pe na ‘ou fa‘a‘ono‘ono ‘iā te ia i se mea?’ 9 ‘Ua ‘ou iloa,’ o lana tala lea, ‘e te le faia se mea fa‘alētonu, e te le toe faia fo‘i se mea fa‘apea i se taimi mulimuli ane; o le mea lea ‘ou te tautala atu ai ‘iā te oe i nei mea ‘ina ‘ia e fa‘aauau pea; auā ‘ua ia tu‘uina mai ‘iā te a‘u se tala lelei e uiga ‘iā te oe, 10 A ia e tautala atu i nei mea i isi, ina ia tutusa o latou mafaufauga ma oe, o ē ua salamo, pe o ē o le a salamo; ma
ia mafai fo‘i ona ia tu‘uina mai ‘iā te a‘u se tala lelei e uiga ‘iā te i latou, ma ‘ia mafai fo‘i ‘ona ‘ou faia fa‘apea i le Ali‘i. 11 ‘Ona ‘ou tali atu lea, ‘Le Ali‘i e, ‘ou te fa‘ailoa atu i tagata uma galuega ofoofogia a le Atua; ‘ou te fa‘amoemoe fo‘i o i latou uma o ē alolofa i ai ma ē na agasala muamua, pe a latou fa‘alogo i nei mea, o le a salamo, ma toe maua le ola. 12 “Ia e faaauau pea i lenei galuega,’ o lana tala lea, ma ia e faataunuuina. O lē e faia e tusa ma poloaiga a lenei leoleo mamoe, e ola o ia; ma e maua le mamalu tele iinei ma luma o le Alii. 13 A o i latou o ē lē tausi i ana poloa‘iga, e sola ese i o latou ola, ma e fai ma fili i ai. A o i latou o ē lē tausi i ana poloa‘iga, e tu‘uina atu i latou lava i le oti, ma e ta‘itasi i latou ma nofosala i lona lava toto. 14 Ae ou te fai atu ia te oe, tausi i nei poloaiga, ona e maua ai lea o se fofo mo au agasala uma. 15 E le gata i lea, ua ou auina atu nei taupou e nonofo faatasi ma oe; auā ua ou iloa lo latou agalelei tele ia te oe. O lea ia e avea i latou ma ou fesoasoani, ina ia e tausia lelei ai poloaiga ua ia tuuina atu ia te oe; auā e le mafai ona tausia nei poloaiga e aunoa ma nei taupou. 16 Ua ou iloa fo‘i lo latou loto malie e fa‘atasi ma oe; o le a ou poloa‘i atu fo‘i ‘iā te i latou ‘ia ‘aua ne‘i latou ō ‘ese uma mai lou ‘āiga. 17 Tau lava ina e fa‘amamā lou fale, auā e fiafia i latou e nonofo i se fale mamā. Auā e mamā i latou ma e amio mamā, ma e to‘aga; ma e alofagia i latou uma e le Ali‘i. 18 Afai e te mamā lou fale, latou te nonofo fa‘atasi ma oe; ‘ae afai e lē matuā leaga lava, latou te ō ‘ese loa mai lou fale; auā e lē mafai e nei taupou ‘ona tatalia so‘o se mea leaga. 19 Na ou fai atu ia te ia; Le Ali‘i e, ou te fa‘amoemoe o le a ou fa‘afiafiaina i latou, ma o le a latou fiafia e nonofo i lo‘u fale i taimi uma. Ma o lē na e tu‘uina mai a‘u i ai, e lē faitio mai o ia ‘iā te a‘u; o lea latou te lē faitio ai fo‘i. 20 Ona fai atu lea o ia i le leoleo mamoe: Ua ou iloa o le a ola le auauna a le Atua ma tausia nei poloaiga, ma tuu nei taupou i se nofoaga mamā. 21 Ua uma ona ia fai atu lenei mea, ona toe tuuina atu lea o aʻu e ia i le leoleo mamoe, ma valaau atu i taupou, ma fai atu ia te i latou; auā ua ou iloa ua outou lotomalie e nonofo i le fale o lenei tagata, ou te fautuaina atu ia te outou o ia ma lona aiga, ina ia outou le tuua lona fale. Ona latou faalogo lea ma le loto i ai i nei upu. 22 ‘Ona fetalai mai lea o ia ‘iā te a‘u, “‘Ia e fa‘amalosi i lau galuega; ‘ia e tala‘i atu i tagata uma mea silisili a le Atua, ‘ona e maua ai lea o le alofa tunoa i lenei galuega.” 23 O lē savali i nei poloa‘iga, e ola o ia, ma e fiafia i lona olaga; a o lē e fa‘atamala i ai, e lē ola o ia, ma e lē fiafia o ia i lona olaga. 24 Ia fai atu i tagata uma, o lē e mafaia ona faia le mea lelei, ‘aua ne‘i taofia lona fa‘amasani i galuega lelei, auā e aogā lea ‘iā te i latou. Auā ‘ou te loto ‘ia lavea‘iina tagata uma mai mea faigata o lo‘o latou feagai ai. 25 Auā o lē e manaʻo i mea leaga ma mafatia i faʻalavelave i lona olaga i aso faisoo, ua mafatia o ia i le puapuaga tele ma le faigata. O lea la, o lē e faʻasaʻolotoina se agaga faʻapea mai le faigata, e maua e ia le olioli tele. 26 Auā o lē ‘ua tigā i fa‘alavelave fa‘apenei, e fa‘atigāina fo‘i o ia e peiseaī ‘ua noatia o ia i filifili u‘amea. E to‘atele
O le Tusi Tolu a le Leoleo Mamoe o Hermas - Fa'ata'ita'iga
fo‘i ‘ona o fa‘alavelave fa‘apenei, ‘ua lē mafai ‘ona ‘onosa‘i i ai, ‘ua latou filifili e fa‘aumatia i latou lava. 27 O lea la, o lē ua iloa le malaia o lea tagata, a e lē fa‘asa‘olotoina o ia mai ai, ua faia e ia se agasala tele, ma ua nofosala i lona lava toto. 28 O le mea lea, ia outou fa‘amasani i galuega lelei, o ē ua maua le tomai mai le Ali‘i; ne‘i fa‘auma le fausiaina o le ‘olo pe a fa‘atuai ona faia; auā ‘ua taofia le fausiaina ‘ona o ‘outou. 29 O lea la, afai tou te lē faanatinati e fai le mea lelei, o le a maeʻa le olo, ma o le a tapunia ai outou mai ai. 30 Ma ina ua uma ona ia fetalai mai ia te aʻu, sa tulai o ia mai le moega ma alu ese, ma ave le leoleo mamoe ma taupou faatasi ma ia. 31 A ua fetalai mai o ia ia te aʻu, o le a ia toe auina mai le leoleo mamoe ma taupou i loʻu fale. Amene.