O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema 2 Tupu 18-19 2 Tupu 18 1 O le tolu o tausaga o Hosea le atali‘i o Ele le tupu o Isaraelu na fai ai ma tupu Esekia le atali‘i o Aasa le tupu o Iuta. 2 E lua sefulu lima ona tausaga ina ua amata ona pule o ia; ma e lua sefulu iva tausaga na pule ai o ia i Ierusalema. O le igoa foʻi o lona tinā o Avi, le afafine o Sakaria. 3 Sa ia faia pea mea ua tonu i le silafaga a Ieova, e tusa ma mea uma na faia e Tavita lona tamā. 4 Na ia aveeseina mea maualuluga ma nutililiia tupua paia ma tipi i lalo poutū paia, ma nutililiia le gata apamemea na faia e Mose; auā e oo mai lava i na aso sa faamūina pea e le fanauga a Isaraelu taulaga i ai; ua ia faaigoa foi o Nehustana. 5 Sa ia faalagolago iā Ieova le Atua o Isaraelu; o lea na leai se tasi na tutusa ma ia i tupu uma o Iuta na mulimuli iā te ia, e oo lava i so o se tasi na muamua iā te ia. 6 Auā ua pipii atu o ia iā Ieova, e leʻi liliuese mai i le mulimuli atu iā te ia, ae na ia tausia ana poloaʻiga na poloaʻi mai ai Ieova iā Mose. 7 Sa faatasi Ieova ma ia, ma sa manuia o ia i mea uma na ia alu i ai, ua fouvale foʻi o ia i le tupu o Asuria, ma e leʻi auauna atu iā te ia. 8. ‘Ua ia fasia Filisitia e o‘o lava i Kasa ma ona tuaoi, e amata mai i le ‘olo o leoleo e o‘o atu i le ‘a‘ai nofo ‘olo. 9 O le tausaga lona fa o le nofoaiga a le Tupu o Esekia, o le tausaga lona fitu lea o le nofoaiga a Hosea le atalii o Ele le tupu o Isaraelu, na alu aʻe ai Salemanesa le tupu o Asuria e tau ma Samaria ma siʻomia ai. 10 Ua mavae tausaga e tolu, ona latou faatoʻilaloina lea o le aai; o le tausaga lona ono o le nofoaiga a Esekia, o le tausaga lona iva lea o le nofoaiga a Hosea le tupu o Isaraelu, na faatoʻilaloina ai Samaria. 11. ‘Ona fa‘atāfea lea e le tupu o Asuria o Isaraelu i Asuria, ‘ua tu‘u atu fo‘i i latou i Hala ma Habori i le vaitafe o Kosane, ‘atoa ma ‘a‘ai o Metai. 12 Auā latou te leʻi faalogo i le siʻufofoga o Ieova lo latou Atua, a ua latou solia lana feagaiga, ma mea uma na poloaʻi mai ai Mose le auauna a Ieova, e leʻi faalogo i ai, e leʻi faia foʻi. 13 O le tausaga lona sefulu ma le fa o le nofoaiga a le tupu o Esekia, na alu aʻe ai Sanerivi le tupu o Asuria i aai uma o Iuta ua nofo ʻolo, ma na ia faoa. 1
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
14. ‘Ona ‘auina atu lea e Esekia le tupu o Iuta o le fe‘au i le tupu o Asuria i Lakisa, ‘ua fa‘apea atu, “‘Ua ‘ou agasala; ‘ia e toe fo‘i ‘ese ‘iā te a‘u; o le mea e te fa‘aea mai ‘iā te a‘u, ‘ou te avatu lea.”‘Ona totogi atu lea e le tupu o Asuria ‘iā Esekia le tupu o Iuta o taleni ario e tolu selau ma taleni auro e tolugafulu. 15. ‘Ona avatu lea e Esekia ‘iā te ia o ario uma na maua i le fale o le ALI‘I ma mea‘ai i le fale o le tupu. 16 O le taimi lea na vavae ese ai e Esekia o auro mai faitotoʻa o le malumalu o Ieova, atoa ma poutū na ufiufi e Esekia le tupu o Iuta, ma avatu i le tupu o Asuria. 17 Ona aauina atu lea e le tupu o Asuria o Taretana, o Ravesari, ma Ravesaki mai Lakisa i le tupu o Esekia ma se ʻautau tele e faasaga iā Ierusalema. Ona latou ō aʻe lea ma ō atu i Ierusalema. Ina ua latou ō aʻe, ona latou ō mai lea ma tutu i tafatafa o le alāvai o le vaituloto i luga, o loo i le ala tele o le fanua o le tagata tā ofu. 18. ‘Ua latou vala‘au atu i le tupu, ‘ona ō atu lea ‘iā te i latou o Eliakimo le atali‘i o Hilikia o lē na pule i le ‘āiga ma Sevena le tusi‘upu, ma Ioaa le atali‘i o Asafo le fa‘amaumau. 19. ‘Ona fai atu lea o Ravesaki ‘iā te i latou, “‘Inā fai atu ia ‘iā Esekia, O lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai o le tupu silisili, o le tupu o Asuria, O le ā lenei fa‘atuatuaga ‘ua e fa‘atuatua i ai?” 20 Ua e fai mai, (a o upu faatauvaa lava ia,) O ia te au le poto ma le malosi mo le taua. O lenei, o ai ea ua e faatuatua i ai, ua e fouvale ai ia te au? 21 O lenei, fa‘auta, ‘ua e fa‘atuatua i le to‘oto‘o o lenei u ‘ua gatete, o Aikupito lava lea, afai e fa‘alagolago i ai se tagata e tuia ai lona lima ma ati ai; e fa‘apea lava Farao le tupu o Aikupito ‘iā te i latou uma o ē fa‘atuatua ‘iā te ia. 22 A e afai tou te fai mai ia te aʻu, Matou te faatuatua ia Ieova lo matou Atua; e le o ia ea lea ua aveeseina e Esekia ana mea maualuluga ma ona fata faitaulaga, ma ua fai atu ia Iuta ma Ierusalema, Tou te ifo i luma o lenei fata faitaulaga i Ierusalema? 23 O lenei, ‘inā fai mai ia ni mea e fai ma tautoga i lo‘u ali‘i le tupu o Asuria, ‘ona ‘ou avatu lea ‘iā te oe o solofanua e lua afe, pe ‘āfai e te mafaia ‘ona tofia ni ē ti‘eti‘e ai. 24 E faʻapefea la ona e teena se tasi taʻitaʻi o auauna e aupito faatauvaa a loʻu aliʻi, a e faʻalagolago i Aikupito mo kariota ma tagata tiʻetiʻe solofanua? 25 Pe ua ou sau ea e aunoa ma le afioga a Ieova e tau ma lenei nofoaga e faʻaumatia ai? Na fetalai mai Ieova iā te aʻu, ‘Alu aʻe e tau ma lenei nuu, ma faʻaumatia ai.’ 26 Ona fai atu lea o Eliakimo le atalii o Hilikia, o Sevena, ma Ioaa iā Ravesaki: “Faamolemole, ia e tautala mai i au auauna i le gagana Suria, auā matou te malamalama i ai; aua foʻi e te tautala mai iā i matou i le gagana Iutaia a o faalogo i ai tagata o loo i luga o le pā.” 27. A ‘ua tali atu Ravesaki ‘iā te i latou, “‘Ua ‘auina mai ‘ea a‘u e lo‘u ali‘i i lou ali‘i ma oe e tautala atu i nei ‘upu? E le‘i ‘auina mai ‘ea a‘u e ia i tagata o lo‘o nonofo i luga o le pā, ‘ina ‘ia latou ‘a‘ai i o latou otaota ma feinu i o latou lava mimi fa‘atasi ma ‘outou?” 28 Ona tū lea o Ravesaki ma alaga atu ma le leo tele i le gagana a Iutaia, ua faapea atu, “Ia outou faalogologo mai i le afioga a le tupu silisili, o le tupu o Asuria. 29 O le mea lenei ua fetalai mai ai le tupu, ‘Aua ne’i fa’asesēina outou e Esekia, auā e lē mafai ona ia lavea’iina outou mai lona lima. 30 Aua neʻi faʻaosofia e Esekia lo outou faʻatuatua iā Ieova, o loʻo faʻapea ane, E laveaʻiina lava i tatou e Ieova; e lē tuʻuina atu foʻi lenei ʻaʻai i le lima o le tupu o Asuria. 31. ‘Aua ne‘i ‘outou fa‘alogo ‘iā Esekia; auā o lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai o le tupu o Asuria, ‘‘Ia ‘outou faia se feagaiga ma a‘u i se mea alofa, ‘ona ‘outou ō mai lea ‘iā te a‘u, ‘ona ‘outou ‘a‘ai ai lea ta‘itasi i lona lava vine, ta‘itasi fo‘i i lona lava mati, ‘outou te inu fo‘i ta‘itasi i le vai o lona lava vai‘eli.’ 32. se‘ia ‘ou alu atu ma ‘ave ‘outou i le nu‘u e pei o lo ‘outou lava nu‘u, o le nu‘u o saito ma uaina, o le nu‘u o areto ma tōvine, o le nu‘u o le suāu‘u olive ma le meli; ‘ina ‘ia ola ‘outou, ‘ae lē oti; ‘aua fo‘i ‘ona ‘outou fa‘alogo ‘iā Esekia, pe a ia fa‘a‘ole‘ole ‘iā te ‘outou, o lo‘o fa‘apea mai, ‘E lavea‘iina i tatou e le ALI‘I.’
2
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
33. Pe na lavea‘iina ea e se atua o nu‘u lona nu‘u a‘i le lima o le tupu o Asuria? 34. O fea o i ai atua o Hamata ma Arepata? O fea o i ai atua o Sefavaima, o Ena ma Iva? Pe na latou lavea‘iina ea Samaria mai lo‘u lima? 35. O ai ea ni atua uma o nu‘u ‘ua lavea‘iina o latou nu‘u a‘i lo‘u lima, ‘ina ‘ia lavea‘iina e le ALI‘I Ierusalema a‘i lo‘u lima?’” 36 A ua faalologo le nuu, ua latou le tali atu ia te ia i se upu e tasi; auā o le poloaiga a le tupu, ua faapea mai, Aua tou te tali atu ia te ia. 37. ‘Ona ō mai ai lea o Eliakimo le atali‘i o Hilikia, o lē na pule i le ‘āiga ma Sevena le tusi‘upu ma Ioaa le atali‘i o Asafo le fa‘amaumau, ‘iā Esekia ma o latou ‘ofu ‘ua saeia, ‘ua latou ta‘u mai ‘iā te ia ‘upu a Ravesaki. 2 Tupu 19 1 ‘Ua fa‘alogo i ai le tupu o Esekia, ‘ona saeia lea e ia ona ‘ofu, ‘ua ufiufi fo‘i o ia i le ‘ie talatala, ‘ona ulufale atu lea o ia i le fale o le ALI‘I. 2 Ua ia aauina atu Eliakimo o lē e vaavaaia le aiga, o Sevena le failautusi, ma toeaina o ositaulaga, ua ufiufi i ʻie talatala, iā Isaia le perofeta le atalii o Amota. 3 Ua latou fai atu iā te ia: “O le mea lenei ua fai mai ai Esekia, ‘O le aso lenei o le puapuaga, o le aʻoaʻiga, ma le upuleaga; auā ua oo i le taimi e fanau ai tamaiti, ae ua leai se malosi e fanau mai ai.’ 4 Atonu e faafofoga mai Ieova lou Atua i upu uma a Ravesaki, o lē na auina mai e le tupu o Asuria lona alii e faifai i le Atua soifua, ma e aoai foʻi e ia upu na faafofoga i ai Ieova lou Atua. O lea, ia e tatalo mo ē ua totoe o ē ua totoe.” 5 Ona ō atu lea o auauna a le tupu o Esekia iā Isaia. 6 ‘Ona fai atu lea o Isaia ‘iā te i latou, “‘Ia fa‘apea ‘ona ‘outou fai atu i lo ‘outou ali‘i, ‘O lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai o le ALI‘I: ‘Aua ‘e te fefe i ‘upu na e fa‘alogo i ai, na fa‘aleaga mai ai ‘iā te a‘u e ‘au‘auna a le tupu o Asuria.’ 7 Faauta, ou te auina atu se agaga ia te ia, e faalogo foi o ia i se tala, ona toe foi atu lea i lona lava nuu; ou te fasiotia foi o ia i le pelu i lona lava nuu. 8 Ona toe foʻi atu lea o Ravesaki, ua maua atu ai le tupu o Asuria o tau ma Lipena; auā na ia faalogo ua alu ese o ia mai Lakisa. 9. ‘Ua ia fa‘alogo fo‘i i le tala ‘iā Tiraka le tupu o Aitiope, ‘Ua sau o ia e tau ma oe;’ ‘ona toe ‘a‘auina atu lea e ia o savali ‘iā Esekia, ‘ua fa‘apea atu, 10 “O le mea lenei tou te fai atu ai iā Esekia le tupu o Iuta, ‘Aua neʻi faasesēina oe e lou Atua o lē ua e faatuatua i ai, i le faapea atu, E lē tuuina atu Ierusalema i le lima o le tupu o Asuria.’” 11. Fa‘auta, ‘ua e fa‘alogo i mea na faia e tupu o Asuria i nu‘u uma lava, ‘ina ‘ua latou fa‘aumatia i latou; ‘ae o le a lavea‘iina ‘ea oe? 12 Pe na lavea‘iina ea i latou e atua o nu‘u na fa‘aumatia e o‘u tamā, o Kosane, ma Karana, ma Resefa, ‘atoa ma le fānauga a Etena sa i Tilasa? 13 O fea o iai le tupu o Hamata, o le tupu o Arepata, o le tupu o le aai o Sefavaima, o Hena, ma Iva? 14 Ua talia e Esekia le tusi mai lima o avefeʻau ma faitau i ai; ona alu aʻe lea o Esekia i le fale o Ieova ma fofola atu i luma o Ieova. 15 Ona tatalo lea o Esekia i luma o Ieova, ua faapea atu, Ieova e, le Atua o Isaraelu, o lē afio i luga o kerupi, o oe lava le Atua, na o oe lava, o malo uma o le lalolagi; o oe lava na e faia le lagi ma le lalolagi. 16 Le ALI‘I e, ‘ia e liliu mai ou fofoga, ma ‘ia e fa‘afofoga mai; le ALI‘I e, ‘ia e pupula ou fofoga, ma ‘ia e silasila mai; ‘ia e fa‘afofoga mai i ‘upu a Sanerivi, o lē ‘ua ‘auina mai o ia e fāifai i le Atua soifua. 17 E moni, Ieova e, ua faʻaumatia e tupu o Asuria nuʻu ma o latou laueleele. 18. ‘Ua latou lafoina fo‘i o latou atua i le afi; auā e lē o ni atua i latou, a o galuega a lima o tagata, o la‘au ma ma‘a; o le mea lea ‘ua latou fa‘aumatia ai i latou.
3
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
19 O lenei, Ieova e lo matou Atua, ou te ʻaiʻoi atu iā te oe, ia e faaola mai iā i matou mai i lona lima, ina ia iloa ai e malo uma o le lalolagi o oe lava o Ieova le Atua, na o oe lava.” 20 Ona auina atu lea e Isaia le atalii o Amota se feʻau iā Esekia, ua faapea atu: “O loo faapea ona fetalai mai o Ieova le Atua o Isaraelu, Ua ou faalogo i lau tatalo ia te au e faasaga ia Sanerivi le tupu o Asuria. 21 O le afioga lenei a le ALI‘I ‘ua fetalai mai ai ‘iā te ia, ‘Ua ‘ino‘ino le tama teine taupou a Siona ‘iā te oe, ‘ua tauemu fo‘i ‘iā te oe; ‘ua lūlū e le tama teine a Ierusalema lona ulu ‘iā te oe. 22 O ai ea ua e upuleaga i ai ma e upuleaga i ai? O ai fo‘i ua e fa‘asilisili i ai lou leo ma e tepa a‘e i ai ou mata i luga? O le Pa‘ia lava o Isaraelu. 23 O au avefeʻau ua e faʻalumaina ai le Aliʻi, ma ua e faʻapea mai, 'Faʻatasi ma aʻu kariota e tele ua ou alu aʻe ai i le tumutumu o mauga, i le pito i tua o Lepanona; ma ou te tipiina i lalo ona arasi maualuluga, ma ona laʻau paina sili ona lelei; ma ou te ulufale atu i le fale e moe ai i ona tuaoi, ma le vaomatua o lona Karamelu.' 24 Ua ou eli ma inu vai ese, ua ou faamagoina fo‘i vaitafe uma o nu‘u ‘ua si‘omia i o‘u alofivae. 25. ‘Ua e lē fa‘alogo ‘ea na ‘ou faia lea mea i aso anamua, ma ‘ua ‘ou saunia fo‘i i aso anamua?‘Ua ‘ou fa‘ataunu‘uina nei,‘ina ‘ia e fa‘atafunaina ai ‘a‘ai nofo ‘olo ma faupu‘ega mea ‘ua fa‘atafunaina. 26 O le mea lea na vaivai ai o latou tagata, na fefefe ma māsiasi i latou; na pei i latou o le mutia o le fanua, ma le vao mutia lanumeamata, e pei o le mutia i luga o fale, e pei o saito ua mago a o lei tupu tele. 27 ‘Ua ‘ou iloa lou nofo ai, ma lou alu ese ma lou ulufale mai, ‘atoa ma lou ita tele ‘iā te a‘u. 28 Auā ‘ua o‘o mai lou ita tele ‘iā te a‘u ma lou fa‘amaualuga i o‘u taliga, o le mea lea ‘ou te tu‘u ai la‘u matau i lou isu ma la‘u fa‘a‘ū i ou laugutu, ‘ou te fa‘afo‘i atu fo‘i ‘iā te oe i le ala na e sau ai. 29 O le fa‘ailoga fo‘i lenei ‘iā te oe; tou te ‘a‘ai i le tausaga nei i mea e tutupu fua, a o le tausaga lona lua o mea e tutupu fua ai; a o le tausaga lona tolu, tou te lūlū ai saito, ma selesele, ma totō tōvine, ma ‘a‘ai ai o latou fua. 30 O ē ua sao mai le aiga o Iuta, o le a toe aʻa i lalo, ma fua mai ni fua i luga. 31 Auā e ō atu ē ua totoe mai Ierusalema, o ē ua sao fo‘i e ō atu mai le mauga o Siona; o le maelega o le ALI‘I o ‘au e faia lenei mea. 32 O le mea lea ua fetalai mai ai Ieova e faatatau i le tupu o Asuria, E lē sau o ia i lenei aai, e lē fana foʻi se aū iinā, e lē sau i ai ma se talita, e lē tanu foʻi se mea maugā e faasaga i ai. 33 O le ala na sau ai o ia, o le ala lava lea e toe foʻi mai ai o ia, e lē sau lava o ia i totonu o lenei aai,’ o le fetalaiga lea a Ieova. 34 Auā ou te puipuia lenei aai, ia faaolaina, ona o aʻu lava, ona o Tavita foʻi laʻu auauna. 35 O le pō lava lea na alu atu ai le agelu a Ieova, ma fasiotia le toʻaselau valu sefulu lima afe o tagata Asuria. Ua latou ala aʻe i le taeao lava, faauta! O tagata oti uma i latou. 36 Ona alu ese ai lea o Sanerivi le tupu o Asuria, ua alu ma toe foʻi, ua nofo i Nineva. 37 A o ifo o ia i le fale o Nisero lona atua, ona fasiotia lea o ia e ona atalii o Atameleka ma Saresa i le pelu; ona la sosola lea i le nuu o Aramenia. Ona pule lea o Esarata lona atalii e sui ia te ia.
2 Nofoaiga a Tupu 32:1-23 1 ‘Ua mavae ia mea ma le fa‘amautuina o ia mea, ‘ona sau ai lea o Sanerivi le tupu o Asuria, ‘ua o‘o atu i Iuta ma tolauapi i ‘a‘ai nofo ‘olo ma ‘ua manatu e faoa mo ia lava. 2. ‘Ua iloa e Esekia ‘ua sau Sanerivi ma ‘ua fuafua o ia e tau ma Ierusalema, 3 Ua ia filifili faatasi ma ona alii sili ma ona toa e pupuni vai o vaipuna sa i tua o le aai; ona latou fesoasoani lea iā te ia. 4 Ona faapotopoto ai lea o le nuu e toatele, ma ua latou pupuni vaipuna uma, ma le alia e tafe i le ogatotonu o le nuu, ua faapea ane, Aisea e o mai ai tupu o Asuria, ma maua ai le tele o le vai? 5 Na ia fa‘amalosi fo‘i, ma toe fausia le pā uma na lepetia, ma toe fa‘atūina i luga o ‘olo, ma le isi pā i fafo, ma toe fa‘aleleia Milo i le ‘a‘ai o Tavita, ma faia fo‘i ū ma talita e tele. 4
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
6. ‘Ua ia tofia fo‘i ali‘i e pule i le nu‘u, ma ‘ua fa‘apotopotoina i latou ‘iā te ia i le malae o le faitoto‘a o le ‘a‘ai, ma ‘ua tautala fa‘amafanafana ‘iā te i latou, ‘ua fa‘apea atu, 7 Ia outou lototetele ma faamalosi, aua tou te fefefe pe matataʻu i le tupu o Asuria, ma le motu o tagata uma o loo faatasi ma ia; auā e sili atu ona toʻatele o loo faatasi ma i tatou nai lo o loo faatasi ma ia. 8 O loo iā te ia le lima o le tagata; ae o loo iā i tatou Ieova lo tatou Atua e fesoasoani mai iā i tatou, ma tau a tatou taua.” Ona faalagolago lea o le nuu i upu a Esekia le tupu o Iuta. 9. ‘Ua mavae ia mea, ‘ona ‘a‘auina atu lea e Sanerivi le tupu o Asuria ana ‘au‘auna i Ierusalema, (a o ia lava na si‘omia Lakisa, ‘atoa ma lana ‘autau uma sa ‘iā te ia,) ‘iā Esekia le tupu o Iuta, ‘atoa ma Iuta uma sa i Ierusalema, ‘ua fa‘apea atu, 10 O le mea lenei ua fetalai mai ai Sanerivi le tupu o Asuria, O le ā ea le mea tou te faatuatua i ai, a o outou nonofo pea i le vagaia o Ierusalema? 11. E lē o fa‘a‘ole‘ole ‘ea ‘outou e Esekia ‘ia ‘outou tu‘uina atu ‘outou ‘ia oti i le oge ma le fia inu, o lo‘o fa‘apea atu, ‘E lavea‘iina i tatou e le ALI‘I lo tatou Atua a‘i le lima o le tupu o Asuria?’ 12 Pe e leʻi aveesea ea e Esekia ana mea maualuluga ma ona fata faitaulaga, ma ua ia poloaʻi atu iā Iuta ma Ierusalema, e faapea: “Tou te ifo i luma o le fata faitaulaga e tasi, ma e tatau ona outou faamūina ai mea manogi i luga?” 13 Tou te lē iloa ea mea na ou faia ma oʻu tamā i tagata uma o isi nuʻu? Pe na mafaia ea e atua o isi nuʻu ona laveaʻiina o latou nuʻu aʻi loʻu lima? 14. Po o ai ea se tasi o atua uma o ia nu‘u na fa‘aumatia e o‘u tamā, na mafai ona lavea‘iina lona nu‘u a‘i lo‘u lima, ‘ina ‘ia mafaia e lo ‘outou Atua ‘ona lavea‘iina ‘outou a‘i lo‘u lima? 15 O lenei, ‘aua ne‘i fa‘a‘ole‘ole ‘iā te ‘outou Esekia, ‘aua fo‘i ne‘i fa‘a‘ole‘ole ‘iā te ‘outou fa‘apenei; ‘aua fo‘i ne‘i fa‘atuatua ‘iā te ia; auā e leai se atua o se nu‘u po o se mālō na mafaia ‘ona lavea‘i lona nu‘u a‘i lo‘u lima ma lima o o‘u tamā; e lē mafai ‘ea e lo ‘outou Atua ‘ona lavea‘iina ‘outou a‘i lo‘u lima?” 16 Ua toe fai atu foʻi e ana auauna ni upu leaga iā Ieova le Atua, ma lana auauna o Esekia. 17. ‘Ua ia tusia fo‘i ni tusi e fāifai ai i le ALI‘I le Atua o Isaraelu, ma ‘upu leaga ‘iā te ia, o lo‘o fa‘apea atu, “E pei o atua o nu‘u ‘ese ‘ua lē lavea‘iina o latou nu‘u a‘i lo‘u lima, e fa‘apea fo‘i ‘ona lē lavea‘iina e le Atua o Esekia lona nu‘u a‘i lo‘u lima.” 18 Ona latou alalaga lea ma le leo tele i le gagana a Iutaia i tagata o Ierusalema sa i luga o le pā, e faamataʻu iā te i latou, ma faapopoleina i latou, ina ia latou maua le aai. 19 Ua latou upu faasaga i le Atua o Ierusalema, e pei ona latou upu faasaga i atua o tagata o le lalolagi, o galuega ia a lima o tagata. 20 Ona tatalo atu lea o Esekia le tupu, ma le perofeta o Isaia le atalii o Amota, ma valaau atu i le lagi ona o lenei mea. 21 Ona auina atu lea e Ieova o se agelu, ma fasiotia ai toa malolosi uma, ma taʻitaʻi ma alii sili i le toagalauapi a le tupu o Asuria. Ona toe foʻi atu lea o ia ma le māsiasi i lona lava nuu. Ina ua ulufale atu o ia i le fale o lona atua, ona fasiotia lea o ia i le pelu e ana lava fanau. 22 O lea na laveaʻiina ai e Ieova o Esekia ma ē nonofo i Ierusalema mai i le lima o Sanerivi le tupu o Asuria, ma lima o isi uma, ma taʻitaʻia i latou i itu uma. 23 E toʻatele foʻi na aumaia meaalofa iā Ieova i Ierusalema, ma meaalofa iā Esekia le tupu o Iuta. Ona faamamaluina ai lea o ia i luma o atunuu uma talu mai lenā taimi.
Isaia 36-37 Isaia 36 1 O le sefulu ma le fa o tausaga o le tupu o Esekia, na alu aʻe ai Sanerivi le tupu o Asuria i ‘a‘ai uma o Iuta sa nofo ‘olo ma na ia faoa.
5
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
2 Ua aauina atu e le tupu o Asuria o Ravesaki mai Lakisa i Ierusalema i le Tupu o Esekia faatasi ma se ʻautau tele, ma ua tū o ia i tafatafa o le alāvai o le vaieli pito i luga i le ala tele i le fanua o le tagata tā ofu. 3 Ona ō atu lea iā te ia o Eliakimo + le atalii o Hilikia, o lē na pule i le aiga, ma Sevena + le tusiupu, ma Ioaa + le atalii o Asafo le failautusi. 4. ‘Ona fai mai ai lea o Ravesaki ‘iā te i latou, “‘Ia ‘outou fai atu ‘iā Esekia, O lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai o le tupu silisili, o le tupu o Asuria, O le ā lenei fa‘atuatuaga ‘ua e fa‘atuatua i ai?” 5. ‘Ou te fai atu ‘ea, (a o ‘upu fa‘atauva‘a lava ia) ‘Ua ‘iā te a‘u le poto ma le malosi e fai ai le taua; o lenei, o ai ‘ea ‘e te fa‘atuatua i ai, ‘ua e fouvale ai ‘iā te a‘u? 6 Faauta, ua e faatuatua i le tootoo o lenei u ua gaui, o Aikupito, afai e faalagolago i ai se tagata, e tuia ai lona lima ma ati ai; e faapea lava Farao le tupu o Aikupito ia te i latou uma o e faatuatua ia te ia. 7. ‘Ae ‘āfai ‘e te fai mai ‘iā te a‘u, ‘Matou te fa‘atuatua i le ALI‘I lo matou Atua;’ e lē o ia ‘ea lea ‘ua ‘ave‘eseina e Esekia ana mea maualuluga ma ana fatafaitaulaga, ma ‘ua fai atu ‘iā Iuta ma Ierusalema, ‘Tou te ifo i luma o lenei fatafaitaulaga?’ 8 O lenei, ‘inā ‘aumai ia ni mea e fai ma tautoga i lo‘u ali‘i le tupu o Asuria, ‘ona ‘ou avatu lea ‘iā te oe o solofanua e lua afe, pe ‘āfai e te mafaia ‘ona tofia ni ē ti‘eti‘e ai.” 9 E faʻapefea la ona e teena se tasi o taʻitaʻi o auauna e aupito faatauvaa a loʻu aliʻi, ma e faʻalagolago i Aikupito mo kariota ma tagata tiʻetiʻe solofanua? 10 A ua ou sau ea e aunoa ma le afioga a Ieova e tau ma lenei nuu e faaumatia ai? Na fetalai mai Ieova ia te au, Ou te alu ae e tau ma lenei nuu, ma faaumatia ai. 11 Ona fai atu lea o Eliakimo, o Sevena, ma Ioaa iā Ravesaki: “Faamolemole, ia e tautala mai i au auauna i le gagana Suria, auā matou te malamalama i ai; ae aua e te tautala mai iā i matou i le gagana Iutaia, a o faalogo i ai tagata o loo i luga o le pā.” 12 A ua tali atu Ravesaki, Ua auina mai ea a’u e lo’u alii i lou alii ma oe e tautala atu i nei upu? E le’i auina mai ea a’u e ia i tagata o e nonofo i luga o le pā, ina ia latou ‘a’ai i o latou otaota ma feinu i o latou lava mimi faatasi ma outou? 13 Ona tū lea o Ravesaki, ua alaga atu ma le leo tele i le gagana a Iutaia, ua faapea atu, Ia outou faalogologo mai i afioga a le tupu silisili, o le tupu o Asuria. 14 O le mea lenei ua fetalai mai ai le tupu, ‘Aua ne’i fa’asesēina outou e Esekia, auā e lē mafai ona ia lavea’iina outou.’ 15 Aua neʻi faʻaosofia e Esekia lo outou faʻatuatua iā Ieova, o loʻo faʻapea ane, E laveaʻiina lava i tatou e Ieova; e lē tuʻuina atu lenei ʻaʻai i le lima o le tupu o Asuria. 16 Aua ne’i outou faalogo ia Esekia; auā o loo faapea ona fetalai mai o le tupu o Asuria, Ia outou faia se feagaiga ma a’u i se mea alofa, ma ia outou o mai ia te a’u; ona outou aai ai lea taitasi i lona lava vine, e taitasi foi i lona lava mati, ma ia outou inu foi taitasi i le vai o lona lava vaieli; 17 Seʻia ou alu atu ma ave outou i le nuu e pei o lo outou lava nuu, o le nuu o saito ma uaina, o le nuu o areto ma togāvine. 18 Ia outou ne‘i fa‘a‘ole‘oleina ‘outou e Esekia, o lo‘o fa‘apea ane, ‘E fa‘aolaina i tatou e le ALI‘I.’ Pe na lavea‘iina ea e se atua o nu‘u lona nu‘u a‘i le lima o le tupu o Asuria? 19 O fea o iai atua o Hamata ma Arefata? O fea o iai atua o Sefavaima? Pe na latou laveaʻiina ea Samaria mai i loʻu lima? 20. O ai ea ni atua uma o ia nu‘u na lavea‘iina o latou nu‘u a‘i lo‘u lima, ‘ina ‘ia lavea‘iina e le ALI‘I Ierusalema a‘i lo‘u lima?’ 21 A ua latou faalologo, ma e leʻi tali atu iā te ia se upu, auā o le poloaʻiga a le tupu, ua faapea mai, “Aua neʻi outou tali atu iā te ia.” 22. ‘Ona ō mai ai lea o Eliakimo le atali‘i o Hilikia, o lē na pule i le ‘āiga, ma Sevena le tusi‘upu, ma Ioaa le atali‘i o Asafo le fa‘amaumau, ‘iā Esekia, ‘ua saeia o latou ‘ofu, ‘ua latou ta‘u atu ‘iā te ia ‘upu a Ravesaki.
6
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
Isaia 37 1 ‘Ua fa‘alogo i ai le tupu o Esekia, ‘ona saeia lea e ia ona ‘ofu, ‘ua ufiufi fo‘i o ia i le ‘ie talatala, ‘ona ulufale atu lea o ia i le fale o le ALI‘I. 2 Ua ia aauina atu Eliakimo o lē na vaavaaia le aiga, o Sevena le failautusi, ma toeaina o ositaulaga ua ufiufi i ʻie talatala, iā Isaia le perofeta le atalii o Amota. 3 Ua latou fai atu iā te ia: “O le mea lenei ua fai mai ai Esekia, ‘O le aso lenei o le puapuaga, o le aʻoaʻiga, ma le upuleaga; auā ua oo i le taimi e fanau ai tamaiti, ae ua leai se malosi e fanau mai ai.’ 4 Atonu e faafofoga mai Ieova lou Atua i upu a Ravesaki, o lē na auina mai e le tupu o Asuria lona alii e fāifai i le Atua soifua, ma aʻoaʻi atu i upu ua faafofoga i ai Ieova lou Atua; o lea ia e tatalo mo ē ua totoe.” 5 Ona ō atu lea o auauna a le tupu o Esekia iā Isaia. 6. ‘Ona fai atu lea o Isaia ‘iā te i latou, “‘Ia fa‘apea ‘ona ‘outou fai atu i lo ‘outou ali‘i, ‘O lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai o le ALI‘I: ‘Aua ‘e te fefe i ‘upu na e fa‘alogo i ai, ‘ua fa‘aleaga mai ai ‘iā te a‘u e ‘au‘auna a le tupu o Asuria.’ 7 Faauta, ou te auina atu se agaga ia te ia, e faalogo foi o ia i se tala, ona toe foi atu lea i lona lava nuu; ou te fasiotia foi o ia i le pelu i lona lava nuu. 8 Ona toe foʻi atu lea o Ravesaki, ua maua atu ai le tupu o Asuria o tau ma Lipena; auā na ia faalogo ua alu ese o ia mai Lakisa. 9 Ua ia faalogo i le tala e uiga iā Tiraka le tupu o Aitiope, ‘Ua sau o ia e tau ma oe;’ ona ia faalogo lea i ai, ma auina atu lea o avefeʻau iā Esekia, e faapea: 10 “O le mea lenei tou te fai atu ai iā Esekia le tupu o Iuta, ‘Aua ne‘i faasesēina oe e lou Atua o lē ua e faatuatua i ai, i lona faapea atu, E lē tuuina atu Ierusalema i le lima o le tupu o Asuria.’” 11 Fa‘auta, ‘ua e fa‘alogo i mea na faia e tupu o Asuria i nu‘u uma lava, ‘ina ‘ua latou fa‘aumatia i latou; ‘ae o le a lavea‘iina ‘ea oe? 12 Pe na lavea‘iina ea i latou e atua o nu‘u na fa‘aumatia e o‘u tamā, o Kosane, ma Harana, ma Resefa, ‘atoa ma le fānauga a Etena sa i Tilasa? 13 O fea o iai le tupu o Hamata, o le tupu o Arepata, o le tupu o le aai o Sefavaima, o Ena, ma Iva? 14. ‘Ua talia e Esekia le tusi mai lima o ē ‘avefe‘au, ‘ua faitau i ai; ‘ona alu a‘e lea o Esekia i le fale o le ALI‘I, ‘ua fofola atu i luma o le ALI‘I. 15 Ona tatalo lea o Esekia iā Ieova, ua faapea atu: 16. Le ALI‘I o ‘au e, le Atua o Isaraelu, o lē afio i luga o kerupi, o oe lava na o oe, o le Atua o mālō uma o le lalolagi; o oe na e faia le lagi ma le lalolagi. 17. ‘Ia e liliu mai ou taliga, le ALI‘I e, ma ‘ia e fa‘afofoga mai; le ALI‘I e, ‘ia e silasila mai, ma ‘ia e fa‘afofoga mai i ‘upu uma a Sanerivi, o lē na ‘auina mai e fāifai i le Atua soifua. 18 E moni, Ieova e, ua faʻaumatia e tupu o Asuria atunuu uma ma o latou laueleele. 19. ‘Ua latou lafoina fo‘i o latou atua i le afi; auā e lē o ni atua i latou, a o galuega a lima o tagata, o la‘au ma ma‘a; o le mea lea ‘ua latou fa‘aumatia ai i latou. 20 O lenei, Ieova e lo matou Atua, ia e faaola mai ia i matou aʻi lona lima, ina ia iloa ai e malo uma o le lalolagi o oe lava o Ieova, na o oe lava.” 21. ‘Ona ‘auina atu lea e Isaia le atali‘i o Amota le fe‘au ‘iā Esekia, ‘ua fa‘apea atu, “O lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai o le ALI‘I le Atua o Isaraelu, ‘Ua e tatalo ‘iā te a‘u ‘iā Sanerivi le tupu o Asuria. 22 O le afioga lenei a le ALI‘I ‘ua fetalai mai ai ‘iā te ia, ‘Ua ‘ino‘ino le taupou, le tama fafine a Siona ‘iā te oe, ‘ua tauemu fo‘i ‘iā te oe; ‘ua lūlū e le tama fafine a Ierusalema lona ulu ‘iā te oe. 23 O ai ea ua e upuleaga i ai ma e upuleaga i ai? O ai fo‘i ua e fa‘asilisili i ai lou leo ma e tepa a‘e i ai ou mata i luga? O le Pa‘ia lava o Isaraelu. 24 O au auauna ua e faalumaina ai Ieova, ma ua e faapea mai, ‘O le tele o aʻu kariota ua ou alu aʻe ai i le tumutumuga o mauga, i vaega pito i tua o Lepanona; ou te tipiina foʻi ona laau arasi maualuluga, atoa ma ona laau paina e sili ona lelei; ou te ulu atu foʻi i le tumutumuga o lona tuaoi, ma le vaomatua o lona Karamelu.’ 25 Ua ou eli ma inu vai; ua ou faamagoina foʻi vaitafe uma o nuu ua siʻomia i oʻu alofivae.
7
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
26 Pe e te leʻi faʻalogo ea ua ou faia lea mea i aso anamua? ma ua ou fuafuaina i aso anamua? Ua ou faʻataunuʻuina nei, ina ia e faʻatafunaina ai aai nofo ʻolo ma faupuʻega otaota. 27 O le mea lea na vaivai ai o latou tagata, na fefefe ma māsiasi i latou; na pei i latou o le vao o le fanua, ma le vao mutia lanumeamata, e pei o le vao i luga o fale, e pei o saito ua mago a o lei tupu. 28 ‘Ua ‘ou iloa lou nofo ai, ma lou alu ese ma lou ulufale mai, ‘atoa ma lou ita tele ‘iā te a‘u. 29 Auā ‘ua o‘o mai i o‘u taliga lou ita tele ‘iā te a‘u ma lou fa‘amaualuga, o le mea lea ‘ou te tu‘u ai la‘u matau i lou isu ma la‘u fa‘a‘ū i ou laugutu, ‘ou te fa‘afo‘i atu fo‘i ‘iā te oe i le ala na e sau ai. 30 O le fa‘ailoga lenei ‘iā te oe; tou te ‘a‘ai i le tausaga nei i mea e tutupu fua; a o le tausaga lona lua o mea e tutupu fua ai; a o le tausaga lona tolu, tou te lūlūina ai saito, ma selesele, ma totōina ai togāvine, ma ‘a‘ai ai ona fua. 31 O ē ua totoe o le aiga o Iuta, o ē ua sao, e toe tutupu aʻa i lalo, ma fua mai ni fua i luga. 32 Auā e ō atu ē ua totoe mai Ierusalema, o ē ua sao fo‘i e ō atu mai le mauga o Siona; o le maelega o le ALI‘I o ‘au e faia lenei mea. 33 O le mea lea ua fetalai mai ai Ieova e faatatau i le tupu o Asuria, ‘E lē sau o ia i lenei aai, e lē fana foʻi se aū iinā, e lē sau i ai ma ni talita, e lē tanu foʻi se mea e tau ma ai.’ 34 O le ala na sau ai o ia, o le ala lava lea e toe foʻi mai ai o ia, e lē sau lava o ia i totonu o lenei aai,’ ua fetalai mai ai Ieova. 35 Auā ou te puipuia lenei ‘a‘ai e fa‘aolaina ‘ona o a‘u lava, ‘ona o la‘u ‘au‘auna fo‘i o Tavita. 36 Ona alu atu lea o le agelu a Ieova, ma fasiotia le toʻaselau valu sefulu lima afe o le ʻautau a Asuria. Ua latou ala aʻe i le taeao lava, faauta! O tagata oti uma i latou. 37 Ona alu ese ai lea o Sanerivi le tupu o Asuria, ua alu ma toe foʻi, ua nofo i Nineva. 38 A o ifo o ia i le fale o Nisero lona atua, ona fasiotia lea o ia e ona atalii o Atameleka ma Saresa i le pelu; ona la sosola lea i le nuu o Aramenia. Ona pule lea o Esarata lona atalii e sui ia te ia.
Fa'avasegaga o Fuaiupu i lea Fuaiupu O le tala faasolopito o Esekia, Isaia, Sanerivi, ma le Ravesaki o loo faamaumauina i vaega autu e tolu o le Feagaiga Tuai: 2 Tupu 18–19 , Isaia 36–37 , ma le 2 Nofoaiga a Tupu 32 . O loo i lalo se fa'avasegaga o fuaiupu ta'itasi e fetaui ma fuaitau tutusa mai le King James Version , sosoo ai ma lesona autū. 1. O le Fa'amaoni o Esekia ma le Toe Fuata'iga i Aso Anamua 2 Tupu 18:1–3 – Na amata e Esekia lana nofoaiga i Iuta i le 25 o ona tausaga ma sa ia faia “le mea ua tonu i luma o Ieova.” 2 Tupu 18:4 – Ua ia aveeseina mea maualuluga, ua ia nutililiia tupua, ua ia vavae i lalo pou paia, ua ia tu’imomomoina foi le gata apamemea (Nehushtan) na faia e Mose, auā ua amata ona faamūina e Isaraelu mea manogi i ai. 2 Tupu 18:5–7a – "Ua ia faatuatua i le ALI‘I le Atua o Isaraelu; ua leai se tasi na mulimuli ia te ia e tusa ma ia i tupu uma o Iuta..." O loo faatasi le ALI‘I ma ia, ma ua manuia o ia i mea uma na te alu i ai. 2 Tupu 18:7b–8 – Na fouvale o ia i le tupu o Asuria (ua musu e auauna ia te ia) ma fasia Filisitia e oo lava i Kasa. 2 Nofoaiga a Tupu 32:1–8 – Ina ua vaaia le faalatalata mai o Sanerivi, sa feutagai Esekia ma ona alii e taofi vai i fafo atu o Ierusalema, fausia pā ma olo, faia auupega, ma faamalosiau i tagata: "Ia outou faamalolosi ma loto tetele... o loo ia te ia le lima o le tagata; a o loo ia te i tatou Ieova lo tatou Atua e fesoasoani mai ia te i tatou, ma tau ai a tatou taua" (2 Nofoaiga a Tupu 32:7–8).
8
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
2. O le Pa'ū o Samaria ma le Osofa'iga a Asuria 2 Tupu 18:9–12 – I le tausaga lona 4 o le nofoaiga a Esekia, na osofaʻia ai e Salemanesa le tupu o Asuria ia Samaria (le Malo i Matu o Isaraelu), ma faoa faamalosi i le tausaga lona 6 o le nofoaiga a Esekia auā “e leʻi faalogo Isaraelu i le siufofoga o Ieova lo latou Atua.” 2 Tupu 18:13 / Isaia 36:1 – I le tausaga lona 14 o le nofoaiga a Esekia, na alu aʻe ai Sanerivi le tupu o Asuria e tau ma aai uma o Iuta sa nofo ʻolo ma faoa ai. 2 Tupu 18:14–16 – I se taimi o le fefe, na auina atu ai e Esekia le taulaga ia Sanerivi i Lakisa, ma faapea atu, "Ua ou agasala; ia e toe foi ese mai ia te au; o le mea e te faaee mai ia te au ou te tauia." Na ia totogiina taleni siliva e 300 ma taleni auro e 30, e oo lava i le aveeseina o auro mai faitotoa ma pou o le malumalu o Ieova. 3. O Tauemuga a Ravesaki ma Taua Faalemafaufau 2 Tupu 18:17–18 / Isaia 36:2–3 – Na auina atu e Sanerivi le ʻautau a Tartana, Ravesarisa, ma Ravesarisa mai Lakisa ma se ʻautau tele i Ierusalema. Na latou tutu i tafatafa o le alavai o le vaieli pito i luga. Na ō atu Eliakimo, Sevena, ma Ioaa e faafetaiaʻi iā i latou. 2 Tupu 18:19–21 / Isaia 36:4–6 – Ua momoli atu e Ravesaki le fe’au a Sanerivi: “O le ā lenei fa’atuatuaga ua e fa’atuatua i ai?” Na ia tauemu iā Iuta ona o le fa’atuatua iā Aikupito, ma ta’ua Aikupito o se “u ua gau” e mafai ona tuia ai le lima o so’o se tasi e fa’alagolago i ai. 2 Tupu 18:22 / Isaia 36:7 – O loo taumafai Ravesaki e faaseseina ia toe fuataiga faalelotu a Esekia, ma fai mai na faatiga Esekia i le Atua i le aveesea o mea maualuluga ma fata faitaulaga. 2 Tupu 18:23–25 / Isaia 36:8–10 – Na ofo atu ma le taufaifai e Ravesaki ni solofanua e 2,000 pe afai e mafai e Iuta ona saunia ni tagata e tietie ai. Ona ia fai mai lea na auina mai o ia e le ALI‘I lava e fa‘aumatia Iuta: "Na fetalai mai le ALI‘I ‘iā te a‘u, ‘‘Inā alu a‘e ia e tau ma lenei nu‘u, ma fa‘aumatia ai.’” 2 Tupu 18:26 / Isaia 36:11 – Ua talosaga atu Eliakimo, Sevena, ma Ioa ia Ravesaki e tautala i le gagana Suria (Arama) nai lo le gagana a tagata Iutaia (Eperu) ina ia aua ne’i popole tagata lautele i luga o le pā. 2 Tupu 18:27–35 / Isaia 36:12–20 – Ua musu Ravesaki, ma alaga atu i le gagana Eperu i alii i luga o le pā. Na ia uunaia i latou e aua ne’i faatagaina Esekia e faaseseina i latou i folafolaga o le a laveaiina i latou e le Atua. Na ia mitamita e leai ni atua o Hamata, o Arepata, o Sefavaima, po o Samaria na laveaiina o latou laueleele mai Asuria—o lea la "o ai ea i latou i atua uma o atunuu, na laveaiina o latou atunuu ai lo’u lima, ina ia laveaiina e Ieova Ierusalema ai lo’u lima?" (2 Tupu 18:35). 2 Tupu 18:36–37 / Isaia 36:21–22 – Ua faalologo le nuu ma ua le tali atu ia te ia se upu e tasi, e pei ona poloai atu ai Esekia (“Aua le tali atu ia te ia”). Ua toe foi atu alii ia Esekia ma o latou ofu ua saeia. 4. Saili Esekia ia Isaia ma le Folafolaga Muamua a le Alii 2 Tupu 19:1–5 / Isaia 37:1–5 – Ua saeia e le Tupu o Esekia ona ofu, ua ufiufi o ia i le ie talatala, ua alu atu i le fale o Ieova, ma ua aauina atu Eliakimo, Sevena, ma toeaina o le au faitaulaga ia Isaia le perofeta . Ua latou folafola atu: "O le aso nei o le aso o le puapuaga, ma le aoaiga, ma le upu leaga... o le mea lea ia e tatalo ai mo e ua totoe." 2 Tupu 19:6–7 / Isaia 37:6–7 – Ua tali atu Isaia i le afioga a le Atua: "Aua e te fefe i upu ua e faalogo i ai, ua upuleagaina ai aʻu e auauna a le tupu o Asuria. Faauta, ou te auina atu se agaga ia te ia, e faalogo foi o ia i se tala, ona toe foi atu lea i lona lava nuu; ou te fasiotia foi o ia i le pelu i lona lava nuu."
9
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
5. O le Tusi Fa'a'ole'ole a Ravesaki ma le Tatalo a Esekia 2 Tupu 19:8–13 / Isaia 37:8–13 – Ua toe foʻi Ravesaki ma vaʻai atu iā Sanerivi o loʻo tau ma Lipena. I le faʻalogo ua sau Tiraka le tupu o Aitiope e tau ma ia, na toe auina atu ai e Sanerivi ni tusi iā Esekia, e lapataʻia ai o ia e lē mafai e le Atua ona laveaʻiina Ierusalema ma lisiina atu atunuu na faʻaumatia (Kosane, Harana, Resefa, Tilasa). 2 Tupu 19:14 / Isaia 37:14 – Ua talia e Esekia le tusi mai le avefeʻau, ua faitau i ai, ona alu aʻe lea i le fale o Ieova, ma fofola atu i luma o Ieova . 2 Tupu 19:15–19 / Isaia 37:15–20 – Ua tatalo Esekia: "Le ALI‘I e, le Atua o Isaraelu, o lē afio i luga o kerupi, o oe lava na o oe, o le Atua o malo uma o le lalolagi... Le ALI‘I e, ia e fa‘afofoga mai ou fofoga, ma ia e fa‘afofoga mai; le ALI‘I e, ia e pupula ou fofoga, ma ia e silasila mai; ma ia e fa‘afofoga mai i ‘upu a Sanerivi, o lē na ‘auina mai o ia e fa‘a‘ole‘ole i le Atua soifua." Ua ia fa‘ailoa mai na fa‘aumatia e Asuria isi nu‘u auā o latou atua na na o la‘au ma ma‘a, ma ua tatalo: "O lenei, le ALI‘I e, lo matou Atua, ‘ou te ‘ai‘oi atu ‘iā te oe, ‘ia e fa‘aola mai ‘iā te i matou a‘i lona lima, ‘ina ‘ia iloa ai e malo uma o le lalolagi o oe lava le ALI‘I e, na o oe lava." 6. O le Tali a le Atua e Ala ia Isaia 2 Tupu 19:20 / Isaia 37:21–22 – Ua auina atu e Isaia le fe’au ia Esekia: "Ua ou fa’alogo i le mea na e tatalo mai ai ia te a’u e fa’asaga ia Sanerivi le tupu o Asuria." 2 Tupu 19:21–28 / Isaia 37:22–29 – Ua aoai e le ALII le faamaualuga o Sanerivi: "O ai ea ua e upuleaga i ai ma e upuleaga i ai?... o le Paia lava o Isaraelu." Ua silafia e le Atua o manumalo o Asuria na faatagaina e Lana taitaiga paia ("Pe e te lei faalogo ea i aso ua mavae pe na ou faia lenei mea?"). Ona o le ita tele o Sanerivi, ua folafola mai ai e le Atua: "Ou te tuuina la'u matau i lou isu, ma la'u faagutu i ou laugutu, ou te faafoi atu foi oe i le ala na e sau ai." 2 Tupu 19:29–31 / Isaia 37:30–32 – Ua tuuina atu e le Atua ia Iuta se faailoga o le ola ma le tuputupu aʻe: o ē totoe o le aiga o Iuta o le a toe aʻa i lalo ma fua mai ni fua i luga. 2 Tupu 19:32–34 / Isaia 37:33–35 – Ua folafola mai e le Atua e uiga i le tupu o Asuria: "E le sau o ia i lenei aai, e le fana ai foʻi se aū, e le sau i ai ma se talita, e le tanu ai se mea e tau ai... Auā ou te puipuia lenei aai, ia faaolaina ai, ona o aʻu lava, ona o Tavita laʻu auauna." 7. Le Fesoasoani Mai le Atua ma le Pa'ū o Sanerivi 2 Tupu 19:35 / Isaia 37:36 / 2 Nofoaiga a Tupu 32:21 – O le po lava lea, na alu atu ai le Agelu a Ieova ma fasiotia le toagalauapi o Asuria e 185,000 tagata . Ina ua ala aʻe tagata i le taeao po, "faauta, o tagata oti uma i latou." 2 Tupu 19:36 / Isaia 37:37 – Ua alu ese Sanerivi, ua toe foi atu i Nineva, ma ua nofo ai. 2 Tupu 19:37 / Isaia 37:38 / 2 Nofoaiga a Tupu 32:21 – A o ifo atu Sanerivi i le fale o Niseroka lona atua, ona fasiotia lea o ia e ona atalii o Atarameleka ma Saresa i le pelu, ma sosola atu ai i le nuu o Amenia. O lona atalii o Esarata na pule e sui ia te ia.
Lesona Autū mai le Tala O Le Eseesega i le Va o le Fefaʻatauaʻiga a Tagata ma le Faʻasaʻolotoga Mai le Atua Na taumafai muamua Esekia e faʻatau mai Sanerivi e ala i le aveeseina o auro mai le Malumalu (2 Tupu 18:14–16), ae na toe foʻi mai lava Asuria mo le faʻatoʻilaloina atoatoa. E seasea ona aoga le faʻamalieina o se fili o le Atua; na oʻo mai le filemu tumau ina ua le toe faʻalagolago Esekia i siliva ma liliu atu atoa i le tatalo. 10
O le Agelu Malosi a le ALI‘I e Puipuia Ierusalema
Sauniuniga Fa'atino Fa'atasi ma le Fa'atuatuaga Fa'aleagaga A o le’i amataina le osofa’iga, na taofia e Esekia le sapalai o le vai, fa’amalosia pā, ma fa’atulaga puipuiga (2 Nofo. 32:2–5). O le fa’atuatua i le Atua e lē fa’apea o le lē amana’iaina o tiutetauave fa’atino, ae na fa’avaeina e Esekia lona talitonuga atoatoa i le Silisiliese nai lo ona ‘olo. Malamalama Faaleagaga e Faasaga i le Tauemu ma le Faasesē Sa fa'aaogā e Ravesaki ni togafiti fa'alemafaufau—o le fa'aseseina o Tusitusiga Paia, fa'asalalauina o le fefe, fesiligia o le mana o le Atua, ma le taumafai e vaeluaina le au ta'ita'i mai le nu'u (2 Tupu 18:22, 28–35). O le poloa'iga a Esekia e "Aua le tali atu ia te ia" o lo'o a'oa'oina ai le poto o le musu e finau ma fa'a'ole'ole, ae filifili e ave le mataupu sa'o i le Atua. Fa'asalalau atu o Tatou Fa'afitauli i Luma o le Ali'i Ina ua maua e Esekia le tusi taufaamata’u a Sanerivi, sa ia ave sa’o lava i le malumalu ma “folafola atu i luma o Ieova” (2 Tupu 19:14). O lenei mea ua avea ma fa’ata’ita’iga mo le tatalo: o le aveina o fa’amata’u, fefe, ma popolega sa’o lava i luma o le Atua ma fa’aalia atu i Ona luma. O le Mamalu o le Atua o le Mea e Sili Ona Faamuamua i le Tatalo E le’i na’o le tatalo a Esekia mo lona ola; ae sa ia tatalo ina ia gaoioi le Atua “ina ia iloa ai e malo uma o le lalolagi o oe lava o le ALI’I le Atua, na o oe lava” (2 Tupu 19:19). O tatalo e fa’atotonugalemu i le mamalu o le Atua e ogatasi ma Lona finagalo. O le Faamaualuga o le Tagata e faasaga i le Pule Silisili Ese o le Atua Sa talitonu Sanerivi o ana manumalo faamiliteli o le taunuuga lea o lona lava malosi (2 Tupu 19:23– 24). Sa faamanatu atu e le Atua ia te ia ua na o se meafaigaluega o ia i le fuafuaga aoao a le Atua (2 Tupu 19:25–28). E tetee le Atua i e faamaualuluga, ma e leai se malo faalelalolagi e mafai ona manumalo i Ana fuafuaga silisili ese.
11