Samoan - The Book of Jubilees or Lesser Genesis

Iupeli

MATAUPU1

1Oletausagamuamualeaoleōeseolefanaugaa IsaraelumaiAikupito,olemasinalonatolu,oleaso sefuluonoolemasina,[2450AnnoMundi]nafetalaimai aileAtuaiaMose,uafaapeamai:‘Ināsauiaoeiatea’ui leMauga,outeavatuiateoepapamaaeluaoletulafono malepoloaiga,uaoutusia,eteaoaoatuaiiateilatou’

2OnaaluaʻeleaoMoseilemaugaoleAtuamoni,ona tumauaileaolemamaluoIeovailugaoleMaugaoSinai, uaufitiafoʻioiaeleaomoasoeono

3‘Uavala‘auatufo‘ioia‘iāMoseileasofitumaitotonuo leao;oletinomaiolemamaluoleALI‘Isapeioseafi mumūilugaoletumutumuolemauga

4SaiaiMoseilugaoleMaugamoasoefagafulumapoe fagafulu,masaaʻoaʻoinaoiaeleAtuailetalafaasolopito muamuamaletalafaasolopitomulimuliolevaevaeinao asoumaoletulafonomalemolimau.

5‘Uaiafetalaimaifo‘i,“‘Iaeua‘iatuloulotoi‘upuuma ‘outefaiatuai‘iāteoeilugaoleneimauga,ma‘iaetusi aiisetusi,‘ina‘iailoaeolatoutupulaga‘outele‘itu‘uai latou‘onaomealeagauma‘ualatoufaia,‘ina‘ualatou solilefeagaiga‘ua‘oufa‘atūinailevaoa‘umaoemoo latoutupulagaileasoneiileMaugaoSinai.”

6Maoleafaapeaonaoomaiiameaumaiailatou,olea latouiloaaioaʻuesiliatuloʻuamiotonunailooilatouia latoufaamasinogaumamaalatouamiogauma,maolea latouiloaaifoisaoufaatasimonilavamailatou

7‘Iaetusifo‘imooenei‘upuuma‘outeta‘uatu‘iāteoe ileasonei;auā‘ua‘ouiloalolatoufouvalemalolatou ma‘a‘aoleua,aole‘i‘oufa‘ao‘oinailatouilenu‘una ‘outautōaiiolatoutamā,oAperaamo,maIsaako,ma Iakopo,‘uafa‘apeaatu,‘‘Outefoa‘iinaatuia‘outou fānaulenu‘uetafeailesuāsusumalemeli’

8Latoute‘a‘aifo‘imamā‘ona,malatouliliuatuiatua ‘ese,oēelēmafai‘onalavea‘iinailatoumaiolatou puapuagā;maoleneimolimauoleafa‘alogoinaefaima molimau‘iāteilatouAuālatoutefa‘agaloinaa‘u poloa‘igauma,omeaumalava‘outepoloa‘iatuai‘iātei latou,malatoutemulimuliatuinu‘u‘ese,malolatou leaga,malolatoumāsiasi,malatoute‘au‘aunaatuio latouatua,maoneimeaoleaaveamameaefa‘asalaaii latoumapuapuagāmafa‘alavelavemamailei

9Etoatelefoioleafanomaoleaavefaapagotailatou, maoleapa'ūilimaolefili,auāualatoutuuaa'usauniga maa'upoloaiga,matausamigaola'ufeagaiga,maa'u sapati,malo'unofoagapaiauaoufaapaiainamoa'ulavai totonuiateilatou,malo'ufalefetafai,malo'umalumalu, uaoufaapaiainamoa'ulavaitotonuolelaueleele,inaia outuuailo'uigoailuga,maianofoai(iina).

10Latoutefaiamoilatoulavameamaualulugamatupua oAsairamatupuauatā,latouteifofo‘ita‘itasiilanalava tupua,‘ina‘ialatousesēai,latoutefaitaulagafo‘iialatou fānauitemoni,magaluegaumaolesesēoolatouloto

11Outeauinaatufo‘imolimau‘iāteilatou,‘ina‘ia‘ou molimaufa‘asaga‘iāteilatou,‘aelatoutelēfa‘alogo,ma olealatoufasiotiafo‘imolimau,maolealatoufa‘asauāi

ēolo‘osailialetulafono,maolealatoufa‘aleaogainama suiameauma‘ina‘iafaiaaimealeagaio‘uluma

12Outeʻaloesefoʻioʻumatamaiiāteilatou,oute tuʻuinaatufoʻiilatouilimaonuʻueseeavefaapagota,e faimavete,maefaʻaumatia,outeaveʻeseinafoʻiilatou maitotonuolelaueleele,outefaʻataʻapeʻapeinailatoui nuʻuese.

13Maoleagaloiailatoula’utulafonoumamaa’u poloa’igaumamaa’ufa’amasinogauma,maolealatouse eseepeiomasinafou,masapati,matausamiga,maiupeli, masauniga

14Amavaeleneimea,onalatouliliumaileaiateaʻumai nuuesemaolatoulotoatoamaolatouagagaatoamao latoumalosiatoa;outefaapotopotoinafoiilatoumainuu eseuma;latoutesailimaifoiiateaʻu,inaiamauaaʻuei latou,pealatousailimaiiateaʻumaolatoulotoatoama olatouagagaatoa

15Outefa‘aaliatufo‘i‘iāteilatoulefilemutelemale amiotonu;‘outeaveeseinafo‘i‘iāteilatoulela‘auole amiotonumalo‘uloto‘atoamalo‘uagaga‘atoa;efaii latoumafa‘amanuiaga‘aelēosemalaia;efaifo‘iilatou maulu‘aelēolesi‘usi‘u

16Outefausiafoʻiloʻumalumaluitotonuiāteilatou,ou tenofofoʻimailatou,efaiaʻumaolatouAtua,efaifoʻii latoumaoʻunuʻuilefaamaonimaleamiotonu

17Outelētu‘uailatou,outelētu‘uafo‘iilatou;auāo a‘uoleALI‘IlolatouAtua.”

18‘Onafa‘apa‘ūfaōleaoMosematatalo,‘uafa‘apeaatu, “LeAli‘ie,lo‘uAtua,‘aua‘etetu‘ualounu‘umaloutofi, ‘ina‘ialatoufeoa‘isoloilesesēolatouloto;‘auafo‘i‘ete tu‘uinaatuilatouilimaoolatoufili,onu‘u‘ese,‘inane‘i latoupule‘iāteilatoumafa‘atupuinaai‘iāteilatoule agasala‘iāteoe.”

19Iasi‘itialoualofamutimutivale,leAli‘ie,ilugaolou nu‘u,maiaefa‘atupuinaitotonu‘iāteilatouseagaga amiotonu,‘auafo‘ine‘ipuleailatoueleagagaoPeli‘are moliaaiilatouiouluma,mamaileiaaiilatoumaialauma oleamiotonu,‘ina‘ialatoufanoaiiouluma

20Aolounu‘uilatoumaloutofi,oēnaelavea‘iinailou manatelemailimaoAikupito;‘iaefaia‘iāteilatouse lotomamāmaseagagapa‘ia,‘auafo‘ine‘imaileiailatoui alatouagasalaeamatamaineieo‘oilefa‘avavau’

21‘Uafetalaimaifo‘ileALI‘I‘iāMose,“‘Ua‘ouiloalo latoufouvalemaolatoumafaufaugamalolatou fa‘ama‘a‘aoleua;latoutelēusiusita‘ise‘ialatouta‘utino atualatouagasalamaagasalaaolatoutamā”

22Amavaeleneimea,onalatouliliumaileaiateaʻuma leamiotonuumamaolatoulotoatoamaolatouagagaatoa, outeperitomeinafoʻilepaʻuolatoulotomalepaʻuo latouloto,outefaiafoʻiiateilatouleagagapaia,oute faamamāinafoʻiilatou,inaialatoulēliliuesemaiiateaʻu maileaasoeooilefaavavau

23Epipiiatufo‘iolatouagaga‘iātea‘umaa‘upoloa‘iga uma,efa‘ataunu‘uinafo‘ieilatoua‘upoloa‘iga,efaifo‘i a‘umaolatouTamā,efaifo‘iilatoumaa‘ufānau

24MaoleataʻuailatouumaofanaualeAtuasoifua,ma oleailoaeageluumamaagagauma,ioe,olealatouiloa

oaʻufanaunei,maoaʻuololatouTamāileamiotonuma leamiotonu,maoutealofaiateilatou.

25‘Iaetusiilalomooelavanei‘upuuma‘outefolafola atu‘iāteoeilugaoleneimauga,olemuamuamale mulimuli,omeaiaetutupuivaevaegaumaoasoile tulafonomalemolimaumavaiasomaiupelieo‘oile fa‘avavau,se‘ia‘oualuifomanofofa‘atasimailatoue fa‘avavau.’

26‘Uafetalaiatufo‘ioiaileageluoleafioaga,“Tusiia moMoseeafuamaiileamatagaolefoafoagase‘iao‘o ‘inafausialo‘umalumaluitotonu‘iāteilatouefa‘avavau” 27Efa‘aalimaifo‘ileAli‘iimataotagatauma,maeiloa etagataumaoa‘uoleAtuaoIsaraelumaleTamāole fānauumaaIakopo,maleTupuileMaugaoSionae fa‘avavauEpa‘iafo‘iSionamaIerusalema’ 28Onaaveleaeleageluoleafioaga,olēnamuamuaatui letolauapigaaIsaraelu,olaulauovaevaegaotausaga-mai letaiminafoafoainaai-oletulafonomalemolimauo vaiasooiupeli,etusaaimatausagataʻitasi,etusaaimale aofaʻiumaoiupeli[etusaaimatausagataʻitasi],maile asoolefoafoaga[fou]peafaafouinalelagimalelalolagi maalatoufoafoagaumaetusaaimamanaolelagi,mae tusaaimafoafoagaumaolelalolagi,seiaooinafaiale malumaluoleAliiiIerusalemaileMaugaoSiona,ma faafouinamoliumamolefaamalologamalefilemumale faamanuiagamotagatafilifiliaumaoIsaraelu,maia faapeaonaiaimailenaasomaasoumaolelalolagi

MATAUPU2

1‘Uafetalaiatuleageluoleafioaga‘iāMoseetusamale afiogaaleAli‘i,‘uafa‘apeaatu:Tusiletala‘agaatoaole foafoaga,iasoeononafa‘aumaaieleAli‘ileAtuaana galuegaumamameaumanaiafaia,manaiatausiale Sapatiileasofitumafa‘apa‘iainamotupulagauma,ma tofiaefaimafa‘ailogamoanagaluegauma

2AuāileasomuamuanaIafoafoainaailelagioilugama lelalolagimavaimaagagaumaoēauaunaatuiona lumaoageluoleafioaga,maageluolefaapaiaina,ma agelu[oleagagaoleafimaagelu]oleagagaomatagi,ma ageluoleagagaoao,malepogisa,malekionamale uatoʻamaleaisapaʻepaʻe,maageluoleomalefaititilima leuila,maageluoagagaolemalulumalevevela,male taumalulumaletautotogomaletautoulumale taumafanafanamaagagaumaoanafoafoagaoēoilelagi malelalolagi,(NaIafoafoaina)levanumalepouliuli, afiafi<malepo>,malemalamalama,letafaoatamaleao, uaIasauniailesilafiaolonafinagalo.

3OnamatouvaaiaaileaoAnagaluega,maviviiatuiate Ia,maviviiatuiOnalumaonaoAnagaluegauma;auāe fitugaluegatetelenaIafoafoainaileasomuamua

4OnafaialeaeIaolelagiileogatotonuovai,maua vaeluainaaivaiilealavaasooleafaoilatounaaluaʻei lugamaleafaoilatounaaluifoilaloolelagi(leasaiai) ileogatotonuilugaolefogaeleeleumaMaolegaluega lavaleaetasi(leAtua)nafaiaileasolonalua

5MaileasotolunaIapoloaiatuaiilevaiiatafeifomai lugaolelalolagiatoailemeaetasi,maiaalialimaile eleelematutu

6OnafaialeaelevaiepeionaIapoloaiatuaiiateilatou, malatouōesemailugaolefogaeleeleilenofoagaetasii

tuaatuoleneivanimonimo,maalialimaiaileeleele matutu.

7MaoleasoleanaIafoafoainaaimoilatousamiumae tusamaolatounofoagaeseeseefaapotopotoai,mavaitafe uma,malefaapotopotoinaovaiimaugamalugaole lalolagiatoa,mavaitulotouma,malesauumaoleeleele, mafatuualūlūina,mameaumaetutupuaʻe,malaauefua maiaifua,malaauolevao,malefaatoagaoEtena,i Etenamalaauumaetusamaolatouituaiga

8OgaluegateteleefanafaiaeleAtuaileasotoluOle asofafo‘inaIafaiaailelamalemasinamafetu,matu‘u aiilevanimonimoolelagi,efa‘amalamalamainaaile lalolagiuma,mapuleileaomalepō,mavaevaele malamalamamalepōuliuli

9MauatofiaeleAtualelaefaimafaailogateleile lalolagimoasomasapatimamasinamatausamigama tausagamasapatiotausagamaiupelimavaitauumao tausaga

10Maevaevaeinaailemalamalamamailepouliuli[ma] lemanuia,inaiamanuiameaumaetutupumaolaile lalolagi

11OneiituaigaetolunaIafaiaileasofa.Maileaso limanaIafaiaaimanufeʻaiteteleilelolotoolevai,auāo meamuamuaiaoletinonafaiaeonaaao,oiʻamamea umaefetolofiilevai,mameaumaefelelei,omanufelelei maolatouituaigauma

12‘Uaosoa‘efo‘ilelaiolatoulugaemanuiaai(ilatou), mameaumalavailelalolagi,omeaumaetutupumaiile ‘ele‘ele,mala‘auumaefuamai,‘atoamameaolauma

13OneiituaigaetolunaIafoafoainaileasolimaOle asoonofo‘inaIafoafoainaaimanuumaolelalolagi,ma manuvaefāuma,mameaumaefetolofiilelalolagi

14Mainauamavaeneimeauma,naIafoafoainaletagata, oletanemalefafinenaIafoafoainaila’ua,manaIa tuuinaatuiateialepuleimeaumaoilelalolagi,male sami,mamanufeleleiuma,mamanuvaefamamanuvaefa, mamanufetolofiumailelalolagi,malelalolagiatoa,ma naIatuuinaatuiateialepuleineimeauma

15MaoneiituaigaefanaIafoafoainaileasoonoMae luasefulumaleluaituaigauma.

16OnafaaumaleaeIalanagaluegaumaileasoonoo meaumalavaoilelagimalelalolagi,malesamimale vanu,malemalamalamamalepouliuli,mameaumalava.

17ManaIatuuinamaiiaitatousefaailogatele,oleaso Sapati,etatauonatatougalulueiasoeono,aetausiale Sapatiileasofitumaigaluegauma.

18Maageluumaoleafioaga,maageluumaole faapaiaina,oneivasegateteleelua-uaIapoloaiinaitatou etausialeSapatifaatasimaIailelagimalelalolagi

19‘Uafetalaimaifo‘ioia‘iāteimatou:‘Fa‘auta,olea ‘ouvavae‘eseinamoa‘usenu‘umainu‘uuma,oilatouia latoutetausialeasoSapati,‘outefa‘apa‘iainafo‘iilatou moa‘ulavaefaimao‘unu‘u,‘outefa‘amanuiainafo‘ii latou;epei‘ona‘oufa‘apa‘iainaleasoSapatima fa‘apa‘iainamoa‘ulava,efa‘apeafo‘i‘ona‘ou fa‘amanuiainailatou,efaiilatoumao‘unu‘u,oa‘ufo‘ie faimaolatouAtua.

20UaoufilifilialefanauaIakopomaiilatouumauaou vaaiiai,mauaoutusiaoiaolo’uataliiulumatua,maua oufaapaiainaoiamoa’uefaavavaufaavavaulava;oute

aoaoinafoiilatouileasoSapati,inaialatoutausiale Sapatimaigaluegauma.

21MasafaapeaonaIafaiaaiiinasefaailogaetusaaima lemeaetatauonalatoutausiaaileSapatifaatasimaitatou ileasofitu,eaaiaimainu,mafaamanuiaiateIaolēna foafoainameaumaepeionaIafaamanuiainama faapaiainamoIalavaosenuufaapitoaesiliatuinuuuma, maialatoutausialeSapatifaatasimaitatou.

22Mauaiaaumaiaanapoloaʻigaealuaʻeosemanogi leleietaliainaiOnalumaiasoumalava

23EluasefulumaleluauluotagatamaiiaAtamueooia Iakopo,maeluasefulumaleluaituaigaogalueganafaia seiaooileasofitu;oleneiuafaamanuiainamapaia;mao lemuamuafoiuafaamanuiainamapaia;maoleneie auaunafaatasimaleamolefaapaiainamalefaamanuiaga 24Maileneimea(Iakopomalanafanau)natuuinaatuiai latouiaaveapeamaeuafaamanuiainamapaiaole molimaumuamuamaletulafono,epeionaIafaapaiaina mafaamanuiainaleasoSapatiileasofitu.

25NaIafoafoainalelagimalelalolagimameaumanaIa foafoainaiasoeono,manafaapaiainaeleAtualeasofitu, moanagaluegauma;olemealeanaIapoloaimaiaionao leaaso,olēefaiaisoosegaluegaiaieotilavaia,aolēe faaleagainaeotilavaia

26SealemeaetepoloaʻiatuaiilefanaugaaIsaraeluia latoutausialeneiaso,iafaapaiaina,auaneʻilatoufaiase galuega,auaneʻifaaleagaina,auāesilionapaiaiasouma lava?

27Olēnatesolia,eotilavaia,olēnatefaiasegaluegai ai,eotilavaiaefa‘avavau,‘ina‘iatausiaelefānaugaa Isaraeluleneiasoiolatoutupulaga,‘ialēfa‘aumatiai latoumailelau‘ele‘ele;auāoleasopa‘ialeamaleaso fa‘amanuiaina

28OilatouumaetausiamatausialeSapatimaiana galuegauma,oleapaiamafaamanuiainaiasoumaepeio itatou

29IaefolafolaatumafaiatuilefanaugaaIsaraelule tulafonooleneiaso,ialatoutausialeSapatiileaaso,maia latoulētuʻuailesesēolatouloto;(ma)elētusaaimale tulafonoonafaiaisegaluegaelētalafeagai,efaiaiilea asomaleaaso,maialatoulēsauniaaisemeaeʻaipeinu ai,ma(elētusaaimaletulafono)onautuvai,peaumaii totonupeaveifafoiolatoufaitotoʻaseavega,nalatoulē sauniamoilatoulavaileasoonoiolatoufale

30Latoutelēaumaiapeaveifafomaileafaleileafalei leaaso;auāoleaasoesilionapaiamafaamanuiainanailo sooseasoiupelioiupeli;oleasoleanamatoutausiaaile Sapatiilelagiaoleifaailoamaiisetagataetausiale Sapatiilelalolagi

31Manafa‘amanuiainaeleFoafoaomeauma,aele‘i fa‘apa‘iainaeiatagatamaatunu‘uumaetausialeSapatii leaaso,naoIsaraelulava:naoilatoulavanaia fa‘atagainae‘a‘aimainumatausialeSapatiileaasoile lalolagi

32MaiaviiaeleFoafoaomeaumalavaleneiasonaIa foafoainamolemanuiamalepaiamalemamaluiasouma lava.

33Oleneitulafonomalemolimaunatuuinaatuile fanaugaaIsaraeluefaimatulafonoefaavavauiolatou tupulaga.

MATAUPU3

1Maiasoeonoolevaiasolonaluanamatouaumaiaai,e tusaaimaleafiogaaleAtua,iaAtamumanuuma,ma poviuma,mamanufeleleiuma,mameaumaefetolofiile lalolagi,mameaumaefetolofiilevai,etusamaolatou ituaiga,maetusamaolatouituaiga:omanuileaso muamua;opoviileasolonalua;omanufeleleiileaso lonatolu;mameaumaefetolofiilelalolagiileasolonafa; mameaefetolofiilevaiileasolonalima

2OnafaaigoaleaeAtamuiateilatouumaiolatoulava igoa;epeionaiafaaigoainaaiilatou,safaapeafoiolatou igoa.

3MaineiasoelimanavaaiaaieAtamuneimeauma,o tanemafafine,etusamaituaigaumasailugaolelalolagi, aesanaoiamasaleaisefesoasoaninamauamoia.

4‘UafetalaimaileAli‘i‘iāteimā‘ua:‘Elēlelei‘ona nofoto‘atasiletagata;‘iatatoufaiasefesoasoanietatau maia.’

5OnafaamoegaseleaoiaeleAliilotatouAtua,onamoe aileaoia,onaIaaveleamolefafinesetasiiviasoasomai onaiviasoaso,maoleneiiviasoasonatupugamaiaile fafinemaionaiviasoaso,masaIafausialeaanoesuiai, mafausialefafine

6.‘OnafafaguleaeiaoAtamumailanamoe,‘uaalaa‘ei leasoono,‘ua‘aumaiaoia‘iāteia,‘onalailoaleaoia, ‘uafaiatu‘iāteia,“Oleivileneioo‘uivi,maleaanoo o‘uaano;eta‘uaoiaola‘uavā;auāna‘ave‘eseinaoiai lanatane”

7Olemealeaeaveaailetanemaleavamatasi,olemea leaetuuaaieletanelonatamāmalonatinā,mapipiiatui lanaava,onaaveaaileaoila’uamatinoetasi

8IlevaiasomuamuanafoafoainaaiAtamu,maleivi asoaso-olanaavalea:ilevaiasolonaluanaIafaaaliatu aioiaiateia:maolemafuaagaleanatuuinaatuaile poloaigaialatoutausialolatoufaaleagaina,moletanei asoefitu,mamolefafineiasoeluaefitu.

9MainauamaeʻaasoefasefuluoAtamuilelaueleelena foafoainaaioia,samatouaumaiaoiailefaatoagaoEtena egalueaiinamatausia,aesalatouaumaialanaavaileaso valusefulu,mainauamavaeleneimeasaulufaleatuoiai lefaatoagaoEtena

10Olemafuaʻagaleauatusiaailepoloaʻigailugao papamaafaalelagiefaatatauilēuafanau:‘Afaiefanau maisetamatane,etumaupeaoiailonaleagaiasoefitue tusaaimalevaiasomuamuaoaso,maetolusefulumale toluasoetumauaioiailetotoolonafaamamāina,maele tatauonapaʻiatuoiaisemeapaia,peulufaleatuile malumalu,seʻiaoʻoinaiafaʻamaeʻainaiaaso(ua faʻatonuina)mosetamatane

11‘Ae‘āfaiosetamateine,etatau‘onatumaupeaoiai lonaleagaivaiasoelua,etusamavaiasomuamuaelua, ‘aeonosefulumaleonoasoilonatotoolona fa‘amamāina;evalusefulufo‘iasoumaetatau‘onatumau ai’

12Mainauamaeʻaonaiafaʻamaeʻainaneiasoevalu sefulu,namatouaumaiaaioiailefaʻatoʻagaoEtena,auā esiliatulonapaianailolelalolagiatoamaolaʻauumae totōinaiaiepaia

13Olemealeauafa‘atonuinaailetulafonoinaasomolē efānaumaisetamatanepoosetamateine,‘auane‘ipa‘i

atuoiaisemeapa‘ia,peulufaleatuilemalumaluse‘ia o‘o‘ina‘atoaasoefānauailetamatanepooletamateine. 14OletulafonoleneimalemolimaunatusiamoIsaraelu, inaialatoutausiaiasoumalava.

15Mailevaiasomuamuaoleiupelimuamua,[1-7AM] saiaiAtamumalanaavāilefaatoagaoEtenamolefitu tausagaegalueaiinamatausia,masamatoutuuinaatuiate ialegaluegamasamatoufaatonuinaoiaefaimeaumae talafeagaimolegalueaiina

16Onagalueleaoia(lefaatoaga),masalelavalavāmasa leiloa,masalemāsiasi,masaiapuipuialefaatoagamai manufeleleimamanuvaefamapovi,masaiaaoinaona fua,ma'ai,masaiatuuesemeanatotoemoialavama lanaava[matuuesemeanateuina]

17Auamavaetausagaefitu,naiafaamaeainaiina,efitu tausagatonulava,[8AM]mailemasinalonalua,ileaso sefulufitu(olemasina),onasauaileaolegatama faalatalataatuilefafine,onafaiatuleaolegatailefafine, ‘UafetalaimaiealeAtuaiateoulua,uafaapeamai,Aua luateaaiilaauumaolefaatoaga?’

18‘Onataliatuleaoiaiai,“Ofuaumaola‘auole fa‘ato‘aga‘uafetalaimaiaileAtua‘iāteitā‘ua,‘‘Inā‘a‘ai ia;’aolefuaolela‘auoitotonuolefa‘ato‘aga‘uafetalai maiaileAtua‘iāteitā‘ua,‘‘Aualuate‘a‘aiai,‘auafo‘i luatepa‘iatuiai,ne‘iluaoti.’”

19‘Onafaimaileaolegatailefafine,“Luatelēotilava; auā‘uasilafiaeleAtua,oleasoluate‘a‘aiai,epupulaai o‘ouluamata;‘ona‘aveaaileao‘ouluaepeioatua,toute iloaaifo‘ileleleimaleleaga”

20Uavaaiatulefafineilelaauemanaiamamanaiaile vaai,maonafuaeleleimole'ai,onatagoaileaoiailona fuama'aiai

21Uaumaonaufiufieialonamāsiasiilauolemati,ona avatuleaeiaiaAtamu,ma‘aiaioia,onapupulaleaoona mata,mauailoaaieiaualēlavalavāoia

22Onaiatagoleailauolemati,masausaufaatasi,mafai aiseofutalaloamoialava,eufiufiailonamāsiasi.

23OnafetuuinaleaeleAtualegata,masatoʻasāteleoia iāteiaefaavavau

24OnaitaaileaoIailefafine,auānafaalogooiaileleo olegata,ma‘aiai;onafetalaiatuleaoIaiateia,‘Oute matuāfaateleinaloutigamaloutiga;etefanauinafanau maletiga,etetoefoiatufoiilautane,epulefoioiaiate oe’

25Uafetalaiatufo‘ioia‘iāAtamu,“‘Uaeusiusita‘iile ‘upualauavā,ma‘uae‘aiilela‘auna‘oufaiatuai‘iāte oee‘auane‘ie‘aiai,olea‘iamalaiaailelau‘ele‘ele‘ona ooe;etutupumaiaila‘autuituimala‘autalatala‘iāteoe; ete‘aifo‘iaumeae‘aimaleafuooumata,se‘iaetoe fo‘iatuile‘ele‘elena‘aumaiaaioe;auāole‘ele‘eleoe,e tetoefo‘iatufo‘iile‘ele‘ele”

26Onaiafaialeaoofupaʻumoilaʻua,mafaaofuinai laʻua,maauinaatuilaʻuamaileFaatoagaoEtena

27OleasolavaleanaalueseaiAtamumaileFaatoaga, naiaofoinaatuaisetaulagamanogilelei,olepululipano, olekalipanamu,malesatate,atoamameamanogiile taeaoileosoaʻeolelatalumaileasonaiaufiufiailona luma

28Oleasolavaleanapunitiaaigutuomanufeʻaiuma, mapovi,mamanufelelei,mameaumaesavavali,mamea

umaegaoioi,ualēmafaiaionalatoutoetautala;auāua latoutautalaumailelaugutuetasimalelaulaufaivaetasi.

29MasaIaauinaeseatumaileFaatoagaoEtenatagata umasaiaiileFaatoagaoEtena,masafaataapeapeina tagataumaetusamaonaituaiga,maetusamaonaituaiga inofoaganafoafoainamoilatou

30ManaoAtamulavanaIafoaiinaatu(lemeaeufiufiai lonamāsiasi),omanuvaefaumamapovi.

31Olemealeauafa‘atonuinaaiipapamaafa‘alelagie fa‘atatauiēumauailoalefa‘amasinogaoletulafono,‘ia latouufiufilolatoumāsiasi,ma‘auane‘ifa‘aaliaolatou lavafoligaepei‘onafa‘aaliaetagataoNu‘u‘ese

32Mailemasinafouolemasinalonafa,naoeseai AtamumalanaavamaileFaatoagaoEtena,masala nonofoilelaueleeleoEldailelaueleelenafoafoainaaii la’ua.

33UafaaigoaeAtamuleigoaolanaavāoEva

34Eleaisalatamase’iao’oileiupelimuamua,[8AM] mainauamavaeleneimea,naiamomoemaia.

35Oleneisagalueaiinaeialelaueleeleepeiona faatonuinaaioiaileFaatoagaoEtena

MATAUPU4

1Olevaiasolonatoluileiupelilonalua[64-70AM]na fanauaieiaoKaino,olevaiasolonafa[71-77AM]na fanauaieiaoApelu,olevaiasolonalima[78-84AM]na fanauaieialonaafafineoÂwân.

2Mailetausagamuamua(oleiupelilonatolu)[99-105 AM],nafasiotiaaieKainoiaApeluauānataliaeleAtua letaulagaaApelu,maeleʻitaliainaletaulagaaKaino.

3‘Onafasiotileaeia‘iāteiailevao;‘uaalagaatufo‘i lonatotomaile‘ele‘eleilelagi,olo‘omuimui‘onaole fasiotigaoia.

4MasaaoaiinaeleAliiKainoonaoApelu,onasaia fasiotiaoia,masaiafaiaoiamatagatasolaeseile lalolagionaoletotoolonauso,masaiafetuuinaoiaile lalolagi

5Onaoleneimeauatusiaaiilugaopapamaafaalelagi, ‘Iamalaialēnafasilonatuaoimalefaalata,maiafaapea atuilatouumauavaaimafaalogoiai,Iafaapealava;mao letagatauavaaimaleleita’uinaatu,iamalaiaoiaepeio leisi.’

6Olemafuaʻagafoʻileamatoutefaʻalauiloaatuai,pea matouoatuilumaoleAliʻilomatouAtua,agasalauma uafaiailelagimalelalolagi,malemalamalamamale pouliuli,mameaumalava

7OnafaanoanoaleaoAtamumalanaavaonaoApelui vaiasoefaotausaga,[99-127AM]mailetausagalonafa olevaiasolonalima[130AM]salaolioliai,mauatoe iloaeAtamulanaava,onafanaualeaeiaoseataliimoia, mauafaaigoaeialonaigoaoSetu;auānaiafaimai‘Ua faatuinamaieleATUAsefanaulonaluamoitatouile lalolagiesuiaiApelu;auānafasiotiaoiaeKaino’ 8Ilevaiasolonaono[134-40AM]nafanauaaieialona afafineoAzûrâ

9OnafaiavāleaoKainoilonatuafafine,mafanauaeiao Enokailefaaiugaoleiupelilonafa[190-196AM]Ole tausagamuamuaolevaiasomuamuaoleiupelilonalima, [197AM]nafausiaaifaleileeleele,mafausiaaieKaino seaai,mafaaigoaileigoaolonaataliioEnoka

10Uamomoefo‘iAtamumalanaavāoEva,onafanaua leaeiaonisiatali‘ieto‘aiva.

11Olevaiasolonalimaoleiupelilonalima[225-31AM] naaveaieSetulonatuafafineoAsurāefaimaanaavā,ma oletausagalonafa(olevaiasolonaono)[235AM]na fanauaaieiaiateiaoEnosa

12UaamataonaiavalaauatuilesuafaoIeovailelalolagi 13Oleiupelilonafituilevaiasolonatolu[309-15AM] nafaiavāaiEnosaiaNoamalonatuafafine,uafanauaeia seataliimoiailetausagalonatoluolevaiasolonalima, uafaaigoafoieiaiateiaoKenana

14Uaooilefaaiugaoleiupelilonavalu[325,386-3992 AM]onaaveleaeKenanaoMualêlêthlonatuafafineefai maanaava,mafanauaeiaseataliimoiaileiupelilona iva,ilevaiasomuamuailetausagalonatoluoleneivaiaso, [395AM]mafaaigoaiateiaoMaalaelu.

15Olevaiasolonaluaoleiupelilonasefulu[449-55AM] nafaiavāaiMaalaeleiaTina,oleafafineoParakielu,ole afafineoleusoolonatamā,manafanauaeiaseataliimo iailevaiasolonatoluiletausagalonaono,[461AM]ma naiafaaigoaiateiaoIareto,auāoonaasonaoifoai agelualeAliiilelalolagi,oilatouiauata’uaoLeoleo, inaialatouaoaoinalefanaugaatagata,maialatoufaiale faamasinogamaleamiotonuilelalolagi

16Ileiupelilonasefulumaletasi[512-18AM]nafaiavā aiIareto,oParakalonaigoa,oleafafineoRâsûjâl,ole afafineoleusoolonatamā,ilevaiasolonafaolenei iupeli,[522AM]manafanauaeiaseataliimoiaile vaiasolonalima,iletausagalonafaoleiupeli,masa faaigoaeiaiateiaoEnoka

17Oiafo‘ioleulua‘itagatanafānaumaiilelalolagi,olē naa‘oa‘oinaletusitusimalepotomalepoto,maolēna tusiafa‘ailogaolelagietusaaimalefa‘asologaolatou masinaisetusi,‘ina‘iailoaaietagatalevaitauotausagae tusaaimalefa‘asologaolatoumasinata‘itasi

18Maoiaoleuluaitagatanatusiasemolimaumasaia molimauatuiataliiotagataitotonuotupulagaole lalolagi,matoefaamatalavaiasooiupeli,mafaailoaatuia ilatouasootausaga,mafaatulagamasinamatoefaamatala Sapatiotausagaepeionamatoufaailoaatuiateia.

19Maolemeasaiaimalemeaoleaiainaiavaaiaise faaaligaolanamoe,epeionaoleatupuilefanaugaa tagataiolatoutupulagaseiaooileasoolefaamasinoga; naiavaaiamamalamalamaimeauma,matusialana molimau,matuulemolimauilugaolelalolagimole fanaugaumaatagatamamoolatoutupulaga.

20Maileiupelilonasefulumalelua,[582-88]ilevaiaso lonafitu,naiafaiavāaiiseavā,olonaigoaoEdna,ole afafineoTaniela,oleafafineoleusoolonatamā,maile tausagalonaonoilevaiasolenei[587AM]nafanauaaie iaseataliimoiamafaaigoaiateiaoMetusela

21Saiaifo‘ioiafa‘atasimaagelualeAtuaineitausaga eonooIupelī,masalatoufa‘aaliatu‘iāteiameaumaoi lelalolagimalelagi,lepulealela,masaiatusiameauma

22MasaiamolimauatuiLeoleo,oēnaagasalama afafineotagata;auāuaamataonaaufaatasiilatounei,ina iafaaleagainaai,maafafineotagata,masamolimauatu Enokafaasagaiailatouuma

23Masaaveeseinaoiamaitotonuolefanaugaatagata, masamatoutaitaiatuoiaileFaatoagaoEtenaile mamalumalemamalu,mafaautaoiinaetusiaieiailalo

letausalainamalefaamasinogaolelalolagi,male amioleagaumaolefanaugaatagata.

24OnaoleameanaaumaiaaieleAtualeloloile laueleeleumaoEtena;auānafaatuinaaioiaefaima faailogamaemolimauatuilefanaugaumaatagata,inaia toefaamatalaatueiameaumanafaiaetupulagaseiaooi leasoolefaasalaga

25‘Uaiasusunufo‘ilemeamanogiolemalumalu,omea manogileleiiaetaliainailumaoleALI‘Iilugaole Mauga

26AuāefanofoagaoleAli‘iilelalolagi,oleFa‘ato‘aga oEtena,maleMaugaoSasa‘e,maleneimaugaolo‘oei aiileasonei,oleMaugaoSinai,maleMaugaoSiona (lea)oleafa‘apa‘iainailefoafoagafoumolefa‘apa‘iaina olelalolagi;ealaiaioleafa‘apa‘iainaailelalolagimai anaagasalaumamaonalemamāitupulagaumaole lalolagi

27Ileiupelilonasefulufa[652AM]nafaiavāaiMetusela, oEdnaleafafineoAseriela,oleafafineoleusoolona tamā,ilevaiasolonatolu,iletausagamuamuaolenei vaiaso,[701-7AM]mafanauaaieiaseataliimafaaigoa iateiaoLameko.

28Ileiupelilonasefululimailevaiasolonatolu,nafai avāaiLameko,oPeteniolonaigoa,oleafafineo Parakiʻila,oleafafineoleusoolonatamā,mailevaiaso lavaleanafanauaaieiaseataliimoia,mauafaaigoaeia iateiaoNoa,oloofaapea,‘Oleafaamafanafanainaaʻue leneitamailoʻupuapuagamalaʻugaluegauma,atoamale laueleeleuafetuuinaeleAlii’

29Mailefaaiugaoleiupelilonasefuluiva,ilevaiaso lonafituiletausagalonaono[930AM],namaliuai Atamu,manatanumiaoiaeonaataliiumailelaueleele naiafoafoaina,maoiaoletagatamuamuanatanumiaile eleele.

30Eleʻiatoaonatausagaefitusefuluoleafetausaga;auā etusaleafetausagamaleasoetasiilemolimaualelagi; olemealeanatusiaaieuigailelaauolemalamalama:‘O leasotouteʻaiai,touteotiai’Olemealeanateleʻi faʻaumaaitausagaoleneiaso;auānamaliuoiailetaimi lea.

31IlefaaiugaoleneiiupelinafasiotiaaiKainoinaua mavaeoiailetausagalavalea;auānapa’ūlonafaleiona lugamamaliuaioiailelotolotoiolonafale,mana fasiotiaoiaionamaa;auānaiafasiotiaApeluisemaa, manafasiotiaoiaisemaailefaamasinogatonu

32Olemealeanatusiaaiipapamaafaalelagi:Olemeae fasiotiaiesetagatalonatuaoiilemealavaleaefasiotiaai oia;epeionaiafaamanualiaoia,efaapeafoionalatou faiaiateia

33Ileiupelilonaluasefulumalelima[1205AM]na faiavāaiNoa,olonaigoao`Emzârâ,oleafafineoRâkê'êl, oleafafineoleusoolonatamā,iletausagamuamuaile vaiasolonalima[1207AM]:mailetausagalonatoluna fanauaaieiaoSemu,iletausagalonalima[1209AM]na fanauaaieiaoHamo,mailetausagamuamuailevaiaso lonaono[1212AM]nafanauaaieiaoIafeta

MATAUPU5

1Masaooinauaamataonafaatoateleinalefanaugaa tagatailugaolefogaeleelemafananaumaiafafineiai

latou,navaaiailatoueagelualeAtuaisetausagafaapitoa oleneiiupeli,uamatagofieilatouevaaiiai;masalatou aveniavamoilatoulavamaiilatouumanalatoufilifilia, masalatoufanauaniataliimoilatoumaonitagata maualulugailatou.

2Uafaateleinaleamioletonuilelalolagi,maua faaleagainaetagataumaolatouala,otagatamapovima manuvaefamamanufeleleimameaumaesavavaliile lalolagiuafaaleagainaeilatouumaolatoualamaa latoufaatulagaga,mauaamataonalatoufeʻainaʻi,maua faateleinaleamioletonuilelalolagi,maomafaufaugauma otagataumasaleagapealavapea

3MasasilasilamaileAtuailelalolagi,mafaauta,ua leaga,mauafaaleagainaetagataumaanalavafaatulagaga, maoilatouumasailugaolelalolagiualatoufaiamea leagaumaionaluma.

4MasafetalaiatuoIaoleaIafaʻaumatiatagatamatagata umailugaolefogaeleelenaIafoafoaina 5AoNoa,namauaeialealofatunoailumaoIeova.

6MafaasagaiagelunaIaauinaatuilelalolagi,samatuā toasalavaoIa,masaIapoloaiatuelia’ieseilatoumaio latoupulegauma,masaIapoloaimaiiaimatouefusifusia ilatouilelolotoolelalolagi,mafaautauafusifusiailatou itotonuiailatou,maua(taofia)eseese

7Masaaluatusepoloaigaefaasagaiolatouataliimai Onalumainaiataiailatouilepelu,maiaaveeseinamai laloolelagi

8‘Uafetalaimaifo‘ioia,“Elētumaupealo‘uAgagai tagata;auāotagatailatou,olatouasofo‘ieselaumale luafulutausagaia”

9‘Ona‘auinaatuleaeIaoLanapelu‘iāteilatou,‘ina‘ia latoufasiotiletasiileisi,‘onaamatalea‘onalatoufasioti letasiileisise‘iao‘o‘inalatoupa‘u‘ūumailepeluma fa‘aumatiamailelalolagi.

10Olatoutamāfo‘isamolimau(ilolatoufa‘aumatiaga), maamae‘aleneimeasanoatiailatouilelolotoole lalolagiefa‘avavau,se‘iao‘oileasoolefa‘asalagatele, peafa‘atinoinalefa‘amasinogailugaoilatouumaoēna fa‘aleagainaolatoualamaalatougaluegailumaoleAli‘i 11‘Uafa‘aumatiafo‘ieiailatouumamaiolatounofoaga, eleaifo‘isetasinatotoeoilatounalefa‘amasinoinaeia etusamaalatouamioleagauma

12Mauaiafaiamoanagaluegaumasenaturafoumale amiotonu,inaialatoulēagasalaefaavavauiolatounatura atoa,aiaamiotonuilatouumailonalavaituaigae faavavau.

13Mauafa’atulagainamatusiailugaopapamaa fa’alelagilefa’amasinogaotagataumaileamiotonuole fa’amasinogalavaleaoilatouumaoeuaoesemaileala uafa’atulagainamoilatouesavavaliai;maafailatoutelē savavaliai,uatusiailalolefa’amasinogamotagatauma mamoituaigauma.

14Eleaisemeailelagipoolelalolagi,poole malamalamapoolepouliuli,pooSeolipooleloloto,poo lenofoagaolepouliuli(elefaamasinoina);maoalatou faamasinogaumauafaatulagainamatusiamavaneina

15Efaʻamasinooiaitagatauma,oēsilietusamalona silisili,oēfaʻatauvaʻafoʻietusamalonalaʻitiiti,matagata taʻitoʻatasietusamalonaala

16ElēoIaolēesilasilailetagata(osetasi),elēoIafo‘i olēetaliainanimeaalofa,peafaiefetalaioIaoleaIa

fa‘atinoinalefa‘amasinogaitagatata‘ito‘atasi:afaie foa‘iinaatuesetasimeaumaoilelalolagi,elēoIa silasilaimeaalofapooletagata(osetasi),petaliasemea maionalima,auāoIaolefa‘amasinoamiotonu.

17Uatusiamafa’atonuinafo’ieuigailefanaugaa Isaraelu:Afailatouteliliuatuiāteiaileamiotonu,e fa’amagaloinaeiaalatousolitulafonouma,ma fa’amagaloinaalatouagasalauma.

18Uatusiamauafa‘atonuinafo‘iefa‘aaliaeIalealofa mutimutivaleiēliliu‘esemaialatouagasalaumaile tausagaetasi

19Aoilatouumanafaaleagainaolatoualamaolatou mafaufaugaaoleioomailelolo,eleaisetagatana taliainavaganaaiNoanaoia;auānataliainalonatagata moonaatalii,oēnalaveaiina(eleAtua)mailevaiole loloonaoia;auāsaamiotonulonalotoionaalauma,epei onapoloaiinaaioia,masaleialueseoiamaisemeana faauuinamoia

20OnafetalaiatuleaoleAliioleaiafaaumatiameauma oilelalolagi,otagatamamanuvaefa,mamanuvaefa,ma manufelelei,atoamameafetolofiilelalolagiOnaIa poloaiatuleaiaNoaefaisevaamoia,inaiafaasaoinaai oiamailelolo

21OnafaialeaeNoalevaaiituumaepeionaIapoloai atuaiiateia,ileiupelilonaluafulumalefituotausaga,i levaiasolonalimailetausagalonalima(ilemasinafouo lemasinamuamua)[1307AM]

22Onaulufaleatuleaoiaileono(tausaga)olemasina lonalua,[1308AM]ilemasinalonalua,ilemasinafouo lemasinalonalua,se’iaooilesefuluono;onaulufaleatu leaoia,mameaumanamatouaumaiaiateia,itotonuole vaa,onatapunileaeleAliimaifafoileafiafilona sefulufitu

23OnatatalainaleaeleAliiofaitotoaefituolelagi,ma gutuopunaolelolototele,efitugutuileaofaʻi

24Onaamataleaonasasaaifoefaitotoʻaolologalevai mailelagimoasoefagafulumapōefagafulu,maua auinaaʻefoʻiepunaolelolotoovai,seʻiatumulelalolagi umailevai

25.‘Uatuputelefo‘ilevaiilugaolelalolagi;esefuluma lelimakupitanaalua‘eailevaiilugaomauga maualulugauma;‘uasi‘itiafo‘ileva‘ailugaolelalolagi, mafealualua‘iilugaolevai.

26Salofialefogāeleeleelevaiimasinaelima,oasoe selaumalelimagafulu

27Onaaluleaolevaamato‘ailetumutumuoLupara,ole tasileaomaugaoArarata

28Ma(ilemasinafou)ilemasinalonafanatapuniaai punaolelolototelemanatapuniaaifaitotoʻaolelagi;ma ilemasinafouolemasinalonafitunatatalainaaigutu umaolevanuolelalolagi,maamataonaaluifolevaiile lolotoilalo.

29Ilemasinafouolemasinaesefulu,uailoaatuai tumutumuomauga,uailoaatufoʻilelalolagiilemasina muamua

30Onamouatuleaolevaimailugaolelalolagiile vaiasolonalimailetausagalonafitu[1309AM],maile asosefulufituolemasinalonaluauamagoailelalolagi

31Ileasolonaluasefulufitu,naiatatalainaailevaa,ma auinaatuaimanuvaefa,mapovi,mamanufelelei,atoama meafetolofiuma

MATAUPU6

1‘Uao‘oilemasinafouoletoluomasina,‘onaaluatu leaoianaileva‘a,mafausiasefatafaitaulagailugaole mauga

2Onafaialeaeiaoletogiolamolelalolagi,uaiaavefo‘i letama‘i‘otimafaiailetogiolailonatotomoagasalauma alelalolagi;auāomeaumasaiaiuafa‘aumatia,vaganāai ilatousaitotonuoleva‘amaNoa

3‘Uaiatu‘ufo‘ilega‘oilugaolefatafaitaulaga,‘uaia ‘avefo‘isepovi,mase‘oti,masemamoematama‘i‘oti, malemasima,masemanulupe,maletama‘ilupe,‘uaia tu‘uailetaulagamūilugaolefatafaitaulaga,masasa‘ai aisetaulaga‘uapalufa‘atasimalesuāu‘u,‘uaiasausauina leuainamasausaulepululipanoilugaomeauma,ma‘ua iafa‘atupuinaaisemanogilelei,etaliailumaoleAli‘i 4UasogisogileALI‘Iilemanogilelei,mauaosiaeiase feagaigamaiaelētoeiaiseloloefa‘aumatiaailelalolagi; elēmutalavaasoumaolelalolagioleseleselegamale seleselega;elēsuiafo‘ilefa‘asologaolema‘alilimale vevela,oletaumāfanafanamaletaumalulu,oleaomale pō,pemutaefa‘avavau

5‘Iaoutoufanafanaumaiaoutouuluolailelalolagi,ia faatoateleinaai,maiamanuiaaioutou.Outefaatupuinale fefeiateoutoumalefefeiateoutouimeaumaoile lalolagiatoamalesami

6Faautafoi,uaoufoaiinaatuiateoutouomanuvaefa uma,mamanufeleleiuma,mameafetolofiumaileeleele, mai‘aolevai,omeaumaiaefaimameae‘ai;uaou foaiinaatuiateoutouomeaumae‘ai;epeiolaauafu lauolaola

7Aoleaanoomanu,olonaola,olonatotolea,auatoute ‘a‘aiai;auāoletotoleolaomeauma;ne‘itauiatulo ‘outoutotoolo‘outouolaOtagataumalava,omanuuma lava,‘outetauiatuletotootagata

8Olēefa‘amaligiinaletotooletagataonaoletagata,e fa‘amaligiinalonalavatoto;auānafaialetagataeiaile fa‘atusaoleAtua

9Aooutou,iaoutoufanafanau,maiaoutouuluolaile lalolagi

10MasatautōNoamaonaataliilatoutelē‘a‘aiiso‘ose totooiso‘oseaano,masaiaosiasefeagaigailumaole Ali‘ileAtuaefa‘avavauitupulagaumaolelalolagiilenei masina

11OlemealeanafetalaimaiaioIaiateoe,iaeosiase feagaigamalefanaugaaIsaraeluileneimasinailugaole maugamasetautoga,maiaesausauletotoilugaiatei latouonaoupuumaolefeagaiganaosiaeleAliimai latouefaavavau

12Uatusiafo‘ileneimolimauefa‘atatau‘iāte‘outou,‘ina ‘ia‘outoutausiapealavapea,‘ina‘ia‘auane‘i‘outou‘a‘ai iso‘oseasoiletotoomanufe‘aipoomanufeleleipoo poviiasoumaolelalolagi,maoletagatae‘a‘aiiletotoo manufe‘aipoopovipoomanufeleleiiasoumaole lalolagi,oia‘atoamalanafānauolealia‘i‘esemaile lau‘ele‘ele.

13IaepoloaʻiatufoʻiilefanaugaaIsaraelu,auaneʻi latouʻaʻaiiletoto,inaiatumaupeaolatouigoamaalatou fanauilumaoIeovalotatouAtua.

14Eleaisetapulaʻaoasomoleneitulafono,auāe faʻavavaulava.Latoutetausialeaiolatoutupulaga,inaia latoutatalopeamooutouiletotoilumaolefatafaitaulaga; iasoumamailetaeaomaleafiafilatoutesailiaile faamagalogamooutouefaavavauilumaoleAliiinaia latoutausiamaialesoloiesea

15MasaIatuuinaatuiaNoamaonaataliisefaailogaele toeiaiseloloilelalolagi.

16Uaiatuulananuanuaileaoefaimafaailogaole feagaigaefaavavaueletoeiaiseloloilelalolagie faaumatiaaiiasoumaolelalolagi

17Olemealeauafa‘atonuinamatusiaaiipapamaa faalelagi,‘ialatoufa‘amanatuinaletausamigaovaiasoi leneimasinafa‘atasiiletausaga,efa‘afouinaailefeagaiga itausagata‘itasi

18Maoleneitausamigaatoasafaamanatuinailelagitalu maileasoolefoafoagaseiaooionapooNoa-elua sefuluonoiupelimavaiasoelimaotausaga[1309-1659 AM]:masatausiaeNoamaonaataliimoiupeliefituma levaiasoetasiotausaga,seiaooileasonamaliuaiNoa, matalumaileasonamaliuaiNoanaaveeseaaieona ataliiseiaooionapooAperaamo,masalatouaaiiletoto.

19AenatausiaeAperaamo,maIsaakomaIakopomaana fanauseiaoomaiiouaso,maiouasonagaloaiile fanaugaaIsaraeluseiaooinaoutoutoefaamanatuinai lugaoleneimauga

20‘Iaefaiatufo‘iilefānaugaaIsaraelu‘ialatoufaia leneitausamigaiolatoutupulagauma,olepoloa‘igalea ‘iāteilatou;etasileasoiletausagaileneimasinalatoute faiaailetausamiga

21Auāoletausamigaleaovaiasomaletausamigao uluaʻifua:eluaonavaegaoleneitausamigamaeluaona uiga:etusaaimameauatusiamauavaneinaeuigaiai,ia outoufaamanatuinaai.

22Auāuaoutusiailetusioletulafonomuamua,ilemea uaoutusiamooe,etatauonaefaamanatuinailonataimi atofaina,ileasoetasiiletausaga,mauaoufaamatalaatu foiiateoeonataulagainaiamanatuaelefanaugaa Isaraelumaiafaamanatuinaiolatoutupulagailenei masina,ileasoetasiitausagataitasi.

23Olemasinafouolemasinamuamua,malemasinafou olemasinafa,malemasinafouolemasinafitu,male masinafouolemasinasefulu,oasoiaefaamanatuai,ma asoovaitauivaegaefaoletausagaUatusiama faatulagainaneimeaefaimamolimauefaavavau

24.‘Uasauniafo‘ieNoamoialavaotausamigae fa‘avavaumotupulagauma,olea‘uaaveaaima fa‘amanatuga‘iāteia.

25Mailemasinafouolemasinamuamuanapoloaiinaai oiaefaisevaamoialava,mailena(aso)namagoaile eleelemanaiatatalaina(levaa)mavaaiatuileeleele

26Ilemasinafouolemasinalonafa,natapuniaaigutuo mealolotoolevanuilaloIlemasinafouolemasinalona fitu,natatalainaaigutuumaovanuolelalolagi,maamata onatafeifolevaiitotonu

27Uaooilemasinafouolemasinalonasefulu,uavaaia aitumutumuomauga,onafiafiaaileaoNoa.

28Olemealeanaiatofiaaimoialavaotausamigaefai mafaamanatugaefaavavau,mauafaapeaonatofiaai

29Masalatoutuuinailugaopapamaafaalelagi,etofule papamaamalesefulutoluvaiaso;mailetasiileisi(tuuina

atu)lolatoufaamanatuga,mailemuamuailelonalua,ma mailelonaluailelonatolu,mamailelonatoluilelona fa

30Oasoumaolepoloaigaelimasefulumaleluavaiasoo aso,ma(oneimeaoleafaʻaumaai)letausagaatoa.Olea uavaneinamafaʻatulagainaaiilugaopapamaafaalelagi

31Eleaisetasieteena(leneipoloaiga)iletausagaetasi pemaileatausagaileatausaga.

32IaepoloaʻiatuilefanaugaaIsaraeluialatoutausia tausagaetusaaimaleneifaitaugaetoluselaumale onogafulumalefaaso,maoleaaveaneimatausagaatoa, malatoutelēfaalavelaveinalonataimimaionaasomaona tausamiga;auāomeaumalavaoleatutupuitotonuiai latouetusaaimalalatoumolimau,malatoutelētuuase asopefaalavelaveinafoʻisetausamiga

33AeafailatoutefaatamalamalētausiaetusaaimaLana poloaiga,onalatoufaalavelaveinaleaolatouvaitauuma maotausagaoleaaveeseamailenei(faatulagaga),[mao lealatoufaalavelaveinavaitaumaotausagaoleaaveesea] maolealatoufaatamalaialatousauniga

34MaoleagaloilefanaugaumaaIsaraelumaolea latoulēmaualealaotausaga,maoleagaloiailatou masinafou,mavaitau,masapatimaolealatouseseile faasologaumaotausaga

35Auāuaouiloamaeamataatuneionaoutaʻuinaatuia teoe,elēolaʻulavamafaufaugalea;auāuatusialetusii oʻuluma,mauafaatulagainailugaopapamaafaalelagile vaevaegaoaso,inaneʻigaloiailatoutausamigaole feagaigamasavavalietusaaimatausamigaaNuuEseina uamavaealatoumeasesemainauamavaelolatoulēiloa

36Auāoleaiaiilatouolealatoumatauinamale mautinoalemasinaleaualaefaʻalavelaveaiivaitauma vaveteleonaoʻomaiileatausagamaleatausaga

37Olemafuaʻagaleaoleaoomaiaitausagaiateilatoue latoutefaʻalavelaveinaai(lefaʻatonuga),mafaiaaiseaso inosia(aso)olemolimau,maseasoleagaoseaso tausamiga,malatoutefaʻafenumiaʻiaiasouma,olepaia maleleaga,maleasoleagamalepaia;auāolealatou seseimasinamasapatimatausamigamaiupeli

38Olemafuaʻagaleaoutepoloaʻiatuaimamolimauatu aiiateoeinaiaemolimauatuiailatou;auāamavaelou maliuoleafaʻalavelaveina(ilatou)eaufanau,inaialatou lēfaialetausagaenaoletoluselaumaleonosefulumale faaso,maolemafuaʻagalealatouteseseaietusaaima masinafoumavaitaumasapatimatausamiga,malatoute ʻaʻaiiituaigatotoumafaʻatasimaituaigaaanoomanu uma

MATAUPU7

1Ilevaiasolonafituiletausagamuamua[1317AM]olea tausaga,ileneiiupeli,natotōaieNoavineilugaole maugasaiailevaa,eigoaiaLubar,osetasioMaugao Ararata,manalatoufuamaiaifuailetausagalonafa, [1320AM]manaialeoleoinaalatoufua,maaoinaile tausagaleailemasinalonafitu

2Onaiafaialeaoleuainamaiai,matuuitotonuosefagu, mateuaiseiaooiletausagaelima,[1321AM]seiaooile asomuamua,ilemasinafouolemasinamuamua

3‘Uaiafa‘amanatuinamalefiafialeasooleneitausamiga, ma‘uaiaosiaaisetaulagamūileAli‘i,olepovifafinee

tasi,malemamoepo‘aetasi,mamamoeefituetasile tausagalematutua,‘atoamaletama‘i‘oti,‘ina‘iafaiaaile togiolamoialava‘atoamaonaatali‘i

4‘Uaiasauniamuamualetama‘i‘oti,ma‘uatu‘usina vaegaolonatotoilugaoleaanoomanusailugaole fatafaitaulaganaiafaia;‘uaiatu‘ufo‘iga‘oumailugao lefatafaitaulaganaiafaiailetaulagamū,‘atoamalepovi po‘a,malemamoepo‘a,malemamoepo‘a,‘uaiatu‘u fo‘iaanoomanuumailugaolefatafaitaulaga

5‘Uaiatu‘uiaialatoutaulagauma‘uapalufa‘atasimale suāu‘u,‘onaiasausauleaoleuainaileafinaiamua‘ifaia ilugaolefatafaitaulaga,‘uaiatu‘ufo‘imeamanogiiluga olefatafaitaulagamafa‘aosoa‘eaisemanogileleietaliai lumaoleALI‘IlonaAtua

6Masafiafiaoiamainuileneiuaina,oiamalanafanau maleolioli.

7Uaooileafiafi,onaaluatuleaoiailonafaleʻie,uaonā, mauataotooiamamoe,onalēlavalavāleaoiaitotonuo lonafaleʻieaomoe.

8‘Uailoaatufo‘ieHamolonatamāoNoa‘ualēlavalavā, ‘onaaluatuleaoiamata‘uatuionausoeto‘aluaifafo 9OnatagoleaoSemuilonaofu,uatulai,oiamaIafeta;ua lafaaeeleofuiolauatau‘au,masavavaliitua,maufiufi ailemāsiasiololatamā;uafaasagafoiolauamataitua 10.‘UaalaNoailanamoe,‘uailoafo‘ieiameaumana faiaelonaatali‘iaupitoitiiti‘iāteia,‘onafetu‘uleaeia lonaatali‘i,‘uafa‘apeaatu,“EmalaiaKanana;efaioia mapologaionauso.”

11‘Uafa‘amanuiafo‘ieia‘iāSemu,‘uafa‘apeaatu,“‘Ia vi‘ialeALI‘IleAtuaoSemu;efaifo‘iKananamāna ‘au‘auna.”

12Efa‘alauteleinaeleAtuaiaIafeta;emaufo‘ileAtuai lefaleoSemu;efaifo‘iKananamāna‘au‘auna”

13UailoaeHamouafetuuelonatamālonaataliilaʻitiiti, maualēfiafiaoiailonafetuuinaolonaataliiOnateteʻa leaoiamalonatamā,oiamaonaataliifaatasimaia,o KusomaMisaraimamaFutumaKanana.

14‘Uaiafausiafo‘ise‘a‘aimoialavamafa‘aigoalona igoaileigoaolanaavāoNe‘elatama‘uk

15‘UailoaatueIafeta,‘onamatau‘aleaoiailonauso;‘ua iafaiafo‘ise‘a‘aimōna,‘uafa‘aigoafo‘ieiaileigoao lanaavāoAtatesa

16SanofoSemufaatasimalonatamāoNoa,masaia fausiaseaaielataaneilonatamāilemauga,masaia faaigoafoiileigoaolanaavāoSetekatelepapa

17Faautafoi,oneiaaietoluoloolatalataileMaugao Lupara;oSetekatelepaoloofeagaimalemaugailonaitui sasae;maNaelatama’ukileituisaute;o‘Adatan’esesile ituisisifo

18Oatali‘ineioSemu:oElama,maAsura,maAfasatanafanauleneiatali‘iileluatausagataluonamavaelelolo -maLuta,maArama.

19Oatali‘ioIafeta;oKomerimaMakokamaMataima Iavana,oTupalumaMesekomaTirasaOatali‘iiaoNoa 20Maileiupelilonaluasefuluvalu[1324-1372AM]na amataaieNoaonapoloaʻiatuiataliiolanafanauia saunigamapoloaiga,mafaamasinogaumanaiailoa,ma saiaapoapoaʻiatuilanafanauiatausialeamiotonu,maia ufiufilemāsiasiolatoutino,maiaviviiatuilolatou Foafoa,maiaavailetamāmaletinā,maiaalolofaio

latoutuaoi,maialeoleoolatouagagamailefaitaagamale leagamaamioletonuuma.

21Auāonaoneimeaetolunaoomaiaileloloile lalolagi,olonauiga,onaolefaitaagaleanafaitaagaai Leoleoefaasagailetulafonooalatousauniga,ma mulimuliatuiafafineotagata,mafaiavāilatoulavai fafineumanalatoufilifilia:malatoufaiaaileamatagaole leaga.

22Nafanauafo‘ieilatouatali‘ioNafiti,elētutusailatou uma,manalatou‘ainaletasimaleisi;nafasiotiafo‘ie tagatamaualulugaoNafili,manafasiotiafo‘ieNafilile Eljo,matagataoEljo,oletasitagatamaleisitagata

23Masafa‘atauatuetagatata‘ito‘atasioialavaefaile amioletonumafa‘amaligiinaleteleoletoto,ma‘uatumu ailelalolagiileamioletonu

24‘Uamavaeleamea,‘onalatouagasalaleaimanufe‘ai mamanufelelei,mameaumaefeoa‘imafeoa‘iile lalolagi;‘uatelefo‘iletotonafa‘amaligiinailelalolagi,o mafaufaugaumamamana‘ogaotagatasamafaufauile fa‘atauva‘amaleleagaitaimiuma

25‘Onafa‘aumatialeaeleALI‘Iomeaumamaile fogā‘ele‘ele;‘onaoleamioleagaoalatouamioga,ma‘ona oletotonalatoufa‘amaligiinailelotoole‘ele‘elenaia fa‘aumatiaaimeauma

26‘Onatotoeaileaoitatou,oa‘umaoutou,o‘uatali‘i, mailatouumanaulufafofa‘atasimaitatouileva‘a, fa‘autafo‘i,‘ua‘ouva‘aiatuia‘outougaluegaio‘uluma, toutelēsavavaliileamiotonu;auā‘uaamata‘ona‘outou savavaliilealaolemalaia,ma‘ua‘outoutete‘a‘eseletasi mailetasi,ma‘ua‘outoumatau‘aletasiiletasi,ma(olea ‘uao‘omaiai)‘ua‘outoulēfealofani,o‘uatali‘ie,ta‘itasi malonauso

27Auāuaouvaʻaiatu,mauaamataetemonialatou faʻasesēgafaasagaiāteoutoumaaoutoufanaumaolenei uaoufefeonaooutou,neʻiamavaeloʻuotioleaoutou faʻamaligiinaletotootagatailelalolagi,maolea faʻaumatiafoʻioutoumailefogaeleele.

28Auāolēefa‘amaligiinaletotooletagata,malēe‘aile totooso‘oseaanoomanu,oleafa‘aumatiaumailatou maile‘ele‘ele.

29Eleaisetasietotoee‘aitoto,poolēefa‘amaligiinale totootagatailelalolagi,Eleaifo‘isetasietotoemoiase fanaupoosegafaeolailaloolelagi;Auāolealatouōi Seoli,Maolealatouōifoilenofoagaolefa‘asalaga,Ma oleaave‘eseinailatouumailepouliuliolelolotoiseoti fa‘asauā.

30Auaneʻivaaiaiāteoutouletotoototouma;oasouma toutefasiaaimanufeʻaipoopovipoosoosemanu feleleiilugaoleeleele,maiaoutoufaiasegaluegalelei moooutouagagaealaileufiufiomeauafaamaligiinai lugaoleeleele

31Auane’ipeioutouolē‘aimaletoto,aia‘outou fa‘aeteete‘inane‘i‘aisetasiiletotoio‘outouluma;‘ia ufiufiletoto,auāolemealea‘uapoloa‘iinaaia‘ue molimauatu‘iāte‘outoumaa‘outoufānau,fa‘atasiaima tagatauma

32‘Auafo‘ine‘i‘outoutu‘uinaatuleagagae‘ainafa‘atasi maleaanoomanu,‘inane‘itauiatulo‘outoutoto,olo ‘outouolalea,mailimaoso‘osetagataefa‘amaligiinaile ‘ele‘ele.

33Auāelēmamālelalolagiiletotouafaamaligiinaiai; auā(naole)totoolēnafaamaligiinaefaamamāinaaile lalolagiionatupulagauma

34Olenei,la‘ufanaue,iaoutoufaalogomai:iaoutoufaia lefaamasinotonumaleamiotonuinaiamafaionaoutou totoinaileamiotonuilugaolefogaeleeleuma,maiasiitia looutoumamaluilumaolo‘uAtua,olēnalaveaiinaa‘u maivaiolelolo.

35Faautafoi,touteoatumafausiamooutoulavaaai,ma totōailaauumaolooilugaoleeleele,maisilaauumae fuamaiaifua

36Motausagaetoluelēaoinaaifuaomeaumaeʻaina;a oletausagalonafaetaʻuaoleapaiaonafua,etaliai lumaoleAtuaSilisiliEse,olēnafaialelagimalelalolagi mameaumaIalatouofoinaatuleteleoleuainamale suāuu(efaima)fuamuamuailugaolefatafaitaulagaale Alii,olēnatetaliaina,maomeaetotoeiaʻaieauaunaa lefaleoleAliiilumaolefatafaitaulagaolēnatetaliaina 37Aoletausagalonalimatoutefaiaailefaasaolotoga inaiaoutoufaasaolotoinaileamiotonumaletonu,ona outouamiotonuailea,maomeaumatoutetotoinaolea manuia.

38AuasafaapeaonapoloaiatuEnoka,letamāolooutou tamāiaMetusela,lonaatalii,maMetuselalonaataliio Lameko,masapoloaimaiLamekoiatea’umeaumana poloaiinaaioiaeonatamā

39Outeavatufo‘i‘iāte‘outoulepoloa‘iga,o‘uatali‘ie,e pei‘onapoloa‘iatuaiEnokailonaatali‘iileiupeli muamua:aosoifuapeaoia,olefituoonatupulaga,saia poloa‘iatumamolimauatuilonaatali‘imaatali‘iolona atali‘ise‘iao‘oileasonamaliuaioia.

MATAUPU8

1Ileiupelilonaluasefulumaleiva,ilevaiasomuamua, [1373AM]ileamatagaoleamea,nafaiavāaiAfasataise avā,olonaigoaoRasuʻeja,oleafafineoSusana,ole afafineoElama,manafanauaeiaseataliimoiaile tausagalonatoluilevaiasolenei,[1375AM]mana faaigoaeiaiateiaoKainama.

2Uatupuleatalii,mauaaʻoaʻoinaoiaelonatamāile tusitusi,onaaluleaoiaesailisemeaemafaionaiamaua aiseaaimoia.

3Onaiamaualeaosetusitusiganavaneinaetupulaga anamuailugaolepapa,masaiafaitauinameasaiaii luga,masaiatusiamaagasalaonaoleamea;auāolooiai leaʻoaʻogaaLeoleoetusaaimameasalatoumasaniai onamatauinafaailogaolelamalemasinamafetui faailogaumaolelagi

4Masaiatusiailalomaleaiseupunaiafaieuigaiai; auāsafefeoiaetautalaatuiaNoaeuigaiaine’iitaoiaia teiaonaoleamea.

5Oleiupelilonatolusefulu,[1429AM]ilevaiasolona lua,iletausagamuamuaolonauluaʻitausaga,naiafaiavā aiiseavā,olonaigoaoMeleka,oleafafineoMatai,ole ataliʻioIafeta,maolonafaotausaga[1432AM]na fanauaaieiaseataliʻi,mauafaaigoaiāteiaoSela;auāna iafaimai,‘Emonilavanaauinamaiaʻu’

6[Uafanaumaioiailetausagalonafa],onamatuaailea oSelamauafaiavā,olonaigoaoMuaka,oleafafineo Keseta,oleusoolonatamā,ileiupelilonatolusefuluma

letasi,ilevaiasolonalima,iletausagamuamua[1499 AM]oleatausaga.

7Onafanaualeaeiaseataliimoiailetausagalonalima [1503AM],uafaaigoafoieiaiateiaoEperu:uafaiavā foioia,oAsuratalonaigoa,oleafafineoNeperota,ile iupelilonatolusefulumalelua,ilevaiasolonafitu,ile tausagalonatolu[1564AM]

8Uaooileonooonatausaga[1567AM],onafanauaai leaeialanatamatane,uafaaigoaiateiaoPeleka;auāo onaponafanaumaiaioianaamataaionavaevaeinaele fanaugaaNoalelalolagiiailatoulava:olemealeana faaigoaaieialonaigoaoPeleka

9‘Onalatouvaevaeinafa‘alilolilolea‘iāteilatoulava,ma latouta‘uatuai‘iāNoa

10Uaooileamatagaoleiupelilonatolusefulumaletolu [1569AM]nalatouvaevaeinaailelalolagiinivaegase tolu,moSemumaHamomaIafeta,etusamaletofioi latoutaʻitoʻatasi,iletausagamuamuailevaiasomuamua, inauaiaisetasioimatounaauinaatu,faatasimailatou. 11Masaiavalaauatuionaatalii,masalatoufaalatalata atuiateia,oilatoumaalatoufanau,masaiavaevaeinale lalolagiinifasifanua,leaoleaaveeonaataliietoatolu moilatou,masalatoufaaloaloaatuolatoulima,ma aveeseletusitusigamailefatafataoNoa,lolatoutamā

12OnasauaileailetusitusigaoletofioSemule ogatotonuolelalolagileaetatauonaiaaveinaefaimatofi moialavamaonaataliimotupulagaolefaavavau,maile ogatotonuolemaugaoRafa,mailegutuolevaimaile vaitafeoTina,maolonavaegaealuatuisisifoile ogatotonuoleneivaitafe,maefaalauteleatuseiaooatui levaiovanuloloto,leaealuatuaileneivaitafemasasaa atuonavaiilesamioMeʻat,maoleneivaitafeetafeatui lesamiteleMaomeaumaolooagaiimatuoaIafetaia, maomeaumaolooagaiisauteoaSemuia.

13Maefa’aloaloaatuse’iao’oatuiKaraso:olo’oi totonuleaolefatafataolelaulaufaivaleaefa’asagaisaute

14Maefa’alauteleatulonavaegaitafatafaolesamitele, maefa’alauteleatuiselainasa’ose’iao’oatuisisifoole fagafaoleaefa’asagaatuisaute:auāuata’ualeneisamio lefagafaooleSamiAikupito.

15Maeliliumaiiineiagaiisauteagaiilegutuolesami teleilematafagao(ona)vai,maefa’alauteleatuisisifoi 'Afera,maefa’alauteleatuse’iao’oatuivaiolevaitafeo Kiona,maisauteovaioKiona,iauvaioleneivaitafe

16Maefa’alauteleatuisasa’e,se’iao’oatuileFa’ato’aga oEtena,isauteolemauga,[isaute]mamaisasa’eole laueleeleumaoEtenamasasa’eatoa,eliliuatuisasa’ema fa’aauauatuse’iao’oatuisasa’eolemaugaeigoaiaRafa, maealuifoileauvaiolevaitafeoTina

17‘Uatu‘uinaatuleneitofi‘iāSemumaonaatali‘iile vili,efaimoilatouefa‘avavauionatupulagaefa‘avavau

18‘UafiafiaNoa‘onaolevaegaleanasaumoSemuma onaatali‘i,ma‘uaiamanatuameaumanaiafetalaimaiai ilonagutuilevalo‘aga;auānaiafaimai:‘‘Iavi‘iale ALI‘IleAtuaoSemuma‘iaafioleALI‘Iilefaleo Semu’’

19MasaiailoaoleFaatoagaoEtenaolemeaesiliona paia,maleafioagaoleAlii,maleMaugaoSinaiole totonugalemuleaoletoafa,maleMaugaoSiona-ole totonugalemuleaolepitoituaolelalolagi:oneimeae tolunafoafoainaoninofoagapaiaefeagailetasimaleisi

20‘Uaiavivi‘iatufo‘iileAtuaoatua,olēnatu‘uina maileafiogaaleALI‘Iilonagutu,oleALI‘Ifo‘ie fa‘avavau

21Masaiailoauaoomaisevaegafaamanuiainamase faamanuiagaiaSemumaonaataliiitupulagaefaavavau olelaueleeleatoaoEtenamalelaueleeleatoaoleSami Ulaula,malelaueleeleatoaisasaemaInitia,maleSami Ulaulamaonamauga,malelaueleeleumaoVasana,male laueleeleumaoLepanonamamotuoKaftur,mamauga umaoSanirma'Amana,mamaugaoAsuraileituimatu, malelaueleeleumaoElama,Asura,maPapelu,ma SusanamaMa'edai,mamaugaumaoArarata,maleitulagi umaitalaatuolesami,leaolooitalaatuomaugao Asuraileituimatu,oselaueleelefaamanuiainamalautele, maomeaumaolooiaiematualeleilava

22MamoHamonasauailevaegalonalua,italaatuo KihonaagaiisauteileitutaumatauoleFaatoaga,mae faalauteleatuisautemaefaalauteleatuimaugaumaole afi,maefaalauteleatuisisifoilesamio'Atelmae faalauteleatuisisifoseiaooatuilesamioMa'uk-ole (sami)leaeifoiaimeaumaele'ifaaleagaina

23MaealuatuimatūituaoioKatiri,maealuatuile talafataiovaiolesamiivaiolesamiteleseiaooina latalataatuilevaitafeoKiona,maaluatuilevaitafeo KionaseiaooinaooatuileitutaumatauoleFaatoagao Etena

24MaolelaueleeleleanasaumoHamoolevaegaleana tatauonaianofoiaefaavavaumoialavamaonaataliiio latoutupulagaefaavavau

25MamoIafetanaaluatulevaegalonatoluitalaatuole vaitafeoTinaileituimatuoletafemaioonavai,mae faalauteleatuimatu-sasaʻeileitumaloatoaoKoku,male atunuuumaisasaʻe

26Maefa’alauteleatuimatūimatū,maefa’alauteleatui maugaoQeltimatū,maagaiatuilesamioMa’uk,mae aluatuisasa’eoGadireo’oatuileitulagiovaiolesami

27Maefa’alauteleatuse’iao’oatuisisifooFaramatoe fo’iatui‘Aferag,maefa’alauteleatuisasa’eivaiole samioMe’at

28Maefa’alauteleatuileitulagiolevaitafeoTinaileitu imatū-sasa’ese’iao’oinalatalataatuiletuaoioonavai agaiatuilemaugaoRafa,maeliliuatuimatū

29OlelaueleeleleanasaumoIafetamaonaataliiole vaegaolonatofileaetatauonafaimoialavamaonaatalii, moalatoutupulagaefaavavau;elimamotutetele,mase laueleeleteleileituimatu.

30Aeemalulu,maevevelalelaueleeleoHamo,aeelē vevelapemalūlūfoʻilelaueleeleoSemu,aeolemalūlū malevevelaefefiloi

MATAUPU9

1OnavaevaeinaleaeHamoionaatalii,maolevaega muamuanaaluatumoKusoisasaʻe,maleituisisifomo Misaraima,maleituisisifomoPuta,maleituisisifomo Kanana

2Onavaevaeinafo‘ileaeSemuionaatali‘i,maolevaega muamuanasaumoHamomaonaatali‘i,isasa‘eole vaitafeoTigrisse‘iao‘oatuisasa‘e,olenu‘uatoaoInitia, maleSamiUlaulailonatalafatai,mavaioTitana,ma maugaumaoMeperimaEla,malenu‘uumaoSusanama

meaumaolo‘oileituoFarnakeo‘oatuileSamiUlaula malevaitafeoTina.

3MamoAsurianasauaileVaegalonalua,olelaueleele umaoAsuriamaNinevamaSenaramaeooatuiletuaoio Initia,maealuaʻemafaataamiloilevaitafe.

4MamoAfasatanaaluatulevaegalonatolu,ole laueleeleumaoleitumalooKaletaiaisasaʻeoleEufirate, etuaoimaleSamiUlaula,mavaiumaoletoafaelataane ilefagaolesamiefaasagaiAikupito,olelaueleeleumao LepanonamaSaniramaAmanaeooatuiletuaoiole Eufirate

5MamoAramanaoomaiailevaegalonafa,ole laueleeleumaoMesopotamiailevaoleTaikerisemale EufirateileituimatuoKaletaiaeooatuiletuaoio maugaoAsuramalelaueleeleo'Arara

6MasaaluatumoLutalevaegalonalima,omaugao Asuriamameaumaefitoitonuiailatouseiaooatuile SamiTele,maseiaooatuisasaeolonausooAsuria

7Masavaevaeinafo‘ieIafetalelaueleeleolonatofiiona atali‘i

8MaolevaegamuamuanaaluatumoKomeriisasaʻe maileituimatūilevaitafeoTina;maileituimatūnaalu atuaimoMakokavaegaumaitotonuoleituimatūseʻia ooatuilesamioMeʻa

9MasasauMadaiefaimaonatofiefaimaonatofimai sisifooonausoetoaluaimotu,maitalafataiomotu

10MamoIavananatupugamaiailevaegalonafaomotu umamamotuoloʻoagaiatuiletuaoioLuta.

11MamoTupalusaaluaʻeailevaegalonalimaile ogatotonuolelaulaufaivaleaeagaiatuiletuaoiole vaegaoLutailelaulaufaivalonalua,ilevaegaitalaatuo lelaulaufaivalonaluailelaulaufaivalonatolu

12MamoMesekanasauailevaegalonaono,oleitulagi atoaitalaatuolegaganalonatoluseiaooinalatalataatui sasaeoKatir

13MamoTirasanasauailevaegalonafitu,omotutetele efaileogatotonuolesami,eooatuilevaegaoHamo [maomotuoKamaturinasauilevilimoataliioAfasatae faimaonatofi]

14MasafaapeaonavaevaeinaeataliioNoaiolatouatalii ilumaoNoalolatoutamā,masaianoatiailatouumaise tautoga,mafolafolaatusemalaiailugaoilatouumae sailiefaoalevaegaeleipa'ū(iateia)ilanatofi.

15‘Onalatoufaianelea,‘Iafa‘apealava;iafa‘apealava’ moilatoulavamaalatoufānauefa‘avavauiolatou tupulagase‘iao‘oileasoolefa‘amasinoga,leae fa‘amasinoinaaiilatoueleAli‘ileAtuailepelumaleafi onaoamiogaleagaumanalatoufaia,‘ualatou fa‘atumuinaailelalolagiilesolitulafonomaleleagamale faita‘agamaleagasala

MATAUPU10

1Mailevaiasolonatoluoleneiiupeli,naamataaie temonileagaonataitaiseseinalefanauaataliioNoa,ma faasesēinamafaaumatiailatou

2OnaomaileaoataliioNoaiaNoalolatoutamā,ma latoutaʻuatuiateiaeuigaitemoninataitaiseseinama faatauasoinamafasiotiaataliioonaatalii

3‘OnatataloleaoiailumaoleAli‘ilonaAtua,‘ua fa‘apeaatu:‘LeAtuaeoagagaotagatauma,olēnae

alofamutimutivalemai‘iātea‘uMa‘uaefa‘aolainaa‘u mao‘uatali‘imailevaiolelolo,ma‘uaelēfa‘aumatia a‘uepei‘onaefaiaiatali‘iolemalaia;auā‘uatelelou alofatunoa‘iātea‘u,ma‘uatelefo‘iloualofa mutimutivaleilo‘uagaga;‘Iasi‘itialoualofatunoailuga oa‘uatali‘i,‘auafo‘ine‘ipuleagagaleaga‘iāteilatou ‘Inane‘ilatoufa‘aumatiailatoumailelalolagi

4Aiaefaamanuiamaiiateaʻumaoʻuatalii,inaiamatou faatoateleinamauluolamafaatumuinalelalolagi

5Uaesilafiafo‘ileaualanafaiaaieAuLeoleo,otamāo neiagaga,io‘uaso:aoneiagagaolo‘oola,iaelokai latoumataofimauilenofoagaolefa‘asalaga,ma‘aua ne‘iefa‘aumatiaatali‘iolau‘au‘auna,lo‘uAtua;auāoi latouiaeleaga,ma‘uafaia‘ina‘iafa‘aumatia

6‘Auafo‘ine‘ilatoupuleiagagaoēola;auānaoOelava etemafaia‘onapule‘iāteilatou.‘Auafo‘ine‘ilatoupule iatali‘ioēamiotonueamatamaineieo‘oilefa‘avavau”

7UapoloaʻimaifoʻileAliʻilotatouAtuaiāitatoue fusifusiameauma.

8Onasauleaoleali‘isilioagaga,oMastêmâ,mafa‘apea mai:‘LeAli‘ie,leFoafoa,iaetu‘umainisioilatoue nonofoio‘uluma,maialatoufa‘alogoilo‘uleo,mafaia meaumaoutefaiatuai‘iāteilatou;auāafaielētu‘uina mainisioilatou‘iātea‘u,olealēmafai‘ona‘ou fa‘atinoinalemanaolo‘ulotoilefānauatagata;auāonei meaefa‘aleagainamafa‘asesēinaaiilumaola‘u fa‘amasinoga,auāematuāteleleamioleagaolefānaua tagata.’

9‘Uafetalaiatuoia:‘Iatu‘upealetasivaesefuluoilatou ionaluma,a‘iatu‘uifovaegaeivailenofoagaole fa‘asalaga.’

10MasapoloaimaioIaisetasioitatouetatauonatatou aʻoaʻoiaNoaalatouvailaʻauuma;auāsaIasilafialatoute lēsavavalimalesaʻo,petauivimaleamiotonu.

11MasamatoufaiaetusaaimaAnaafiogauma:oe amioleagaleagaumasamatoufusifusiailenofoagaole faasalagamasamatoutuualetasivaesefuluoilatouinaia mafaionalatoupuleilumaoSataniilelalolagi

12MasamatoufaamatalaatuiaNoavailaauumamoo latoumaʻi,faatasiaimaalatoufaatosinaga,pefaapefea onaiafaamaloloinailatouilaauafuoleeleele

13MasatusiaeNoameaumaisetusiepeionamatou faatonuinaoiaeuigaiituaigavailaauuma.Oleanataofia aiagagaleagamaile(faamanu’alia)oataliioNoa

14‘Uaiaavatumeaumanaiatusia‘iāSemu,lonaatali‘i ulumatua;auānasililonaalofa‘iāteiailoonaatali‘iuma.

15UataotoNoafaatasimaonatamā,onatanumialeaoiai leMaugaoLuparailenuuoArarata.

16Eivaselaumalelimasefulutausaganaiafa'amae'ainai lonaolaga,sefuluivaiupelimavaiasoeluamatausagae lima[1659AM]

17Mailonasoifuagailelalolagi,nasiliatuoiailole fanaugaatagatavaganaaiEnokaonaoleamiotonu,leana atoatoaaioiaAuānatofialetofigaoEnokaefaima molimauitupulagaolelalolagi,inaiamafaionaiatoe faamatalaatugaluegaumaatupulagaitupulaga,seiaooi leasoolefaamasinoga.

18Ileiupelilonatolusefulumaletolu,iletausaga muamuailevaiasolonalua,nafaiavāaiPelekaiseavā,o lonaigoaoLomnaleafafineoSinaara,manafanauaeia seataliimoiailetausagalonafaoleneivaiaso,ma

faaigoaiateiaoReu;auānaiafaimai:‘Faauta,ualeagale fanaugaatagataonaolemanatuleagaolefausiaoseaai maseolomoilatoulavailenuuoSinaara’

19Auānalatouōesemailenu‘uoArarataisasa‘ei Senara;auāoonaasonalatoufausiaaile‘a‘aimale‘olo, ‘uafa‘apeaane,‘Ōmaiia,‘inātatouōa‘eaiilelagi’ 20Masaamataonalatoufaufale,mailevaiasolonafasa latoufaiapilikiileafi,masaaveapilikimamaa,maole omeasalatousimafaatasiaioleʻapamemealeanasau mailesami,mamaipunavaiolevaiilenuuoSenara

21Onalatoufausialea:efasefulumaletolutausaga [1645-1688AM]nalatoufausiaai;olonalautelee203 piliki,maolemaualuga(olepiliki)oletasivaetoluleao letasi;olonamaualugae5433kupitamapamaelua,ma (olelauteleoletasipuipui)esefulutoluseti(maleisi tolusefuluseti).

22‘Uafetalaimaifo‘ileALI‘IlotatouAtua‘iāteitatou: Faauta,olenu‘uetasiilatou,ma‘uaamata‘onalatoufaia leneimea,oleala,eleaisemeaetaofiamai‘iāteilatou. ‘Inātatouōifoia,‘inātatoufa‘afenumia‘ialatougagana, ‘ina‘ialēmalamalamaletasiilegaganaaletasi,‘ina‘ia fa‘ata‘ape‘apeinailatoui‘a‘aimanu‘u,‘onalētoetumau leaoletasi‘upu‘iāteilatouse‘iao‘oileasoole fa‘amasinoga’

23MasaafioifoleAlii,masamatouoifofaatasimaiae vaaiileaaimaleololeanafausiaelefanaugaatagata

24‘Onafa‘afenumia‘ileaeialalatougagana,‘ualētoe malamalamaaiilatouiletautalaaletasi,‘onalatoutu‘ua leaolefausiainaole‘a‘aimale‘olo

25OlemealeauataʻuaailelaueleeleumaoSenarao Papelu,auānafaafenuminumiaʻiaieIeovagaganaumaa lefanaugaatagata,manafaataapeapeinaaiilatoumaiiinā iolatouaai,etaʻitasimalanagaganamalonanuu

26OnaauinamaileaeleAliiolematagimalosiileolo manaialafotuinaileeleele;faautafoi,olooilevao AsuriamaPapeloniailenuuoSenara,maualatoufaaigoa aioleolooLuelue.

27Ilevaiasolonafaoletausagamuamua[1688AM]ile amatagaoleaileiupelilonatolusefulumalefa,na faataapeapeinaaiilatoumailenuuoSenara.

28MasaoatuHamomaonaataliiilelaueleeleleanaia nofoia,leanaiamauaefaimaonavaegailelaueleelei saute.

29UavaaiatuKananailelaueleeleoLepanonaeooatui levaitafeoAikupito,uamatuāleleilava,maualealuatuo iailelaueleeleolonatofiisisifo(olonauiga)olesami, mauanofooiailelaueleeleoLepanona,isasaʻemasisifo mailetuaoioIoritanamaletuaoiolesami.

30‘OnafaiatuleaoHamolonatamā,maKusoma Misaraimaonauso‘iāteia:“‘Uaenofoisenu‘uelēosau, ele‘ipa‘ūmai‘iāimatouilevili;‘aualefaia;auāafaiete faia,ooemaouatali‘ioleapa‘ūilenu‘umafa‘amalaiai lefouvalega;auāolefouvalega‘uaenofoai,ole fouvalegafo‘ioleapa‘ūaiaufānau,maoleafa‘aumatia oeefa‘avavau”

31AualenonofoilefaleoSemu;auānaooatuleameaia Semumaonaataliiilalatoutofi.

32Uamalaiaoe,maoleasiliatuloumalaianailoatalii umaoNoa,ilemalaianatatounoatiaaiitatoulavaise tautogailumaolefaamasinopaia,malumaoNoalotatou tamā

33Aualefaalogooiaiateilatou,auanofopeaoiama onaataliiilenuuoLepanonaeamatamaiiHamataeoo atuilealaiAikupito,oiamaonaataliieoomaiileaso nei.

34Olemealeauata‘uaailealaueleeleoKanana.

35OnaōatuleaoIafetamaonaataliʻiilesamimanonofo ilelaueleeleololatouvaega,manavaʻaiaeMadaile laueleeleolesamimaeleʻifiafiaiaioia,manaiaʻaiʻoi atuise(vaega)maiiaHamomaAsuramaAfasata,le tuaganeolanaavā,masanofooiailelaueleeleoMetai,e lataaneiletuaganeolanaavāeoʻomaiileasonei

36Onafaaigoaleaeialonanofoaga,malenofoagaoona atalii,oMetai,etusaaimaleigoaololatoutamāoMatai.

MATAUPU11

1Ileiupelilonatolusefulumalelima,ilevaiasolonatolu, iletausagamuamua[1681AM],nafaiavāaiReu,olona igoao'Ôrâ,oleafafineo'Ûr,oleataliioKeseta,mana fanauaeiaseataliimoia,mafaaigoaiateiaoSerôh,ile tausagalonafituoleneivaiasoileneiiupeli[1687AM]

2OnaamataleaonatauletasimaleisiataliioNoa,ma avefaapagotamafasiotiletasiileisi,mafaamaligiinale totootagatailelalolagi,ma'ailetoto,mafausianiaai malolosi,mapā,maolo,matagatataitoatasi(amata)ona siitiailatoulavailugaaʻeoleatunuu,mafaavaeinale amatagaomalo,maoatuetautagataefaasagaitagata, maatunuuefaasagaiatunuu,maaaiefaasagaiaai,ma tagatauma(amata)onafaialeleaga,mamauaauupega,ma aoaoolatouataliiitaua,maamataonalatoufaoaaai,ma faatauatupologatanemafafine.

3Onafausialeae‘Ur,leataliioKeseta,leaaio‘Arai Kaletaia,mafaaigoailonalavaigoamaleigoaolona tamā.Onalatoufaialeamoilatoulavaotupuau‘amea,ma latouifota‘itasiiletupuau‘amea,oletupuau‘ameana latoufaiamoilatoulava,mauaamataonalatoufaiatupua uatāmamealeaga,mauafesoasoaniagagaleagama fa‘asesēinailatouefaialesolitulafonomalelēmamā 4OnafaamalosileaolealiisilioMastêmâefaineimea uma,manaiaauinaatuisiagaga,oēnatuuinailaloolana pule,efaimeaseseumamaagasala,masolitulafonouma, efaaleagainamafaaumatia,mafaamaligiinaletotoile lalolagi.

5OlemealeanaiafaaigoaaiiaSerôh,oSerug,auāo tagataumalavanaliliuatuefaiagasalamasolitulafono eseese.

6‘Uatupua‘eoia,ma‘uanofoiUrooKaletaia,elata aneiletamāoletināolanaavā,masaifooiaitupua,ma safaiavāoiaileiupelilonatolusefulumaleono,ile vaiasolonalima,iletausagamuamuaoleatausaga,[1744 AM]maolonaigoaoMeleka,oleafafineoKapera,ole afafineoleusoolonatamā.

7‘Onafānaualeaeia‘iāteiaoNakori,iletausaga muamuaoleneivaiaso;‘uatupua‘eoiamanofoiUroo Kaletaia,ma‘uaa‘oa‘oinaoiaelonatamāisu‘esu‘egaa Kaletaiailevavalomalefa‘ailoga,etusaaimafa‘ailogao lelagi.

8Maileiupelilonatolusefulumalefituilevaiasolona ono,iletausagamuamuaoleamea,[1800AM]naia faiavāaiiseava,olonaigoao'Ijaska,oleafafineo NestagoKaletaia

9OnafanaualeaeiaoTaraiateiailetausagalonafituo leneivaiaso.[1806AM]

10OnaauinaatuleaelealiioMastêmāniorevamani manufeleleieʻainalefatunalūlūinailelaueleele,inaia faaleagainaailelaueleele,mafaoaaigaluegaatagata.Ao leimafaionalatousuatialefatu,uaseleseleinaeorevamai lefogaeleele

11OlemealeanaiafaaigoaaioiaoTaraauāna faatamaiailatoueorevamamanufeleleima‘ainaalatou fatu

12Onaamataleaonalēfuaotausagaonaomanufelelei, maualatouʻainafuaumaolaaumailaau;naole taumafaigatelelavanamafaiaionalatoufaasaoinasina vaegaofuaumaolelaueleeleiolatouaso

13Maileneiiupelilonatolusefulumaleiva,ilevaiaso lonaluailetausagamuamua,[1870AM]nafaiavāaiTara, olonaigoao'Etena,oleafafineo'Aperamo,oleafafineo letuafafineolonatamāMailetausagalonafituolenei vaiaso[1876AM]nafanauaaieiaseataliimoia,ma faaigoaiateiaoAperamo,ileigoaoletamāolonatinā; 14auānamaliuoiaaoleʻifanaulonaafafineisetama tane.

15Onaamataleaonamalamalamaletamaimeaseseale lalolaginaseseumailemulimuliatuitupuauatamale mulimuliatuimealeaga,manaaʻoaʻoinaoiaelonatamā iletusitusi,maualuavaiasoolonamatua,[1890AM]ma naiavavaeeseoialavamailonatamā,inaialētapuaʻi faatasioiaitupua.

16MasaamataonatatalooiaileFoafoaomeaumainaia mafaionaIalaveaioiamaimeasesealefanaugaatagata, maiaauane’ipa’ūlonavaegaimeaseseetusamale eleeleamaleamioleaga

17Uaoomailetaimielūlūaifatuilelaueleele,onalatou ōatufaatasileaepuipuialatoufatumaioreva,mauaōatu Aperamofaatasimailatounaō,maoletamaitiitie sefulufatausaga

18Onaoomaileaoleaooorevae‘ailesaito,onatamo‘e atuleaoAperamoefaafetaiaiiateilatouaoleinonofoi latouileeleele,uaalagaatufoiiateilatouaoleinonofoi latouileeleelee‘ailesaito,uafaapeaatu,Auatouteoifo; aiaoutoutoefoiilemeanaoutouomaiaiOnalatoutoe foiatuailea

19Onaiafaaliliueseleaoaooorevailealavaasoe fitugafulu,maeleaisetasioorevaumananofoaiiina

20Uailoaatuoiaeilatouumasaiaimaiailenuuuma, onalatoualagalea,onaliliuatuaileaoorevauma;ona viiaaileaolonaigoailenuuumaoKaletaia

21Onaōmaileaiāteiailetausaganeioilatouumana mananaʻoelūlūsaito,masaōfaatasioiamailatouseʻia ooinamutaletaimielūlūaisaito:onalatoulūlūinaleao latoufanua,maoletausagalenānalatouaumaiaaisaitoe lavailefalemaʻaimauamaoona.

22Mailetausagamuamuaolevaiasolonalima[1891 AM]naaʻoaʻoinaaieAperamoilatounafaiamea faigaluegamopovi,otufugailaau,manalatoufaiaseipu ilugaaʻeoleeleele,efaasagailefaavaaolepalau,inaia tuuailefatuiluga,mapaʻuʻūifoailefatumaiilugaole vaegaolepalau,manatiaileeleele,maualatouletoe fefefeioreva

23Maileneiaualanalatoufaiaai(ipu)ilugaa’eole eleeleilugaolaupapaumaopalau,masalatoulūlūinama

galueaiinalelaueleeleatoa,epeionapoloaiinaaiilatoue Aperamo,masalatouletoefefefeimanufelelei.

MATAUPU12

1Uaooilevaiasoeono,olonafitutausaga,[1904AM] onafaiatuleaoAperamoilonatamāoTara,uafaapeaatu, Tamae!

2‘Onafaiatuleaoia,“Oa‘ulenei,lo‘uatali‘ie”‘Onafai atuleaoia, ‘Oleāsefesoasoanimaseaogāuamatoumauamaina tupuaoloʻoeifoiai, Maeteifoiaiionaluma?

3Auāeleaiseagagaitotonuiāilatou, Auāofa'ata'ita'igavaleaia,maosemeaefa'asesēaile loto.

Aualeifoiailatou: 4IaeifoileAtuaolelagi, Oaiefa'atotōifoletimumalesauilelalolagi Mafaiameaumailelalolagi, MauaiafaiameaumalavaiLanaafioga, MaomeaolaumaesaumaiOnaluma.

5Aiseātoutetapuaʻiaiimeaeleaiseagagaitotonuiāi latou?

Auāogaluegaiaalima(otagata), Maiaoutouamoinaiooutoutauʻau, Eleaifo‘isaufesoasoanimai‘iāteilatou, Aosemeaematuāmāsiasiaiilatouefaia, Maosefa'asesēinaolotoiēetapua'iiai: 'Aualeifoiai'

6Onafaiatuleaolonatamāiateia,Uaouiloafoi,lo’u ataliie,aeoleasemeaoutefaiailenuuualatou faamalosiaa’ueauaunaatuiateilatou?

7Afaifo‘i‘outeta‘uatu‘iāteilatoulemeamoni,latoute fasiotiaa‘u;auā‘uapipi‘iatuolatouagaga‘iāteilatoue ifoatu‘iāteilatoumafa‘aaloalo‘iāteilatou

8‘Iaefa‘alologo,lo‘uatali‘ie,ne‘ilatoufasiotiaoe.’‘Ua iatautalaatuinei‘upuionausoeto‘alua,‘onalaitaailea ‘iāteia,a‘uafa‘alologopeaoia

9Oleiupelilonafagafulu,olevaiasolonalua,olonafitu tausaga,[1925AM]nafaiavāaiAperamo,oSarailona igoa,oleafafineolonatamā,mauafaioiamaanaavā

10OnafaiavāleaolonausooHaranailetausagalona toluolevaiasolonatolu,[1928AM]mafanauaeiase ataliimoiailetausagalonafituolevaiasolenei,[1932 AM]mafaaigoaiateiaoLota.

11OnafaiavāleaoNakori,lonauso

12IletausagaeonosefuluolesoifuagaoAperamo,olona uiga,ilevaiasolonafa,ilonatausagalonafa,[1936AM] naalaAperamoilepo,masusunuinalefaleotupua,ma susunuinameaumasaitotonuolefaleeleaisetasinate iloaina.

13Onalatoutulaʻileailepōmasailielaveaiolatouatua maileafi

14OnafaanatinatileaoHaranaelaveaiilatou,aenamule afiiateia,manamuaioiaileafi,manamaliuoiaiUro oKaletaiailumaoTaralonatamā,manalatoutanuoiai UrooKaletaia

15OnaalueseleaoTeramaiUrooKaletaia,oiamaona atalii,eōatuilelaueleeleoLepanonamalelaueleeleo Kanana,masanofooiailelaueleeleoHarana,masanofo

AperamomaTeralonatamāiHaranaivaiasoeluao tausaga.

16Ilevaiasolonaono,iletausagalonalima,[1951AM] sanofoAperamoilepoatoailemasinafouolemasina lonafituematamataifetumaileafiafiseiaooiletaeao, inaiailoaaipoolealeuigaoletausagaetusaaima timuga,masanaoiaaonofomamatamata

17Onatupuleaoseupuilonaloto,uafaapeaatu,O faailogaumaofetu,mafaailogaolemasinamalela,oloo ileaaooleAliiAiseaeauaousuesueinaai?

18AfaiefinagaloiaioIa,efaatotōifoeIaletimuile taeaomaleafiafi;

Afaifo‘iefinagaloiaioIa,etaofiaeIa, Olooilonaaaomeaumalava

19Onatataloleaoiaileapōmafaapeaatu, ‘Lo‘uAtuae,leAtuaSilisiliEse,naoOelavalo‘uAtua, UaoufilifiliaOemaLaupule Naefoafoainameaumalava, Mameaumalavaolegaluegaaouaao.

20Lavea‘ia‘umailimaoagagaleagaoēpulei mafaufaugaolotootagata, 'Auafo'ine'ilatouta'ita'i'esea'umai'iāteOe,lo'uAtua. Maiaefaatumauinaaʻumalaʻufanauefaavavau 'Inaiatatoulēseesemaineimaefa'avavau'

21.‘Onafaiatuleaoia,“‘Outetoefo‘iatu‘eaiUroi Kaletaiaoēolo‘osā‘ilimai‘iātea‘u,‘ina‘ia‘outoefo‘i atu‘iāteilatou,petatau‘ea‘ona‘ounofo‘i‘ineiilemea nei?‘Iaefa‘amanuiainalealasa‘oioulumailimaolau ‘au‘auna‘ina‘iafa‘ataunu‘uinaeia,‘ina‘ia‘oulēsavalii lepepeloolo‘uloto,lo‘uAtuae”

22‘Uaumalanatautalamalanatatalo,‘ona‘auinamailea oleafiogaaleAli‘i‘iāteiaeala‘iātea‘u,‘uafa‘apeamai: ‘‘Ināalu‘eseiaoemailounu‘u,malou‘āigamale‘āigao loutamā,ilenu‘u‘outefa‘aaliatu‘iāteoe,‘outefaiafo‘i oemanu‘utelemaleto‘atele’

23Outefaʻamanuiaatufoʻiiāteoe

Outefaamamaluinafoʻilousuafa, Maemanuiaoeilelalolagi, Maooeemanuiaaiaigaumaolelalolagi, Outefaʻamanuiaatufoʻiiāilatouoēfaʻamanuiaiāteoe, Maiaefetuuiēfetuuiateoe

24Efaia‘umaAtua‘iāteoemalouatali‘i,maleatali‘io louatali‘i,‘atoamaaufānauuma;‘auaetefefe;auāoa‘u olouAtuaeamatamaineilavaeo‘oatuitupulagaumao lelalolagi”

25‘OnafetalaimaileaoleAli‘ileAtua:‘Tatalalonagutu maonataliga,‘ina‘iafa‘alogomatautalaoiailonagutu,i legagana‘uafa‘aaliamai’;auā‘uamutamaigutuole fānauumaatagatatalumaileasonafa‘aumatiaai (Papelonia)

26Onaoutatalainaleaolonagutu,maonataligamaona laugutu,maamataonaoutautalaatuiateiailegagana Eperuilegaganaalefoafoaga

27Masaiaaveinatusiaonatamā,masatusianeimeaile gaganaEperu,masaiatusia,masaamataloaonaia suʻesuʻeina,masaoufaailoaatuiateiameanatelemafai onamalamalamaiai,masaiasuʻesuʻeinailatouimasina eonootimuga

28Uaooiletausagalonafituolevaiasolonaono[1953 AM]uatautalaatuoiailonatamāmataʻuatuiāteia,ole

atuuaeiaHaranaealuilenuuoKananaevaaiiaimatoe foʻimaiiāteia.

29‘OnafaimaileaoTaralonatamā‘iāteia,“‘Ināaluia oemalemanuia;” Iafaasa'oeleAtuaefa'avavaulouala.

IafaatasileAliimaoe,maiapuipuiaoemaimealeaga uma,

Mafoaʻiatuiāteoelealofatunoa,lealofamutimutivale maleagaleleiilumaoēvaʻaiiāteoe, Maialeaisetasiolefanaugaatagataeiailemanailuga iateoeefaatigaiateoe; Aluiamalefilemu

30Afaifo‘ieteva‘aiatuisenu‘uematagofieioulumae tenofoai,‘iaetula‘ima‘avea‘u‘iāteoe,‘iae‘avefo‘i Lotaleatali‘ioHaranalouusoefaimaouatali‘i;‘ia‘iāte oeleALI‘I.

31‘IatatouōmaNakorilouusose‘iaetoefo‘imaimale manuia;‘onatāōfa‘atasileamaoe”

MATAUPU13

1OnamalagaleaoAperamomaiHarana,masaiaave Sarai,lanaavā,maLota,leataliiolonausooHarana,ile laueleeleoKanana,masaiaaluatuiAsuria,maagaatui Sekema,masanofolatalataiselaaualunamaualuga.

2Uaiavaaiatu,faautafoʻi,uamatuāmatagofielavale laueleele,mailealaeuiatuaiiAmatoeooatuilelaau teleuamatuāmaualuga.

3‘Uafetalaimaifo‘ileALI‘I‘iāteia,“‘Outefoa‘iinaatu leneinu‘u‘iāteoemalaufānau”

4Onaiafausialeaosefatafaitaulagaiinā,mafaiaile taulagamūiāIeova,olēnafaaalimaiiāteia

5OnaaluatuleaoiamaileameailemaugaoPetelii sisifo,maAiisasae;uafaatuinaailonafaleie.

6Onavaaiatuleaoia,faauta,olelaueleeleematuā lautelemalelei,uaolaaimeaumaovine,omati,o rimoni,oaluna,olaauetotō,olaauetotō,olaauolive,o arasi,operosi,olaauolemate,malaauumaolefanua, masaiailevaiimauga

7MasaiafaafetaiatuileAliiolēnataitaiinaoiamaiUro iKaletaia,maaumaiaoiaileneinuu

8Uaooiletausagamuamua,ilevaiasolonafitu,ile masinafouolemasinamuamua,1954AM]naiafausiaai sefatafaitaulagailugaoleneimauga,mavalaauatuile suafaoleAlii:'Ooe,leAtuaefaavavau,olo’uAtualava oe.'

9‘Uaiaofoinaatufo‘iletaulagamūileALI‘Iilugaole fatafaitaulaga,‘ina‘iafa‘atasioiamaia,‘ina‘ialētu‘uao iaiasoumaolonaola

10Onaalueseleaoiamaiiināmaagaʻiatuileituisaute, mauaooatuiHeperonamauafausiaHeperonailealava aso,mauanofoaioiaiināmoleluatausaga,onaaluatu leaoia(maiiinā)ilenuʻuoleituisaute,iPaalota,maua iaiseogeilenuʻu

11OnaaluatuleaoAperamoiAikupitoiletausagalona toluolevaiaso,masanofoaioiaiAikupitomolelima tausagaaoleiaveesealanaavamaiiateia.

12OonapoianafausiaaiTanaiiAikupitoefitutausaga taluonamavaeHeperona

13UaooinauapuʻeeFaraoiaSarai,leavāaAperamo, onataialeaeIeovaFaraomalonaaigaimalateteleonao Sarai,leavāaAperamo

14.SamatuāmamalulavaAperamoianamamoe,mapovi, maasini,masolofanua,makamela,maauaunatane,ma auaunafafine,atoamaariomaauroematuātelelavaO Lotafo‘ileatali‘iolonauso,samau‘oaoia

15OnatoefaafoiatuleaeFaraoiaSarai,leavāaAperamo, mauaauinaatuoiaeiamailenuuoAikupito,mauaalu atuoiailemeanaiafaatuinaailonafaleieileamataga,i lemeaoiailefatafaitaulaga,oAiisasae,maPetelii sisifo,mauaiaviviiatuileAliilonaAtuaolenatoe aumaiaoiailefilemu.

16Onaooleaileiupelilonafasefulumaletasiiletausaga lonatoluolevaiasomuamua,[1963AM]natoefoimaiai oiaileneinofoagamaofoinaatuaisetaulagamu,ma valaauatuilesuafaoleAlii,mafaapeaatu:‘Ooe,leAtua silisiliese,olo’uAtualavaoeefaavavaufaavavaulava’

17Oletausagalonafaoleneivaiaso[1964AM]nate’a eseaiLotamaiiateia,auanofoLotaiSotoma,maua matuāagasalatagataoSotoma

18Uatigālonalotoonauateteʻaleataliiolonausomaia, auāeleaisanafanau

19OletausagalavaleanaavefaapagotaaiLota,ona fetalaimaileaoleALI‘I‘iāAperamo,‘ina‘uamavae‘ona te‘a‘eseoLotamaia,iletausagafaoleneivaiasosa:‘Inā tepaa‘eiaoumatailemea‘etenofoai,ileitūimatūma leitūisaute,isisifomaleitūisasa‘e.

20Auāolelaueleeleumaetevaaiatuiaiouteavatuamo oemalaufanauefaavavau,outefaiafoilaufanauepeio leoneoneolesami;euilavainamafaiesetagataona faitaulialeefuefuoleeleele,aeelemafaitaulialaufanau

21‘Inātula‘iia,‘ināsavaliilonaumimalonalautele,ma va‘aiimeauma;auā‘outefoa‘iinaatuilaufānau.’‘Ona aluatuaileaoAperamoiHeperona,manofoai

22OletausagalavaleanaōmaiaiKitalaomaletupuo Elama,maAmarafeloletupuoSenara,maAriokaletupu oSelasara,maTerkalaletupuonu‘u,malatoufasiotiile tupuoKomoro;‘onasolaleaoletupuoSotoma,ma‘ua pa‘u‘ūimanu‘aleto‘ateleilevanuoSitima,elataaneile SamiMasima

23UalatoufaoafaamalosiSotomamaAtamumaSepoima, ualatoufaoafaamalosifoʻiLotaleataliioleusoo Aperamo,atoamaanameauma,onalatouoatuleaiTanu

24Uasaufo‘isetasinasolamata‘uatu‘iāAperamo‘ua ‘aveafa‘atagataotau‘aleatali‘iolonausoma‘ua fa‘aauupegainaeiaana‘au‘aunaole‘āiga

25...moAperamo,malanafanau,oletasivaesefuluo ulua’ifuaileAlii,mauafaauuinaeleAliiefaima saunigaefaavavauinaialatouavatuifaitaulagaoe auaunaiOnaluma,inaialatouumiaefaavavau

26Eleaisetapula‘aoasoileneitulafono;auā‘ua fa‘atonuinaeiamotupulagaefa‘avavau‘ina‘ialatou avatuileAli‘ilesefulua‘iomeauma,olefatumaleuaina malesuāu‘umapovimamamoe

27ManaIaavatuiAnafaitaulagae‘a‘aimainumale fiafiaiOnaluma.

28‘OnasauleaoletupuoSotoma‘iāteia,‘uaifo‘iāte ia,‘uafa‘apeaatu,“LeAli‘ie,Aperamoe,‘iaefoa‘imai ‘iāteimatouagaga‘uaelavea‘iina,a‘iafaimāulevete.”

29‘OnataliatuleaoAperamo‘iāteia,“‘Outesi‘io‘u limaileAtuaSilisili‘ese,eo‘olavaisefilopo‘osenonoa seevae,‘outelē‘avelavasemeaaaumea,ne‘iefa‘apea ane,‘‘Ua‘oufa‘amauoa‘iāAperamo;’taulavaomea‘ua ‘a‘aietaulele‘a,malevaegaotagatanaōfa‘atasimaa‘u, oAnera,maEsekolo,maMamere‘Ia‘aveeilatouneia latouvaega’

MATAUPU14

1‘Uamavaeiamea,oletausagafaoleneivaiaso,ole masinafouolemasinalonatolu,‘onao‘omaiaileaole afiogaaleALI‘I‘iāAperamoilemiti,‘uafa‘apeamai, “Aperamoe,‘aua‘etefefe;oa‘uoloupuipui,olautaui fo‘iematuātelelava”

2‘Onafaiatuleaoia,“LeAli‘ie,leAli‘ie,seasemeae tefoa‘imai‘iātea‘u,auā‘outealu‘esemaleleaiosa‘u fānau,oleatali‘ifo‘ioMeseka,oleatali‘iola‘u‘au‘auna fafine,oElisaraleaoTamaseko?Efaioiamao‘usuli,a ‘etele‘ifoa‘iinamai‘iātea‘usefānau”

3‘Uafaiatufo‘ioia‘iāteia,“Elēfaileatagatamousuli, aolēefānaumaieoelava,efaioiamaousuli.”

4‘Ona‘aumaialeaoiaeiaifafo,mafa‘apeaatu‘iāteia, “‘Iaeva‘aia‘eilelagimaefaitauliafetupe‘āfaiete mafaia‘onafaitaulia.”

5‘Onatepaa‘eleaoiailelagi,‘uailoaatufo‘ifetu,‘ua fetalaiatufo‘ioia‘iāteia,“Efa‘apealavalaufānau” 6UafaatuatuafoʻioiaileAlii,onataʻuaaileaoiaole amiotonu

7‘Uafetalaimaifo‘ioia‘iāteia,“Oa‘uoleALI‘I,olē na‘aumaiaoemaiUroiKaletaia,‘ina‘ia‘oufoa‘iinaatu ‘iāteoelenu‘uosaKananāefaimouefa‘avavau;efai fo‘ia‘umaAtua‘iāteoemaaufānaupeamavaeatuoe” 8.‘Uafa‘apeaatuoia,“LeAli‘ie,leAli‘ie,seasemea ‘outeiloaaiefaimo‘utofi?”

9‘Onafetalaimaileaoia‘iāteia,“‘Aumaiia‘iātea‘use povifafineetolutausaga,mase‘otietolutausaga,mase mamoeetolutausaga,masemanutagi,maselupe”

10Onaiaaveleaoneimeaumaileogatotonuolemasina manofoaiilelaauteleoMamere,leaelataanei Heperona

11Onaiafausialeaosefatafaitaulagaileamea,ma ositaulagainaiameauma;uaiasasaafoiolatoutotoiluga olefatafaitaulaga,mavaevaeinailevaeluaga,matuu faafesagai;aomanufeleleieleivaeluainaeia

12Onafeleleiifoleaomanufeleleiifasimanu,ona tulieseleaeAperamo,maeleʻifaatagainamanufeleleie paʻiatuiāilatou.

13‘Uao‘o‘inagotolela,‘onao‘olea‘iāAperamole mata‘utia;fa‘autafo‘i,olepouliulitele‘uao‘o‘iāteia, ‘uafa‘apeaatu‘iāAperamo,“‘Iaeiloaleleioleaaumau laufānauilenu‘uelēosolatou,latoutefa‘apologainai latou,mafa‘atigāinailatouitausagaefaselau”

14Outefaʻamasinoinafoʻilenuʻuolealatounofopologa ai,maamavaeleamealatouteōesemaiaimaleteleo mea

15.Aooe,etealuatumalefilemuioutamā,etanumia fo‘ioepeaematuātoeainalava

16Ao‘oiletupulagalonafalatoutetoefo‘imaiai‘i‘inei; auāele‘i‘ato‘atoaleagasalaasaAmorīionaponei.”

17Uaalaoianailanamoe,uaala,uagotolela,uaiaile afi,faautafoi,oleogaumuuaasu,uauianefoileafi mumūilevaomeanavaeluaina

18OleasolavaleanaosiaaieleALI‘Ilefeagaigama Aperamo,‘uafa‘apeaatu,“‘Outefoa‘iinaatuleneinu‘ui laufānau,eāfuailevaitafeoAikupitoeo‘oatuilevaitafe tele,olevaitafeoEufiratelea,osaKenī,osaKenīsā,osa Katemoni,osaPerisā,masaRefaīma,osaPekorī,masa Hivi,masaAmorī,masaKananā,masaKirekasē,masa Iepusē”

19Uamavaeatuleaso,onaofoatuleaeAperamoofasi falaoa,mamanufelelei,maalatoutaulagaofuaolaau,ma alatoutaulagaomeainu,onasusunuinaleaeleafi.

20Maoleasolavaleanatatouosiaaisefeagaigama Aperamo,epeionatatouosiaaimaNoaileneimasina;ma natoefaafouinaeAperamoletausamigamalesaunigamo ialavaefaavavau

21‘UafiafiaAperamo,mafa‘ailoaatuneimeauma‘iā Sarailanaavā;masaiatalitonuoleaiamauanifanau,‘ae sale‘ifānauoia

22‘OnafaiatuleaoSarai‘iāAperamolanatane,‘ua fa‘apeaatu‘iāteia,“‘Ināaluiaoe‘iāAkarala‘u‘au‘auna fafineAikupito;atonu‘outemauaainifānaumāu‘iāteia”

23‘Uafa‘alogoAperamoile‘upuaSarailanaavā,‘ua fa‘apeaatu‘iāteia,“‘Ināfaiaia.”‘Ona‘aveleaeSaraio Akaralana‘au‘aunafafineoleAikupito,maavatu‘iā Aperamolanatane,efaimānaavā

24‘Uaaluatuoia‘iāteia,‘onatōaileaoia,‘uafānau maiaiseatali‘imoia,‘uafa‘aigoainafo‘ieialonaigoao Isamaeli,iletausagaelimaoleneivaiaso[1965AM];ole tausagaevalusefulumaleonoleaoleolagaoAperamo.

MATAUPU15

1Iletausagalonalimaolevaiasolonafaoleneiiupeli, [1979AM]ilemasinalonatolu,ileogatotonuolemasina, nafaamanatuinaaieAperamoletausamigaouluaifuaole seleselegasaito

2‘Uaiaofoinaatufo‘itaulagafouilugaolefatafaitaulaga, oulua‘ifuaolefanua,ileAli‘i,olepovifafinemale‘oti malemamoeilugaolefatafaitaulagaefaimataulagamū ileAli‘i;oalatoutaulagaofuamaalatoutaulagai meainunaiaofoinaatuilugaolefatafaitaulagafa‘atasi malepululipano

3‘Uafa‘aalimaileALI‘I‘iāAperamo,mafa‘apeamai‘iā teia,“Oa‘uoleAtuaeonalemalosiumalava;‘iae fa‘aalioe‘iātea‘uma‘iaesa‘olauamio”

4.‘Outeosiafo‘ila‘ufeagaigamaoe,‘outematuā fa‘ato‘ateleinalavalaufānau”

5OnafaapaʻūfaōleaoAperamo,onafetalaimaileaole Atuaiāteia,uafaapeamai:

6‘Faauta,ola‘ufa‘amasinogaolo‘o‘iāteoe, Efaifo‘ioematamāonu‘uetele

7Elētoeta‘ualouigoaoAperamo, Aeolouigoaeamatamaineiilefaavavau,oAperaamo Auāuaoufaiaoematamāonuuetele

8Outematuāfaʻateleinaoe, Outefaiaoemanuuese, Etupugamaifo‘itupumai‘iāteoe

9Outefaatumauinafoila‘ufeagaigamaoe,atoamalau fanaupeamavaeatuoe,iolatoutupulaga,olefeagaigae

faavavau;inaiafaia‘umaAtuaiateoe,atoamalaufanau peamavaeatuoe.

10‘Outefoa‘iinaatufo‘i‘iāteoemaaufānaupea mavaeatuoe,olenu‘usaeāumauai,olenu‘uleao Kanana,efaimooeefa‘avavau;efaifo‘ia‘umolatou Atua”

11‘Uafetalaimaifo‘ileALI‘I‘iāAperaamo,“Aooe,‘ia etausiila‘ufeagaiga,ooe‘atoamalaufānaupeamavae atuoe;‘iaeperitomeinataneumao‘iāte‘outou,ma‘iae peritomeinao‘outoupa‘uo‘outoutino;efaileama fa‘ailogaolefeagaigaefa‘avavauilevaoa‘uma‘outou” 12Oletamafo‘ieileasovalutouteperitomeinaai,o taneumaio‘outoutupulagaamulī;olēefānaumaiile ‘āiga,‘atoamalēna‘outoufa‘atauinaitupemaisetagata ‘ese,olēna‘outoufa‘atauina,elēosaufānauia

13Olēefanauilouaigaetatauonaperitomeinalavaoia, atoamaēetefaʻatauinaitupeetatauonaperitomeinai latou;olaʻufeagaigafoʻieiaiiooutoutinoefaima saunigaefaʻavavau.

14Aoletaneele‘iperitomeina,olēele‘iperitomeinale pa‘uolonatinoileasovalu,evavae‘eseinaleatagatai lonanu‘u;auā‘uasoliaeiala‘ufeagaiga.’

15‘Uafetalaimaifo‘ileAtua‘iāAperaamo,“AoSarai lauavā,etelētoeta‘ualonaigoaoSarai,aoSaraolona igoalea.”

16‘Outefa‘amanuiafo‘i‘iāteia,mafoa‘iinaatu‘iāteoe seatali‘imai‘iāteia;‘outefa‘amanuiafo‘i‘iāteia,efai fo‘ioiamanu‘u;etupugamaifo‘i‘iāteiaotupuonu‘u.”

17‘Onapa‘ūfaōleaoAperaamo,‘ua‘oli‘oli,‘uafa‘apea ifoilonaloto,“Efānaumai‘easeatali‘iilē‘uaselauona tausaga?Efānaumai‘eaeSaralē‘uaivagafuluona tausaga?”

18‘Uafa‘apeaatufo‘iAperaamoileAtua,“E,‘oute mana‘oeolaIsamaeliiouluma!”

19‘UafetalaimaileAtua,“Emoni,efānaumaifo‘ieSara seatali‘imooe,‘etefa‘aigoafo‘i‘iāteiaoIsaako;‘oute fa‘atumauinafo‘ila‘ufeagaigamaia,olefeagaigae fa‘avavau,‘atoamalanafānaupeamavaeatuoia”

20AoIsamaelifo‘i,‘ua‘oufa‘alogo‘iāteoe;fa‘autafo‘i, ‘outefa‘amanuia‘iāteia,‘outefa‘ateleinaoia,‘oute matuāfa‘ato‘ateleinalava;efānauafo‘ieiaali‘ie to‘asefulumaleto‘alua;‘outefaiafo‘ioiamanu‘utele 21.Aola‘ufeagaiga‘outefa‘atumauinaiaIsaako,olea fānaumaieSara‘iāteoeilefa‘apeneilavaasoiletausaga atalī”

22Uaumaonafetalaiatuoiaiateia,onaafioaeleaole AtuanaiiaAperaamo

23.‘OnafaialeaeAperaamoepei‘onafetalaimaiaile Atua‘iāteia;‘ua‘aveeialonaatali‘ioIsamaeli,mai latouumanafānanauilona‘āiga,mailatounaia fa‘atauinaianatupe,otaneumalavailona‘āiga,‘ua peritomeinaeialepa‘uolatoutino.

24OleasolavaleanaperitomeinaaiAperaamo;otane umafo‘iolona‘āiga,‘atoamaēnafānanaumaiile‘āiga, ‘atoamailatouumanaiafa‘atauinaitupemaifānaua tagata‘ese,naperitomeinafa‘atasimaia

25Oletulafonoleneimotupulagaumalavaefa‘avavau,e leaifo‘iseperitomeinaoasouma,eleaifo‘iseasoetasie misiamaiasoevalu;auāolesaunigaefa‘avavaulea,ua fa‘atulagainamatusiaipapamaafa‘alelagi.

26Oilatouumaefananaumai,eleʻiperitomeinalepaʻuo lonatinoileasovalu,elēolefanaualefeagaigaleana faiaeleAliimaAperaamo,aeolefanaualemalaia;eleai foʻisefaailogaiāteiaefaapeaoiaoleAlii,ae(ua atofainaoia)efaaumatiamafasiotiamaileeleele,maia liaʻiinaesemaileeleele,auāuaiasolialefeagaigaale AliilotatouAtua

27Auāoageluumaoleafioagamaageluumaole faapaiainauafaapeaonafoafoainatalumaileasona foafoainaaiilatou,mailumaoageluoleafioagama ageluolefaapaiainauaIafaapaiainaaiIsaraelu,inaia latoufaatasimaIamaAnaagelupaia

28IaepoloaʻiatuilefanaugaaIsaraelu,ialatoutausiale faailogaoleneifeagaigamoalatoutupulaga,osesauniga efaavavau,maialēaveeseaaiilatoumailelaueleele

29Auāolepoloa‘igauafa‘atulagainaefaimafeagaiga, ‘ialatoutausiaefa‘avavauelefānaugaumaaIsaraelu

30AuāoIsamaelimaonaatali‘imaonausomaEsau,e le‘ifa‘alatalataatuleAli‘i‘iāteia,ele‘ifilifiliafo‘iilatou eiaauāofānauaAperaamoilatou,auānaIasilafiailatou, a‘uafilifiliaIsaraelueiaefaimaonanu‘u

31MasaIafaapaiaina,mafaapotopotoinamaitotonuole fanaugaumaatagata;auaeteleatunuumaeteletagata, maeAnameauma,mauaIatuuinailugaomeauma agagailepuleetaitaieseinaaiilatoumaiiateIa.

32AeleʻitofiaeIaseagelupooseagagaiIsaraelu,auā naoIalavaololatoupule,maoleaIafaasaoinailatou mamanaʻomiailatouilimaoAnaagelumaOnaagaga, mailelimaoOnamanaumainaiamafaionaIafaasaoina ilatoumafaamanuiailatou,maiaaveailatoumaAnama iaaveaoIamaalatoumailetaimineieooilefaavavau.

33Olenei,outefaasilasilaatuiateoeolealētausiaele fanaugaaIsaraeluleneisauniga,malatoutelēperitomeina olatouataliietusaaimaleneitulafonouma;auāoletino ololatouperitomeinaolealatoulafoaialeneiperitomeina oalatouatalii,maoilatouuma,oataliioBeliar,olea latoutuuaalatouataliielēperitomeinaepeionafananau maiaiilatou

34Etelefo‘ileto‘asāmaileALI‘IilefānaugaaIsaraelu, auā‘ualatoutu‘ualanafeagaigama‘ualiliu‘esemailana afioga,ma‘ualatoufa‘a‘ono‘onomafāifai,auā‘ualatou lētausialefa‘atonugaoleneitulafono;auā‘ualatoufaiao latoutinoepeiotagataonu‘u‘ese,‘ina‘ia‘ave‘eseinai latouilenu‘uEleaifo‘isetoefa‘amāgaloinapoose fa‘amagalogamoagasalaumaoleneimeaseseefa‘avavau

MATAUPU16

1Mailemasinafouolemasinalonafanamatoufaaali atuaiiaAperaamo,ilelaaualunaoMamere,mamatou talanoamaia,mamatouta’uatuiateiaoleafoaiinamai iateiaseataliieSaralanaava.

2OnaataleaoSara,auānaiafaalogouamatoutautalaatu ineiupumaAperaamo,manamatouaoaiinaoia,onafefe aileaoia,mafaafitinaiaataonaoupu

3Masamatoutaʻuatuiateialeigoaolanatama,epei onafaauuinamatusialonaigoaipapamaafaalelagi(epei oIsaako,

4Maamatoutoefoʻiatuiāteiailetaimiatofaina,semanū etōoiaisetamatane.

5Olemasinaleneinafa‘ataunu‘uinaaieleALI‘Iana fa‘amasinogaiSotoma,maKomoro,maSepoima,male itūmālōumaoIoritana,manasusunuinailatouileafima leteiō,mafa‘aumatiailatoueo‘omaiileasonei,epei ‘ona‘oufa‘ailoaatu‘iāteoealatougaluegauma,oē amioleagamaēagasalatele,ma‘ualatoufa‘aleagainai latoulavamafaita‘agaiolatoutino,mafaimealeagaile lalolagi.

6Ma,ilealalavaleaetasi,oleafaiaeleAtuale faamasinogainofoaganalatoufaiaaimealeagaetusaai malelēmamāotagataSotoma,epeiolefaamasinogao Sotoma

7AoLotanatatoufa‘aolaina,auānamanatuaeleAtua Aperaamo,ma‘auinaatuoiaa‘ilenu‘unafa‘aumatia

8Masafaiaeiamaonaafafineleagasalailugaole lalolagi,eleiiaiseituaigaagasalailugaolelalolagitalu maiasooAtamuseiaooilonataimi;auasamomoele tamaloamaonaafafine

9Ma,faauta,sapoloaiinamavaneinaeuigaianafanau uma,ilugaopapamaafaalelagi,eaveeseilatoumalia’i eseilatou,mafaatinolefaamasinogaiateilatouepeiole faamasinogaiaSotoma,maiaauane’ituuasefanauale tagatailelalolagiileasoolefaasalaga

10OlemasinaleneinaalueseaiAperaamomaiHeperona, maaluesemanofoilevaoKatesamaSurailemaugao Kira

11Ileogatotonuolemasinalonalima,naiatuuaailea meamanofoileVaielioleTautoga.

12Uaooileogatotonuoleonoomasina,onaasiasimaiai leaoIeovaiaSara,mafaiaiateiaepeionaiafetalaimai ai,onatoaileaoia.

13‘Uafānaufo‘ioiaoIsaakoilemasinaetolu,ole ogatotonuleaolemasina,ionaponafetalaimaiaile ALI‘I‘iāAperaamo,iletausamigaoleulua‘ifuaole seleselega

14‘Uaperitomeinafo‘ieAperaamolonaatali‘iileaso valu;oiaoleulumatualeanaperitomeinaetusamale feagaiganafa‘amauinaefa‘avavau

15Mailetausagalonaonoolevaiasolonafanamatou oʻoatuaiiāAperaamo,ileVaielioleTautoga,mana matoufaʻaaliatuiāteia[epeionamatoutaʻuatuiāSarae tatauonamatoutoefoʻiatuiāteia,maoleatooiaise tamatane.

16Onamatoutoefoʻimaileailemasinalonafitu,ma mauaatuSaraoloʻomaʻitagaiomatouluma,mamatou faʻamanuiainaoia,mamatoufaʻailoaatuiāteiameauma nafolafolainaeuigaiāteia,elēotioiaseʻiafanauinaeia niataliʻietoʻaono,mavaʻaiiāilatouaʻoleʻimaliuoia;ae oleataʻualonaigoamalanafanauiāIsaako

17Maoleaaveafanauumaaonaataliimanuuese,ma faitauliafaatasimanuuese;aeoleaaveasetasimaiatalii oIsaakomafanaupaia,maeletatauonafaitauliafaatasi manuuese

18AuāeaveaoiamatofioleSilisiliEse,mauapa‘ūatu fo‘ilanafanauumailetofioleAtua,‘ina‘iaaveailatou manu‘umoleAli‘iesiliatuinu‘uuma,ma‘iaaveafo‘i mamālōmaositaulagamanu‘upa‘ia.

19Onamatouōailea,mamatoutaʻuatuiāSarameauma namatoutaʻuatuiāteia,masamatuāoliolilavailaʻua uma.

20OnaiafausialeaiināsefatafaitaulagaileAli‘iolēna lavea‘iinaoia,malēnafa‘afiafiainaoiailenu‘unaia āumauai;ma‘uaiafaiafo‘isetausamigaolefiafiailenei masinamoasoefitu,elataaneilefatafaitaulaganaia fausiaileVaielioleTautoga.

21Masaiafausianifaleapitagamoialavamaanaauauna ileneitausamiga,maoiafo‘inamuamuafaialetausamiga ofaleapitagailelalolagi.

22Iasoefitunaiaavatuaiiasoumailefatafaitaulagase taulagamūileAlii,opovielua,omamoepoaelua,o mamoeefitu,maletasile'otipoa,efaimataulagamole agasala,inaiamafaionaiatogiolainaoialavamalana fanau.

23Maoletaulagafa‘afetai,omamoepo‘aefitu,otama‘i ‘otiefitu,omamoepo‘aefitu,ma‘otipo‘aefitu,fa‘atasi maalatoutaulagaofuamaalatoutaulagaomeainu;‘uaia susunuinafo‘ionaga‘oumailugaolefatafaitaulaga,ole taulagafilifilialeaileALI‘Iefaimameamanogilelei

24Iletaeaomaleafiafinaiasusunuinaaimeamanogi,o lepululipanomalekalipanuma,olesikate,olenata,ole muro,omeamanogi,maleofutalaloa;oneimeaumae fitunaiaofoinaatu,uatu‘imomomoina,uapalufa‘atasii nivaegatutusa(ma)emamā

25Uaiafaiafoʻileneitausamigaiasoefitu,maoliolima lonalotoatoamalonaagagaatoa,oiaatoamailatouuma sailonafale,eleaifoʻisetagataesefaatasimaia,poose tasieleʻiperitomeina

26Masaiafaamanuiailēnafoafoainaoiailonatupulaga, auānaIafoafoainaoiaetusamaLonafinagalolelei;auā naIasilafiamasilafiaetupumaiiateialelaauole amiotonumotupulagaefaavavau,mamaiiateiasefatu paia,inaiapeioIaolēnafaiameauma

27‘Uaiafa‘amanuiama‘oli‘oli,‘uaiata‘uafo‘ileigoao leneitausamigaoletausamigaaleAli‘i,ole‘oli‘olie finagaloiaileAtuaSilisili‘ese

28Masamatoufa‘amanuiainaoiaefa‘avavau,malana fanauumaemulimulimai‘iāteiaitupulagaumaole lalolagi,auānaiafa‘amanatuinaleneitausamigailona lavataimi,etusaaimalemolimauapapamaafaalelagi

29Olemealeauafa‘atonuinaaiipapamaafa‘alelagie uiga‘iāIsaraelu,‘ialatoufa‘amanatuinaletausamigao faleapitagamalefiafiaiasoefitu,ilemasinaefitu,e taliailumaoleALI‘Iosetulafonoefa‘avavauiolatou tupulagaitausagata‘itasi

30Eleaisetapula‘aoasomoleneimea;auāua fa‘atulagainaefa‘avavaumoIsaraeluefaimalatou fa‘amanatuga,manonofoifaleapitaga,matu‘uaipaleio latouulu,ma‘avenila‘aulauolaola,mala‘auola‘aumai lealia

31‘Ona‘aveleaeAperaamoolālāopama,mafuaola‘au matagofie,masavalifa‘ata‘amilomiloilefatafaitaulagai onalālāefa‘afituiletaeao,maviviimafa‘afetaiilona Atuamomeaumamalefiafia

MATAUPU17

1Oletausagamuamuaolevaiasolonalimanafaateaese aiIsaakomailesusuileneiiupeli,[1982AM]masafaiae Aperaamosetausamigateleilemasinalonatolu,ileaso nafaateaeseaiIsaakolonaataliimailesusu.

2OIsamaelifo‘i,leatali‘ioAkaraleAikupito,sailumao Aperaamo,lonatamā,esuiiāteia,masafiafiaAperaamo mafa‘afetaiileAtuaauānaiava‘aiionaatali‘imaele‘i otioiaeaunoamasefānau.

3Uaiamanatuafo‘iafioganaIafetalaiatu‘iāteiaileaso nate‘a‘eseaiLotamaia,ma‘ua‘oli‘olioiaauā‘ua foa‘iinamaieleAli‘i‘iāteianifānauilelalolagiefaima onatofilelalolagi,ma‘uaiafa‘amanuiaatuilonagutu atoaiLēnaFoafoainameauma

4‘Uava‘aiatuSara‘iāIsamaeliolo‘osivamasiva,ma ‘uafiafiateleAperaamo,‘onamatau‘aleaoia‘iāIsamaeli, ‘uafaiatu‘iāAperaamo,“‘Inātuli‘eseiaolenei‘au‘auna fafinemalanatama;auāelēfaimasulifa‘atasiletamaa lenei‘au‘aunafafinemala‘utamaoIsaako”

5A‘uatigālefinagalooAperaamoilemeanafaiatuai, ‘onaolana‘au‘aunafafinemalonaatali‘i,auānaiatuliai la‘ua‘iāteia

6‘UafetalaimaileAtua‘iāAperaamo,“‘Aua‘etetigā ‘onaoletama‘atoamalefafinepologa;omeauma‘uafai atuaiSara‘iāteoe‘iaeusiusita‘iilana‘upu,ma‘iaefaia; auāevala‘auinalouigoa‘iāIsaako,maloufānau”

7.Aoleatali‘ioleneifafinepologa‘outefaiaoiama nu‘utele,auāolaufānauia”

8‘OnaalausuleaoAperaamoiletaeao,‘ua‘avemeae ‘aimalefaguvaimafa‘ae‘eai‘iāAkaramaletama,‘ua ‘au‘eseinaoia

9Onaaluleaoiamafeoa‘isoloilevaooPeresepa;ua umafo‘ilevaiilefagupa‘u;uafiainufo‘iletama,ualē mafaionaalu,‘uapa‘ūilalo

10‘Ona‘aveleaoiaelonatinā,matu‘u‘iāteiailaloole la‘auolive;‘uaaluatuoiamanofoionaluma,epeiole mamaoefanaatuiaileufanafana;auā‘uafa‘apeaoia, “‘Auane‘i‘ouva‘aiileotiola‘utama”‘Onanofoaileao ia,‘uatagi.

11‘OnafaiatuleaoleagelualeAtua,oletasiole‘au pa‘ia‘iāteia,“Sealemea‘etetagiai,Akarae?Tuiluga, ‘iae‘aveletama,ma‘iaetagoiaiiloulima;auā‘ua fa‘afofogainaeleAtualouleo,ma‘uasilasilailetama” 12Uapupulaonamata,onailoaatuleaeiaosevaieli;ona aluleaoia,uafaatumulanafagupaʻuilevai,mafaainu lanatama;onatulaileaoiamaaluatuilevaooParana 13Uatupuletamamauaaveamatagatafanafana,masa faatasileAtuamaia,mauaaumaielonatināseavāmaia maiafafineoAikupito

14‘Uafānaumaioia‘iāteialetamatane;‘uafaaigoae ia‘iāteiaoNepaiota;auā‘uafa‘apeaoia,“Salatalatamai leALI‘I‘iātea‘u‘ina‘ouvala‘auatu‘iāteia” 15Masaooilevaiasolonafitu,iletausagamuamuao lonatausaga,[2003AM]ilemasinamuamuaoleneiiupeli, ileasosefululuaoleneimasina,saiainileoilelagie uigaiaAperaamo,safaamaonioiaimeaumanaIata’u atuiateia,masaalofaoiaileAlii,masafaamaonioiai puapuagauma

16‘Onasauaileaoleali‘ioMastêmâmafa‘apeaatui lumaoleAtua,“Fa‘auta,‘uaalofaAperaamoilonaatali‘i oIsaako,‘uasilifo‘ilonafiafia‘iāteiaimeauma;‘iaefai atu‘iāteiaeavatuoiaefaimataulagamūilugaole fatafaitaulaga,‘onaesilafiaaileapenatefaialenei poloa‘iga,ma‘iaesilafiafo‘ipefa‘amaonioiaimeauma ‘etetofotofoinaaioia.”

17MasasilafiaeleAliisafaamaoniAperaamoiona puapuagauma;auānaIatofotofoinaoiailonaatunuuma leoge,matofotofoinaoiailetamaoaigaotupu,matoe tofotofoinaoiaealailanaavā,inauaaveeseaoia(maiia teia),maleperitomeina;matofotofoinaoiaealaia IsamaelimaAkara,lanaauaunafafine,inauaiaauinaese atuilaua

18Omeaumalavanatofotofoinaaioiaeia,nailoaai lonafaamaoni,eleʻionosailonaloto,eleʻifaatuaifoʻiona gaoioi;auāoiaoletagatafaamaonimalealofaileAlii

MATAUPU18

1‘UafetalaimaileAtua‘iāteia,“Aperaamoe,Aperaamo e;”‘onataliatuleaoia,“Oa‘ulenei”

2.‘Onafetalaimaileaoia,“‘Iae‘avelouatali‘ipeleo Isaako,olē‘uaealofaiai,maealuilenu‘umaualuga,ma efaitaulaga‘iāteiailetasimauga‘outefa‘asinoatu‘iā teoe.”

3Onatulaileaoiailetaeaolava,uafaanofoalanaasini,ua avefoieiaonatauleleaetoaluafaatasimaia,maIsaako lonaatalii,manaiataefafieefaia‘iletaulagamu,ona aluleaoiaileasotolu;uaiailoaatulemeaisemea mamao

4.‘Uao‘oatuoiailevaipuna,‘onafaiatuleaoiaiana ‘au‘auna,“Nofoia‘oulua‘i‘ineimaleasini,aoa‘umale tamamateōi‘inā;auma‘onatāifo,‘onamātoefo‘imai lea‘iāte‘oulua.”

5‘Ona‘aveleaeiaofafieefaia‘iletaulagamūma fa‘ae‘eilugaoIsaakolonaatali‘i,‘ua‘avefo‘ieiailona limaleafimalenaifi,‘onalaōfa‘atasiaileaileamea.

6‘OnafaiatuleaoIsaakoilonatamā,“Lo‘utamāe;” ‘Onatalimaileaoia,“Oa‘ulenei,lo‘uatali‘ie”‘Onafai atuleaoia‘iāteia,“Fa‘auta,oleafimalenaifimalefafie; aofealemamoeefaia‘iletaulagamū,lo‘utamāe?”

7‘Onafaiatuleaoia,“Lo‘uatali‘ie,esauniaeleAtuase tama‘imamoemānaefaimataulagamū.”‘Ona fa‘alatalataatuleaoiailemeaoiailemaugaoleAtua

8‘Onafaialeaeiaolefatafaitaulaga,matu‘ulefafiei lugaolefatafaitaulaga,‘uafusifusiafo‘ilonaatali‘io Isaako,matu‘uoiailugaolefafiesailugaole fatafaitaulaga;‘onafa‘aloaloaatuleaolonalimaetagoile naifiefasiotiailonaatali‘ioIsaako.

9‘Ona‘outuleaionaluma,malumafo‘ioleali‘io Mastêmâ,‘uafetalaimaileAli‘i,‘Aualefaiatu‘iāteiae fa‘ao‘olonalimailetama,‘auafo‘ine‘iefaisemea‘iāte ia;auā‘ua‘oufa‘aaliatu‘uamata‘uoiaileAli‘i’

10‘Ona‘ouvala‘auatulea‘iāteiamailelagi,ma‘ou fa‘apeaatu‘iāteia,‘Aperaamoe,Aperaamoe;’‘ona matuāfefeaileaoia,‘uafa‘apeamai,‘Oa‘ulenei’ 11‘Ona‘oufaiatulea‘iāteia,‘Aualeo‘oloulimaile tama,‘auafo‘i‘etefaisemea‘iāteia;auā‘ua‘oufa‘aali atunei‘iāteoelemata‘uileALI‘I,‘uaeletaofiafo‘ilou atali‘i,olauatali‘iulumatua,mai‘iātea‘u’

12OnamāsiasileaolealiisilioMastêmâ;uatepaaʻe Aperaamomavaaiatu,faauta,osemamoepoʻaua maua...ionanifo;onaaluleaoAperaamomaavele mamoepoʻa,maosiailetaulagamuesuiaʻilonaatalii

13‘Uafa‘aigoafo‘ieAperaamoleamea,“Uasilasilamai leALI‘I,”olemealea‘uafa‘apeamaiaiilemauga,“Ua silasilamaileALI‘I,”olonauigaolemaugaoSiona

14OnatoevalaauleaeleAliiiaAperaamoilonasuafa moletaimilonaluamailelagi,aoiafaaalimaiimatoue talanoaatuiateiailesuafaoleAlii

15‘Uafetalaimaioia,“‘Ua‘outautōa‘ulava,’olo‘o fetalaimaiaileALI‘I,‘Auā‘uaefaialeneimea,ma‘uae lētaofialouatali‘i,louatali‘ipele,mai‘iātea‘u,olea‘ou fa‘amanuiaatu‘iāteoeilefa‘amanuiaga,ma‘ou fa‘ato‘ateleinalaufānauepeiofetuolelagi,epeiole oneoneolematafagaEfaifo‘ielaufānau‘a‘aioēita‘iā teia

16Emanuiafo‘inu‘uumaolelalolagiilaufānau;auā ‘uaeusiusita‘iilo‘uleo,ma‘ua‘oufa‘aaliatuitagata umaetefa‘amaoni‘iātea‘uimeaumana‘oufaiatuai‘iā teoe:‘Ināaluiamalemanuia’

17‘UaaluatuAperaamoionataulele‘a,‘onalatoutula‘i leamaōfa‘atasiiPeresepa;‘uanofofo‘iAperaamoelata aneileVaielioleTauto

18‘Uaiafaiafo‘ileneitausamigaitausagata‘itasi,iasoe fitumalefiafia,‘uaiata‘uafo‘ioletausamigaaleALI‘Ie tusaaimaasoefitunaaluaioiamatoefo‘imaimale filemu

19Oleauafa‘atonuinamatusiaipapamaafa‘alelagie uiga‘iāIsaraelumalanafānau,‘ialatoutausialenei tausamigamalefiafiaiasoefitu

MATAUPU19

1Iletausagamuamuaolevaiasomuamuaileiupelie fagafulumalelua,natoefoʻimaiaiAperaamomanofoi lumaoHeperona,oKiriata-Arapalea,eluavaiasoo tausaga.

2Oletausagamuamuaolevaiasolonatoluoleneiiupeli nafa‘ataunu‘uinaaiasooleolagaoSara,‘onamaliuailea oiaiHeperona.

3‘OnaaluatuleaoAperaamoefa‘anoanoa‘onaoiama tanu‘iāteia,masamatoutofotofoinaoia[eva‘ai]pena onosa‘ilonaloto,ma‘ualēitaoiai‘upualonagutu;ma ‘uamauaoianaonosa‘iileneimea,ma‘ualēpopole 4Auāsaiatalanoamaleonosaʻiolelotomalefanaugaa Heti,inaialatouavatuiateiasenofoagaetanuailana taneuamaliu

5‘Uafoa‘iinaatueleALI‘I‘iāteialealofatunoailumao ilatouumaoēnava‘ai‘iāteia;‘uaia‘ai‘oiatumale agamaluilefānaugaaHeti,‘onalatouavatulea‘iāteiale fanuaoleanaoMepelailumaoMamere,oHeperonalea, itupesilivaefaselau.

6‘Ualatou‘ai‘oiatu‘iāteia,‘uafa‘apeaatu,“Matoute avatufua‘iāteoe;a‘ualēmafai‘onaiataliafuamaio latoulima,auānaiaavatuletauolemea,oletupeatoalea, ‘onaifofa‘alualeaoia‘iāteilatou,‘onatanumialeao lanatagataotiileanaoMealilo

7Oasoumafo‘ioleolagaoSaraeselaumaleluafuluma lefitutausaga,olonauigaoIupelieluamavaiasoefama letausagaetasi;oasoiaotausagaoleolagaoSara

8Oletofotofogalonasefululeanatofotofoinaai Aperaamo,mauailoaaioiaolefaamaoni,maleonosaii leagaga.

9Eleʻifaiatufoʻieiaseupuetasieuigaitalaolenuʻu, nafetalaimaileAtuaoleaIafoaʻiinaatuiāteiamalana fanaupeamavaeatuoia,manaiaʻaiʻoiatumose nofoagaetanuailanaʻauuaoti;auānailoaoiaole

faʻamaoni,manatusiaipapamaafaalelagioleuōale Atua.

10Mailetausagalonafa,naiafaiavāaiilonaataliio Isaako,olonaigoaoRepeka[2020AM][leafafineo Petueli,leataliioNakori,leusooAperaamo]letuafafineo LapanamaleafafineoPetueli;maoPetuelioleataliio Meleka,oleavāaNakori,leusooAperaamo

11.‘Uafaiafo‘ieAperaamoseavālonatolu,oKetura lonaigoa,maiafafineoana‘au‘auna,auānamaliuHakara aole‘imaliuSara‘Uafānauafo‘ieia‘iāteianiatali‘ie to‘aono,oSemarama,maIokasana,maMetana,ma Mitiana,maIsepaka,maSua,ileluavaiasootausaga

12Ilevaiasolonaono,iletausagalonalua,nafanauaaie RepekaniataliisetoaluaiaIsaako,oIakopomaEsau

13OIakopooletagatalamolemolemaleamiosa’o,ao Esauoletagatasauā,oletagataolevao,mafulufulua;ao Iakoposanofoifale‘ie

14Uatutupua‘etama,uaa‘oa‘oinafo‘ieIakopoletusitusi; aoEsauele‘ia‘oa‘oinaoia,auāoletagataolevaooia maletulimanu,uaa‘oa‘oinafo‘ioiailetaua,maoana galuegaumasamatuāsauā

15SaalofaAperaamoiāIakopo,auaalofaIsaakoiāEsau. 16UavaaiatuAperaamoigaluegaaEsau,mauaiailoao leafaaigoainalonaigoamalanafanauiaIakopo;onaia valaauinaleaoRepekamatuuinaatulepoloaigaeuigaia Iakopo,auāuaiailoafoiuasiliatulonaalofaiaIakoponai loEsau

17Masafaiatuoiaiateia:Lo’uafafinee,va’ava’aiilo’u atali’ioIakopo,Auaoleaaveaoiamao’usuiilelalolagi, Maosefa’amanuiagaitotonuolefanaugaatagata,Mao semamaluolefanauumaaSemu.

18AuāuaouiloaefilifiliaoiaeleALI‘Iefaimaonalava nu‘u,esiliinu‘uumaoilugaolefogā‘ele‘ele

19Fa‘autafo‘i,esiliatulealofaolo‘uatali‘ioIsaako‘iā EsaunailoIakopo,a‘ua‘ouiloa‘uaealofamonilava‘iā Iakopo

20Iaefa‘aopoopoatililouagalelei‘iāteia,‘iaesilasila atuoufofoga‘iāteiamalealofa;auāoiaole fa‘amanuiaga‘iāitatouilelalolagi,eamatamaineiile taimineiitupulagaumaolelalolagi.

21Iamalosioulima,maiaolioliloulotoilouataliio Iakopo;auāuasiliatuloʻualofaiateiailooʻuataliiuma Efaamanuiainaoiaefaavavau,etumufoʻilelalolagiuma ilanafanau

22Afaiemafaiesetagataonafaitaulialeoneoneole lalolagi,efaitauinafoʻilanafanau.

23Maofaamanuiagaumauafaamanuiainaaia’ueleAlii maa’ufanauoleaaveamaIakopomaanafanaue faavavau

24Maolanafanauoleafaamanuiainaailo’uigoa,male igoaoo’utamā,oSemu,maNoapo,maEnoka,ma Maalaelu,maEnosa,maSetu,maAtamu.

25Maoleaauaunaatuilatouneiefaataatiafaavaeole lagi,Mafaamalosialelalolagi,Mafaafouinamalamalama umaolooilevanimonimo

26OnavalaauatuleaoiaiāIakopoilumaoRepekalona tinā,uasogiatuiāteiamafaamanuiaiāteia,uafaapeaatu: 27‘Iakopo,lo‘uatali‘ipele,olēealofaiailo‘uagaga,‘ia fa‘amanuiaoeeleAtuamailugaolelagi,ma‘iafoa‘iina atu‘iāteoefa‘amanuiagaumanaIafa‘amanuiainaai Atamu,maEnoka,maNoa,maSemu;omeaumafo‘ina

Iata‘umai‘iātea‘u,mameaumanaIafolafolamaiefoa‘i mai‘iātea‘u,‘iafa‘apipi‘iatu‘iāteoemalaufānaue fa‘avavau,etusamaasoolelagiilugaolelalolagi

28Elēpulefo‘iagagaoMastêmâ‘iāteoepoolaufānaue fa‘aliliu‘eseinaaioemaileAli‘i,olouAtuaia,maile taimineieo‘oilefa‘avavau

29Iaaveafo‘ileAli‘ileAtuamaTamā‘iāteoemaoele atali‘iulumatua,‘atoamalenu‘uefa‘avavau.

30‘Ināaluiamalemanuia,lo‘uatali‘ie’‘Onalaō fa‘atasileamai‘iāAperaamo

31UasiliatulealofaoRepekaiāIakopomalonalotoatoa malonaagagaatoanailooEsau;auasiliatulealofao IsaakoiāEsaunailooIakopo.

MATAUPU20

1Ileiupelilonafasefulumalelua,iletausagamuamuao levaiasolonafitu,navalaʻauatuaiAperaamoiāIsamaeli, [2052(2045?)AM]maonaataliʻietoʻasefululua,ma Isaakomaonaataliʻietoʻalua,maataliʻietoʻaonoo Ketura,maalatouataliʻi

2Masaiapoloaʻiatuiāteilatouialatoutausiilealaole Alii;ialatoufaialeamiotonu,maalolofaletasiileisi,ma faialeneimeaitagatauma;ialatousavavalietusaaimaia meainaiafaialefaamasinotonumaleamiotonuile lalolagi

3‘Ialatouperitomeinaalatoufānau,etusamalefeagaiga naIaosiamailatou,‘auafo‘ine‘ililiu‘eseileitu taumataupooleitutauagavaleoalaumanapoloa‘imaiai leALI‘I‘iāteitatou;‘iatatou‘alo‘esefo‘iilefaita‘aga mamealeagauma,[ma‘iatatoute‘enameaumae faita‘agamamealeagauma]

4Afaifoʻiefaitaagasefafinepoosetaupouitotonuiāte outou,iasusunuoiaileafimaauaneʻilatoufaitaagama iaetusamaolatoumatamaolatouloto;auafoʻineʻilatou faiavāiafafineoKanana;auāolealiaʻieseinalefanaua Kananamailelaueleele.

5Masaiataʻuatuiāilatoulefaamasinogaotagata maualuluga,malefaamasinogaotagataSotoma,leauala nafaamasinoinaaiilatouonaoalatouamioleaga,maua otiaionaoalatoufaitaaga,malelēmamā,male fefaʻatauaʻigaleagaonaolefaitaaga

6‘Ia‘outou‘alo‘esemailefaita‘agaumamamealeaga uma,mamealeagaumaoleagasala,‘inane‘i‘outoufaia lomatouigoamamalaia,ma‘ia‘outoufaiao‘outouolaga umamameaetauemuai,‘inane‘ifa‘aumatiaa‘outou fānauumailepelu,‘ina‘iamalaia‘outouepeioSotoma, ma‘iapeio‘outouētotoeumaoatali‘ioKomoro.

7Outeaioiatuiateoutou,o’uataliie,iaoutoualolofaile Atuaolelagi,maiaoutoupipiimauiAnapoloaigauma Auafoitoutemulimuliialatoutupua,maalatoumea leaga.

8‘Auatoutefaiamo‘outouniatuau‘ameapooniatuaua tā;auāefa‘atauva‘ailatou,eleaifo‘iseagagaitotonu‘iā teilatou;auāogaluegaiaalimaotagata;oilatouuma fo‘ioēfa‘atuatuaiai,eleaisemeaefa‘atuatuaiai 9Auatouteauaunaatuiāteilatou,peifoiāteilatou,aia outouauaunaatuileAtuasilisiliese,maiaoutouifoiāte Iaelēaunoa:MaiaoutoufaamoemoeiOnafofogaitaimi uma,MaiaoutoufaialeamiotonumaleamiotonuiOna luma,InaiafiafiaoIaiāteoutoumafoaʻiatuiāteoutou

Lonaalofamutimutivale,Maiaoutouauinamailetimuiā teoutouiletaeaomaleafiafi,Maiaoutoufaamanuiaia outougaluegaumanaoutoufaiailelalolagi,Maiaoutou faamanuiaiaoutoumeaʻaimaaoutouvai,Maiaoutou faamanuiailefanauaoutoufanaumalefuaoaoutou fanua,Malafuoaoutoupovi,malafuoaoutoumamoe

10Maoleaaveaoemafaamanuiagailelalolagi,Mao atunuuumaolelalolagioleamananaoiateoe,Maolea faamanuiaouataliiiloʻuigoa,Inaiafaamanuiainailatoue peioaʻu

11‘Uaiaavatufo‘i‘iāIsamaelimaonaatali‘imaatali‘io Keturanimeaalofa,‘uaia‘auinaatufo‘iilatou‘ese‘iā Isaakolonaatali‘i,‘uaiaavatufo‘imeauma‘iāIsaako lonaatali‘i

12OnaōfaatasileaoIsamaelimaonaatalii,maataliio Keturamaolatouatalii,manonofoaimaiParanaeooatui lealaeulufaleatuaiiPapeloniailelaueleeleumaolooi leituiSasaʻeefaasagailetoafa

13Safefiloiilatounei,masataʻuaaiolatouigoaoArapi maIsamaelī

MATAUPU21

1Oletausagalonaonoolevaiasolonafituoleneiiupeli navala‘auatuaiAperaamoilonaatali‘ioIsaako,ma [2057(2050?)AM]poloa‘iatu‘iāteia,‘uafa‘apeaatu, ‘Uaoutoeaina,‘outelēiloaleasoolo‘uoti,‘uatumufo‘i o‘uaso.’

2Faautafoi,uaselaufitusefulumalelimao’utausaga,ma iasoumaolo’uolagauaoumanatuaaileAlii,masaou sailimalo’ulotoatoaefaiLonafinagalo,masavalimale sa’oiOnaalauma

3Uaʻinoʻinoloʻuagagaitupua,<uaouʻinoʻinofoʻiiēna auaunaiai,mauaoutuuinaatuloʻulotomaloʻuagaga> inaiaoutausialefinagalooLēnafaiaaʻu

4AuāoIaoleAtuasoifua,epa‘iamafa‘amaonioIa,e siliatulonaamiotonuilomeauma,eleaifo‘isetasie taliainatagatapoosetasietaliameaalofa;auāeamiotonu leAtua,efa‘amasinofo‘ioiaiēumaesoliaAna poloa‘igama‘ino‘inoiLanafeagaiga.

5Aooe,loʻuataliʻie,iaetausiianapoloaʻigamaana faʻamasinogamaanafaʻamasinoga,auaneʻiemulimulii meainosiamatupuauatamatupuauʻamea.

6Auaneʻiʻailetotoomanuvaefapoopovi,poosetotoo semanufeleleiefeleleiilelagi

7‘Āfaifo‘ietefasiasemanuefaimataulagafa‘afetaie talia,‘iaefasi,masasa‘alonatotoilugaolefatafaitaulaga; ‘onaavatuleaoga‘oumaoletaulagailugaole fatafaitaulagafa‘atasimalefalaoaleleimaletaulagaimea e‘ai‘uapaluamalesuāu‘u,‘atoamalanataulagaimeainu; ‘iaeavatufa‘atasiilugaolefatafaitaulagaefaiaitaulaga mū;olemeamanogileleileailumaoleALI‘I.

8Eteavatulegaʻooletaulagafaafetaiilugaoleafioloo ilugaolefatafaitaulaga,atoamalegaʻoolooilugaole manava,magaʻoumaolooilugaototoga,mafatugaʻoe lua,atoamagaʻoumaolooilugaonamea,atoamagaʻoo looilugaolesuilapalapamaleate,faatasiaimafatugaʻo. 9‘Iaeavatuafo‘ineimeaumaefaimameamanogileleii lumaoleALI‘I,fa‘atasimalanataulagaimeae‘aima lanataulagaimeainu,efaimameamanogilelei,oleareto oletaulagaileALI‘I

10Ma‘aianaaanoomanuileaasomaleasolonalua, ‘auafo‘ine‘igotolelaileasolonaluase‘ia‘aina,‘aua fo‘ine‘itoesemeamoleasolonatolu;auāelētaliaina [auāelēfa‘amaoniaina]ma‘auane‘itoe‘aina,maoilatou umae‘aiaiolealatouaumaialeagasalaiolatoulava luga;auā‘uafa‘apea‘ona‘oumaua‘uatusiaitusiao‘u tua‘ā,ma‘upuaEnoka,ma‘upuaNoa

11‘Iaesausauinalemasimaiautaulagauma;‘auafo‘i ne‘ileaisemasimaolefeagaigaiautaulagaumailumao leALI‘I

12Aefa‘atatauifafieotaulaga,iaefa‘aeteetene‘ie aumaianiisifafiemolefatafaitaulagaefa‘aopoopoinei mea:olelaaukuperu,olela‘aupele,olela‘ausekati,ole la‘aupaina,olela‘aupaina,olela‘auarasi,olela‘au savini,olela‘aumati,olive,olela‘aumuro,olela‘au laure,malela‘auaspalatus.

13Iaetuʻuilugaolefatafaitaulaganifafieuaumaona tofotofoinaolatoufoligavaaia,auaneʻietuʻuinailugani fafieuamasaesaepepogisa,aeiamaʻaʻamamamā,e aunoamaseila,emalosimafou;auafoʻineʻietuʻuinai luganifafietuai,auāualeaisemanogiepeionasaiai muamua.

14Eleaiseisilaʻauetetuʻuinailugaolefatafaitaulaga, auāesosoloeselemanogi,maelēaluaʻeilelagilona manogi.

15Iaetausiileneipoloaigamafaia,loʻuataliie,inaiae amiotonuiaumeaumaefai

16Iaemamāitaimiumailoutino,maiaefufuluilevaia oleʻiefaalatalataatuefaitaulagailugaolefatafaitaulaga; iaefufuluoulimamaouvaeaoleʻiefaalatalataatuile fatafaitaulaga;aumaonaefaitaulaga,iaetoefufuluou limamaouvae

17‘Auane‘ialialimailetoto‘iāteoepooou‘ofu;‘iae fa‘aeteete‘iāteoe,lo‘uatali‘ie,‘auane‘ietoto,‘iae matuāfa‘aeteete‘iaeufiufiileefuefu

18Auaneʻioutouʻaisetotoauāoleolalea;auaneʻi outouʻaisetoto.

19Auafo‘ine‘italianimeaalofamoletotooletagata, ne‘ifa‘amaligiinaeaunoamasesala,eaunoamale fa‘amasinoga;auāoletotoleaefa‘amaligiinaemafuaai onaagasalalelalolagi,maelēmafaionafa‘amamāinale lalolagimailetotooletagatase‘ivaganāailetotoolēna fa‘amaligiina.

20‘Auafo‘i‘etetaliasetaulagapoosemeaalofaesuiai letotootagata;oletotoesuiailetoto,‘ina‘iataliainaoei lumaoleAli‘i,leAtuaSilisili‘ese;auāoiaolepuipuioē amiolelei;‘ina‘iafa‘asaoinaoemaimealeagauma,ma ‘iafa‘aolainaoeeiamaileotiumalava.

21Uaouiloa,lo’uataliie,ogaluegaumaalefanaugaa tagataoleagasalamaleamioleaga,Maoalatouamioga umaomealēmamāmameainosiamamealeaga,Mae leaiseamiotonufaatasimailatou.

22Iaefa‘aeteete,ne‘iesavaliiolatouala,ne‘ieagasalai leagasalaeo‘oaiileotiilumaoleAtuaSilisili‘ese;a leai,enatiaeiaonafofoga‘iāteoe,matu‘uinaatuoei limaolausolitulafono,malia‘iina‘eseoemailenu‘u, fa‘apeafo‘imalaufānaumailelalolagi;efanofo‘ilou igoamalaufānaumailelalolagiuma

23Liliuesemaialatouamiogaumamaalatoumealeaga uma,maiatausiiletulafonoaleAtuaSilisiliEse,maia faialonafinagalomaiaamiotonuimeauma

24Efa‘amanuiafo‘ieia‘iāteoeiaugaluegauma,mae fa‘atupuinamai‘iāteoesela‘auoleamiotonuilelalolagi uma,itupulagaumaolelalolagi,elēgalofo‘ilo‘uigoa malouigoailaloolelagiefa‘avavau.

25Aluiaoe,lo’uatali’imalefilemu.Iafa’amalosiaoee leAtuaSilisiliEse,lo’uAtuamalouAtua,efaiLona finagalo,Maiafa’amanuiainaeIaaufanauumamaētotoe oaufanaumotupulagaefa’avavau,ifa’amanuiaga amiotonuuma,Inaiaaveaoemafa’amanuiagailelalolagi uma

26Onaalueseleaoiamaiiāteiamaleolioli

MATAUPU22

1Uaooilevaiasomuamuaileiupelilonafasefulumale fa,iletausagalonalua,oletausagaleanamaliuai Aperaamo,naomaiaiIsaakomaIsamaelimaileVaielio leTautogaefaamanatuailetausamigaovaiasoolona uiga,oletausamigaouluaifuaoleseleselegaia Aperaamo,lolatama,masaolioliAperaamoonauaomai onaataliietoalua

2AuāsatelemeaaIsaakoiPeresepa;masamasaniona aluIsaakoevaaiianameamatoefoiatuilonatamā

3OasoianasauaiIsamaelieasiasiilonatamā,masalaō faatasi,onaofoatuleaeIsaakoosetaulagamū,maavatui lugaolefatafaitaulagaalonatamānaiafaiaiHeperona

4Onaiaofoinaatuleaoletaulagafaafetaimafaiase tausamigaoleolioliilumaoIsamaelilonauso:onafaia leaeRepekanikekefoumaisaitofou,maavatuiaIakopo lonaatalii,eaveiaAperaamolonatamā,maiuluaifuaole laueleele,inaia'aiaioiamafaamanuiaileFoafoaomea umaaoleimaliuoia

5‘Ua‘auinaatufo‘ieIsaako‘iāAperaamoilelimao Iakopooletaulagafa‘afetaisili,‘ina‘ia‘aimainuoia.

6‘Ua‘aifo‘ioiamainu,mafa‘afetaiileAtuaSilisili‘ese, olēnafaialelagimalelalolagi,olēnafaiameaumaesili ‘onaleleiolelalolagi,mafoa‘iinaatuilefānauatagata, ‘ina‘ialatou‘a‘aimainumafa‘afetaiilēnaFoafoainai latou

7‘Olenei,‘outefa‘afetaiatu‘iāteOe,lo‘uAtuae,auā ‘uaefa‘aalimai‘iātea‘uleneiaso:fa‘auta,‘uaselauma lefitugafulumalelimao‘utausaga,oletoeainama‘ua tumuiaso,maoo‘uasouma‘uafilemuaia‘u.

8Eleʻimanumalomailepelualefiliiāteaʻuimeauma naefoaʻiinamaiiāteaʻumalaʻufanau,iasoumaoloʻu olagaeoomaiileasonei.

9Lo‘uAtuae,iaiailoualofamutimutivalemaloumanuia ilau‘au‘auna,mailugaolefānauaonaatali‘i,‘ina‘ia aveailatoumanu‘ufilifiliamatofimooemainu‘uumao lelalolagi,eamatamaiiletaimineieo‘oatuiasoumao tupulagaolelalolagi,eo‘oatuilefa‘avavau’

10‘Onavala‘auatuleaoia‘iāIakopomafa‘apeaatu: “Lo‘uatali‘ieIakopo,‘iafa‘amanuiaoeeleAtuaomea umamafa‘amalosi‘iāteoeefaileamiotonu,malona finagaloionaluma,ma‘iafilifiliaoemaaufānau‘ina‘ia ‘avea‘outoumanu‘umolonatofietusaaimalona finagaloefa‘avavau.”

11Lo‘uatali‘ie,Iakopo,fa‘alatalatamaiiamasogimai‘iā tea‘u”‘Onaiafa‘alatalataatuleamasogi‘iāteia,‘ua fa‘apeaatu,“‘Iamanuialo‘uatali‘ioIakopo,‘atoama atali‘iumaoleAtuaSilisili‘ese,eo‘oilefa‘avavau;‘Ia

foa‘iinaatueleAtua‘iāteoelefānauoleamiotonu;‘Ia fa‘apa‘iainafo‘inisioauatali‘iilelalolagiuma;‘Ia ‘au‘aunaatunu‘u‘iāteoe,ma‘iaifoatunu‘uumailuma olaufānau.”

12Iaefaamalosiilumaotagata,maiaepuleafanauuma aSetuOnafaamaoniaaileaooualamaalaoouatalii,ina iaaveaaiilatoumanuupaia

13IafoaʻiatueleAtuaSilisiliEseiateoefaʻamanuiaga uma,UaIafaʻamanuiainaaiaʻu,MauaIafaʻamanuiainaai NoamaAtamu;Ialanonofoilugaoleulupaiaoaufanau maileatupulagaileatupulagaefaʻavavau

14IafaamamāinafoʻioeeIamaiamioletonuumamamea leagauma,Inaiafaamagaloinaausolitulafonoumanae faiamaleleiloaIafaamalosiaoeeIa,mafaamanuiaiate oeIaefaimaoutofilelalolagiuma,

15IafaafouinaeIaLanafeagaigamaoe,inaiaaveaoema nuuefaimaOnatofiefaavavau,maiaaveaoIamaAtua ooemalaufanauilefaamaonimaleamiotonuiasoumao lelalolagi.

16Maiaemanatuaa’uupu,lo’uataliieIakopo,matausii poloaigaaAperaamo,loutamā:Iaevavaeeseoelavamai atunuu,maaualeaaifaatasimailatou:maaualefaietusa maalatougaluega,maaualeaveamaalatoupaaga;auao alatougaluegaelemama,maoalatoualaumaomea leagamameainosiamamealemama.

17Latouteofoinaatualatoutaulagaiēuaoti,malatoute tapuaʻiiagagaleaga,malatouteʻaʻaiilugaotuugamau, maoalatougaluegaumaefaatauvaamaleaisemea.

18Eleaisolatoulotoemalamalamaai,Elevaaifoʻio latoumataialatougaluega,Maualatouseseilefaiatui lelaau,‘OoeoloʻuAtua,’Malemaa,‘OoeoloʻuAliima ooeoloʻufaaola’[Aeleaisolatouloto]

19Aooe,loʻuataliioIakopo,iafesoasoaniatuleAtua SilisiliEseiāteoe,maiafaamanuiaoeeleAtuaolelagi, maiaaveeseinaoemaiilalatoumealeagamaalatoumea seseuma

20Iaefa‘aeteete,lo‘uatali‘ioIakopo,‘auane‘iefaiavāi setasiofānauaafafineoKanana;auāolealia‘iinaese anafānauumamaile‘ele‘ele

21Auā,onaolesolitulafonoaHamo,uaseseaiKanana, maoleafaʻaumatiaanafanauumamailelalolagimamea umaototoe,maeleaisetasietupugamaiiateiae faʻaolainaileasoolefaʻamasinoga.

22Aoēifoumaitupuamaēamioleaga

(a)Eleaisefaʻamoemoemoilatouilenuʻuoēola; (b)Eleaifo‘isemanatuaoilatouilelalolagi; (c)AuālatouteōifoiSeoli, (d)Mailenofoagaolefaasalagalatouteoatuai, EpeionaaveeseaolefanaugaaSotomamailelalolagi,o leafaapenafoionaaveeseailatouumaeifoitupua

23Auaetefefe,lo’uataliieIakopo,Auafo’ietefefe,le ataliioAperaamo:TauinaiapuipuiaoeeleAtuaSilisili Esemailefa’aumatiaga,Maialavea’iinaoeeiamaiala umaolesese

24Uaoufausialeneifalemoaʻulavainaiaoutuuinaatu ailoʻuigoailelalolagi;[uatuuinaatuiateoemalaufanau efaavavau],etaʻuafoioleaigaoAperaamo;uatuuinaatu iateoemalaufanauefaavavau;auāetefausialoʻufale mafaatumauinaloʻuigoailumaoleAtuaefaavavau;o laufanaumalouigoaetumauitupulagaumaolelalolagi.

25Uaumaonaiapoloaʻiatuiāteiamafaamanuiaatuiāte ia.

26Onataootofaatasileaoilauailemoegaetasi;onamoe aileaoIakopoilefatafataoAperaamo,letamāolona tamā,uasogifoioiaiateiailefaafitu;uafiafiatelelona alofaiateia

27‘Onafa‘amanuialeaoia‘iāteiamalonaloto‘atoa,‘ua fa‘apeaatu:“OleAtuaSilisili‘ese,oleAtuaomeauma, malenafaiameauma,olēna‘aumaiaa‘umaiUroo Kaletaia‘ina‘iafoa‘iinamai‘iātea‘uleneinu‘uefaima o‘utofiefa‘avavau,ma‘ia‘oufa‘atūinasefānaupa‘ia ‘iavi‘ialeSilisili‘eseefa‘avavau”

28‘Onafa‘amanuialeaoia‘iāIakopo,‘uafa‘apeaatu: “Lo‘uatali‘ie,olē‘outefiafiaiaimalo‘uloto‘atoama lo‘ualofa‘atoa,‘iasi‘itialoualofatunoamalouagalelei ‘iāteiamaanafānauefa‘avavau.”

29‘Auafo‘ietetu‘uaoia,pefa‘atauva‘aoiamailetaimi neieo‘oiasoefa‘avavau,‘iapupulaoufofoga‘iāteiama lanafānau,‘ina‘iaetausiaoia,mafa‘amanuia‘iāteia, mafa‘apa‘iainaoiaefaimanu‘uefaimaoutofi;

30‘Iaefa‘amanuia‘iāteiaiaufa‘amanuiagaumamaile taimineieo‘oatuiasoumaefa‘avavau,mafa‘afouinalau feagaigamaloualofatunoa‘iāteiamalanafānauetusaai maloufinagaloleleiumaitupulagaumaolelalolagi’

MATAUPU23

1‘Onafa‘ae‘eleaeiaotamatamailimaeluaoIakopoi onamata,mafa‘afetaiatuileAtuaoatua,‘uaufiufifo‘ie iaonamatamafa‘aloaloaonavaemamoeaiilemoee fa‘avavau,‘uafa‘atasiafo‘ioiamaonatamā.

2Euiineimeauma,aesataotoIakopoilonafatafata,ma eleʻiiloaeiauaotiAperaamo,letamāolonatamā 3UaalaIakoponamoe,faautafoi,uamaaliliAperaamoe peioleaisa,onafaiatuleaoia,Tamāe,tamāe;aualeai setasietautala;uanailoauaotioia

4OnatulaʻileaoiamailonafatafatamataʻuatuiāRepeka lonatinā;onaaluatuleaoRepekaiāIsaakoilepō,mataʻu atuiāteia;onalaōfaatasiaileamaIakopo,maselamepa ilonalima;ualatouuluatumaualatoumauaAperaamo uataoto,uaoti

5‘Onafa‘apa‘ūleaoIsaakoilemataolonatamā,‘uatagi masogi‘iāteia.

6UalagonaleoileaigaoAperaamo,onatulaʻileao IsamaelilonaataliimaaluatuiāAperaamolonatamā,ua tagifoʻioiamaleaigaumaoAperaamo,ualatoutagitele lava

7UatanufoioiaeonaataliioIsaakomaIsamaeliileana oMepela,elataaneilanaavāoSara;ualatoufetagisifoi iateiaiasoefagafulu,otaneumaolonaaiga,atoama IsaakomaIsamaeli,maolatouataliiuma,atoamaatalii umaoKituraiolatounofoaga;uaooinamavaeasoole fetagisiiaAperaamo

8NaolaoiaiIupelietolumavaiasoefaotausaga,e selaufitugafulumalelimatausaga,mauafa’aumaonaaso olonaolaga,uatoeainamauatumuiaso

9Auāoasooolatoutamā,olatouolaga,esefuluivaiupeli; mainauamavaeleLolo,saamataonaitiitiifoilatounai lolesefuluivaiupeli,mauafaaitiitiaiupeli,mauavave onamatutua,mauatumuolatouasoonaopuapuagaetele maleamioleagaoalatouamioga,vaganaaiAperaamo

10AuāsaatoatoaAperaamoianagaluegaumailumaole Ali‘i,masafiafiaiaioiaileamiotonuiasoumaolona olaga;aepeita‘i,ele‘ifa‘aumaeianiIupeliefailona olaga,a‘uatoeainaoia‘onaoleamioleaga,ma‘uatumui onaaso.

11Maotupulagaumaoleatulaʻimaimaileneitaimi seʻiaoʻoileasoolefaʻamasinogateleoleavaveona matutua,aʻoleʻimaeʻailatouiupelielua,maololatou malamalamaoleatuʻuailatouonaololatoumatutua[ole laueleeleoleamouatuumalolatoumalamalama]

12Mainaaso,afaieolasetagataileiupelimaleafa tausaga,latoutefaiatuiateia:‘Ualevaonasoifuaoia, maoleteleoonaasooletigamalefaanoanoamale puapuaga,maeleaisefilemu

13Auāemulimulimaimalaiaimalaia,mamanuʻai manuʻa,mapuapuagaipuapuaga,matalaleagaitalaleaga, mamaʻiimaʻi,mafaʻamasinogaleagaumafaʻapenei,ole tasimaleisi,omaʻimalepaʻū,malekionamaleaisama leaisa,malefiva,malemaalili,malevaivai,maleoge, maleoti,malepelu,malefaʻatagataotauaina,maituaiga umaomalamatiga

14Eoomaifo‘ineimeaumailetupulagaleaga,oē solitulafonoilelalolagi;oalatougaluegaoleleagamale faita‘aga,maleleagamameae‘inosia

15Onalatoufaimailea:‘Oasoootatoutamāsatele(eoo lavaileafetausaga),masalelei;aefaauta,oasoootatou olaga,afaieteletausaganaolaaisetagata,etolusefulu tausagamalesefulu,aeafaiemalosioia,efasefulu tausaga,maonaasoeleaga,maeleaisefilemuiasoo leneitupulagaleaga’

16Mailenatupulagaoleata’usalainaaieataliiolatou tamāmaolatoutoeainaileagasalamaleamioletonu,ma upuaolatougutumaamioleagatetelelatoutefaia,mae uigailolatoulafoaiaolefeagaiganafaiaeleAliiilevao ilatoumaIa,inaialatoutausimafaiaAnapoloaigauma maAnasaunigamaAnatulafonouma,eaunoamalealu eseileitutaumataupooleitutauagavale.

17Auāuafaiaetagataumalemealeaga,mauatautala gutuumaileamioletonumaoalatougaluegaumaomea leagamameainosia,maoalatoualaumaomealeaga,o mealeagamalefaafanoga

18Faautaoleafaaumatialelalolagionaoalatougaluega uma,maolealeainifatuolevine,maleaisesuauu;auāo alatougaluegaematuālēfaamaonilava,maolealatou fanofaatasiuma,omanuvaefamapovimamanufelelei, mai’aumaolesami,onaolefanaugaatagata.

19Maolealatoufefinauai,oletaulealeamaletoeaina, maletoeainamaletaulealea,olematitivamalemauoa,o lefaatauvaamalealiisili,maletagatamativamalealii sili,onaoletulafonomalefeagaiga;auāualatougalole poloaiga,malefeagaiga,matausamiga,mamasina,ma Sapati,maIupeli,mafaamasinogauma.

20Latoutetutumaaufanamapelumatauaetoefaafoiatu aiilatouileala;aelatouteletoefoimaiseiaooinatelele totouafaamaligiinaileeleele,oletasiileisi

21Aoēuasaomai,latoutelētoefoʻimaialatou amioleagailealaoleamiotonu,aelatoutefaʻamaualuga umalavailepepelomaleʻoa,inaialatoutaʻitasimaave meaumaalonatuaoi,malatoutetaʻualesuafamamalu, aelēoleupumonimalēoleamiotonu,malatoute

faʻaleagainalemeaesilionapaiailolatouleagamale palaololatouleaga.

22Oleaoomailefaasalagateleiamiogaaleneitupulaga maileAlii,maoleaIatuuinaatuilatouilepelumale faamasinogamalefaatagataotauaina,maiafaoama faaumatia

23MaoleaIafafaguefaasagaiailatoutagataagasalao NuuEse,oēeleaisolatoualofamutimutivalepoose agaalofa,maeleaisetasiefaaaloaloiai,eletoeainapoo ētalavou,poosetasilava,auāuasiliatulolatou amioleagamalemalolosiefaimealeaganailoofanau umaatagataMaolealatoufaaaogainalesauāiaIsaraelu malesolitulafonoiaIakopo,Maoleateleletotoolea faamaligiinailugaoleeleele,Eleaifoisetasieaoinape leaifoisetasietanu

24Oasoialatoutealalagaaimaleleotetele,mavalaau matataloinaiafaaolainailatoumailimaotagataagasala, oNuuEse;aeleaisetasiefaaolaina

25Maoleasinasinauluotamaitimalauulusinasina,ma oletamaititietoluvaiasooleafoligamatuaepeiose tagataeselautausaga,maoleafaʻaumatialolatoutulaga maualugailepuapuagamalesauāina.

26Mainaasooleaamataaiefanauonasuesueitulafono, Masailiipoloaiga,Matoefoiatuilealaoleamiotonu

27Maoleaamataonafaateleinaasomafaateleinai totonuonafanauatagataseiaooinalatalataatuolatou asoileafetausagaMaoleaofaigaotausagaesiliatunai lo(muamua)oleaofaigaoaso.

28Eleaifo‘isetoeainapoosetasielēfa‘amalieinaiona aso,auāoleaaveatagataumaepeiotamaitimatalavou

29Olatouasoumaoleafa‘aumamaolailefilemumale fiafia,Eleaifo‘iseSatanipoosefa‘aumatialeaga;Auāo latouasoumaoasoiaofa‘amanuiagamafa‘amalologa

30MailenataimioleafaamaloloinaaieleAliiAna auauna,Maolealatoututuilugamavaaiilefilemutele, MatulieseaolatoufiliMaoleavaaitagataamiotonuma faafetai,Maolioliileolioliefaavavaufaavavaulava,Ma oleavaaiialatoufaamasinogaumamaalatoufetuuuma iolatoufili

31Oleamaloloolatouiviileeleele,maoleamatuā olioliolatouagaga,maolealatouiloaoleAliilavaiao lēefaialefaamasinoga,maealofamutimutivaleileselau maafeotagatamailatouumaealolofaiateIa.

32IaeMosee,tusiilaloneiupu;auāuafaapeaonatusia, mauafaamaumauinailugaopapamaafaalelagiefaima molimaumotupulagaefaavavau.

MATAUPU24

1UamavaelemaliuoAperaamo,onafaamanuialeaele AliilonaataliioIsaako,uatulaioiamaiHeperona,uaalu manofoileVaielioleFaaaligailetausagamuamuaole vaiasolonatolu[2073AM]oleneiiupeli,efitutausaga 2Oletausagamuamuaolevaiasolonafanaamataaise ogeilenuu,[2080AM]eesemaileogemuamua,leanai aiionapooAperaamo

3.‘UatunueIakopolesupopi,‘uasaufo‘iEsaumaile vaomalefia‘ai‘Uafaiatuoia‘iāIakopolonauso, “‘Aumai‘iātea‘usinasupomūmū”‘Onafaiatuleao Iakopo‘iāteia,“Fa‘ataumai‘iātea‘uloutofiole

ulumatua,‘ona‘ouavatuailea‘iāteoeomeae‘ai,‘atoa masinasupopi.”

4‘Onafa‘apealeaoEsauilonaloto,“Olea‘ouoti;seale aogāoleneitofioleulumatua‘iātea‘u?”

5‘Onafaiatuleaoia‘iāIakopo,“‘Outeavatu‘iāte oe”‘OnafaiatuleaoIakopo,“‘Ināetautōmai‘iātea‘ui leasonei;”‘onatautōaileaoIakopo‘iāteia

6‘OnaavatuleaeIakopoilonausooEsauoaretomamea etunuai;‘ona‘aiaileaoiase‘iamā‘onaoia;‘ua fa‘alēaogāinaeEsaulonatofioleulumatua;olemealea nafaaigoaaiEsau‘iāEtoma,‘onaolemeaetunuaimūmū naavatueIakopo‘iāteiaolonatofioleulumatua

7UaaveaIakopomaulumatua,auafaatauvaaEsau.

8Uaooleogeilenuu,onaaluaileaoIsaakoealuifoi Aikupitoiletausagalonaluaoleneivaiaso,uaaluatuoia iletupuoFilisitiaiKira,iaApimeleko.

9‘Uafa‘aalimaileALI‘I‘iāteia,‘uafetalaimai‘iāteia, “‘Aua‘etealuifoiAikupito;‘iaenofoilenu‘u‘oute ta‘uinaatuai‘iāteoe,ma‘iaeāumauileneinu‘u;‘outei aifo‘i‘iāteoe,ma‘oufa‘amanuia‘iāteoe”

10Auā‘outefoa‘iinaatuleneinu‘uuma‘iāteoemalau fānau,‘outefa‘ataunu‘uinafo‘ila‘utautogana‘outautōai ‘iāAperaamoloutamā;‘outefa‘ato‘ateleinalaufānaue peiofetuolelagi,‘outefoa‘iinaatufo‘iilaufānaulenei nu‘uuma.

11Auānafa‘alogoloutamāilo‘uleo,matausiia‘u poloa‘iga,maa‘utulafono,maa‘ufa‘amasinoga,mala‘u feagaiga;olenei,‘iaefa‘alogoilo‘uleo,maenofoilenei nu‘u’

12SanofooiaiKelarivaiasoetoluotausaga

13‘Uapoloa‘iatufo‘iApimeleko‘iāteia,[2080-2101 AM]‘atoamaanameauma,‘uafa‘apeaatu,“Osēpa‘iatu ‘iāteiapooanameaumaeotilavaia”

14UatuputelelemalosioIsaakoilenuuoFilisitia,ua telefoʻianameatotino,opovi,omamoe,okamela,oasini, maleʻaufaigaluegaetoʻatele

15UalūlūinaeialelaueleeleoFilisitiamauamauamaiai leselauofua;uamatuāteleailavaIsaako,uamatauʻafoʻi Filisitiaiāteia

16Ovaieliumafo‘inaelie‘au‘aunaaAperaamoiasoo Aperaamo,natatanueFilisitia‘ina‘uamavaelemaliuo Aperaamo,manalatoufa‘atumuinaile‘ele‘ele

17‘Uafaiatufo‘iApimeleko‘iāIsaako,“‘Ināalu‘eseia oe‘iāteimatou;auā‘uasiliatuloumalosi‘iāimatou” ‘Onaalu‘eseaileaoIsaakoiletausagamuamuaole vaiasosafitu,manofoaiivanuoKira.

18‘Uatoe‘elieilatouvai‘elina‘elie‘au‘aunaalona tamāoAperaamo,natapuniaeFilisitia‘ina‘uamavaele maliuolonatamāoAperaamo;‘uaiafa‘aigoainaolatou igoaepei‘onafa‘aigoainaaielonatamāoAperaamo 19‘Ua‘elie‘au‘aunaaIsaakolevai‘eliilevanu,‘ona maualeaeilatoulevaiola;‘onafinauaileaoleoleo mamoeaKiramaleoleomamoeaIsaako,‘uafa‘apeaatu, “Olomatouvailea;”‘onafa‘aigoaleaeIsaakoolevai‘eli ole“Amiovale,”auāsalatoufa‘asauā‘iāteimatou 20‘Onalatouelileaoleisivaieli,‘onalatoutoefinauai lea;‘uaiafa‘aigoainafo‘ilonaigoaole‘Fitili.’‘Onatula‘i leaoianaileamea,‘ualatouelifo‘ileisivaieli,‘aele‘i toefinauaiilatou;‘uaiafa‘aigoainafo‘ilonaigoaole ‘Avateatea.’‘Uafa‘apeaatuIsaako,“Olenei,‘ua

fa‘alauteleinaeleALI‘Imoitatou,ma‘uatatou fa‘ato‘ateleinailenu‘u.”

21OnaaluaʻeleaoiamaiiināileVaielioleTautogaile tausagamuamuaolevaiasomuamuaile[2108AM]iupeli efasefulumalefa.

22‘Onafa‘aalimaileaoleALI‘I‘iāteiailealavapō,ile masinamuamuaolemasinamuamua,‘uafa‘apeamai‘iā teia,“Oa‘uoleAtuaoAperaamoloutamā;‘aua‘etefefe, auā‘outefa‘atasimaoe,‘outefa‘amanuiafo‘i‘iāteoe, ‘outematuāfa‘ato‘ateleinalavalaufānauepeioleoneone ole‘ele‘ele,‘onaoAperaamola‘u‘au‘auna”

23‘Uaiafausiaaifo‘ilefatafaitaulagasamua‘ifausiae Aperaamolonatamā;‘uavala‘auatufo‘ioiailesuafaole ALI‘I,‘uafaitaulagafo‘iileAtuaoAperaamolonatamā

24Onalatouelileaosevaielimamauaailevaiola

25.‘Uatoe‘elie‘au‘aunaaIsaakoleisivaieli,a‘ualē mauasevai;‘onalatouōleamata‘uatu‘iāIsaako,‘ualē mauasevai’‘OnafaiatuleaoIsaako,“‘Ua‘outautōile asō‘iāFilisitia,‘uafa‘ailoamaifo‘i‘iāteimatoulenei mea”

26UaiafaaigoafoileameaoleVaielioleTautoga,auāna iatautoaiiaApimeleko,maAasatalanauo,atoama Fikolulealiisiliolana‘au

27‘Uailoafo‘ieIsaakoileaasonatautōaioia‘iātei latouilefa‘amalosiefaiseleleigamailatou.

28OnafetuuleaeIsaakoiaFilisitiailealavaaso,ua faapeaatu,IafetuuinaFilisitiaseiaooileasooletoasama letoasateleinuuuma;iaaveailatoueleAtuama tauemugamamalaiamameaeitaaimaletoasateleilima otagataagasalaonuuesemalimaotagataKitimo 29Olēesaomailepelualefilimalenu‘uoKitimo,e fa‘aumatiaelenu‘uamiotonuilefa‘amasinogamailaloo lelagi;auāoleaaveailatoumafilimafiliola‘ufānauio latoutupulagailelalolagi.

30Eleaisetoemoilatouetotoe,eleaifo‘isetasie fa‘asaoinaileasooleto‘asāolefa‘amasinoga;auāole fa‘aumatiagamalelia‘iinamaletuliamailelalolagiole fanauumaaFilisitia(oleafa‘asaoina),eleaifo‘iseigoa poosefanauaKafatorīetotoemoilatouilelalolagi

31Auāeuilavainaaluaʻeoiailelagi,eaveifolavaoia iina,euilavainaiafaamalosiaoialavailelalolagi,e tosoinaeseoiaiina,euilavainaialafioiaitotonuo atunuu,eoolavaiinaeliaʻieseinaaioia;euilavainaalu ifooiaiSeoli,etelefoilonafaasalagaiina,eleaifoise filemumoiaiina

32.‘Āfaifo‘iealuoiailefa‘atagataotau‘a,latoute fasiotiaoiailealailimaoēolo‘osā‘ili‘iliefasioti‘iāte ia,eleaifo‘iseigoapoosefānauetotoe‘iāteiaile lalolagiuma;auāoleaaluatuoiailemalaiaefa‘avavau

33Mauafaapeaonatusiamavaneinaeuigaiateiailuga opapamaafaalelagi,efaiiateiaileasoolefaamasinoga, inaialia’ieseinaoiamailelalolagi.

MATAUPU25

1Oletausagalonaluaoleneivaiasoileneiiupeli,na vala’auatuaiRepekaiaIakopolonaatali’i,mafaiatuiate ia[2109AM],uafa’apeaatu:‘Lo’uatali’ie,‘aua‘etefai avāiseafafineoKanana,epeioEsau,louuso,olēnafai avāiniavāseto’aluaoafafineoKanana,ma‘uala fa’atigainalo’ulotoialaamiogaleagauma;auāoala

amiogaumaolefaita’agamaletu’inanau,eleaifo’ise amiotonu‘iāteila’ua,auāoalaamiogaeleaga.

2Maoaʻu,loʻuataliie,outealofateleiateoe,maoloʻu lotomaloʻualofaefaamanuiaatuiateoeiitulaumaole aomaleleoleogaolepo.

3Olenei,lo‘uatali‘ie,fa‘alogomaiila‘uleo,mafaile finagalooloutinā,‘auafo‘i‘etefaiavāisetasioafafineo leneinu‘u,‘aena‘ole‘āigaolo‘utamā,male‘āigaolo‘u tamā‘Etefaiavāisetasiole‘āigaolo‘utamā,maolea fa‘amanuiainaoeeleAtuaSilisili‘ese,maolaufānauole aaveamatupulagaamiotonumafanaupa‘ia’

4‘OnafaiatuleaoIakopo‘iāRepekalonatinā,‘ua fa‘apeaatu‘iāteia:“Tinae,‘uaatoavaiasoeivao‘u tausaga,‘outele‘iiloafo‘isefafine,‘outele‘ifaiavāfo‘ii setasi,‘outele‘imafaufaufo‘iefaimaa‘uavāosetasio afafineoKanana.”

5Auāoutemanatua,tinā,upuaAperaamo,lotatoutamā, auānaiapoloaʻimaiiateaʻueauaneʻioufaiavāise afafineoKanana,aeiaoufaiavāiseavāmailefanaua loʻutamāmamailoʻuaiga

6Uaoufaalogomuamuauafananaumainiafafineia Lapana,loutuagane,mauaounaunauiailatouefaisau avāmaiiailatou

7Olemealea‘ua‘ouleoleoinaaia‘uilo‘uagaga‘inane‘i agasalapefa‘aleagainaa‘uio‘ualaumaiasoumaolo‘u olaga;auāetusaaimaletu‘inanaumalefaita‘aga,na tu‘uinamaiaieAperaamolo‘utamā‘iātea‘upoloa‘igae tele.

8Euilavaimeaumanaiapoloaʻiinamaiaiaʻu,aeonei tausagaeluasefulumaleluauafinaumaiailoʻuusoiate aʻu,mauatautalasoomaiiateaʻumafaapeamai:‘Loʻu usoe,iaefaimaavāsetuafafineoaʻuavāetoalua;’aua oumusuefaiepeionaiafaia

9Outetautōiouluma,tināe,oasoumaoloʻuolagaoute lēfaiaseavāmaiafafineolefanaugaaKanana,outelē faiafoʻisemealeagaepeionafaiaeloʻutuagane

10.‘Aualefefe,tināe;‘iaemautinoaolea‘oufaialou finagalomasavaliileamiotonu,‘outelēfa‘aleagainao‘u alaefa‘avavau’

11‘Onatepaa‘eleaoonamatailelagi,mafa‘aloaloaatu onatamatama‘ilima,matatalalonagutumafa‘afetaiatui leAtuaSilisili‘ese,olēnafaialelagimalelalolagi,ma ‘uaiafa‘afetaimavi‘ivi‘iatu‘iāteia.

12‘Uafaiatuoia:“‘Iavi‘ialeALI‘IleAtua,iavi‘iafo‘i lonasuafapa‘iaefa‘avavau,olēnafoa‘iinamai‘iātea‘u oIakopoefaimaatali‘imamāmasefānaupa‘ia;auāoia olaulavaia,etumaupeaanafānauitupulagaumae fa‘avavau.”

13Iaefaamanuiaiāteia,leAliie,maiaetuumaiiloʻu gutulefaamanuiagaoleamiotonu,inaiaoufaamanuiaiā teia

14Mailenaitula,inauaafioifoleagagaoleamiotonui lonagutu,saiatuuonalimaeluailugaoleuluoIakopo, mafaiatu:

15Iaviiaoe,leAli‘ioleamiotonumaleAtuaole fa‘avavau,Iafa‘amanuiainaoeeiaituaatuotupulaga umaotagata.Iafoa‘iinaatueia‘iāteoe,lo‘uAtali‘ie,le alaoleamiotonu,Mafa‘aaliatuleamiotonuilaufānau

16Iafa‘ateleinafo‘ieIalaufānauilouolaga,Maialatou tutupua‘eetusamaleaofa‘iomasinaoletausaga.Maia

fa‘ateleinamafa‘ateleinaalatoufānauesiliatuifetuole lagi,Maiasiliatulolatouaofa‘iileoneoneolesami.

17MaiafoaʻiinaatueIaiāteilatouleneilaueleelelelei epeionaIafetalaimaiaiefoaʻiinaatuiāAperaamoma lanafanauemulimulimaiiāteiaefaavavauMaialatou taofiapealavapeaefaimaolatoutofiefaavavau

18Maiaouvaai(fanauina)maiiateoe,lo’uataliie,ni fanaufaamanuiainailo’uolagaatoa,Maiaaveaaufanau umamafanaufaamanuiainamapaia

19Epeionaefaafouinaleagagaoloutināilonaolaga,o lemanavaolēnafanauaoeefaamanuiaatuiateoe,[Loʻu alofa]maoʻususuefaafetaiatuiateoe;oloʻugutuma loʻulaulaufaivaeviviiatuiateoe.

20Iafa‘ateleinamasalalauatuilelalolagi,Maiaatoatoa laufanauileolioliolelagimalelalolagiefa‘avavau;Ma iaoliolilaufanau,Maiaiailefilemuileasoteleole filemu

21Iatumaulouigoamalaufanauifaʻavavau,maiaavea leAtuaSilisiliEsemaolatouAtua,maiaafiofaʻatasile Atuaoleamiotonumailatou,maiafausiaeilatoulona malumaluifaʻavavau

22.‘Iamanuialē‘uafa‘amanuia‘iāteoe,‘iamalaiafo‘i tagataumaoēfetu‘upepelo‘iāteoe’

23‘Onasogileaoia‘iāteia,mafa‘apeaatu‘iāteia,“‘Ia alofaleAli‘iolelalolagi‘iāteoe,epei‘onafiafiaoleloto oloutināmalonaalofa‘iāteoemafa‘amanuia‘iāteoe” ‘Onatu‘ualeaeiaolanafa‘amanuia

MATAUPU26

1Olefituotausagaoleavaiaso,navala‘auatuaiIsaako ‘iāEsaulonaatali‘imatua,‘uafa‘apeaatu‘iāteia,“‘Ua ‘outoeaina[2114AM]lo‘uatali‘ie;fa‘autafo‘i,‘uapuaoa o‘umataileva‘ai,‘outelēiloafo‘ileaso‘outeotiai.”

2Olenei,‘iae‘aveau‘au‘upegatulimanu,olauutuma lau‘aufana,maealuilevaoetulimanumapu‘ea‘u,lo‘u atali‘ie.Mafaisemeae‘aiesuamaliemaa‘u,peiolo‘u mana‘o;‘aumaiia‘iātea‘u,‘oute‘aiai,‘ina‘ia fa‘amanuiaatulo‘uloto‘iāteoea‘ole‘io‘o‘ina‘ouoti”

3AuafaalogoRepekailetautalaaIsaakoiaEsau.

4OnaalausuatuleaoEsauilevaoetulimanu,epuʻe manu,maaumaiilonatamā

5‘Onavala‘auatuleaeRepeka‘iāIakopolanatama,‘ua faiatu‘iāteia,“Fa‘auta,na‘oufa‘alogo‘iāIsaakolou tamāofaiatu‘iāEsaulouuso,‘uafa‘apeamai,“‘Iaetuli mai‘iātea‘u,mafaiaisemeae‘aiesuamaliemaa‘u, ‘onae‘aumaiailea‘iātea‘u”

6.‘Oute‘aimafa‘amanuia‘iāteoeilumaoleALI‘Ia‘o le‘iotia‘u”Olenei,lo‘uatali‘ie,‘iaeusiusita‘imaiila‘u ‘upuilemea‘outefaiatuai‘iāteoeAluilaulafu mamoema‘aumai‘iātea‘unitama‘i‘otileleiselua,‘ou tefaiaisemeae‘aisuamaliemoloutamā,epei‘onafiafia iaioia;‘iaeavatufo‘iiloutamā,‘ina‘ia‘aioiama fa‘amanuia‘iāteoeilumaoleALI‘Ia‘ole‘iotioia,‘ina ‘iafa‘amanuiainaaioe”

7‘OnafaiatuleaoIakopo‘iāRepekalonatinā,“Tinae, ‘outelētaofiasemeae‘aielo‘utamā,mameaefiafiaiai oia;naolo‘ufefe,lo‘utināe,‘inane‘iiloaeialo‘uleo, mafiapa‘imai‘iātea‘u”

8.‘Uaesilafiafo‘ioa‘uoselamolemole,aoEsaulo‘u uso,osefulufulua;aoa‘unei,‘outefa‘aaliatu‘iāteiae

peiosetagataamioleaga,ma‘outefaiasemeanatele‘i poloa‘imaiai‘iātea‘u,‘onato‘asāmaiaileaoia‘iāte a‘u,‘outeaumaiafo‘i‘iātea‘usemalaia,‘aelēose fa‘amanuiaga.’

9.‘OnafaiatuleaoRepekalonatinā‘iāteia,“La‘utamae, ‘iaefa‘alogomaiila‘u‘upu”

10‘Onausiusita‘ileaoIakopoile‘upualonatināo Repeka,‘uaalufo‘ioiama‘aumainitama‘i‘otileleima pepetiselua,‘ua‘aumai‘iāteiailonatinā;‘onasaunialea elonatināomeae‘aisuamaliemanatefiafiaiai

11‘Ona‘aveleaeRepekao‘ofumatagofieoEsau,lona atali‘imatua,saiaimaiailefale,‘uaiafa‘a‘ofuinaai Iakopo,lonaatali‘ila‘itiiti,ma‘uaiatu‘uaipa‘uotama‘i ‘otiionalimamavaegaelēalialimaiolonaua

12‘Uaiaavatufo‘ileaanoomanumalearetonaia sauniailelimaolanatamaoIakopo.

13‘OnaaluatuleaoIakopoilonatamā,‘uafa‘apeaatu, “Oa‘uneiolouatali‘i;‘ua‘oufaialemeanaefaimaiai ‘iātea‘u;‘inātula‘iia,‘ianofoma‘aiila‘umeanamaua, ‘ina‘iafa‘amanuiamaioe‘iātea‘u”

14OnafaiatuaileaoIsaakoilonaatalii,Lo‘uataliie,pe nafaapefeaonaevavemauafaapea?

15‘OnafaiatuleaoIakopo,“Auānafaiaa‘ueleALI‘I louAtua”

16.‘OnafaimaiaileaoIsaako‘iāteia,“Lo‘uatali‘ie, sōsōmaiia,‘ina‘ia‘outagotago‘iāteoe,poooelo‘u atali‘ioEsaupeleai”

17.‘Uafa‘alatalataatuIakopo‘iāIsaakolonatamā;‘ona tagotagomaileaoia‘iāteia,‘uafa‘apeaatu,“Oleleoole leoleaoIakopo,aolimaolimaiaoEsau”

18aualēiloaoiaeia,auāosetisipenisionemailelagie aveeseailonamanaolemafaufauaualēiloaeIsaako,auā oonalimaefulufuluaepeiolimaolonausooEsau,olea naiafaamanuiaaioia.

19‘Onafaiatuleaoia,“Ooe‘eaolo‘uatali‘ioEsau?” ‘Onafaiatuaileaoia,“Oa‘uolouatali‘i”‘Onafaimai leaoia,“‘Aumaiia‘iātea‘ulemeanaemaua,lo‘uatali‘i e,‘ina‘iafa‘amanuiaatulo‘uloto‘iāteoe”

20‘Onaiaavatulea‘iāteia,‘ua‘aiaioia;‘uaiaavatu fo‘ileuaina‘iāteia,‘uaiainuai.

21‘OnafaimaileaoIsaakolonatamā‘iāteia,“Lo‘u atali‘ie,sōsōmaiiamasogimai‘iātea‘u”

22‘Onaiasōsōatuleamasogi‘iāteia;‘uaiasogisogiile manogioona‘ofu,‘onafa‘amanuialea‘iāteia,‘ua fa‘apeaatu,“Fa‘auta,olemanogiolo‘uatali‘i,epeiole manogiolefanua‘uafa‘amanuiainaeleALI‘I.”

23‘Iafoa‘iatufo‘ieleALI‘I‘iāteoelesaumailelagi, malesaumailelalolagi,maleteleosaitomalesuāu‘u;ia ‘au‘aunaatunu‘u‘iāteoe,maiaifoatunu‘u‘iāteoe

24‘Iaefaioemaali‘iiouuso,‘iaifofo‘iatali‘ioloutinā ‘iāteoe;‘iafoa‘iinaatufo‘i‘iāteoemaaufānauo fa‘amanuiagauma‘uafa‘amanuiainaaia‘ueleALI‘I,ma ‘iafa‘amanuiainaailo‘utamāoAperaamo,‘iafa‘avavau lava‘Iamalaialē‘uafetu‘u‘iāteoe,‘iamanuiafo‘ilē‘ua fa‘amanuia‘iāteoe’

25UaumaonafaamanuiaeIsaakolonaataliioIakopo,ona alueseaileaoIakoponailonatamāoIsaako,onalafiai leaoia;uasaufoiEsaulonausomailanatulimanu

26‘Uaiafaiafo‘ilemeae‘aiemanogi,ma‘aumaiilona tamā,‘uafa‘apeaatuilonatamā,“Lo‘utamāe,‘iaetula‘i ma‘aiila‘umanu‘ina‘iaefa‘amanuiamai‘iātea‘u”

27‘OnafaimaiaileaoIsaakolonatamā‘iāteia,“Oai ‘eaoe?”‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“Oa‘uolauulumatua, olouatali‘ioEsau;‘ua‘oufaialemeanaepoloa‘imaiai ‘iātea‘u.”

28.‘OnamatuāofoaileaoIsaako,‘uafa‘apeaatu,“Oai ‘ealeneinatulimanumapu‘ema‘aumai‘iātea‘u,‘ua uma‘ona‘ou‘aia‘ole‘isauoe,‘ua‘oufa‘amanuiafo‘i‘iā teia?Efa‘amanuiainaoia,‘atoamaanafānauefa‘avavau.”

29‘Uafa‘alogoEsaui‘upualonatamāoIsaako,‘onatagi aileaoiailetagitelemalefa‘a‘ole‘ole,‘uafa‘apeaatui lonatamā,“Lo‘utamāe,‘iaefa‘amanuiamai‘iātea‘u fo‘i”

30.‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“Nasaulouusomale pepelo,‘ua‘ave‘eseailoufa‘amanuiaga”‘Onafaiatulea oia,“Olenei,‘ua‘ouiloalemea‘uaigoaaioia‘iāIakopo; fa‘auta,‘uaiafao‘eseinaa‘uileluaotaimi,‘uaiafaolo‘u tofioleulumatua,aolenei,‘uaiafaolo‘ufa‘amanuiaga”

31‘Onafaiatuleaoia,“Lo‘utamāe,‘etele‘iteuina‘ea sefa‘amanuiagamoa‘u?”‘OnataliatuleaoIsaako,‘ua fa‘apeaatu‘iāEsau,“Fa‘auta,‘ua‘outofiaoiaefaima ali‘imooe,‘ua‘outu‘uinaatufo‘ionausouma‘iāteiae faima‘au‘auna;‘ua‘oufa‘amalosiaoiaileteleosaito, maleuaina,malesuāu‘u;seafo‘isemea‘outefaiamo oe,lo‘uatali‘i?”

32.‘OnafaiatuleaoEsau‘iāIsaakolonatamā,“Tamae, ‘etelēmana‘o‘ea‘iaefa‘amanuiamai‘iātea‘ufo‘i,o a‘ufo‘i,lo‘utamāe”

33.‘OnatagileoteleaileaoEsau;‘uataliatuIsaako,‘ua fa‘apeamai‘iāteia,“Fa‘auta,oleamamaoloufalemale sauole‘ele‘ele,oleamamaofo‘imalesauolelagimai lugā.”

34Olaupelufo‘ieteolaai,‘ete‘au‘aunafo‘iilouuso Ao‘o‘inaefa‘ateleina,maelūlūinalanaamonailouua, ‘eteagasalaaiileagasalamatuāoti,elia‘i‘eseinafo‘ilau fānaumailaloolelagi’

35‘Uafa‘amata‘upeaEsau‘iāIakopo‘onaole fa‘amanuiaganafa‘amanuiaaioiaelonatamā,‘uafa‘apea ifooiailonaloto,“‘Iao‘omaiasoefa‘anoanoaailo‘u tamā,‘ina‘ia‘oufasiotiailo‘uusooIakopo”

MATAUPU27

1‘Uata‘uinaatu‘iāRepekailemiti‘upuaEsaulana atali‘imatua,‘ona‘auinaatuleaeRepekasetasie‘a‘ami ‘iāIakopolanaatali‘ila‘itiiti

2‘uafaiatu‘iāteia,“Fa‘auta,oleatauimasuiatu‘iāte oelouusooEsau,‘ina‘iafasioti‘iāteoe”

3.Olenei,lo‘uatali‘ie,‘iaefa‘alogomaiila‘u‘upu;‘inā tula‘iia,maesolaatu‘iāLapanalo‘utuaganeiHarana, maenofoaimaiaininaiaso,se‘iamavaeatuleitaolou tuagane,se‘iamavaeatulonaita‘iāteoe,magalo‘iāteia meaumanaefaia;‘ona‘ou‘a‘auinaatuleaosetasie ‘a‘ami‘iāteoeileamea”

4‘OnataliatuleaoIakopo,“‘Outelēfefe;‘āfaiefia fasioti‘iātea‘u,‘outefasiotilava‘iāteia”

5‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“‘Auane‘i‘oufa‘aumatia a‘utamaeto‘aluaileasoetasi.”

6‘UafaiatuIakopo‘iāRepekalonatinā,“Fa‘auta,‘uae silafia‘uatoeainalo‘utamā,‘ualēmafaifo‘i‘onava‘ai auā‘uapogisaonamata;‘āfaifo‘i‘outetu‘uaoia,eleaga lea‘iāteiaauā‘outetu‘uaoiama‘oualu‘ese‘iāteoe;e

itafo‘ilo‘utamā,mafetu‘u‘iātea‘u‘Outelēalu;a ‘auinamaia‘ueia,naoa‘ulava‘outealu.”

7‘OnafaiatuleaoRepeka‘iāIakopo,“‘Outealuatuma tautala‘iāteia,‘onatu‘uinaatuleaeia‘iāteoeealu.”

8.‘OnaaluatuleaoRepeka‘iāIsaako,‘uafa‘apeaatu, “‘Ua‘ou‘ino‘inoilo‘uola‘onaoafafineeto‘aluaosa Hetī,‘uafaiavāaiEsau;‘āfaifo‘iefaiavāIakopoise fafinefa‘apeneiolenu‘u,sealeaogāolo‘uolapea?Auā eleagaafafineosaKanana”

9‘Onavala‘auatuleaoIsaako‘iāIakopo,‘uafa‘amanuia ‘iāteia,ma‘ai‘oiatu‘iāteia,‘uafa‘apeaatu‘iāteia, “‘Aua‘etefaiavāiseafafineoKanana

10.TuiailugamaaluiMesopotamia,ileaigaoPetuelile tamāoloutinā,mafaiavāaiiseafafineoLapana,le tuaganeoloutinā

11.‘Iafa‘amanuiaoeeleAtuaeonalemalosiumalava, maiafa‘ato‘ateleinaoemaiafa‘ato‘ateleinaoe,‘ina‘ia ‘aveaoemafa‘apotopotogaonu‘u‘ese‘ese;‘iafoa‘iinaatu fo‘i‘iāteoelemanuiaolo‘utamāoAperaamo,‘iāteoe maaufānaupeamavaeatuoe,‘ina‘iafaimoutofilenu‘u olo‘oeāumauai,olenu‘uumalava‘uafoa‘iinamaiele Atua‘iāAperaamo.‘Ināaluiaoemalemanuia,lo‘uatali‘i e

12UaauinaatueIsaakoiaIakopo,onaaluatuleaoiai Mesopotamia,iaLapanaleataliioPetuelileSuria,le tuaganeoRepekaletināoIakopo

13UaooinatulaʻiIakopoealuiMesopotamia,ona faanoanoaaileaolelotooRepekaonaolanatama,uatagi aioia

14‘UafaiatuIsaako‘iāRepeka,“Lo‘utuafafinee,‘aua‘e tetagi‘onaoIakopolo‘uatali‘i;auāealuoiamale manuia,oleatoefo‘imaifo‘ioiamalemanuia”

15EleoleoinaoiaeleAtuaSilisiliEsemaimealeaga uma,maefaatasimaia;auāelētuulafoaʻiinaoiaeiai onaasouma;

16Auā‘ua‘ouiloaoleamanuiaanaalaimeaumaealui aioia,se‘iatoefo‘imaioia‘iāteitatoumalemanuia,ma tatouva‘aiatu‘iāteiamalemanuia

17‘Aualefefe‘onaoia,lo‘utuafafine,auāolo‘oiaioia ilealasa‘omaoiaosetagataleleiatoatoa:mae fa‘amaonioiamaelēfano‘Aualetagi’

18‘Uafa‘amafanafanafo‘iIsaako‘iāRepeka‘onaolana tamaoIakopo,ma‘uafa‘amanuia‘iāteia.

19UaaluatuIakopomaileVaielioleTautogaealui Haranailetausagamuamuaolevaiasolonaluaileiupeli efagafulumalefa,uaooatuoiaiLusailemauga,o Petelilea,ilemasinafouolemasinamuamuaolevaiaso lea,[2115AM]uaooatuoiailemeaileafiafi,onaafe leaoiamailealaisisifoolealaileapo;uamoeaioia iina;auāuagotolela

20‘Ona‘aveleaeiaosetasioma‘aoleamea,matu‘uai efaimaonauluilaloolela‘au,‘onaaluto‘atasileaoiai lanamalaga,‘uamoeai

21‘Uafailanamitiileapō,fa‘autafo‘i,oleapefai‘ua fa‘atūinaile‘ele‘ele,‘uao‘oatulonatumutumuilelagi; fa‘autafo‘i,oagelualeALI‘I‘uaa‘emaifoifoai;fa‘auta fo‘i,oleALI‘I‘uatuionaluga.

22‘Uafetalaiatufo‘ioia‘iāIakopo,‘uafa‘apeaatu,“O a‘uoleALI‘IleAtuaoAperaamoloutamā,maleAtuao Isaako,olelau‘ele‘eleolo‘oemoeai‘outefoa‘iinaatuai ‘iāteoe,‘atoamalaufānaupeamavaeatuoe”

23Epeioleefuefuoleeleelelaufanau,etefaatoateleina foiisisifomasasae,imatumasaute,emanuiafoiiateoe maaufanauaigaumaonuu

24.Fa‘autafo‘i,‘outeiai‘iāteoe,‘outeleoleofo‘i‘iāte oeimeaumaetealuiai,‘outetoefa‘afo‘isiamaifo‘ioei leneinu‘umalefilemū;auā‘outelētu‘uaoese‘ia‘oufaia meauma‘ua‘oufaiatuai‘iāteoe”

25.‘OnaalaleaoIakoponamoe,‘uafa‘apeaane,“Emoni lavaolefaleleneioleALI‘I,‘ae‘outele‘iiloa”‘Ona fefeaileaoia,‘uafa‘apeaane,“Olemeamata‘utialenei, eleaiseisimeanaolefaleoleAtua,olefaitoto‘afo‘i leneiolelagi”

26.‘UaalaIakopoiletaeaolava,‘ua‘avelema‘asaia tu‘uilaloolonaaluga,‘uafa‘atūinaaimafa‘ailoga,‘uaia liligiinafo‘ilesuāu‘uilonaluga‘Uaiafa‘aigoafo‘ilea meaoPeteli;aoLusaleigoaolemeanamuamua‘iāteia.

27‘OnatautōleaoIakopoileALI‘I,‘uafa‘apeaatu, “‘Āfaiefa‘atasimaileALI‘I‘iātea‘u,matausi‘iātea‘ui leneiala‘outealuai,mafoa‘imai‘iātea‘umeae‘aiai ma‘ofue‘ofuai,‘ina‘ia‘outoefo‘iatuilefaleolo‘u tamāmalemanuia,‘onaavealeaoleALI‘Imalo‘uAtua; oleneima‘afo‘i‘ua‘oufa‘atūinaefaimafa‘ailogailenei mea,efaimafaleoleALI‘I;omeaumafo‘ietefoa‘imai ‘iātea‘u,‘outeavatulava‘iāteoelesefuluomeauma”

MATAUPU28

1Uaaluoiailanamalaga,uaooatuilenuuisasae,ia Lapana,letuaganeoRepeka,ualafaatasimaia,maua auaunaatuiateiaonaoRaselalonaafafineilevaiasoe tasi.

2‘Uao‘oiletausagamuamuaolevaiasolonatolu[2122 AM]‘onafaiatuleaoia‘iāteia,“‘Aumaiiala‘uavā,olē na‘ou‘au‘aunaai‘iāteoeitausagaefitu;”‘onafaiatulea oLapana‘iāIakopo,“‘Outeavatulauavā‘iāteoe” 3UafaiafoieLapanasetausamiga,uaiaaveLealona afafinematua,uaavatuiaIakopoefaimaanaavā,ua avatufoiiateiaoSelepalanaauaunafafineefaimaana auaunafafine;aualeiloaeIakopo,auāsamanatuoiao Raselaia.

4‘Uaaluatuoia‘iāteia,fa‘autafo‘i,oLeaia;‘onaitaai leaoIakopo‘iāLapana,‘uafa‘apeaatu‘iāteia,“Seale mea‘uaefa‘apeamaiai‘iātea‘u?‘Outele‘i‘au‘auna‘ea ‘iāteoe‘onaoRasela,‘aele‘i‘au‘auna‘iāLea?Seale mea‘uaeagaleagamaiai‘iātea‘u?”

5‘Avelauafafine,‘outealu;auā‘uaefaialeleaga‘iāte a‘u’Auā‘uasililealofaoIakopo‘iāRaselailoLea;auāe vaivaimataoLea,a‘uamatagofielonatino;aoRaselae matagofieonamata,eauleleimaematuāauleleilava

6‘OnafaiatuleaoLapana‘iāIakopo:“Elēfa‘apealetūi lomatounu‘u,‘onaavatulela‘itiitia‘ole‘iavatulematua” Elētataufo‘i‘onafaifa‘apea;auā‘uafa‘apea‘ona fa‘atonuinamatusiaipapamaafa‘alelagi,‘auane‘iavatue setasilonaafafinela‘itiitia‘ole‘iavatulematua;aole ulumatua,emuamuaavatueletasi,aolela‘itiitimulimuli ane‘iāteia-maoletagataefaiafa‘apea,latoute fa‘asalainaoiailelagi,eleaifo‘isetasieamiotonuefaia leneimea,auāolemealeagaleailumaoleALI‘I 7Iaefaiatufo‘iilefānaugaaIsaraelu,‘auane‘ilatoufaia leneimea;‘auane‘ilatouavatulela‘itiiti,aole‘iavatuei latoulematua;auāolemealeagatelelea

8‘OnafaiatuleaoLapana‘iāIakopo,“‘Iaete‘aatuasoe fituoletausamigaaleneifafine,‘ona‘ouavatuailea‘iāte oeoRasela,‘ina‘iae‘au‘aunamai‘iātea‘uiisitausagae fitu,‘ina‘iaefafagaa‘umamoeepei‘onaefaiailevaiaso muamua.”

9UaooileasonamavaeaiasoefituoletausamigaaLea, onaavatuleaeLapanaoRaselaiaIakopo,inaiatoe auaunaatuiateiaileisifitutausaga,uaavatufoieiaia RaselaoPila,letuafafineoSelepa,efaimaauaunafafine

10‘Onatoe‘au‘aunaatuleaoiaiisitausagaefitu‘onao Rasela,auā‘uafoa‘iinafuamaiLea‘iāteia

11UatatalainaeleAliilemanavaoLea,onatoaileaoia, uafanauaeialetamataneiaIakopo,uafaaigoafoieiaia teiaoReupena,ileasosefulumalefaolemasinalona iva,iletausagamuamuaolevaiasolonatolu[2122AM]

12AuapunitialemanavaoRasela,auāuasilafiaeIeova uaʻinoʻinoinaLea,auaalofagiaRasela

13UatoealuatuIakopoiaLea,onatoaileaoia,ua fanauaeialeataliilonaluaoIakopo,uafaaigoafoiiateia oSimeona,ileasoluafulumaletasiolemasinaesefulu,i letausagalonatoluoleneivaiaso[2124AM]

14UatoealuatuIakopoiaLea,onatoaileaoia,ua fanauaeialanatamalonatolu,uafaaigoafoieiaiateiao Levi,ilemasinafouolemasinamuamuailetausagae onooleneivaiaso.[2127AM]

15UatoealuatuIakopoiateia,onatoaileaoia,ua fanauaeialanatamatanelonafa,uafaaigoafoieiaiate iaoIuta,ileasosefululimaolemasinalonatolu,ile tausagamuamuaolevaiasolonafa[2129AM]

16‘Onamatau‘aaileaoRasela‘iāLea,auāele‘ifānauo ia;‘uafaiatufo‘ioia‘iāIakopo,“‘Aumai‘iātea‘uni fānau”‘OnafaimaileaoIakopo,“Po‘ua‘outaofia‘eale fānaualoumanava‘iāteoe?Po‘ua‘outu‘ua‘eaoe?”

17‘UailoaeRasela‘uafānauaeLeaniatali‘ieto‘afa‘iā Iakopo,oReupenamaSimeonamaLevimaIuta,‘onafai atuleaoia‘iāteia,“‘Ināaluiaoe‘iāPilala‘u‘au‘auna fafine,‘onatōaileaoia,‘uafānaumaifo‘isetamatane ‘iātea‘u”‘OnaavatuleaeiaoPilalana‘au‘aunafafinee faimānaavā

18Uaaluatuoiaiāteia,onatōaileaoia,uafanaumaiai setamatane,uafaaigoafoʻieiaiāteiaoTanu,ileasoiva olemasinaeono,iletausagaeonoolevaiasolonatolu [2127AM]

19UatoealuatuIakopoiaPilaileisitaimi,onatoaileao ia,uafanauafoieialeisitamatamaaIakopo,uafaaigoa foieRaselaiateiaoNafatali,ileasolimaolemasinae fitu,iletausagalonaluaolevaiasoefa[2130AM]

20UailoaeLeauapaoiamaualefanau,onamatau’alea oiaiaRasela,uaiaavatufoilanaauaunafafineoSelepaia Iakopoefaimaanaava,onatoaileaoia,uafanauase tamatane,uafaaigoafoieLeaiateiaoKato,ileaso sefulumaleluaomasinaevalu,iletausagalonatoluole vaiasolonafa[2131AM]

21Uatoealuatuoiaiateia,onatoaileaoia,uafanauae ialetamalonalua,uafaaigoafoieLeaiateiaoAsera,ile asolonaluaolemasinaesefulumaletasi,iletausaga lonalimaolevaiasolonafa.[2133AM]

22‘UaaluatuIakopo‘iāLea,‘onatōaileaoia,‘uafānau maiaisetamatane,‘uaiafa‘aigoaina‘iāteiaoIsakara,i leasofaolemasinaelima,iletausagaefaolevaiasoefa, [2132AM]‘onaiaavatuleaoiaisetausitama

23UatoealuatuIakopoiateia,onatoaileaoia,ua fanauanifanauetoalua,oleataliimaleafafine,uafaaigoa foieialetamaiaSepulona,maleafafineiaTina,ileaso fituolemasinalonafitu,iletausagalonaonoolevaiaso lonafa.[2134AM]

24UaalofaleAliiiaRasela,uatatalainalonamanava,ona toaileaoia,uafanauasetamatane,uafaaigoaiateiao Iosefa,ilemasinafouolemasinaefa,iletausagaeonoi leneivaiasoefa[2134AM]

25‘Uao‘oionaponafānauaiIosefa,‘onafaiatuleao Iakopo‘iāLapana,“‘Aumaiiaa‘uavāmaa‘uatali‘i,‘oute aluilo‘utamāoIsaako,‘outefaiaaise‘āigamoa‘u;auā ‘ua‘oufa‘a‘atoainatausagana‘ou‘au‘aunaai‘iāteoemo ouafafineeto‘alua,‘outealufo‘iile‘āigaolo‘utamā”

26‘OnafaiatuleaoLapana‘iāIakopo,“Nofoia‘iātea‘u iloutotogi,‘iaetoefafagala‘ulafumamoemoa‘u,‘ae ‘avefo‘iloutotogi”

27‘Ualatoumaliliefo‘iletasiileisieavatu‘iāteiao lanatotogiotama‘imamoematama‘i‘otiefananaumaie ulimailailamapapa‘e,oiameaefaimaonatotogi

28Onafanaumaileaemamoeumaonitamaʻimamoee ilaila,mailaila,maeuliuli,maeeseeseumalavaleila; onalatoufanaualeaotamaʻimamoeepeioilatoulava;o tamaʻimamoeumaeilailaotamaʻimamoeiaaIakopo,ao tamaʻimamoeeleai,otamaʻimamoeiaaLapana.

29‘Uamatuāfa‘ateleinalavameaaIakopo,‘ua‘iāteia fo‘ipovimamamoemaasinimakamelama‘au‘aunatane ma‘au‘aunafafine.

30UamatauʻaLapanamaonaataliiiāIakopo,uafaoafoʻi eLapanaanamamoe,mauaiamataʻituinaoiamale lotoleaga.

MATAUPU29

1‘UafānaumaieRaselaoIosefa,‘onaaluaileaoLapana eselefulufuluoanamamoe;auāetoluasolemamaoole malagamaia.

2UailoaeIakopoolooaluLapanaeseleinaanamamoe, onavalaauatuleaoIakopoiaLeamaRasela,matautala atumaleagaleleiiateila’uainaialaofaatasimaiaile nuuoKanana

3Auānaiata‘uatu‘iāteilatoulemeanaiava‘aiaise miti,omeaumalavanaiafetalaiatuai‘iāteiaetoefo‘i atuile‘āigaolonatamā,‘ualatoufaiatufo‘i:“Omea umaetealuiai,matouteōfa‘atasimaoe”

4OnaviviiatuleaoIakopoileAtuaoIsaakolonatamā, maleAtuaoAperaamoletamāolonatamā,onatulaileao iamatiʻetiʻeianaavāmaanafanau,uaiaaveanamea umamasopoʻialevaitafe,maoʻoatuilenuʻuoKiliata OnanatialeaeIakopolanafuafuagamaiiaLapanamaleʻi taʻuatuiateia

5Oletausagalonafituolevaiasolonafa,onaliliuatulea oIakopoiKiliatailemasinamuamua,ilonaluafulumale tasi[2135AM]UatuliloaoiaeLapana,uamauaatuia IakopoilemaugaoKiliatailemasinalonatolu,ilona sefulumaletolu

6.A‘ualētu‘uinaatueleALI‘I‘iāteiaefa‘asauā‘iā Iakopo;auānafa‘aalimaioia‘iāteiailemitiilepō ‘OnafetalaiatuleaoLapana‘iāIakopo 7Ileasosefululimaonaaso,nafaiaaieIakopose tausamigamoLapana,mailatouumaoēnaomaimaia,

manatautōIakopoiaLapanaileaaso,maLapanafo‘iia Iakopo,eletatau‘onalasopo‘ialemaugaoKiliataileisi masefa‘amoemoeleaga

8.‘Uaiafaiaaifo‘isefaupu‘egaefaimamolimau;ole mealea‘uaigoaaileameaoleFaupu‘egaaMolimau,e tusamaleneifaupu‘ega

9Aole‘ita‘uamuamualenu‘uoKiliataolenu‘uosa Rafa‘i;auāolenu‘uleaosaRafa‘i,manafananaumaiai saRafa‘i(iinā),otagatamaualulugaesefulu,iva,value o‘oatuilefitukupitalemaualuga

10Ololatounofoagasaamatamaiilelaueleeleole fanaugaaAmonieooatuileMaugaoHeremoni;ole laumuaololatoumalooKarnaimamaAserota,maEterei, maMesura,maPeona

11‘Onafa‘aumatialeaoilatoueleALI‘I‘onaoleleagao alatouamioga;auāsamatuāleagalavailatou,a‘ua nonofoaisaAmorīesuia‘iilatou,oēamioleagama agasala;eleaisenu‘uiasonei‘uafa‘ataunu‘uinaatoatoaa latouagasalauma,ma‘ualētoeumiolatouolailelalolagi.

12OnaauinaatuleaeIakopooLapana,mauaaluatuoia iMesopotamia,olelaueleeleiSasaʻe,auatoefoiatu IakopoilelaueleeleoKiliata.

13‘Uaiasopo‘iafo‘iIapokailemasinalonaiva,olona sefulumaletasileaOleasolavaleanasauaiEsaulona uso‘iāteia,‘uafa‘aleleioia‘iāteia,‘uaalu‘ese‘iāteiai lenu‘uoSeira;aoIakoposanofoifale‘ie

14Mailetausagamuamuaolevaiasolonalimailenei iupeli[2136AM]naiasopoiaaileIoritana,manofoitala atuoleIoritana,maleoleoanamamoemailesamiole faupuegaeooatuiPetesani,maTotanamalevaoo Akarabima.

15‘Uaia‘auinaatufo‘iilonatamāoIsaakoanameauma, o‘ofu,mameae‘ai,maaanoomanu,mameaeinu,male susu,malepata,malesisi,‘atoamaninaifuaolevanu.

16MalonatināoRepekaefailetausaga,ilevaomasina, ilevaolesuotosinamaleseleselega,malevaole tautoulumaletimuga(tau)malevaoletaumalulumale tautotogo,ile‘olooAperaamo

17UatoefoʻimaiIsaakomaileVaielioleTautōmaua aluaʻeileʻoloolonatamāoAperaamo,mauanofoaioia iinaeesemailonaataliioEsau

18AuāoonaponaaluatuaiIakopoiMesopotamia,nafai avāaiEsauiāMaalataleafafineoIsamaeli;naia faapotopotoinafoʻilafumamoeumaalonatamāmaana avā,onaaluaʻeleamanofoileMaugaoSeira,auatuua naoIsaakolonatamāileVaielioleTautoga.

19OnaaluaʻeleaoIsaakomaileVaielioleTautō,ma nofoileʻolooAperaamolonatamāilemaugaoHeperona. 20OnaauinaatuleaeIakopoileameaomeaumanaia auinaatuilonatamāmalonatināileataimimaleataimi, omeaumanalamanaʻomia,masalafaamanuiaatuia Iakopomaolalotoatoamaolaagagaatoa.

MATAUPU30

1Mailetausagamuamuaolevaiasolonaono[2143AM] naaluaʻeaioiaiSalema,isasaʻeoSekema,malefilemu, ilemasinalonafa

2‘Ualatou‘avefo‘iTinaleafafineoIakopoilefaleo Sekema,leatali‘ioHamoro,oleHivi,oleali‘iolenu‘u;

‘ualamomoemaia,‘uafa‘aleaga‘iāteia;oiaose teineitiiti,esefulumaleluaonatausaga.

3‘Uaia‘ai‘oiatuilonatamāmaonatuagane‘ina‘ia tu‘uinaatuoia‘iāteiaefaimaanaavā.‘Uaitafo‘i Iakopomaonaatali‘i‘onaotagataoSekema;auā‘ualatou fa‘aleagainaTinalolatoutuafafine,ma‘ualatoutautala atu‘iāteilatoumalelotoleaga,mafa‘a‘ole‘ole‘iātei latoumafa‘a‘ole‘ole‘iāteilatou.

4‘Uaofa‘afuase‘iatuSimeonamaLeviiSekema,ma‘ua lafa‘amasinoinatagataumaoSekema,ma‘ualafasiotia tagataumanalamauaiai,‘ualēfa‘atoeinasetasiiai;‘ua lafasiotiailatouumailepuapuagāauā‘ualafa‘aleagaina lolatuafafineoTina.

5‘Auane‘itoefaiaeamataatuneilefa‘aleagainaose afafineoIsaraelu;auā‘uafa‘atūinalefa‘amasinogaile lagi‘iāteilatou,‘ialatoufa‘aumatiailepelutagataumao Sekemaauānalatoufaialemeaemāsiasiai‘iāIsaraelu

6‘Onatu‘uinaatuleaoilatoueleAli‘iilimaoatali‘io Iakopo‘ina‘ialatoufa‘aumatiailatouilepeluma fa‘amasino‘iāteilatou,‘ina‘ialētoefaiafa‘apeai Isaraelulefa‘aleagainaosetaupouoIsaraelu

7Afaifo‘ieiaisetagataiIsaraeluefiaavatulonaafafine poolonatuafafineisetasitagataolefanauanu‘u‘ese,e otilavaoia,malatoufetogi‘iāteiaima‘a;auā‘uaiafaia lemealeagaiIsaraelu;latoutesusunuinafo‘ilefafineile afi,auā‘uaiafa‘aleagainaleigoaole‘āigaolonatamā, maelia‘i‘eseoiamaiIsaraelu

8‘Auane‘imauasefafinemulilua,‘auafo‘ine‘imauase mealeaga‘iāIsaraeluiasoumaotupulagaolelalolagi; auāepa‘iaIsaraeluileALI‘I;otagataumaefa‘aleagaina eotilavaia;latoutefetogi‘iāteiaima‘a.

9Auāuafa‘apea‘onatusiamafa‘atonuinaipapamaa fa‘alelagieuigailefānauumaaIsaraelu:olēnate fa‘aleagainaeotilavaoia,efetogiafo‘ioiaima‘a.

10Eleaisetapula‘aoasoileneitulafono,eleaifo‘ise fa‘amagaloga,eleaifo‘isetogiola;aoletane‘ua fa‘aleagalonaafafine,efa‘aumatiaoiaitotonuoIsaraelu uma,auā‘uaiaavatunisiolanafānau‘iāMoloka,ma‘ua iafaialemealeaga‘iafa‘aleagaai

11Maiaepoloaʻiatu,Mosee,ilefanaugaaIsaraeluma apoapoaʻiatuiāilatoueauaneʻiavatuolatouafafinei NuuEse,maauaneʻifaiavāolatouataliiiniafafineo NuuEse,auāosemeainosialeailumaoleAlii.

12Olemealeauaoutusiaaimooutouiupuoletulafono meaumanafaiaetagataSekemaiaTina,maletalaaatalii oIakopo,uafaapeamai,Matouteleavatulomatouafafine isetagataeleiperitomeina;auāosemeaefaalumainaaii matou.

13MaosemeaemāsiasiaiIsaraelu,iēoola,atoamai latouefaiavāiafafineonu‘u‘ese;auāosemealeagama inosialeaiIsaraelu

14ElēsaoIsaraelumaileneimealeagapeafaieiaisana avāmaiafafineotagataonuuese,peafaifoʻiuaavatueia setasioonaafafineisetamāloaosetasiotagataonuuese 15Auāoleaiaimalailugaomala,mamalailugaomala, maoleaooatuiāteiafaamasinogaumamamalamamala: afaiefaiaeialeneimea,penatiaonamatamaiiāilatoue faiamealeaga,pooilatouefaaleagainalemalumaluo Ieova,pooilatouefaaleagainaLonasuafapaia,(ona) faamasinoinafaatasileaolenuuatoaonaomealeagauma mamealeagaaleneitagata

16Eleaifo‘isefa‘ailogatagata[maleaisemanatuitagata] eleaifo‘isetaliainamaionalimaofuamataulagama taulagamūmaga‘o,poolemanogiomeamanogilelei, inaiataliaai:efa‘apeafo‘iitaneumapoofafinei Isaraeluefa‘aleagainalemalumalu.

17Olemealeauaoupoloaiatuaiiateoe,uafaapeaatu, IaemolimauatuileneimolimauiaIsaraelu;iaevaaipe nafaapefeaonamanuiatagataSekemamaolatouatalii:na tuuinaatuilatouilimaoataliietoaluaoIakopo,manala fasiotiailauailesauā,mauata’uaaileameaole amiotonuiateilaua,mauatusiaaifoiiateilauaole amiotonu

18MasafilifilialefanauaLevimolefaivaoositaulaga, maiaaveamaLevi,inaialatouauaunaatuilumaoleAlii, epeioitatou,eleaunoa,maiafaamanuiainaLevimaona ataliiefaavavau;auāsamaelegaoiaefaatinoleamiotonu malefaamasinogamaletauimasuiilugaoilatouumana fouvalefaasagaiaIsaraelu

19Oleaualatoutusiaaiilugaopapamaafaalelagiose molimauilonaagalelei,olemanuiamaleamiotonuiluma oleAtuaotagatauma:

20Mamatoutemanatualeamiotonunafaataunuuinaele tagatailonaolaga,ivaitaimiumaoletausaga;seiaooina latoufaamaumauinaileafeotupulaga,maoleaoomaiia teiamaanafanaupeamavaeatuoia,maua faamaumauinaoiailugaopapamaafaalelagioseuoma setagataamiotonu

21Oleneitalaumauaoutusiamooe,mauaoupoloaiatu iateoeefaiatuilefanaugaaIsaraelu,ialatoulēfaiale agasalapesoliasaunigapoolesoliaolefeagaigaua faauuinamoilatou,(ae)ialatoufaataunuuinamaia faamaumauinaoniuo

22Aeafailatoutesoliamafaiamealeagaiituuma,olea tusiailatouilugaopapamaafaalelagionifili,maolea soloiailatoumailetusioleola,maoleatusiailatouile tusioilatouoleasoloiafaatasimailatouoleaaveesea mailelalolagi.

23MaileasonafasiotiaaieataliioIakopoiaSekema,sa tusiaaisetusitusigamololatouleleiilelagi,ualatou faatinoinaleamiotonumaleamiotonumaletauimasuii tagataagasala,masatusiaaimosefaamanuiaga

24UalatouaumaiaTinalolatoutuafafinemailefaleo Sekema,maualatoufaoameaumaiSekema,oalatou mamoe,maalatoupovi,maalatouasini,maalatouoloa uma,atoamaalatoulafumamoeuma,ualatouaumaia umalavaiaIakopololatoutamā.

25‘Uaiaa‘oa‘iatufo‘i‘iāteilatouauā‘ualatoufasiale ‘a‘aiilepeluauāsafefeoiaiēnonofoilenu‘u,osa KananāmasaPerisē

26UaoolemataʻuiāIeovaiaaiumaoloosiomiaai Sekema,maualatoulētutulaietuliloaataliioIakopo;auā uaooiāilatoulemataʻu.

MATAUPU31

1‘Uao‘oilemasinafouolemasina,‘onafaiatuleao Iakopoitagataumaolona‘āiga,‘uafa‘apeaatu,“‘Inā fa‘amamāia‘outou‘iāte‘outou,masuio‘outou‘ofu,‘inā tatoutula‘iia,matatouōa‘eiPeteli,olemealeana‘ou tautōai‘iāteiaileasona‘ousola‘eseainailumaolo‘u usooEsau,auāsa‘iātea‘uoia,ma‘ua‘aumaia‘uilenei

nu‘umalefilemū;‘ia‘outoutu‘u‘eseaiatua‘eseolo‘o ‘iāte‘outou.”

2‘Onalatoulafoa‘ileaoatua‘esemameasaiolatou taligamameasaiolatouua,‘atoamatupuanagaoiae Raselamai‘iāLapanalonatamā,naiaavatu‘atoa‘iā Iakopo‘Onasusunuinaleaeiamanutilili‘imafa‘aumatia, mananāilatouilaloolela‘au‘o‘onaolo‘oilenu‘uo Sekema.

3UaaluaʻeoiailemasinafouolefituomasinaiPeteli, uaiafausiasefatafaitaulagailemeasamoeaioia,maua iafaatuinaaisefaailoga,mauaiaauinaatusefeʻauilona tamāoIsaakoesauiateiailanataulaga,atoamalonatinā oRepeka.

4‘OnafaiatuleaoIsaako,“‘Ināsauialo‘uatali‘io Iakopo,se‘io‘ufeiloa‘imaiaaole‘io‘o‘ina‘ouoti”

5.‘OnaaluatuleaoIakopo‘iāIsaakolonatamāma Repekalonatināile‘āigaolonatamāoAperaamo;‘ua ‘avefo‘ieiaonaatali‘ieto‘alua,oLevimaIuta;‘onaalu atuleaoia‘iāIsaakolonatamāmaRepekalonatinā.

6‘OnaaluatuleaoRepekamaile‘oloionalumaesogi‘iā Iakopo,mafusi‘iāteia;auā‘uatoemalosilonaloto‘ina ‘uaiafa‘alogo,“Fa‘auta,olo‘osaulautamaoIakopo;” ‘onasogileaoia‘iāteia

7‘Uailoaatueiaonaatali‘ieto‘alua,‘onailoaleaeiai lā‘ua,‘onafaiatulea‘iāteia,“Lo‘uatali‘ie,oauatali‘i ‘eaia?”‘Onafusileaoilā‘uamasogi‘iāteilā‘uama fa‘amanuia‘iāteilā‘ua,‘uafa‘apeaatu,“O‘oulualefānau aAperaamoefa‘amamaluinaai,emanuiaaifo‘i‘outoui lelalolagi”

8‘OnaaluatuleaoIakopo‘iāIsaakolonatamāile potumoesata‘otoaioia,‘atoamaonaatali‘ieto‘alua; ‘onatagoatuleaoiailelimaolonatamā,‘uapunouifo masogi‘iāteia;‘onatagoatuleaoIsaakoileuaoIakopo lonaatali‘i,matagiilonaua.

9‘Uapogisafo‘imataoIsaako,‘onailoaatuleaeiao atali‘ieto‘aluaoIakopo,oLevimaIuta‘Onafaiatuailea oia,“Lo‘uatali‘ie,oauatali‘i‘eailā‘ua?Auāepeiooei lā‘ua”

10Masaiafaiatuiateia,oonaataliimonilavailatou: ‘Uaeiloamonilavaoo’uataliimonilavailatou.’

11Ualafaalatalataatuiāteia,onafāliuleaoia,uasogiiā teilaʻuamafusiiāilaʻua

12Onaafioifoleaoleagagaovaloagailonagutu,ma tagoatuilelimataumatauoLevimalelimatauagavaleo Iuta

13OnafaliuatuleaoiaiaLevi,maamataonafaamanuia muamuaiateia,mafaapeaatuiateia:Iafaamanuiaoema laufanaueleAtuaotagatauma,oleAliilavao augatupulagauma

14Iafoa‘iatufo‘ieleAli‘i‘iāteoemalaufānaule mamalutelemalemamalutele,maiafa‘aosofiaoemalau fānau,maitagataumalava,‘ialatouōatu‘iāteIae ‘au‘aunaiLonamalumaluepeioageluoleafio‘agamaē pa‘ia(Eo‘olava)‘iāilatou,oleafa‘apeafo‘i‘onaiaile mamalumalemamalumalepa‘iaolefānauaauatali‘i, ma‘iafa‘ateleinailatouefa‘avavau

15Maoleaaveailatoumafaamasinomaaliisili,ma mataiofanauumaaataliioIakopo;Latoutetautalaatuile afiogaaleAliiileamiotonu,Maolealatoufaamasinoina Anafaamasinogaumaileamiotonu.Maolealatou faailoaatuo’ualaiaIakopomao’ualaiaIsaraeluOle

faamanuiagaaleAliioleatuuinaatuiolatougutue faamanuiaaifanauumaaepele.

16UafaaigoaoeeloutināiaLevi,mauatonulavalona faaigoainaooe;EtefaatasimaleAlii,eteaveamasoaa ataliiumaoIakopo;IafaiLanalaulaumooe,maiaeaaiai faatasimaauatalii;iatumulaulaulauitupulagauma,ma ialemutaaumeaʻaiefaavavau

17.‘Iaifoioulumailatouumaoē‘ino‘ino‘iāteoe,‘ia lia‘i‘esemafa‘aumatiaoufiliuma;‘iamanuialēolē fa‘amanuia‘iāteoe,‘iamalaiafo‘inu‘uumaoēfetu‘u‘iā teoe’

18‘Uaiafa‘apeaatufo‘i‘iāIuta:“‘Iafoa‘iatueleALI‘I ‘iāteoelemalosimalemanaetesoliaaiilatouumaoē ‘ino‘ino‘iāteoe;efaioemaali‘isiliiatali‘ioIakopo;‘ia aluatulouigoamaigoaoouatali‘imasopo‘ianu‘uuma maitumalouma.‘Onamatata‘uaileaoNu‘u‘eseiou luma,maegatetenu‘uuma”

19OlooiateoelefesoasoaniaIakopo,maolooiateoe lefaaolatagaoIsaraelu.

20Aeafioilenofoāli‘imamaluolauamiotonu,etelele filemumofanauumaaleatali‘ipele;‘Iamanuialēe fa‘amanuia‘iāteoe,oilatouumafo‘ioē‘ino‘ino‘iāteoe mafa‘asauā‘iāteoemafetu‘u‘iāteoe,elia‘i‘esema fa‘aumatiailatoumailelalolagimafa‘asalainailatou’

21.‘Onatoefāliuatuleaoia,‘uasogi‘iāteiamafusi‘iā teia,‘uamatuā‘oli‘olifo‘ioia,auā‘uaiailoamale fa‘amaoniatali‘ioIakopolonaatali‘i

22‘Onaaluatuleaoiamailevaoonavaemafa‘apa‘ūi lalomaifo‘iāteia,‘uafa‘amanuiaatu‘iāteilā‘uama momoeaimaIsaakolonatamāileapo,‘onala‘a‘aiailea mainumalefiafia.

23‘Uafa‘amoefo‘ieiaatali‘ieto‘aluaoIakopo,oletasii lonalimataumataumaletasiilonalimatauagavale,‘ona ta‘ualea‘iāteiaoleamiotonu.

24‘Uata‘uatueIakopoilonatamāmeaumailepō,le alofateleoleALI‘I‘iāteia,malemanuiaoiaiana galuegauma,malepuipuiaoiaimealeagauma.

25UaviviiatuIsaakoileAtuaolonatamāoAperaamo,o lēnalēaveesealonaalofamutimutivalemalonaamiotonu maiiataliiolanaauaunaoIsaako.

26Uaooiletaeao,onataʻuatuleaeIakopoilonatamāo IsaakolanatautoganaiatautōaiileALIʻI,malefaaaliga naiavaaia,mauaiafausiasefatafaitaulaga,mauasaunia meaumamoletaulagailumaoleALIʻIepeionaiatautō ai,mauasauoiaefaatiʻetiʻeiāteiailugaoleasini

27‘OnafaiatuleaoIsaako‘iāIakopolonaatali‘i,“‘Oute lēmafai‘onaōmaoeauā‘ua‘outoeaina,‘ua‘oulēlavā fo‘i;‘ināaluiaoemalemanuia,lo‘uatali‘i;auā‘uaselau maleonogafulumalelimao‘utausagaileasonei;‘oute lētoelavāfo‘i;‘ināfa‘ae‘eialoutināilugaoleasini,ma ‘ia‘oualufa‘atasimaia”

28‘Ua‘ouiloafo‘i,lo‘uatali‘ie,‘uaesau‘onaoa‘u;‘ia fa‘amanuiainaleasonei‘onaolemea‘uaeva‘aimaiai‘iā tea‘uoola,‘atoamaa‘u‘ua‘ouva‘aiatu‘iāteoe,lo‘u atali‘ie

29Iamanuiaoemaiaefa‘ataunu‘uinalautautoganae tautōai;‘auafo‘ine‘iefa‘atuailautautoga;auāoleatali atuoeilautautoga;olenei,iaefa‘avaveefa‘ataunu‘u,ma ‘iafiafiamaioIaolēnafaiameauma,olēnaetautōiai”

30‘Uafaiatuoia‘iāRepeka,“‘InāōiamaIakopolou atali‘i;”‘onaōaileaoRepekamalanaatali‘ioIakopo, ‘atoamaTepora;‘onalaōaileaiPeteli

31UamanatuaeIakopoletatalonafaamanuiaaioiae lonatamāmaonaataliietoalua,oLevimaIuta,onafiafia aileaoiamaviviiatuileAtuaoonatamā,oAperaamo maIsaako

32Masafaiatuoia:‘Uaouiloaneiuaiatea’use faamoemoeefaavavau,mao’uataliifoi,ilumaoleAtuao meauma’;mauafaapeaonafaatulagainaefaatatauile toalua;maualatoufaamaumauinaosemolimaue faavavauiateilatouilugaopapamaafaalelagilealana faamanuiainaaiilatoueIsaako.

MATAUPU32

1SanofooiaileapōiPeteli,masamoemitiLeviualatou faauuinamatofiaoiaefaimafaitaulagaaleAtuaSilisili Ese,oiamaonaataliiefaavavau;onaalaleaoiamailana moemaviviiatuileAlii

2OnaalaleaoIakopoiletaeaolava,ileasosefulumale faolemasinalea,maavatulesefuluaʻiomeaumanaō maimaia,otagataatoamamanu,oauromameaumama ofu,ioe,naiaavatufoʻilesefuluaʻiomeauma

3OasoianamaʻitagaaiRaselailanatamaoPeniamina. NafaitauinaeIakopoonaataliʻimaiiāteiaagaiilugama paʻūLeviiletofioleAliʻi,manafaʻaofuinaoiaelona tamāiofuoleositaulagamafaʻatumuinaonalima.

4Ileasosefulumalelimaoleneimasina,naiaaumaiaaii lefatafaitaulagapoviesefulumalefamaipovi,ma mamoeeluafulumalevalu,mamamoeefagafulumale iva,matama‘imamoeefitu,matama‘i‘otieluafulumale tasi,efaimataulagamūilugaolefatafaitaulagaefaiai taulaga,emanaiateleefaimamanogileleiilumaole Atua

5Olanataulagalea,etusaaimaletautoganaiatautōaie avatuletasivaesefulu,faatasimaalatoutaulagaofuaole laueleelemaalatoutaulagaimeainu

6‘Uauma‘onasusunuinaeleafi,‘onaiasusunuaileao meamanogiilugaoleafi,‘atoamaletaulagafa‘afetai,o povieluamamamoepo‘aefamamamoeefa,o‘otipo‘a efa,mamamoeeluaetasiletausagalematutua,‘atoama tama‘i‘otielua;safa‘apea‘onaiafaiaiasoumaiasoe fitu

7Salatou'a'aiaimalefiafiaileamea,oiamaonaatali'i umamaanatagataiasoefitu,mafa'afetaimafa'afetaiile Ali'i,olēnalavea'iinaoiamaionapuapuagāumamanaia tautō'iāteia.

8‘Uaiaavatufo‘ilesefulua‘iomanumamauma,mafai ailetaulagamū,aomanuleaga‘uaialēavatu‘iāLevi lonaatali‘i,a‘uaiaavatu‘iāteiaagagaumaotagata

9OnafaʻatinoleaeLeviletofigafaʻaositaulagaiPetelii lumaoIakopolonatamānailoonausoetoʻasefulu,masa aveaoiamaositaulagaiina,manafaiaeIakopolana tautoga:oleanaiatoeavatuailesefuluaʻiileAliʻima faʻapaʻiaina,mauaaveamameapaiaiateIa

10Olemafuaʻagaleauafaʻatulagainaaiilugaopapamaa faalelagiosetulafonomolesefuluaʻimalesefuluaʻie'aii lumaoleAliʻiileatausagamaleatausaga,ilemeaua filifiliaeafioaiLonasuafa,maeleaisetapulaʻaoasoe faʻavavauileneitulafono

11Uatusialeneitulafonoinaiafaataunuuinaileatausaga maleatausagaile'ainaolesefulua'ilonaluailumaole ALI'Iilemeauafilifilia,maialeaisemeaetotoemaiai maileneitausagailetausagaesoso'oai.

12Auāoletausagalavaleae‘ainaaifatuse‘iao‘oiasoe seleseleaifatuoletausaga,oleuainafo‘ise‘iao‘oiasoo leuaina,malesuāu‘use‘iao‘oiasoolonatau

13Aomeaumaetotoemauapala,iataʻuaomealeagaia; iasusunuinaileafi,auāualeagalava

14Iafaapeaonalatouaaifaatasiilemalumalu,maiaaua ne‘ilatoutuuaiapala

15Osefulua‘iumafo‘iopovimamamoeepa‘iaiaile ALI‘I,maefaimaanaositaulaga,latoute‘a‘aiionaluma ileatausagamaleatausaga;auāolea‘uafa‘atonuinama vaneinaaieuigailesefulua‘iilugaopapamaafaalelagi 16Ilepōnasosooai,ileasoeluasefulumaleluaolenei masina,natonuaiilefinagalooIakopoefausialenā nofoaga,masiʻomialelotoāisepā,mafaapaiamafaiaia paiaefaavavau,moialavamalanafanaupeamavaeatuo ia

17‘Onafa‘aalimaileaoleALI‘I‘iāteiailepō,ma fa‘amanuia‘iāteia,‘uafa‘apeaatu‘iāteia,“‘Etelētoe ta‘ualouigoaoIakopo,aoIsaraelueteta‘ualouigoa”

18‘Uatoefetalaimaifo‘ioia‘iāteia,“Oa‘uoleALI‘I,o lēnafaialelagimalelalolagi;‘outefa‘ato‘ateleinaoema fa‘ato‘ateleinatelelava;etupugamaifo‘itupu‘iāteoe, latoutefa‘amasinoimeaumaesoliaevaeolefānaua tagata.”

19Outefoaʻiinaatufoʻiilaufanaulelalolagiumaoloʻoi laloolelagi,latoutefaʻamasinoinafoʻinuʻuumaetusa maolatoumanaʻo,amaeʻaleaonalatoumaualelalolagi umamafaimaolatoutofiefaʻavavau

20‘Uaumalanafetalaiga‘iāteia,‘onaafioa‘eleaoia nai‘iāteia;‘uatepaa‘eIakopose‘iaafioa‘eilelagi.

21Naiavaaiaisefaaaligailepo,mafaauta,olooafioifo seagelumailelagimapapaefituionalima,manaia avatuiaIakopo,manaiafaitauinamailoameaumana tusiaaioleaooiateiamaonaataliiitupulagaumalava 22‘Uafa‘aaliatufo‘ieia‘iāteiameaumanatusiai papamaa,mafetalaiatu‘iāteia:“‘Aua‘etefausialenei mea,‘auafo‘i‘etefaiaosemalumaluefa‘avavau,‘aua fo‘i‘etenofo‘i‘inei;auāelēolenofoagaleneiAluile ‘āigaoAperaamoloutamāmaenofofa‘atasimaIsaako loutamāse‘iao‘oileasoemaliuailoutamā”

23AuāetemaliufilemuiAikupito,aeetanumiaoemale mamaluiletuugamauooutamā,faatasimaAperaamoma Isaako

24‘Aualefefe,auāepei‘onaeva‘aiiaimafaitauiai,e fa‘apealava‘onai‘u;‘iaetusifo‘imeaumaepei‘onae va‘aiiaimafaitauiai’

25‘OnafaiatuleaoIakopo:‘LeAli‘ie,efa‘apefea‘ona ‘oumanatuameauma‘ua‘oufaitaumava‘aiiai?’‘Ona fetalaiatuleaoia‘iāteia:‘Outefa‘amanatuatumeauma ‘iāteoe’

26Onaaluaʻeleaoiamaiiāteia,mauaalaaʻemailana moe,mauaiamanatuameaumanaiafaitauinamavaaii ai,mauaiatusiailaloupuumanaiafaitauinamavaaiiai.

27‘Uatoefaiafo‘ieiaseisiasoileamea,ma‘uafai taulagaaietusamameaumanaiafaitaulagaaiiaso muamua,‘uaiata‘uafo‘ioleFa‘aopoopoga,auāoleaso

leanafa‘aopoopoina,‘aenaiata‘uafo‘ioasomuamuao leTausamiga.

28Uafa‘apea‘onafa‘aaliamaioleafa‘ataunu‘uina,ma ‘uatusiaipapamaaolelagi:olemealeanafa‘aaliamaiai ‘iāteiaetatau‘onaiafa‘amanatuina,mafa‘aopoopoiaso efituoletausamiga

29‘Uata‘uafo‘ilonaigoaole‘Fa‘aopoopoga,’auāna tusiafa‘atasimaasootausamiga,etusamaleaofa‘ioaso oletausaga

30‘Uao‘oilepō,ileasoluasefulumaletoluolenei masina,naotiaiTeporaletausitamaaRepeka,‘onalatou tanuleaoiailaloole‘a‘aiilaloolela‘auteleilevaitafe, ‘uaiafa‘aigoainafo‘ileigoaoleamea,olevaitafeo Tepora,malela‘autele,olela‘auteleolefa‘anoanoagao Tepora

31OnaaluleaoRepekamatoefoʻiatuilonafaleiā Isaakolonatamā,mauaauinaatueIakopoiāteiani mamoepoʻa,mamoe,maʻotipoʻa,efaiaisetaumafataga molonatamāepeionaiamanaʻoai.

32‘Onamulimuliatuleaoiailonatināse‘iao‘oilenu‘u oKabratan,‘onanofoaileaoia

33OnafanaualeaeRaselaoletamataneilepo,ua faaigoaiateiaole‘Ataliiolo’ufaanoanoa’;auānatigao iailefanauinaoia:auafaaigoaelonatamāiateiao Peniamina,ileasosefulumaletasiolemasinavaluile uluaivaiasoeonooleneiiupeli[2143AM]

34UaotiaiRaselaiina,mauatanumiaoiailenuuo Efarata,oPeteleemafoilea;uafausiaaieIakopose faailogailetuugamauoRasela,ilealailugaa‘eolona tuugamau

MATAUPU33

1‘UaaluatuIakopomanofoileitūisauteoMakatalafefa. ‘Uaaluatuoia‘iāIsaakolonatamā,oiamaLealanaavā, ilemasinafouolesefuluomasina

2UailoaatufoʻieReupenaiaPilaleauaunafafinea Rasela,olepalakealonatamā,olootāʻelefaaliloliloile vai,onaalofaleaoiaiāteia

3Onalafileaoiailepō,maulufaleatuilefaleoPila,ona mauaatuleaoiaotaototoʻatasiilugaolemoegailona fale

4Ualamomoemaia;onaalaleaoia,uailoaatu,faauta,o lootaotoReupenamaiailemoega;onasusueleaeiale pitoolonaieafu,uapueiateia,maalaga,onailoaaileao Reupenalea.

5‘Uamāsiasioia‘iāteia,‘uatu‘uatulonalima‘iāteia, ‘onasolaaileaoia.

6‘Onamatuāfa‘anoanoaaileaoia‘onaoleneimea,‘ua lēta‘uatufo‘iisetasi

7‘Uafo‘iatuIakopomasaili‘iāteia,‘onafaiatuleaoia ‘iāteia,“‘Ualēmamāa‘u‘onaooe,auā‘ualeagaa‘u ‘onaooe;auā‘ualeagaa‘u‘iāReupena,‘ualamomoema a‘uilepō;sa‘oumoefo‘i,‘outele‘iiloase‘iao‘o‘ina tatalainaeialo‘u‘ofumamomoemaa‘u”

8‘OnamatuāitaaileaoIakopo‘iāReupena‘ona‘ua momoeoiamaPila,auā‘uaiafa‘aaliale‘ofuolonatamā.

9‘UalētoealuatuIakopo‘iāteia,auā‘uafa‘aleagainao iaeReupena;olēfa‘aleagafo‘iile‘ofuolonatamā,ole mealeagateleleaolanaamio;auāolemea‘inosialeaele ALI‘I

10Olemealeauatusiamafa’atonuinaaiipapamaa faalelagieletatauisetaneonamomoemaleavāalona tamā,maauane’ifa’aalialeofuolonatamā,auāolemea leagalea:eotifa’atasilavaila’ua,oletaneemomoema leavāalonatamā,fa’apeafo’imalefafine,auāualafaia lemealeagailelalolagi

11EleaisemeaeleagailumaolotatouAtuailenuuua IafilifiliamoIalavaefaimaonatofi.

12Uatoetusiafo‘iiletaimilonalua:‘Iamalaialēe momoemaleavāalonatamā,auāuaiafa‘aaliale fa‘amasiasigaolonatamā’;‘uafaimaifo‘ile‘aupa‘ia umaaleAli‘i‘Iafa‘apealava;iafa‘apealava’ 13IaepoloaʻiatufoʻiMoseilefanaugaaIsaraeluialatou tausialeneiupu;auāolefaasalagaleaoleoti;eleagafoʻi, eleaisetogiolaefaavavauetogiolaailetagatauafaia leneimea,aefasiotiaoiamafasiotia,mafetogiimaa,ma liaʻieseinamailenuuolotatouAtua

14AuāeleaisetasitagataiIsaraeluefaialenāmea,elē tatauonaolailelalolagiiseasoetasi,auāolemeae inosiamaleleagaoia

15‘Auafo‘ine‘ilatoufaiane:‘Uafoa‘iinaatu‘iāReupena leolamalefa‘amagalogainauauma‘onamomoeoiama lepalakealonatamā,ma‘ua‘iāteiafo‘ieui‘inasaiai sanatane,aolo‘oolapealanataneoIakopo,lonatamā 16Auāse‘iao‘oiletaimilenāele‘ifa‘aaliamaile saunigamalefa‘amasinogamaletulafonoilonaatoatoa motagatauma,aeiouaso(uafa‘aaliamai)oletulafonoo vaitaumaaso,maoletulafonoefa‘avavaumotupulagae fa‘avavau

17Eleaisefa‘ai‘ugaoasomoleneitulafono,eleaifo‘ise togiolamoia,aetatauonafa‘aumatiaila‘uaumaitotonu olenu‘u;oleasolavanalafaiaai,latoutefasiotiaaii la‘ua

18Aooe,Mosee,tusiiamoIsaraeluinaialatoutausiiai, maialatoufaiaetusamaiaupu,auane’iagasalailatoue ooaiileoti;auāoleAliilotatouAtuaolefaamasino,ele faailogainatagata,eletaliafoieianimeaalofa.

19Maiaetaʻuatuiāilatouneiupuolefeagaiga,inaia latoufaalogomatausiiai,maialatoumataalaefaatataui ai,maialēfaaumatiamaliaʻieseilatoumailelaueleele; auāolemealeaga,malemeainosia,malemealeaga,ma lemealeagaoilatouumaiaefaiailelalolagiilumaolo tatouAtua.

20Eleaiseagasalaesiliatunailolefaitaagalatoutefaiai lelalolagi;auāoIsaraeluolenu‘upa‘iaileAli‘ilona Atua,olenu‘uoletofi,olenu‘uoositaulagamatupuma moAnalavameatotino;eleaifo‘isemealeagafa‘apeneie alialimaiitotonuolenu‘upa‘ia.

21Oletausagalonatoluoleneivaiasolonaono[2145AM] naōaiIakopomaonaatali‘iumamanonofoilefaleo Aperaamo,elataaneilonatamāoIsaakomalonatināo Repeka.

22Oigoaiaoatali‘ioIakopo;oleulumatuaoReupena,o Simeona,oLevi,oIuta,oIsakara,oSepulona,oatali‘iiao Lea;oatali‘ifo‘ioRasela,oIosefamaPeniamina;oatali‘i fo‘ioPila,oTanumaNafatali;oatali‘ifo‘ioSelepa,o KatomaAsera;maTina,leafafineoLea,leafafinee to‘atasioIakopo

23‘Ualatouōatumaifo‘iāIsaakomaRepeka;‘ualatou va‘aiatu‘iāteilā‘ua,‘onalatoufa‘amanuiaatulea‘iā Iakopomaonaatali‘iuma;‘uamatuāfiafialavaIsaako,

auā‘uaiava‘aiatuiatali‘ioIakopo,lonaatali‘ila‘itiiti, ‘onaiafa‘amanuiaatulea‘iāteilā‘ua.

MATAUPU34

1Iletausagalonaonooleneivaiasooleneiiupelilonafa sefulumalefa[2148AM]naauinaatuaieIakopoona ataliieleoleoalatoumamoe,faatasimaanaauaunafaatasi mailatouilaufanuaoSekema

2OnafaapotopotoleaotupuetoafituosaAmorīefaasaga iateilatou,efasiotiiateilatou,malalafiilatouilaloo laau,mafaoaalatoulafumanu

3SaiaiIakopomaLevimaIutamaIosefailefalemalo latoutamāoIsaako;auāsatigālonaloto,elemafaionala tuuaoia;aoPeniaminaoleuii,olemealeananofoaipea malonatamā.

4OnaōmaileaoletupuoTapumaletupuoAresa,male tupuoSeragan,maletupuoSelo,maletupuoGaʻas,ma letupuoPetehorona,maletupuoMaʻanisakir,mailatou umaoēnonofoineimauga(ma)oēnonofoilevaoile laueleeleoKanana

5.‘Ualatoutalaatufo‘i‘iāIakopo,olo‘ofa‘apeaatu, “Fa‘auta,‘uasi‘omiaauatali‘ietupuosaAmorī,ma‘ua latoufaoaalatoulafumanu”

6Onatulaʻileaoiamailonafale,oiamaonaataliie toʻatolumaauaunaumaalonatamā,atoamaanaauauna, maaluatuetaumailatoumatagataeonoafe,oēeave pelu.

7‘UaiafasiotiailatouifanualafulemuoSekema,ma tuliloaēnasosola,ma‘uaiafasiotiailatouilemataole pelu,‘uaiafasiotiafo‘i‘AresamaTapumaSareganama Seloma‘Amani-sakiramaKa[ga]’a,‘uaiatoemauafo‘i analafu

8.Ma‘uaiamanumālō‘iāteilatou,ma‘uaiafa‘amalosia ilatouefailafoga‘ina‘ialatouavatu‘iāteianilafoga,o fuaelimaololatoulau‘ele‘ele;‘uaiafausiafo‘iRopela maTamataresa.

9Onatoefoʻimaileaoiamalefilemu,mauafaiase leleigamailatou,mauaaveailatoumaanaauauna,seʻia ooileasonaōifoaioiamaonaataliiiAikupito.

10Oletausagalonafituoleneivaiaso[2149AM]naia auinaatuaiIosefaevaaipoomanuiaonausomailonafale ilenuuoSekema,mauaiamauailatouilenuuoTotana.

11‘Ualatoufa‘alata‘iāteia,malatoutaupulepuleefasioti ‘iāteia;a‘uasuiaolatoumanatu,‘ualatoufa‘atauatu‘iā teiaitagatafa‘atau‘oaoIsamaeli,‘ualatou‘aveinaifooia iAikupito,‘ualatoufa‘atauatu‘iāteia‘iāPotifara,le eunukaaFarao,oleali‘isiliiēkuka,oleositaulagaile ‘a‘aioEleu

12OnafasileaeataliioIakoposetamaʻiʻoti,mafufuile ofuoIosefailetoto,maauinaatuiāIakopololatoutamāi leasosefuluolefituomasina.

13‘Uafa‘anoanoaoiailepoatoa,auānalatou‘aumaia‘iā teiaileafiafi;‘onamagesoaileaoiailefivaile fa‘anoanoa‘onaolonamaliu,‘uafaiane,“‘Ua‘ainaIosefa esemanufe‘ai;”‘uafa‘anoanoafo‘ilona‘āigauma fa‘atasimaiaileaaso,masalatoufa‘anoanoama fa‘anoanoafa‘atasimaiaileaasoatoa

14Uatutūilugaonaataliimalonaafafinee faamafanafanaiateia;auamusuoiaefaamafanafanaina onaolonaatalii

15OleasolavaleanafaalogoaiPilauaotiIosefa,onaoti aileaoiamafaavauvauiateia,auāsanofooiaiKafatefa, uaotifoiTinalonaafafine,inauamavaeleotioIosefa 16.‘Uao‘omaifo‘ineifa‘anoanoagaetolu‘iāIsaraeluile masinaetasi.‘Ualatoutanufo‘i‘iāPilailumaole tu‘ugamauoRasela,‘ualatoutanuaifo‘i‘iāTinalona afafine

17‘Uafa‘anoanoaoia‘iāIosefailetausagaetasi,‘ualē mapufo‘ioia,auānaiafaiane,“‘Ia‘oualuifoile tu‘ugamaumafa‘anoanoa‘onaolo‘uatali‘i”

18OlemealeauatofiaailefanaugaaIsaraeluialatou faatigaiailatoulavaileasosefuluolemasinalonafitui leasonaoomaiailetalanatagiaioiaonaoIosefaia Iakopolonatamāialatoufaialetogiolamoilatoulavai lugaisetama’i‘otiileasosefuluolemasinalonafitu, faatasiiletausaga,onaoalatouagasala;auānalatou faatigailealofaololatoutamāonaoIosefalonaatalii

19Uatofiafo‘ileneiasoefa‘anoanoaaiilatou‘onaoa latouagasala,maalatousolitulafonoumamaalatou agasalauma,‘ina‘ialatoufa‘amamāinaaiilatoulavailea asoefa‘atasiiletausaga

20‘UamavaelemaliuoIosefa,‘onafaiavāleaoatali‘io IakopoOleigoaoleavāaReupenao‘Ata;oleigoaole avāaSimeonao‘Atalapa‘a,oleKanana;oleigoaoleavā aLevioMeleka,oleafafineoArama,olefānauaatali‘io Tera;oleigoaoleavāaIuta,oPetasu‘ela,oleKanana;o leigoaoleavāaIsakara,oHesaqa;oleigoaoleavāa Sepulona,oNi‘imana;oleigoaoleavāaTanu,o‘Ekala; oleigoaoleavāaNafatali,oRasu‘u,oleMesopotamia;o leigoaoleavāaKato,oMaka;oleigoaoleavāaAsera, oIona;oleigoaoleavāaIosefa,oAsenata,oleAikupito; oleigoaoleavāaPeniamina,o‘Ijasaka

21OnasalamōleaoSimeona,mauaiafaiavāiseisiana avāmaiMesopotamiaefaimaonauso.

MATAUPU35

1Iletausagamuamuaolevaiasomuamuaoleiupelilona fasefulumalelima[2157AM]navalaʻauatuaiRepekaia Iakopo,lonaataliʻi,mapoloaʻiatuiāteiaeuigailona tamāmalonauso,iaiafaʻaaloaloiāteilaʻuaiasoumao lonaolaga

2‘OnataliatuleaoIakopo,“‘Outefaiameaumaepei ‘onaepoloa‘imaiai‘iātea‘u;auāolemealeaefaima mamalumalesilisili‘iātea‘u,maleamiotonuilumaole ALI‘I,‘ina‘ia‘oufa‘amamaluinailā‘ua.”

3Ooefo‘i,tināe,‘uaeiloatalumailo‘ufānaumaise‘ia o‘omaiileasonei,oa‘ugaluegaumamameaumaolo‘o ilo‘uloto,‘outemafaufaupeaimealeleiimeauma

4Efa‘apefea‘ea‘ona‘oulēfaialeneimea‘uaepoloa‘i maiai‘iātea‘u,‘ia‘ouāvailo‘utamāmalo‘utuagane?

5.Ta‘umaiia‘iātea‘u,tināe,pooleāleamioletonu‘ua eva‘aia‘iātea‘u,‘ona‘ouliliu‘eseaileamaiai,‘ona alofamaiailea‘iātea‘u

6‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“Lo‘uatali‘ie,‘outele‘i va‘ai‘iāteoeio‘uasoumaisemeafa‘api‘opi‘o,nao amiogatonu.‘Aepeita‘i,‘outeta‘uatu‘iāteoele‘upu moni:Olea‘ouotiiletausaganei,‘outelēolafo‘iile tausaganeiilo‘uolaga;auā‘ua‘ouva‘aiilemitiileasoo lo‘uoti,elēsiliatuileselaumalelimagafulumalelimao

tausaga;fa‘autafo‘i,‘ua‘oufa‘a‘atoainaasoumaolo‘u olagaolea‘ouolaai.”

7‘Ua‘ataIakopoi‘upualonatinā,auānafaiatulonatinā ‘iāteiaoleaotioia;aonofooiaionalumamalona malosi,ele‘ivaivailonamalosi;auānaaluatuoiaitotonu mafafomava‘ai,ma‘uamalolosionanifo,ele‘ipa‘iatu fo‘isema‘i‘iāteiaiasoumaolonaolaga

8.‘OnafaiatuleaoIakopo‘iāteia,“‘Uamanuiaa‘u,tinā e,peafaiefa‘apeio‘uasoiasoolouolaga,matumaupea lo‘umalosi‘iātea‘uepeioloumalosi;‘ae‘etelēoti,auā olo‘oefa‘ata‘ali‘oli‘omai‘iātea‘uiloumaliu”

9‘Onaaluatuleaoia‘iāIsaako,‘uafa‘apeaatu‘iāteia, “Etasila‘utalosaga‘iāteoe:‘Iaefaiatu‘iāEsau‘iatautō maioia‘ialēfa‘asauā‘iāIakopo,petuliloa‘iāteiamale ita;auā‘uaeiloaomanatuoEsau‘ualeagatalumailona la‘itiiti,eleaifo‘iseagalelei‘iāteia;auā‘uamana‘ooiae fasioti‘iāteiapeamavaelouoti”

10‘Uaeiloafo‘imeaumanaiafaiatalumaileasonaalu atuaiIakopolonausoiKaranaeo‘omaiileasonei:naia tu‘uaitatoumalonaloto‘atoa,ma‘uaiafaiamealeaga‘iā itatou;‘uaia‘avefo‘iaulafumamoe,‘uaia‘avefo‘iau meaumanaiouluma.

11‘Uamatou‘ai‘oiatu‘iāteiama‘ai‘oiatumoamatou lavamea,‘onaalofamaileaoia‘iāteimatou

12MauaitaoiaiateoeauāuaefaamanuiaiaIakopolou ataliieatoatoamaamiotonu;auāeleaiseleagauanaole agaleleiiateia,mataluonasauoiamaiHaranaeoomaii leasonei,eleigaoiaeiasemeamaiiaitatou,auāe aumaiaeiameaumaiaitatouilonataimi,maeoliolima lonalotoatoapeatatoutaliaonalimamaiafaamanuiamai iaitatou,maeleite’aesemaiiaitatoutaluonasauoia maiHaranaeoomaiileasonei,maenofopeaoiamai tatouilefaleefaamamaluiaitatou

13‘OnafaiatuleaoIsaako‘iāteia,“‘Ua‘ouiloafo‘ima va‘aiigaluegaaIakopoolo‘o‘iāteitatou,olona fa‘aaloalo‘iāteitatoumalonaloto‘atoa;a‘ua‘oualofa muamua‘iāEsauiloIakopo,auāoiaoleulumatua;ao lenei,‘ua‘oualofaatu‘iāIakopoiloEsau,auā‘uateleana amioleaga,eleaifo‘iseamiotonu‘iāteia,auāoanaala umaoleamioletonumalefa‘asauā,[maeleaiseamiotonu ‘uasi‘omiaaioia]

14Oleneiuaatuatuvaleloʻulotoonaoanagaluegauma, maelēfaaolainaoiapoolanafanau,auāoilatouiaolea faʻaumatiamailelalolagimaolealiaʻiinaesemailaloo lelagi,auāuaiatuʻualeAtuaoAperaamomauamulimuli atuianaavāmaalatouamiogalēmamāmaalatouagasala, oiamalanafanau

15‘Uaefaimaifo‘i‘iātea‘u‘iatautōoiaelēfasiotia lonausooIakopo;etusalavapetautōoia,elētausisii lanatautoga,elēfaiafo‘ieialemealelei,aolemealeaga 16AeafaiefiafasiotieiaIakopolonauso,etuuinaatuo iailimaoIakopo,elesolaeseoiamaionalima,[auāole aaluifooiaionalima]

17‘Auafo‘ietefefe‘iāIakopo;auāoleleoleooIakopoe silimamalosimamamalu,esilifo‘ilonavi‘iailole leoleooEsau’

18.‘Ona‘auinaatuleaeRepekasefe‘auevala‘au‘iāEsau, ‘uasauoia‘iāteia,‘onafaiatuleaoia‘iāteia,“Lo‘u atali‘ie,olo‘o‘iātea‘usemea‘outefaiatu‘iāteoe,‘iae folafolamai‘etefaialava.”

19‘Onafaimaileaoia,“‘Outefaiameauma‘etefaimai ai‘iātea‘u,‘outelēte‘enafo‘ilautalosaga.”

20‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“‘Outeoleatu‘iāteoe,a o‘oileaso‘outeotiai,‘iae‘avea‘umaetanua‘ui tafatafaoSara,letināoloutamā,ma‘ia‘ouluafealofani maIakopo,‘auane‘i‘ouluamana‘oileleagailetasi,a‘ia na‘olefealofani,‘onamanuiaaileao‘oulua,o‘uatali‘ie, ma‘iavi‘ia‘ouluaitotonuolenu‘u,ma‘ialēfiafiasefili ‘iāte‘oulua,ma‘ia‘ouluafa‘amanuiainamaalofa mutimutivaleimataoilatouumaealolofa‘iāte‘oulua”

21‘Onafaimaileaoia,“‘Outefaiameauma‘uaefaimai ai‘iātea‘u;‘outetanufo‘i‘iāteoeileasoeteotiaii tafatafaoSara,letināolo‘utamā,epei‘onaefinagaloiai ‘iaiaionaiviitafatafaoouivi”

22MaIakopofo‘i,lo‘uuso,‘outealofaiaiesiliatui tagatauma;auāeleaiso‘uusoilelalolagiuma‘uanaoia lava:maelēosegaluegateleleneimoa‘upe‘āfai‘oute alofa‘iāteia;auāoiaolo‘uuso,ma‘ualūlūinafa‘atasii tā‘uailoutino,ma‘uatāōmaifa‘atasimailoumanava, ‘ae‘āfai‘outelēalofailo‘uuso,oai‘ease‘i‘oualofaiai?

23Maoaʻulavaia,outeaioiatuiateoeeapoapoaiatuia Iakopoeuigaiateaʻumaeuigaioʻuatalii,auauaouiloa oleaaveamonilavaoiamatupuiateaʻumaoʻuatalii, auaoleasonafaamanuiainaaioiaeloʻutamānaiafaiaai oiaesiliatumaaʻuemaualalo.

24Outetautōfo‘i‘iāteoe,‘outealofa‘iāteia,‘outelē mana‘ofo‘iileleaga‘iāteiaiasoumaolo‘uola,‘aena‘o lelelei.”

25‘Uatautōfo‘ioia‘iāteiaineimeauma‘Onavala‘au atuleaeia‘iāIakopoilumaoEsau,mapoloa‘iatu‘iāteia etusama‘upunaiafaiatuai‘iāEsau.

26‘Onafaiatuleaoia,“‘Outefaialoufinagalo;‘iae talitonumai‘iātea‘ueleaiseleagaetupumai‘iātea‘u pooo‘uatali‘i‘iāEsau,a‘outemuamualavailealofa.”

27‘Onalatou‘a‘aileamainu,oiamaonaatali‘iilealava pō,‘onamaliuaileaoia,oiupelietolumalevaiasoetasi maletausagaetasi,ilealavapō,‘uatanufo‘ioiaeona atali‘ieto‘alua,oEsaumaIakopo,ileanaluaelataane ‘iāSara,letināololatamā

MATAUPU36

1Oletausagalonaonooleneivaiaso[2162AM]na vala‘auatuaiIsaakoionaatali‘ieto‘aluaoEsauma Iakopo,‘onalaōmailea‘iāteia,‘uafaiatuoia‘iātei la‘ua:‘O‘uatali‘ie,oleaoualuilealaoo‘utamā,ile faleefa‘avavauoiaio‘utamā

2Olenei,tanuiaaʻuitafatafaoloʻutamāoAperaamo,ile anaoMealiloilefanuaoEferonalesaHetī,olemeana faʻataumaieAperaamosetuʻugamauetanuai;ole tuʻugamaunaoueliinamoaʻu,olemealeaetanuaiaʻu”

3Olenei,outepoloaʻiatuiāteoutou,oʻuataliie,iaoutou faialeamiotonumaleamiotonuilelalolagi,inaia faataunuuinaeleAliiiāteoutoumeaumanafetalaimaiai leAliiiāAperaamomalanafanau

4Iaoutoufealofani,oʻuataliʻie,ooutouusoepeiose tagataealofailonalavaagaga,maiataʻitoʻatasimasaili meaeaogāaiilonauso,maiagaluluefaʻatasiilelalolagi; maialatoufealofaniepeiolatoulavaagaga

5Maefaatatauilemataupueuigaitupua,outepoloaiatu maapoapoaiatuiateoutouiateenailatouma‘ino‘inoiai,

maaualealolofaiai,auāetumuilepepelomoilatoue tapuaiiaimamoilatoueifoiai.

6Iaoutoumanatua,o’uataliie,leAliileAtuaoAperaamo looutoutamā,malo’uifoatufoiiateIamaauaunaatuia teIaileamiotonumaleolioli,inaiamafaionaIa faatoateleinaoutoumafaateleinaaoutoufanauepeiofetu olelagiiletoatele,mafaatuinaoutouilelalolagiepeio lelaauoleamiotonuelelia’iinaitupulagaumaefaavavau.

7Olenei,outefaiaoutouiatautōisetautogateleauāe leaisetautogaesiliatunailolenailesuafamamaluma mamalumasilimamatagofiemaofoofogiamamamana,o lēnafoafoainalelagimalelalolagimameaumafaatasi oleaoutoumatataʻuiateIamaifoiateIa.

8Iaoutoualolofaatuilonausomalealofamaleamiotonu, maialētoemanaʻoisemealeagaefaasagailonausoe amatamaineiefaavavauiasoumaooutouolaga,inaia manuiaaioutouiaoutougaluegauma,maialēfanoai outou

9Afaifo‘iemafaufausetasio‘outouisemealeagae fa‘asagailonauso,‘ia‘outouiloaolēmafaufauisemea leagaefa‘asagailonausoeamatamaineilavailonalima, elia‘i‘eseinailatoumailenu‘uoēola,efa‘aumatiafo‘i anafānaumailaloolelagi

10Aeileasoolevevesimalemalaiamaletoʻasāmale toʻasā,ileafimumūepeionaIasusunuinaaiSotoma,e faʻapeafoʻionaIasusunuinalonalaueleelemalonaaʻai maanameauma,maoleasoloieseaoiamailetusiole aʻoaʻigaalefanaugaatagata,maeletusiailetusioleola, aeilemeauaatofainamolefaʻaumatiaga,maoleaalu eseoiailemalaiaefaʻavavau;inaiamafaionafaʻafouina pealolatoutaʻusalainaileinoinomalemalaiamale toʻasāmalefaʻatigamaleitamaletoʻasāmaleitatelema lemalaiamafaʻamaʻiefaʻavavau

11Outefaiatumamolimauatuiateoutou,o’uataliie,e tusaaimalefaamasinogaoleaoomaiiletagataemanao efaamanualialonauso

12Onavaevaeinaleaeiaanameaumailevaoilaʻuai lealavaaso,maavatulevaegateleileulumatua,atoama leʻolomameaumanasiomiaai,atoamameaumanaia AperaamoileVaielioleTautoga.

13Onafaimaileaoia:“Olevaegateleleneiouteavatui leulumatua”

14.‘OnatalimaileaoEsau,“‘Ua‘oufa‘atauatu‘iā Iakopo,‘ua‘ouavatufo‘ilo‘utofioleulumatua‘iāIakopo; ‘iaavatu‘iāteia;‘aeleaisa‘u‘upuefaiatuai,auāolana lavalea.”

15‘OnafaiatuleaoIsaako,“‘Iamanuia‘iāte‘outouo‘u atali‘ie,‘atoamaa‘outoufānauileasonei;auā‘ua‘oulua foa‘iinamai‘iātea‘ulemapusaga;eletigāfo‘ilo‘ulotoi letofioleulumatua,ne‘i‘outoufaialeamioleaga‘onao leamea”

16‘Iafa‘amanuiaeleAtuaSilisili‘eseletagataefaile amiotonu,oiamalanafānauefa‘avavau’

17Uaumaonaiapoloaʻiatuiāteilatoumafaamanuiaiā teilatou,onalatouʻaʻaileamafeinufaatasiionaluma, mauafiafiaoiaauāuatasilolatouloto,onalatouōese leamaiiāteiamamaloloileaasomamomoeai.

18‘OnamoeaileaoIsaakoilonamoegaileaasomale fiafia;‘uamoefo‘ioiailemoegaefa‘avavau,‘onamaliu aileaoiaionatausagaeselaumalevalugafulu.‘Ua fa‘a‘atoainaeiavaiasosaeluasefulumalelimama

tausagaelima;‘onatanuleaoiaeonaatali‘ieto‘aluao EsaumaIakopo.

19OnaaluatuleaoEsauilenuuoEtoma,ilemaugao Seira,manofoai.

20SanofoIakopoimaugaoHeperona,ileoloole laueleelenaaumauailonatamāoAperaamo,masaifoatu oiaileAliimalonalotoatoamaetusaaimapoloaiga vaaiaepeionaIavaevaeinaasooonatupulaga.

21OnamaliuleaoLealanaavāiletausagalonafaole vaiasolonaluaoleiupelilonafasefulumalelima,[2167 AM]mauaiatanuoiaileanaluaelataaneilonatināo RepekaileagavaleoletuugamauoSara,letināolona tamā.

22‘Uaōmaifo‘ianaatali‘iumamaanaatali‘ie fa‘avauvau‘onaoLealanaavā,mafa‘amafanafana‘iāte ia‘onaoia;auā‘uaiafa‘avauvau‘iāteiaauā‘uaiaalofa tele‘iāteia‘ina‘uaotilonatuafafineoRasela 23auāsaatoatoamaamiotonuoiaianaamiouma,saāva fo‘i‘iāIakopo,oasoumafo‘inalanonofoaimaiaele‘i fa‘alogooiaise‘upufa‘atigāmailonagutu;auāoiaole agamalūmalefilemumaleamiotonumalemamalu 24‘Uaiamanatuaanagaluegaumanaiafaiailonaolaga, ‘uamatuātagiauēfo‘i‘iāteia;auānaiaalofa‘iāteiama lonaloto‘atoamalonaagaga‘atoa

MATAUPU37

1OleasonamaliuaiIsaakoletamāoIakopomaEsau, [2162AM]nafaalogoaiataliioEsauuaavatueIsaakole tofioleulumatuaiaIakopolonaataliiitiiti,onalatou matuāitaailea.

2‘Onalatoufefinaua‘iaileamalolatoutamā,‘uafa‘apea atu,“Sealemea‘uaavatuaieloutamā‘iāIakopoletofio leulumatua,‘ae‘uanaooeoleulumatua,‘aeoIakopole itiiti?”

3‘Onafaiatuleaoia‘iāteilatou,“‘Auāna‘oufa‘atau atulo‘utofioleulumatua‘iāIakopomosinafasileniti,ma oleasofo‘ina‘auinaatuaia‘uelo‘utamāetulimanuma pu‘ema‘aumaisemeae‘aieiamafa‘amanuiamaiai‘iā tea‘u,nasauaioiamalepepeloma‘aumaimea‘aima meainuilo‘utamā,‘onafa‘amanuialeaoiaelo‘utamā matu‘uinaatua‘uilonalima”

4Olenei,uafaimailotatoutamāiatautōitaʻua,oaʻuma ia,tatoutelēmafaufauisemealeagaefaasagailonauso, aiatatoutumaupeailealofamalefilemuoletasimale isimalonauso,maiatatoulēfaaleagainaotatouala.”

5‘Onalatoufaimailea‘iāteia,“Matoutelēfa‘alogo‘iā teoeefaiseleleigamaia;auāesiliatulomatoumalosii lonamalosi,esiliatufo‘ilomatoumalosi‘iāteia;matou teōatu‘iāteiamafasioti‘iāteia,mafa‘aumatiaoia‘atoa maonaatali‘i‘Āfaifo‘i‘etelēōfa‘atasimaimatou, matoutefa‘aleagainafo‘ioe.”

6Olenei,fa‘alogomaiia‘iāteimatou:‘Inātatou‘a‘auina atuiaiSuriamaFilisitiamaMoapimaAmoni,‘iatatou filifiliamoitatounitagata‘uafilifiliaefiatau,‘iatatouō atuetaumaiamataumaia,‘iatatoufa‘aumatiaoiaa‘ile lalolagia‘ole‘imalosioia.”

7‘Uafaiatulolatoutamā‘iāteilatou,“‘Auatouteō, ‘auafo‘itoutetaumaia,ne‘i‘outoufasiaionaluma”

8‘Onalatoufaimailea‘iāteia,“Olauamiolavaleatalu ‘onaetaule‘ale‘aeo‘omaiileasonei,‘uaetu‘uinaatu fo‘ilouuailanaamo”

9Matoutelēfa‘alogoinei‘upu.’‘Onalatou‘a‘auinaatu leaonisiiAramamaAturamaileuōalolatoutamā,ma ‘ualatoutotogifa‘atasimailatounitagatataueto‘aafe,o tagatataufilifilia

10OnaōmaileaiāteilatoumaiMoapimalefanaugaa Amoni,oēnatotogi,eafetagatafilifilia,maleafetagata taufilifiliamaiFilisitia,maleafetagatataufilifiliamai EtomamatagataHorīeafetagatataufilifilia,matagata Kitimotoaoletaua

11Masalatoufaiatuilolatoutamā:Iaealufaatasimai latoumataitaiilatou,aleaioleamatoufasiotiaoe

12‘Uatumuoiaileitatelemalelotoatele,‘ina‘uava‘ai atu‘uafa‘amalosioiaeonaatali‘iemuamuaatu‘iātei latouetaumaIakopolonauso

13Mulimuliane,naiamanatualeleagaumasanatiailona lotoilonausooIakopo;ualēmanatuafoʻieialetautoga naiatautōaiilonatamāmalonatinā,elēfaiaeiasemea leagaionaasoumaefaasagailonausooIakopo

14Euiineimeauma,aesale’iiloaeIakopoolealatouo maietaumaia,masafaavauvauoiamoLea,lanaava, seiaooinalatoulatalataatuileolofaatasimalefaafetoa maaliitauauafilifilia.

15‘Ua‘auinaatuetagataoHeperona‘iāteia,‘uafa‘apea atu,“Fa‘auta,‘uasaulouusoetaumaoe,matagataefa afeoē‘uafusifusiaipelu,ma‘ua‘avetalitama‘au‘upega;” auānasililolatoualofa‘iāIakoponailoEsau‘Ualatou ta‘uatu‘iāteia;auāoIakopooletagataesililonaagalelei malealofamutimutivalenailoEsau.

16AeeleʻitalitonuIakoposeʻiaooinalatoulatalataatui leʻolo

17.‘Uaiatapunifo‘ifaitoto‘aole‘olo;‘uatuoiailugao le‘oloma‘uafaiatuilonausooEsau,‘uafa‘apeaatu,“O lefa‘amafanafanagasili‘ea‘uaesauaiefa‘amafanafana a‘u‘onaola‘uavā‘uaoti.Oletautoga‘ealeneinaetautō aiiloutamāmaloutināa‘ole‘iotiila‘ua?‘Uaesoliale tautoga,maoletaimilavanaetautōaiiloutamāna fa‘asalainaaioe.”

18‘OnataliatuleaoEsau‘iāteia,‘uafa‘apeaatu,“Eleai setautogaamiotonualefānauatagatapoomanufe‘aiole lalolagi,‘ualatoutautōaiefa‘avavau;aoasoumalava latoutetaupulepuleailetasiiletasi,maleaualaefasioti aieletasilonafilimalonafili”

19Ete‘ino‘inomaifo‘i‘iātea‘umala‘ufānaue fa‘avavauEleaifo‘isefeagaigaoleusogamaoe 20Faalogomaiineiupuoutetautinoatuiateoe,Afaie mafaielepuaavaoonasuialonapaʻumafaamalūlūina onafulufuluepeiofulufulumamoe,Peafaifoiemafai onaiafaatupuinanifoilonauluepeionifooleailapoo lemamoe,Onaoutausialeaolefusioleusogamaoe, Afaifoievavaeesesusumailolatoutina,auaeteleʻi aveaoemaoʻuuso

21Afaifo‘iefa‘aleleilukomatama‘imamoe,‘ina‘ialē ‘ainapefa‘asauā‘iāteilatou,‘aeafaiefa‘amoemoeo latouloto‘iāteilatoumolelelei,‘onaiaileaolefilemui lo‘uloto‘iāteoe

22Afaifo‘iefaileleonamauōalepovimafa‘aleleima ia,‘Āfaifo‘iefusifusiaoiaileamoetasimaiamasuatia fa‘atasimaia,‘Ona‘oufa‘aleleileamaoe

23Aepeasinasinaleorevaepeioleraza,onaeiloaai leauaoualofaiateoe,maoufaialefilemumaoe;e lia’ieseinaoe,elia’ieseinafo’iauatali’i,eleaisefilemu mooe.

24UailoaeIakopoualeagalonalotomalonaagagaatoae fasiotiiateia,mauaosoatuoiaepeiolepuaavaoeosoi letaoetutuimafasiotiaai,maelesolaeseai; 25Onafaiatuleaoiaianaauaunamaanaauaunaialatou osofaʻiatuiāteiamaanaaumeauma

MATAUPU38

1‘Uamavaelea,‘onafaiatuleaoIuta‘iāIakopolona tamā,‘uafa‘apeaatu‘iāteia:“Tamāe,‘iaefanaatuauū malafoilalolefilimafasiotilefili;‘iaemaualemalosi, auāmatoutelēfasiotialouuso,auāepeiooeoia,mae peiooeoia,se‘iotatouavatu‘iāteialeneifa‘aaloalo”

2OnaloloʻuleaeIakopolanaʻaufanamafanaatuleūma laveaailonausooEsau(ilonafatafatataumatau)ma fasiotiaioia

3‘OnatoefanaatuleaeiaoleūmalaveaaiAturanale Suriailefatafatatauagavale,matulei‘iāteiaituama fasioti‘iāteia

4OnaōatuleaoataliioIakopo,oilatoumaalatou auauna,mavaevaeinailatoulavainivaegaiituefaole ʻolo

5‘OnaōatuleaoIutaiolatouluma,oNafatalifo‘ima Katofa‘atasimaia,‘atoama‘au‘aunaeto‘alimagafulu fa‘atasimaiaileituisauteole‘olo;‘ualatoufasiotiai latouumanalatoumauaiolatouluma,eleaifo‘isetasio ilatounasao.

6OnaōatuleaoLevi,oTanu,maAseraileituisasaʻeo leʻolo,faatasimailatoutagataetoʻalimasefulu,malatou fasiatagatatauoMoapimaAmoni.

7‘OnaōatuleaoReupenamaIsakaramaSepulonaileitu imatūole‘olo,‘atoamatagataeto‘alimagafulufa‘atasi mailatou,malatoufasiatagatatauaFilisitia.

8OnaōatuleaoSimeonamaPeniaminamaEnoka,le ataliioReupena,ileituisisifooleʻolo,matagatae toʻalimagafulufaatasimailatou,malatoufasiotiaEtoma masaHorītagatatotoaetoʻafaselau;maetoʻaonoselau nasosola,maetoʻafaataliioEsaunasosolafaatasimai latou,matuualolatoutamāuaoti,aopaʻūoiailemauga oAturamo

9‘Uatuliloaatufo‘iilatoueatali‘ioIakopoilemaugao Seira,‘onatanuleaeIakopolonausoilemaugao Aturama;‘onatoefo‘ileaoiailonafale

10UafetaomimalosiatuataliioIakopoiataliioEsauile maugaoSeira,maualatoupunouolatouuainaiaaveaaii latoumaauaunaaataliioIakopo

11Onalatouauinaatuleaosefeʻauilolatoutamā(efesili ai)petatauonalatoufaiasefilemumailatoupefasiotiiāi latou

12UaauinaatueIakopolefeʻauionaataliiinaialatou faiasefilemu,onalatoufaialeaosefilemumailatou,ma tuuatuleamoolepologaiailatou,oleaualatoutotogi atuaipealavapeaiaIakopomaonaatalii.

13UalatoufaaauaupeaonaavatulafogaiāIakoposeʻia ooileasonaaluifoaioiaiAikupito

14EleʻituuafoʻielefanaugaaEtomaleamoolenofo pologanafaaeeatuiāilatoueataliietoʻasefululuao Iakopo,eoomaiileasonei

15OtupuiasapuleiEtomaaoleʻiiaisetupuilefanauga aIsaraelu[eoomaiileasonei]ilenuuoEtoma.

16SafaiPalakoleataliioPeoromatupuiEtoma;oleigoa olonaaaioTanapa

17UaotiPalako,onapuleleaoIopapaleataliioSeraole Poseraesuiiateia

18UaotiIopapa,onasoloa‘ianeleaoiaefaimatupuo Asamamailenu‘uoTimanu

19‘UaotiAsamu,‘onasoloa‘ianeleaoiaefaimatupuo Atataleatali‘ioParata;oianafasi‘iāMitianailenu‘uo Moapi;oleigoaolona‘a‘aioAvita

20‘UaotiAtata,‘onapuleleaoSalemonamaiAmasekae sui‘iāteia.

21UamaliuSalemona,onapuleleaoSaulooRaabota(i tafatafaolevaitafe)esuiiāteia

22.‘UamaliuSaulo,‘onasoloa‘ianeleaoiaefaimatupu oPa‘elunanuleatali‘ioAkapora

23‘UaotiPa‘elunanu,leatali‘ioAkapora,‘onasoloa‘i aneleaoAtataefaimatupu;oleigoaolanaavāo Meatapata,leafafineoMatarata,leafafineoMetapetesava 24Otupuianapuleilenu‘uoEtoma

MATAUPU39

1SanofoIakopoilenu‘unaaumauailonatamāilenu‘u oKananaOtalaiaoIakopo

2EsefulumalefitutausagaoIosefainaualatouaveifoo iailenuuoAikupito,nafaatauinamaioiaePotifara,ole eunukaaFarao,olesiliokuka

3‘Uatofiafo‘ieiaIosefaepuleilona‘āigauma;‘uao‘o mailefa‘amanuiagaaleALI‘Iile‘āigaoleAikupito‘ona oIosefa;‘uafa‘amanuiainafo‘ioiaeleALI‘Iimeauma naiafaia

4‘Uatu‘uinaatueleAikupitomeaumailelimaoIosefa; auā‘uaiailoaolo‘o‘iāteialeALI‘I,ma‘ua fa‘amanuiainaoiaeleALI‘Iimeaumanatefaia

5Samatagofiefo‘ifoligaoIosefa;‘uatepaa‘elefaletuao lonaali‘i,‘uailoaatuIosefa,‘onaalofaleaoia‘iāteia, ‘uaia‘ai‘oiatu‘iāteialatemomoemaia

6A‘ualētu‘uinaatueialonaagaga,ma‘uaiamanatuale Ali‘imaafioganafaitauinaeIakopo,lonatamā,mai‘upu aAperaamo,e‘auane‘ifaita‘agasetagatamasefafine‘ua iailanatane;‘uafa‘atonuinamoialefa‘asalagaoleotii lelagiilumaoleAtuaSilisili‘ese,maoleatusiapeale agasalaefa‘asaga‘iāteiaitusiefa‘avavauilumaole Ali‘i

7‘UamanatuaeIosefaana‘upu,‘aele‘imafai‘onala momoemaia

8‘Ua‘ai‘oiatuoia‘iāteiailetausagaetasi,‘aesamusu oiamasalēfa‘alogomai‘iāteia

9‘Onafusileaoia‘iāteiamapu‘emau‘iāteiaitotonuo lefale,‘ina‘iafa‘amalosioia‘iāteiaeta‘otomaia;‘ona pupunileaeiaofaitoto‘aolefalemapu‘emau‘iāteia;a ‘uatu‘uaeialona‘ofuionalima,‘uaso‘oilefaitoto‘a, ‘uasolaifafoaionaluma

10‘Uailoaelefafineelēmafaioia‘onamomoemaia, ‘onaiafa‘a‘ole‘olelea‘iāteiailumaolonaali‘i,olo‘o fa‘apeaatu,“Olau‘au‘aunaEperu,olē‘etealofaiai,na

iataumafaiefa‘amalosi‘iātea‘u‘ina‘iamomoeoiama a‘u;‘uao‘o‘ina‘outeleotele,‘onasolaaileaoia,‘ua tu‘ualona‘ofuio‘ulima,a‘ua‘ouuuinaoia,‘onaiaso‘o aileailefaitoto‘a.”

11UailoaatueleAikupitoleofuoIosefamalefaitotoa uamalepelepe,uafaalogoiupualanaava,onaiatuuina atuleaoIosefailefalepuipui,olemealeanataofiaai pagotanataofiaeletupu.

12Saiaioiailefalepuipui;uafaatupuinaeleAliiia Iosefalealofatunoailumaolealiisiliolefalepuipui,ma lealofamutimutivaleiateia,auāuaiailoaolooiateiale Alii,mauafaamanuiaeleAliimeaumanatefaia

13‘Uatu‘uinaatueiameaumaionalima,a‘ualēiloae leali‘isiliolefalepuipuisemeasa‘iāteia,auānafaiae Iosefameauma,a‘uafa‘a‘ato‘atoainaeleALI‘I

14.‘Uanofoaioiaileameaitausagaelua.Oonapoia naitaaiFaraoletupuoAikupitoianaeunukaeto‘alua,o leali‘itautūuainasili,maleali‘ifaifalaoasili,‘uaia tu‘uinaatuilā‘uailefalepuipuiilefaleoleali‘ikukasili, ilefalepuipuisataofiaaiIosefa

15UatofiaelepuleolefalepuipuiiaIosefaeauaunaatu iāilaʻua;uaiaauaunaatufoʻiiāilaʻua.

16‘Onalamitileailetasimiti,oleali‘itautūuainasili maleali‘ifaifalaoasili,‘ualafa‘amatalaatuai‘iāIosefa

17.‘Uafa‘apealava‘onao‘o‘iāteilā‘uaepei‘ona fa‘amatalaatueia‘iāteilā‘ua;‘onatoefa‘afo‘ileae Faraoleali‘itautūuainailonatofiga;‘uanafasiotiafo‘ile ali‘ifaifalaoaepei‘onafa‘amatalaatueIosefa‘iātei lā‘ua

18Aepeitaʻi,nagaloiāteialepuleoleʻaufaitauuainao Iosefailefalepuipui,euilavainauaiataʻuatuiāteiamea oleatutupuiāteia,aenateleʻimanatuaetaʻuatuiā FaraolemeanataʻuatueIosefaiāteia,auāuagaloiāteia

MATAUPU40

1OasoianamitiaiFaraoimitieluailepoetasieuigai leogeoleaooilenuuuma;onaalaleaoiailanamoe, mavalaauatuiēfaamatalamitiumasaiAikupito,atoama taulāitu,mafaamatalaatuiateilatouanamitielua,aua latoulemafaiaonafaamatalaatu

2OnamanatualeaeletautūuainasiliiaIosefa,uatautala atuiateiailetupu,onaiaaumaialeaoiamailefalepuipui, onafaamatalaatuleaeiaanamitieluaionaluma

3‘UafaiatuoiailumaoFarao,oanamitieluaetasilava; ‘uafaiatufo‘ioia‘iāteia,“Efitutausagaoleateleaile mauilenu‘uumaoAikupito;amavaefo‘ileaotausagae fituoleoge,eleaiseogeefa‘apea‘onaiaiilenu‘uuma lava”

4Olenei,‘iatofiaeFaraonimataiilenu‘uumao Aikupito,ma‘ialatoufa‘aputumeae‘aiilea‘a‘aimalea ‘a‘aiiasoumaotausagaolemau;‘iaiaimeae‘aimo tausagaefituoleoge,‘ina‘ialēfa‘aumatialenu‘uileoge; auāematuātelelava”

5‘Uafoa‘iinaatueleALI‘I‘iāIosefalealofamalealofa mutimutivaleilumaoFarao;‘onafaiatuleaoFaraoiana ‘au‘auna,“Matoutelēmauasetagatapotomalemafaufau epeioleneitagata;auāolo‘o‘iāteialeAgagaoleALI‘I” 6‘Uatofiafo‘ioiaefaimapulelonaluailonamālōuma, matu‘uinaatu‘iāteialepuleiAikupitouma,ma fa‘ati‘eti‘e‘iāteiailekariotalonaluaaFarao

7‘Uaiafa‘a‘ofuinafo‘ioiai‘ofulino‘uaie,mafa‘a‘ofui lonauailefilifiliauro,ma‘uavala‘auatuionaluma‘Ole Ali‘iole‘Abirer,’ma‘uaiafa‘a‘ofuinafo‘isemamai lonalimamatofiaoiaepuleilona‘āigauma,ma fa‘aaloalo‘iāteia,mafa‘apeaatu‘iāteia,‘Naole nofoāli‘iesiliaia‘u‘iāteoe’

8SapuleIosefailelaueleeleumaoAikupito,masa alolofaiateiaaliiumaoFarao,maanaauaunauma,mai latouumasafaiagaluegaaletupu,auāsasavalioiamale amiotonu,auāsaleaisonafaamaualugapoose faamaualuga,masaleaisonafaailogatagata,masaletalia nimeaalofa,auafaamasinooiamaleamiotonuitagata umaolelaueleele.

9SafilemulelaueleeleoAikupitoilumaoFaraoonao Iosefa,auāsafaatasileAliimaia,mafoaiinaatuiateiale alofatunoamalealofamutimutivaleionatupulagaumai lumaoilatouumanailoaoiamailatounafaalogoiateia, masafaatulagainaleleilemalooFarao,masaleaise Satanimasetagataleaga(itotonu).

10‘Uafaaigoafo‘ieletupu‘iāIosefaoSefanifano;‘uaia avatufo‘i‘iāIosefaefaimānaavā,oleafafineoPotifara, oleafafineoleositaulagaiHeliopoli,oleali‘ikukasili.

11OleasonatuaiIosefailumaoFarao,etolugafuluona tausaga

12OletausagalavaleanamaliuaiIsaako.Onaooleaile taimiepeionafaimaiaiIosefaianamitielua,epeiona faimaiaioia,efitutausagaolemauilenuuumao Aikupito,maolelaueleeleoAikupitonafuatelemaiai,e tasilefua(etasilefua)eafevaluselaufua

13OnafaaputuleaeIosefaomeaʻaiiaaiumaseʻiatumui saitoseʻiaooinalētoemafaionalatoufaitauinamafuatia onaoleteleosaito

MATAUPU41

1Oleiupelilonafagafulumalelima,ilevaiasolonalua, (ma)iletausagalonalua,[2165AM]nafaiavāaiIutaia Era,olanaulumatua,maiafafineoArama,eigoaia Tamara

2Auaʻinoʻinooiaiāteia,maeleʻimomoemaia,auāo lonatināoleafafineoKanana,mauamanaʻooiaefaima anaavāsetasioleʻāigaolonatinā,aualēmafaiIutalona tamāonaiafaiavāiāteia.

3AoEralenei,oleulumatuaaIuta,saamioleagaoia,ma safasiotiaoiaeleAlii

4.‘UafaiatuIuta‘iāOnanilonauso,“‘Iaealuaneileavā alouuso,ma‘iaetausi‘iāteialetiuteolouuso,ma‘iae fa‘atupuinanifānaumolouuso.”

5UailoaeOnanaelēmauaeialefanau,(ae)olonauso lava,onaaluatuleaoiailefaleoleavāalonauso,ma sasaalefatuileeleele,ualeagaoiailumaoleAlii,ona fasiotialeaoiaeleAlii.

6‘UafaiatuIuta‘iāTamaraleavāalonaatali‘i,“‘Inā nofoiaoeosefafine‘uaotilanataneile‘āigaoloutamā, se‘iamatuaSilalo‘uatali‘i,‘ona‘ouavatuleaooe‘iāteia efaimānaavā”

7Uamatuaoia;aoPesesuelu,leavāaIuta,nateleʻi faatagainalonaataliioSelaefaaipoipoOnamaliuleao Pesesuelu,leavāaIuta,[2168AM]iletausagalonalimao leneivaiaso.

8Uaooiletausagaeono,onaaluaʻeleaoIutaeseleana mamoeiTimenata.[2169AM]UalatoutaʻuatuiaTamara, “Faauta,olooaluaʻeloutamāoleavāiTimenataesele anamamoe.”

9‘Onatō‘eseleaeiao‘ofuolefafine‘uaotilanatane, ‘ua‘ofuile‘ieufimata,‘uateuteuoia,‘onanofoleaile faitoto‘aelataaneilealaiTimenata

10‘UaaluIuta,‘uamauaoia,‘uamanatuoiaolefafine talitane,‘onafaiatuleaoia‘iāteia,“‘Inātaōatuia‘iāte oe;”‘uafaiatuoia‘iāteia,“Sauia”‘Onaulufaleatulea oia

11‘Onafaimaileaoia‘iāteia,“‘Aumaiia‘iātea‘ula‘u totogi.”‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“Eleaisemea‘iāte a‘uilo‘ulima,‘uanaolo‘umamaolo‘oilo‘u tamatamailima,malo‘u‘ua,malo‘uto‘oto‘oolo‘oilo‘u lima.”

12‘Onafaiatuleaoia‘iāteia,“‘Inā‘aumaiia‘iātea‘u se‘iae‘aumai‘iātea‘ula‘utotogi”‘Onafaiatuleaoia‘iā teia,“‘Oute‘auinaatu‘iāteoesetama‘i‘oti;”‘onaavatu leaeia‘iāteia;‘onaaluaneleaoia‘iāteia,‘onatōailea oia‘iāteia

13UaaluIutaianamamoe,onaaluatuleaoiaileaigao lonatamā

14‘Ona‘auinaatuleaeIutaoletama‘i‘otiilelimao lanaleoleomamoe,oletagataAtulama,a‘ualēmauaoia; ‘onafesilileaoiaitagataolenu‘u,‘uafa‘apeaatu,“Ofea lefafinetalitanesaiai‘i‘inei?”‘Ualatoufaimai‘iāteia, “Eleaisefafinetalitane‘i‘inei‘iāteimatou.”

15‘Uatoefo‘imaioiamata‘uatu‘iāteia,mafaiatu‘iā teia,‘uale‘imauaoiaeiaNa‘oufesiliitagataolenu‘u, ‘onalatoufaimailea‘iātea‘u,“Eleaisefafinetalitane ‘i‘inei”

16‘Uafaiatuoia,“‘Iatu‘upeaeia‘iāteia,ne‘i tauemuinaitā‘ua.”‘Uamavaemasinaetolu,‘onailoaai lea‘uatōoia‘Uata‘uatu‘iāIuta,‘uafa‘apeaatu, “Fa‘auta,‘uatōTamara,lauavāilefaita‘aga”

17.‘OnaaluatuleaoIutaile‘āigaolonatamā,‘uafaiatu ilonatamāmaonauso,“‘Aumaiiaoiaifafo,‘ialatou susunu‘iāteia;auā‘uaiafaialemealeagaiIsaraelu”

18.‘Uao‘o‘ina‘ualatou‘aumaiaoiaesusunu,‘ona ‘auinaatuleaeiailetamāolanatanelemama,le‘ua,ma leto‘oto‘o,‘uafa‘apeaatu,“Va‘aipooaieananeimea, auāoialava‘ua‘outōai.”

19‘OnailoaleaeIuta,‘uafa‘apeaatu,“Esiliatule amiotonuoTamara‘iātea‘u”

20Olemealea,‘auane‘ilatoususunuinaoia.’Olemea leanalēavatuaioia‘iāSela,ma‘ualētoealuatufo‘ioia ‘iāteia.

21Onafanaualeaeiaotamataneetoalua,oPeresa[2170 AM]maSera,iletausagalonafituolevaiasolonalualea 22Onamavaeaileaotausagaefituofua,nata‘uatue IosefaiaFarao.

23UailoaeIutalemealeagauaiafaia,auānaiamomoe maleavāalonaafafine,mauainosiaeia,uaiailoafo‘i lonasolitulafonomalonasesē,auāuaiafa‘aalialeofuo lonaatali‘i,mauaamataonatagimaaioiatuilumaole ALI‘Ionaolanasolitulafono.

24Masamataʻuatuiāteiaisemitiuafaamagaloinaoia auānaiafaatogaatumalefaamaoni,mafaanoanoa,mae leʻitoefaia.

25Masaiamaualefaamagalogaauānaialiliuesemai lanaagasalamalonavalea,auānaiamatuāsolitulafonoi lumaolotatouAtua;oilatouumaefaiafaapea,oilatou umaemomoemalonatināfaaletulafono,ialatou susunuinaoiaileafiinaiasusunuinaaioia,auāolooiai leleagamaleleagailugaiailatou,ialatoususunuinaile afi

26Iaefaiatufo‘iilefānaugaaIsaraelu‘auane‘iiaise mealeaga‘iāteilatou;auāosēmomoemalanaavāale atali‘ipooletināolanaavā,‘uafaiaeialemealeaga;‘ia latoususunuinaileafiletanenamomoemaia,‘atoamale fafine,‘onafa‘aliliu‘eseinaaileaeialeto‘asāmale fa‘asalagamai‘iāIsaraelu.

27MasamatoufaiatuiāIutaeleʻimomoeonaataliie toʻaluamaia,olemealeanafaʻatumauinaailanafanau moletupulagalonalua,maelemafaionafaʻaumatia.

28Auānaaluatuoiamasailisefaasalaga,etusaaimale faamasinogaaAperaamo,leanaiapoloaiatuaiionaatalii, nasailiaiIutaesusunuoiaileafi.

MATAUPU42

1Iletausagamuamuaolevaiasolonatoluoleiupelilona fasefulumalelima,naamataaionaoomaileogeile laueleele[2171AM],masamusuletimuetuuinamaiile eleele,auāeleaisemeanapa'ūifo

2Uanaumatilelaueleele,aolenuuoAikupitosaiai meaʻai,auānafaaputuinaeIosefafatuolelaueleelei tausagaefituolemaumauafaasaoina

3‘Uaōmaifo‘itagataAikupito‘iāIosefaeavatu‘iātei latoumeae‘ai;‘onatatalainaleaeiaofaleteu‘oloasaiai saitooletausagamuamua,mafa‘atauatuitagataolenu‘u moauro

4UamatuātelelavaleogeilenuuoKanana;uafaalogo Iakopoolooiaimeae‘aiiAikupito,onaaauinaatuleae iaonaataliietoasefuluefaataumainimeae‘aimoiai Aikupito;aoPeniaminaeleiaauinaatueia,uaooatu ataliietoasefuluoIakopoiAikupitofaatasimaenaoatu iina

5‘UailoailatoueIosefa,a‘ualatoulēiloaoia;‘ona tautalaatuleaoia‘iāteilatou,mafesiliatu‘iāteilatou, ‘uafa‘apeaatu‘iāteilatou,“Elēonitagatasipai‘ea ‘outou,‘ua‘outoulēōmai‘eaeva‘aiilealaolenu‘u?”

‘Onatu‘uinaatuleaoilatoueiailefalepuipui

6‘Onatoefa‘asa‘olotoinaleaoilatoueia,‘uanao Simeona‘uaiataofia,‘ae‘auinaatuonausoeto‘aiva.

7Onafaʻatumuleaeiaalatoutagaisaito,matuʻualatou auroitotonuoalatoutaga,aualatoulēiloa.

8Onapoloaiatuleaoiaiateilatoueaumailolatouuso laitiiti,auāualatoutaʻuatuiateiauaolalolatoutamāma lolatouusolaitiiti

9UalatouoaenailenuuoAikupito,uaooatuilenuuo Kanana,ualatoufaamatalaatuilolatoutamāmeaumana ooiateilatou,atoamaleupufaasausilialealiiolenuuia teilatou,malepueoSimeonaseialatouaumaia Peniamina

10.‘OnafaiatuleaoIakopo,“‘Ua‘outou‘ave‘eseinaa‘u fānau‘iātea‘u;‘ualeaiIosefa,‘ualeaifo‘iSimeona;aole a‘outou‘ave‘ese‘iāPeniamina;‘uao‘omai‘iātea‘ula ‘outouamioleaga.”

11‘Uafaiatuoia,“Elēaluifola‘uatali‘ima‘outou,ne‘i ma‘ioia;auānafānauelola‘uatināniatali‘ieto‘alua, ‘uaotiletasi,aoleneifo‘itoute‘ave‘eseina‘iātea‘u; ‘āfaiemauaoiailefivaileala,semanūtoutefa‘anoanoa ailo‘utoeainaileoti.”

12Auāuaiailoauatoefaafoiatualatoutupeitagata taitasiilanataga,olemealeauafefeaioiaeauinaatuo ia.

13Masafaateteleinaleogemasamatuāogaogaile laueleeleoKanana,maiatunuuumavaganaailelaueleele oAikupito,auāetoatelefanauaAikupitosateuinaalatou fatumomeaaitalumailetaiminalatouvaaiaiiaIosefao loofaapotopotofaatasifatumateuinaifaleteuoloama faasaoinamotausagaoleoge

14SafafagainaaietagataAikupitoilatoulavamailea meailetausagamuamuaololatouoge.

15‘UailoaeIsaraelu‘uamatuāteleleogeilenu‘u,ma ‘ualeaiselavea‘i,‘onafaiatuleaoiaionaatali‘i,“Toeō ia,‘ināfa‘ataumainimeae‘aimātatou,‘inane‘itatouoti.”

16‘Onalatoufaimaiailea,“Matoutelēō;‘āfaielēō fa‘atasimaimatoulomatouusoaupitoitiiti,matoutelēō”

17UailoaeIsaraeluafaielēauinaatuoiafaatasimai latou,oleafanoilatouumaonaoleoge

18‘OnafaiatuleaoReupena,“‘Tu‘umaiiaoia‘iātea‘u; ‘āfai‘outelētoe‘aumaiaoia‘iāteoe,‘iaefasiotio‘u atali‘ieto‘aluaesuia‘ilonaola”

19A‘uafaiatuoia‘iāteia,“Elēōfa‘atasioiamaoe” ‘Onafa‘alatalatamaileaoIuta,‘uafaiatu,“‘Iae‘auina maioia‘iātea‘u,‘ae‘āfai‘outelētoe‘aumaiaoia‘iāte oe,‘outenofosala‘iāteoeiasoumaolo‘uola”

20Naiaauinaatuoiafaatasimailatouiletausagalona luaoleneivaiasoileasomuamuaolemasina,maualatou ooatuilenuuoAikupitofaatasimailatouumanao,ma meaalofaiolatoulima,olesitatemalesekatimalenatio leterebinthmalemelimama

21‘OnalatouōatuleamatutuilumaoIosefa,‘uaiailoa atuPeniaminalonauso,‘uaiailoaoia,‘onafaiatulea‘iā teilatou,“Olo‘outouusoaupitoitiiti‘ealenei?”‘Ona latoufaiatulea‘iāteia,“Oialavalea”‘Onafaiatuleao ia,“‘IaalofaleALI‘I‘iāteoe,lo‘uatali‘ie.”

22Uaiaauinaatuoiailonafale,uaiaaumaiaSimeonaia teilatou,onaiasaunialeaosetausamigamoilatou,ma ualatouavatuiateialemeaalofanalatouaumaiaiolatou lima

23Ualatouaaiionaluma,onaavatuleaeiaiateilatou umalevaega;aolevaegaoPeniaminaefaafituonatele atunailoolatouuma

24Onalatouaaileamainu,onalatoututūleamanonofo faatasimaalatouasini

25OnafaialeaeIosefasefuafuagaemafaiaionaiailoao latoumafaufaugapeoiaimafaufaugaolefilemuitotonu iailatou,onaiafaiatuleailetausimeanapuleilonafale: ‘Faatumualatoutagaumaimeae‘ai,matoefaafoiatua latoutupeiateilatouitotonuoalatouato,mala‘uipu,o leipusilivaouteinuai,tuuitotonuoletagaaleuii,ma auinaatuilatoueo’

MATAUPU43

1‘Onafaialeaeiaepei‘onafaiatuaiIosefa‘iāteia;‘ua fa‘atumuinaeiaalatoutagaumamoilatouimeae‘ai,‘ua

tu‘ufo‘ialatoutupeialatoutaga,‘uatu‘ufo‘ileipuile tagaaPeniamina.

2‘Ualatouōiletaeaopo,‘onalatouōailea,‘uao‘o‘ina latouō‘eseaileamea,‘onafaiatuleaoIosefaileali‘ina puleilona‘āiga,“Tuliloaiailā‘ua,‘iaetaufetulimapu‘e ‘iāteilā‘ua,‘uafa‘apeaatu,‘‘Ua‘outoutauimai‘iātea‘u ileleaga;‘ua‘outougaoiamai‘iātea‘uleipuarioeinuai lo‘uali‘i.’‘Ia‘outoutoe‘aumai‘iātea‘ulolatouuso aupitoitiiti,ma‘ia‘outouvave‘aumai‘iāteiaa‘ole‘i‘ou aluatuilo‘unofoafa‘amasino”’

3Onatamoʻeatuleaoiaiāteilatoumafaiatuiāteilatou etusamaiaupu

4‘Onalatoufaimailea‘iāteia,“‘Iamamaolavaio‘u ‘au‘auna‘onafaialeneimea,magaoiilefaleolouali‘ini mea,‘atoamatupenamatoumauaiamatoutagailetaimi muamua,namatou‘aumaiamailenu‘uoKanana.”

5Efa‘apefealaonamatougaoianimea?Fa‘auta,olo‘o matousu‘esu‘emaamatoutaga;ofeafo‘ietemauaaile ipuiletagaasetasioimatou,‘iafasiotiaoia;aoimatou maamatouasinimatoute‘au‘aunailouali‘i”

6A‘uafaiatuoia‘iāteilatou,“‘Aualefa‘apea,ole tagata‘outemaua‘iāteia,‘oute‘ave‘iāteiaefaima ‘au‘auna;‘ona‘outoutoefo‘iatuaileamalemanuiaio ‘outou‘āiga”

7Aoiasuʻesuʻeialatouato,eamatamaiileulumatuae ooatuileuii,uamauaaiiletagaaPeniamina

8Onalatousaeialeaolatouofu,mafaaeemeailugaoa latouasini,matoefoiatuileaai,uaooatuilefaleo Iosefa;onalatouifoleaionalumaumamatootuliile eleele

9‘OnafaiatuleaoIosefa‘iāteilatou,“‘Ua‘outoufaiale amioleaga”‘Onalatoufaimailea,“Seasemeamatoute faiatuai,maseafo‘isemeamatoutepuipuiaaiimatou?

‘Uailoaelomatouali‘ilesolitulafonoaana‘au‘auna; fa‘auta,o‘au‘aunaimatoualomatouali‘i,‘atoamaa matouasini”

10‘OnafaiatuleaoIosefa‘iāteilatou,“‘Outemata‘u fo‘iileALI‘I;ao‘outou,ōia‘outouio‘outoufale,ma‘ia ‘avealo‘outouusomaa‘u‘au‘auna;auā‘ua‘outoufaiale amioleaga.Toutelēiloa‘eaefiafiasetagatailanaipue peioa‘uileneiipu?A‘ua‘outougaoiamai‘iātea‘u?”

11‘OnafaiatuleaoIuta,“Leali‘ie,se‘ietu‘umailau ‘au‘aunaefaiatuse‘upuitaligaolo‘uali‘i;eto‘aluauso nafānaumaieletināolau‘au‘aunailomatoutamā;‘ua aluletasi,‘ualeiloa,‘ualēmauafo‘ioia;‘uatoenaoiao lonatinā;‘uaalofafo‘ilau‘au‘aunalomatoutamā‘iāteia; olonaolafo‘i‘uanoatiaileolaoleneitama”

12.Peamatouōatuilauauauna,lomatoutamā,aelēoiā imatouletama,onaotiaileaoia,mamatoutefa‘anoanoa ailomatoutamāileoti

13Olenei,tu‘umaiiaoa‘ulau‘au‘auna,efaimapologa alo‘uali‘iesuia‘iletama,aetu‘uatuletamaealu fa‘atasimaonauso;auā‘ua‘oufaimamoni‘iāteiaile limaolau‘au‘aunalomatoutamā;‘āfaifo‘i‘outelētoe ‘aumaiaoia,enofosalalavalau‘au‘aunailomatoutamā efa‘avavau”

14MasavaaiatuIosefaualatoulotogatasiumaletasiile isi,masalēmafaionaiataofiaoialava,masaiata’uatu iateilatouoialavaoIosefa

15OnatautalaatuleaoiaiāilatouilegaganaEperu,ona fusileaoiaiolatouuamatagi

16A‘ualatoulēiloaoia,‘onalatoufetagisiailea‘Uafai atuoia‘iāteilatou,“‘Auatoutefetagisi‘iātea‘u,a‘ia fa‘avave‘ona‘outou‘aumailo‘utamā‘iātea‘u;‘ona ‘outouiloaaileaolo‘ugutuetautalaatu,‘uava‘aifo‘i mataolo‘uusooPeniamina.”

17Auafaautaoletausagalonalualeneioleoge,maoloo iaipeatausagaelimaeaunoamaseseleselegapoonifua olaaupoosesuotosina.

18‘Ia‘outouōifofa‘avavemao‘outou‘āiga,‘inane‘i fano‘outouileoge,‘auafo‘ine‘itigā‘outouia‘outou mea;auāna‘auinamaia‘ueleALI‘Iemuamua‘iāte ‘outouesauniunimea,‘ina‘iaolaaileto‘ateleotagata 19Iaoutoutaʻuatuiloʻutamāolooouolapea,mafaauta, uaoutouiloauatofiaaʻueleAliiefaimatamāoFarao, mapuleilonaaigamalelaueleeleumaoAikupito

20.‘Iaeta‘uatufo‘iilo‘utamālo‘umamaluuma,male ‘oloaumamalemamalu‘uafoa‘iinamaieleALI‘I‘iāte a‘u”

21‘Uaiaavatu‘iāteilatouokariotamamea‘aimole malagaetusamalepoloa‘igaaFarao,‘uaiaavatufo‘i‘iā teilatouumao‘ofulanu‘ese‘esemaario

22Uaiaauinaatufoʻiilolatoutamāniofumanisiliva maniasiniesefuluuaaveaisaito,onaiaauinaatuleaoi latoueō

23‘Onalatouōatuleamata‘uatuilolatoutamāolo‘o olaIosefa,ma‘uaiafuainaatusaitoinu‘uumaole lalolagi,oiafo‘iolepuleilenu‘uumaoAikupito

24.A‘ualētalitonulolatoutamāiai,auā‘uavaleaoia;a ‘uava‘aiatuoiaifatafa‘ata‘avalevalena‘auinamaie Iosefa,‘onatoemalosiaileaolonaloto,‘uafa‘apeaatu, “‘ĀfaieolaIosefa,‘ualavalea‘iātea‘u;‘outealuifoe feiloa‘imaiaaole‘io‘o‘ina‘ouoti”

MATAUPU44

1UaalueseIsaraelunaiHaranamailonafaleilemasina fouolemasinaetolu;uaalufoioiailealaoleVaieliole Tautoga,uaiafaitaulagafoiileAtuaolonatamāoIsaako ileasofituoleamasina

2UamanatuaeIakopolemitinaiavaaiaiPeteli,onafefe aileaoiaealuifoiAikupito

3AomafaufauoiaeauinaatusefeʻauiāIosefaesauiāte ia,aeauaneʻialuifo,aesanofopeaoiaiināmoasoefitu, peafaiemafaionaiavaaiasefaaaligapetatauonanofo peaoiapealuifo

4‘Uaiafa‘amanatuinafo‘iletausamigaoleseleselegao ulua‘ifuaisaitotuai,auāeleaiselimaosaitoilenu‘u umaoKanana,auānao‘oleogeimanuumamapovima manufelelei,‘atoamatagata

5Ileasosefuluono,nafaaalimaiaileAliiiateia,ua fetalaimaiiateia,‘Iakopo,Iakopoe;’onataliatuleaoia, ‘Oa‘ulenei.’Uafetalaimaioiaiateia,‘Oa‘uoleAtuao outamā,oleAtuaoAperaamomaIsaako;auaetefefee aluifoiAikupito,auāoutefaiaoemanuuteleiina,oute aluifofaatasimaoe,outetoeaumaiaoe,etanumiafoioei leneinuu,etuufoieIosefaonalimaioumata

6.‘Aualefefe;aluifoiAikupito.’

7Onatulaʻileaoonaataliʻi,maataliʻioonaataliʻi,ma latoufaʻaeʻelolatoutamāmaalatoumeatotinoilugao taʻavaletoso.

8OnatulaʻileaoIsaraelumaileVaielioleTautogaile asosefuluonoolemasinalonatolu,maaluatuilenuuo Aikupito

9‘Ua‘auinaatufo‘ieIsaraeluIutaemuamuaatu‘iāteiai lonaatali‘ioIosefa,eva‘ailenu‘uoKosena;auānafaiatu Iosefaionauso‘ialatouōmaimanonofoai,‘ina‘ialatou latalata‘iāteia

10OlelaueleelesilileaonaleleiilelaueleeleoAikupito, maelataaneiateia,moilatouuma(atoamamanu)

11Oigoaiaoatali‘ioIakopoēnaōatuiAikupitofa‘atasi malolatoutamāoIakopo

12OReupena,oleulumatuaaIsaraelu;oigoafo‘iiaoona atali‘ioEnoka,maFalu,maEsaronamaKarame-lima.

13OSimeonamaonaatali‘i;oigoaiaoonaatali‘i;o Iemuelu,maIaminu,maOata,maIakinu,maSoara,ma Saulo,leatali‘iolefafineSefata,eto‘afituia.

14oLevimaonaatali‘i;oigoafo‘iiaoonaatali‘i;o Keresona,maKoato,maMerari,eto‘afa 15oIutamaonaatali‘i;oigoafo‘iiaoonaatali‘i;oSela, maFaresa,maSera,eto‘afa

16oIsakaramaonaatali‘i;oigoaiaoonaatali‘i;oTulaga, maPua,maIasupo,maSemarona,eto‘alima.

17oSepulonamaonaatali‘i;oigoafo‘iiaoonaatali‘i;o Sereta,maAluna,maIalelu,eto‘afa

18Oatali‘iiaoIakopomaolatouatali‘inafānauaeLea ‘iāIakopoiMesopotamia,eto‘aono,malolatoutuafafine eto‘atasi,oTinamaatali‘iumaoLea,maolatouatali‘ina ōmaIakopololatoutamāiAikupito,eto‘aluafulumale to‘aiva,‘atoamaIakopololatoutamāsa‘iāteilatou,e to‘atolugafuluilatou

19Oatali‘ifo‘iaSelepa,le‘au‘aunafafineaLea,leavāa Iakopo,olēnafānauaKatomaAsura‘iāIakopo

20Oigoaiaolatouatali‘inaōfa‘atasimaiaiAikupitoO atali‘ioKato;oSefiona,maHaki,maSuni,maEsepona, maEri,maAreli,maArotieto‘avalu

21Oatali‘ifo‘ioAsera;oImina,maIseva,maIsevi,ma Peria,‘atoamaSera,ololatoutuafafineeto‘atasi,e to‘aono

22Etoʻasefulufāleaofaʻiotagatauma,aotagataumana fanauaeLeaetoʻafasefulufā.

23Oatali‘ifo‘iaRakelleavāaIakopo;oIosefama Peniamina

24.Nafānaufo‘i‘iāIosefaiAikupitoaole‘isaulona tamāiAikupito,oēnafānau‘iāteiaeAsenatileafafineo PotifaraleositaulagaoAna,oManasemaEfaraima,e to‘atolu.

25OataliioPeniamina:oPela,oPekera,oAsepelu,o Kira,oNaamanu,oEhi,oRosi,oMepima,oHupima,ma Arata-sefulumaletasi

26OtagataumaoRaselaeto‘afailatou

27OtamaaPilaleauaunafafineaRasela,leavāaIakopo, naiafanauaiāIakopo,oTanumaNafatali.

28Oigoaiaolatouatali‘inaōfa‘atasimailatoui AikupitoOatali‘ifo‘ioTanuoHusimo,maSamoni,ma Asuti,ma‘Ieaka,maSolomona,eto‘aono

29Nalatouotiiletausaganalatouulufaleatuaii Aikupito,manatotoenaoHusimomoTanu.

30Oigoaiaoatali‘ioNafatali,oIasielu,maKuni,ma Iesera,maSaluma,maIv

31Onamaliuleao'Iv,olēnafanauinauamavaetausaga oleoge,iAikupito

32OtagataumaoRaselaeto‘aluafulumaleto‘aono 33Otagataumafo‘ioIakoponaōatuiAikupitoe to‘afitugafuluilatouOanafānauiamafānauaanafānau, eto‘afitugafuluumalava,aeto‘alimanaotiiAikupitoao le‘imaliuIosefa,eleainialatoufānau.

34Uaotifo‘iatali‘ieto‘aluaoIutailenu‘uoKanana,o EramaOnana,eleainiala‘uafānau,ma‘uatanuele fānaugaaIsaraeluēnamaliliu,ma‘uafaitauinailatou fa‘atasimanu‘uefitugafuluoNu‘u‘ese

MATAUPU45

1‘Uao‘oatuIsaraeluilenu‘uoAikupito,ilenu‘uo Kosena,ilemasinafouolefaomasina,iletausagalona luaolevaiasolonatoluoleiupeliefagafulumalelima

2.‘OnaaluatuleaoIosefaefa‘afetaia‘i‘iāIakopolona tamāilenu‘uoKosena,‘onafusiaileaoiaileuaolona tamāmatagi

3‘OnafaiatuleaoIsaraelu‘iāIosefa,“‘Ia‘ouotinei‘ina ‘ua‘ouva‘ai‘iāteoe;aolenei,‘iafa‘amanatuinaleALI‘I leAtuaoIsaraelu,oleAtuaoAperaamo,oleAtuafo‘io Isaako,olē‘ualētaofialonaalofamalonaagaleleiilana ‘au‘aunaoIakopo

4Ualavaleamoaʻuuaouvaaiioufofogaaooʻuolapea; ioe,emonilavalefaaaliganaouvaaiaiPeteli.Iaviia IeovaloʻuAtuaefaavavaufaavavaulava,iaviiafoilona suafa

5Ona'a'aileaoIosefamaonausoimea'aiilumaolo latoutamāmainuuaina,masamatuāfiafiaIakopoauāna iava'aiatuiāIosefao'a'aifa'atasimaonausomainuiona luma,masaiafa'amanuiaileFoafoaomeaumaolēna fa'asaoinaoia,manafa'asaoinamoiaonaatali'ie to'asefululua

6.‘Uafoa‘iatufo‘ieIosefailonatamāmaonausoose meaalofaleaiatatauenofoaiilenu‘uoKosenama Ramesemalenu‘uumanasi‘omiaaioia,leanaiapuleai ilumaoFarao.‘UanonofoIsaraelumaonaatali‘iilenu‘u oKosena,olevaegasilileaolenu‘uoAikupito;eselau tolusefulutausagaoIsaraelu‘ina‘uataunu‘uatuoiai Aikupito.

7‘Uafafagainafo‘ieIosefalonatamāmaonauso,‘atoa maalatoumeatotinoimea‘aielavamotausagaefituole oge.

8UamafatialenuuoAikupitoileoge;uafaataueIosefa lenuuumaoAikupitomoFaraoefaimasuiomeaʻai;ua iamauafoʻilenuumaalatoumanumameaumamoFarao. 9Uaooileiugaotausagaoleoge,onaavatuleaeIosefai lenuuosaitomameae‘ailatouteluluina(lelaueleele)i letausagaevalu,auāualofialenuuumaoAikupitoele vaitafe

10Auāitausagaefituoleogeeleʻitelenauamanaoni naivaegaiautafaolevaitafenafaʻasūsūinaai,aoleaua telenauamaualūlūinaetagataAikupitolelaueleele,ma uatelefoʻisaitonafuamaiileatausaga

11Oletausagamuamualeaole[2178AM]vaiasolonafa oleiupelilonafasefulumalelima

12OnaaveleaeIosefaolevaegalonalimaosaitoole seleselegamoletupu,mauatuuavaegaefamoilatoue faimameaʻaimafatu,mauafaiaaieIosefamatulafono molenuuoAikupitoeoomailavaileasonei.

13SanofoIsaraeluilenuuoAikupitoitausagae sefulufitu,oasoumafoinaolaaioiaetoluiupeli,eselau malefagafulumalefitutausaga;onamaliuaileaoiaile tausagalonafa[2188AM]olevaiasolonalimaoleiupeli lonafagafulumalelima.

14OnafaamanuialeaeIsaraeluonaataliiaoleimaliuoia, mata‘uatuiateilatoumeaumaoleaooiateilatouile nuuoAikupito;masaiafaailoaatuiailatoumeaoleaoo iailatouiasoegataai,mafaamanuiaiateilatouma tuuinaatuiaIosefanivaegaseluailelaueleele

15Onataotoleaoiafaatasimaonatamā,matanumiaoia ileanaoMelailenuuoKanana,elataaneilonatamāo Aperaamo,iletuugamaunaiaeliinamoialavaileanao MelailenuuoHeperona

16ManaiaavatuanatusiumamatusiaonatamāiāLevi lonaataliiinaiamafaionaiafaasaoinamafaafouinamo lanafanaueoomaiileasonei

MATAUPU46

1UaooinauamavaelemaliuoIakopo,onafaatoateleina leaolefanaugaaIsaraeluilenuuoAikupito,mauaaveai latoumanuutele,maualatoulotogatasi,oleanaalolofa aileusoileusomafesoasoaniletagatailonauso,maua latoufaatoateleinatelemafaateleinatele,esefulu[2242 AM]vaiasootausaga,iasoumaoleolagaoIosefa

2EleaiseSatanipooseleagaiasoumaoleolagao IosefanaiasoifuaaiinauamavaelonatamāoIakopo,auā safaamamaluinaetagataAikupitoumalefanaugaa IsaraeluiasoumaoleolagaoIosefa

3UamaliuIosefailetausagaetasileselaumalesefulu;e sefulumalefitutausagaolonanofoaiilenuuoKanana,e sefulufoitausagaolanaauauna,aetolutausagaile falepuipui;evalusefulufoitausagaolonanofoaiilepule aletupu,oloopuleilenuuumaoAikupito

4Onamaliuaileaoiamaonausoumamaleatupulaga uma.

5SaiapoloaʻiatufoʻiilefanaugaaIsaraeluaoleʻimaliu oia,ialatouaveonaivifaatasimailatoupealatouōese mailenuuoAikupito.

6‘Uaiafaiatufo‘i‘iāteilatou‘iatautōionaivi,auānaia iloaelētoe‘aumaiaetagataAikupitomatanuoiaile nu‘uoKanana,auāoMakamaron,letupuoKanana,ao nofoilenu‘uoAsuria,natauaioiailevanumaletupuo Aikupitomafasioti‘iāteiaileamea,matuliloatagata Aikupitoeo‘oatuifaitoto‘ao‘Eremona.

7Aualēmafaionaulufaleatuoia,auāuaavealeisitupu, osetupufou,mauasiliatulonamalosiiāteia,mauatoe foʻiatuoiailenuuoKanana,mauatapuniafaitotoʻao Aikupito,eleaisetasinaaluifafo,eleaifoʻisetasinasau iAikupito

8NamaliuIosefaileiupelilonafagafulumaleono,ile vaiasolonaono,iletausagalonalua,malatoutanuoiaile nuuoAikupito,ona[2242AM]namaliliuaileaoonauso umainauamavaeoia

9OnaaluatuleaoletupuoAikupitoetaumaletupuo Kanana[2263AM]ileiupeliefagafulumalefitu,ile vaiasolonaluailetausagalonalua,onaaumaileaele fanaugaaIsaraeluoiviumaolefanaugaaIakopovagana aiivioIosefa,malatoutanuilefanuaileanaluaile mauga

10OnatoefoʻiatuleaoletoʻateleiAikupito,aenatotoe ninaitagataimaugaoHeperona,masanofopea Amaramoloutamāfaatasimailatou

11‘UamanumaloletupuoKananailetupuoAikupito, ‘uaiatapuniafo‘ifaitoto‘aoAikupito.

12‘Uaiamafaufauisetogafitileagaefa‘asauāaile fānaugaaIsaraelu‘iāteilatou;‘uaiafaiatuilenu‘uo Aikupito,“Fa‘auta,‘uafa‘ato‘ateleinama‘uasili‘ona to‘ateleolenu‘uolefānaugaaIsaraelu‘iāitatou”

13Omaiia,tatoutefaiamalepotoiateilatouaolei faatoateleinailatou,maiatatoufaatigaiailatouilenofo pologaaoleioomailetauaiateitatou,maaoleitaufoii latoumaitatou;aleai,latouteaufaatasimaotatoufili, maaveeseilatoumailotatoulaueleele,auāolatouloto maolatoumataefaasagailelaueleeleoKanana

14‘Onatofialeaeiaoēpuleigaluegaefa‘asauā‘iātei latouilenofopologa;‘ualatoufausiafo‘i‘a‘aimalolosi moFarao,oPitoma,maRamese;‘ualatoufausiafo‘ipā umama‘oloumanapa‘ūi‘a‘aioAikupito.

15Ualatoufaamalosiailatouefaimapologasauā;ole teleololatoufaasauāiāilatou,oletelefoʻileaololatou faatoʻateleinamalefaatoʻateleina.

16SamatuāʻinoʻinotagataAikupitoilefanaugaaIsaraelu

MATAUPU47

1Olevaiasolonafitu,oletausagalonafitu,oleiupeli lonafagafulumalefitu,naalueseailoutamā[2303AM] mailenuuoKanana,manafanauoeilevaiasolonafa,o letausagalonaono,oleiupelilonafagafulumalevalu [2330AM];oletaimileaolepuapuagateleilefanaugaa Isaraelu

2‘Uapoloa‘iatuFarao,letupuoAikupito,‘iāteilatou, ‘ialatoulafoa‘ialatoufānautamauma‘uafananaumaii levaitafe

3Onalatoulafoleaitotonumomasinaefituseiaooile asonaefanaumaiai

4Nananāoeeloutināimasinaetolu,maualatoutaʻuatu iāteia.Onaiafaialeaosevaamooe,maufiufiilepulu maleʻapamemea,matuuitotonuoleauvaiolevaitafe, matuuaioeitotonuiasoefitu;onasauaileaoloutināi lepōmafafagaoe,aoMiriamaloutuafafineileao,naia leoleoinaoemaimanufelelei

5OasoianasauaiTaramuta,leafafineoFarao,etāʻelei levaitafe,masaiafaʻalogoinalouleootagi,masaiafai atuianaauaunafafineeaumaioeifafo,onalatouaumaia leaooeiāteia.

6Masaiaaveinaoeifafomailevaa,masaalofa mutimutivaleoiaiateoe

7‘Onafaimaileaoloutuafafine‘iāteia,“‘Outealu‘ea e‘a‘amisefafineEperuesau‘iāteoe,efaimatausilenei tamamaoe?”

8‘Uafaiatuoia‘iāteia,“Aluia”‘Onaaluleaoiama vala‘auloutināoIokapeta,‘uaavatufo‘i‘iāteialona totogi,‘uatausifo‘i‘iāteoe”

9Mulimuliane,aematua,onalatouaumaialeaooeile afafineoFarao,mauaaveaoemaonaatalii,maua aʻoaʻoinaoeeloutamāoAmaramoiletusitusi,mainaua umaonaefaamaeainavaiasoetolu,onalatouaumaialeao oeilemaotaoletupu

10Etoluvaiasootausagasaiaioeilemaota,se‘iao‘oile taimi[2351-]naealueseaimailemaotaoletupu,mae va‘aiasetagataAikupitoolo‘ofasilauuōole[2372AM] olefānaugaaIsaraelu,‘onaefasiotilea‘iāteiamanatiao iaileoneone.

11‘Uao‘oileasolua,‘onaefemisa‘iaileao‘ouluama leto‘aluaolefānaugaaIsaraelu;‘uaefaiatuilēnafaiale mealeaga,‘Sealemea‘uaefasiaiilouuso?’

12‘Onaitaaileaoiama‘uamatuāitalava,‘uafa‘apeaatu, “Oai‘eanatofiaoeefaimaali‘imafa‘amasino‘iātei matou?‘Uaemanatu‘eaefasioti‘iātea‘uepei‘onae fasiotialeAikupitoananafi?”‘Onaefefeaileamasola ‘ese‘onaonei‘upu.

MATAUPU48

1Oletausagaeonoolevaiasolonatoluoleiupelie fagafulumaleiva,naealueseaimanofo<ile[2372AM] olenuuoMitiana>,elimavaiasomaletausagaetasi.Ona etoefoileaiAikupitoilevaiasolonaluaoletausagalona luaileiupelielimagafulu

2Uaeiloafo‘ilemeanaIafetalaiatuai‘iāteoeile MaugaoSinai,malemeanafinagaloaileali‘ioMastêmâ efai‘iāteoe‘ina‘uaetoefo‘iatuiAikupitoileala‘ina ‘uaefetaia‘imaiailemeaemoeai.

3Eleʻitaumafaieaoiamalonamanaatoaefasiotioema laveaitagataAikupitomaioulima,inauaiasilafiaua auinaatuoeefaatinolefaamasinogamaletauimasuii tagataAikupito?

4Naoulaveaʻiinaoemailonalima,manaefaiafaailoga mavaveganaauinaatuoeefaiiAikupitofaasagaiāFarao, malonaaigauma,maanaauaunamalonanuu

5OnafaialeaeIeovasetauimasuiteleiāilatouonao Isaraelu,mataiailatouiletoto,orana,onamu,olago,ma maʻifulafulaetutupumaiilemanava;maalatou lafumanuileoti;maleuatoʻa,oleanaiafaʻaumatiaai meaumanatutupumoilatou;malesēakerisenaʻainaai meanatotoenatotoeileuatoʻamalepōuliuli;maleotio ulumatuaatagatamamanu,atoamaalatoutupuauma,na tauimasuiaiIeovamasusunuinailatouileafi.

6Naauinaatumeaumaealailoulima,inaiaefolafola atuai(neimea)aoleifaia,manaefetalaiatufoiiletupu oAikupitoilumaoanaauaunaumamalumaolonanuu.

7‘Uataunu‘umeaumaetusamalauafioga;esefulu fa‘asalagatetelemalemata‘utianao‘omaiilenu‘uo Aikupito,‘ina‘iaetauimasuiai‘iāIsaraelu.

8‘UafaiaeleAli‘imeauma‘onaoIsaraelu,etusama LanafeagaiganaIafa‘atūinamaAperaamo,oleaIataui masui‘iāteilatouepei‘onalatoufa‘apologainailatoui lefa‘amalosi

9‘Uatula‘iatufo‘ileali‘ioMastêmāetete‘e‘iāteoe,ma ‘uataumafaietu‘uinaatuoeilimaoFarao,ma‘ua fesoasoanioiaitaulāituAikupito

10‘Onalatoututūleamafaiamealeagaiouluma;emoni lavanamatoutu‘uinaatu‘iāilatouefaia,aotogafitigana matoulētu‘uinaatu‘iāilatouefaiaeolatoulima

11OnataialeaoilatoueleAliiinimaʻipapalaleaga,ma ualatoulēmafaionatutu,auānamatoufaʻaumatiailatou, oleanalatoulēmafaiaaionafaiasefaʻailogaetasi 12Euilavaineifaailogamavavegauma,aeeleʻimāsiasi lavalealiʻioMastêmâauānaialototelemavalaauatui

tagataAikupitoetuliloaoeiʻautauumaatagataAikupito, faatasimaalatoukariota,maalatousolofanua,atoama ʻautauumaatagataAikupito

13SaoutuilevaoAikupitomaIsaraelu,masamatou laveaiinaIsaraelumailonalima,mamailimaolonanuu, masataitaiinailatoueleAliiileogatotonuolesamie peiseaioleeleelemago

14Onu‘uumafo‘inaia‘aumaiaetuliloa‘iāIsaraelu,na lafoa‘iinailatoueleAli‘ilotatouAtuaileogatotonuole sami,ilelolotoolevanuilaloifoolefānaugaaIsaraelu, epei‘onalafoa‘iinaelenu‘uoAikupitoalatoufānauile vaitafeNaIatauimasuiile1,000,000oilatou,mana fa‘aumatialeafeoali‘imalolosimaleto‘a‘onaolepepee to‘atasiolefānaualounu‘unalatoulafoa‘iinailevaitafe 15Maileasosefulufamalesefululimamalesefuluono malesefulufitumalesefuluvalu,sanoatiama faafalepuipuiinaailealiisilioMastêmâituaolefanauga aIsaraeluinaiaauane’imoliailatou

16Maileasosefuluivanamatoutuʻuinaatuaiilatoue faʻasaʻolotoinainaiamafaionalatoufesoasoaniitagata AikupitomatuliloalefanaugaaIsaraelu

17‘Uafa‘ama‘a‘ainaeiaolatoulotomafa‘ama‘a‘ailatou, ma‘uafaiaeleALI‘IlotatouAtuasetogafiti‘ina‘iataia aiAikupitomalafoilatouilesami

18Maileasosefulumalefanamatoufusifusiaaioiaina iaauane’imolialefanaugaaIsaraeluileasonalatouole atuaiitagataAikupitomoniipumaniofu,oipuario,o ipuauro,maipuapamemea,inaiafaoaaitagataAikupitoe faimasuiolenofopologanalatoufaamalosiaaiilatoue auauna

19MamatouteleʻitaʻitaʻiinaeselefanaugaaIsaraelumai Aikupitomalimagaogao

MATAUPU49

1IamanatualepoloaʻiganapoloaʻimaiaileALIʻIiāteoe ilepaseka,iaefaiailonataimiatofainaileasosefuluma lefaolemasinamuamua,iaefasiaaoleʻiooileafiafi,ia latou'aʻaiaifoʻiilepōileafiafioleasosefulumalelima taluonagotolela.

2Auāolepōneioleamatagaleaoletausamigamale amatagaoleoliolisaoutou'a'aiaiilepasekaiAikupito, inauatatalainamanaumaoMastêmâefasiotiaiulumatua umailenu'uoAikupito,maileulumatuaaFaraoeo'oatu ileulumatuaaleauaunafafineuafa'apagotaileolo,atoa mamanu.

3OlefaailogaleneinatuuinamaieleAliiiailatou:Ifale umalavanalatouvaaiaailetotooletamaimamoeetasile tausaga,auane’ilatouulufaleitotonuefasiai,aeiauiane iai,inaiafaaolainailatouumaoenaitotonuolefaleauā olefaailogaoletotosailugaoonalaupapa

4‘OnafaialeaelemanaoleAli‘imeaumaepei‘ona poloa‘imaiaileAli‘i‘iāteilatou,‘ualatouuianeile fānaugaumaaIsaraelu,‘ualēo‘omaifo‘ilefa‘ama‘i‘iāte ilatouefa‘aumatiaaisetagataomanu,pootagata,poo maile

5UamatuāogaogalavalemalaiAikupito,eleaisefalei Aikupitoeaunoamasetasiuaoti,mauatagiauēma faanoanoaai

6.Sa‘a‘aifo‘iIsaraeluumaileaanooletama‘imamoeo lePaseka,mainuleuaina,maviviiatu,mafa‘afetaiatui

leAli‘ileAtuaolatoutamā,ma‘uasaunieō‘esemaile amoaAikupito,malenofopologaleaga.

7Iaemanatuafo‘ileneiasoiasoumaolouolaga,maiae tausiileatausagamaleatausagaiasoumaolouolaga,e fa‘atasiiletausaga,ilonaasoetasi,etusamalana tulafonouma;‘auane‘iefa‘atuaiileaasomaleaaso,poo leamasinamaleamasina

8Auāoletulafonoefa‘avavau,mauavaneinaipapamaai lelagimolefānaugaumaaIsaraelu,latoutetausiailea asomaleaasoileatausaga,ileaasomaleaaso,iolatou tupulagauma;eleaisetapula‘aoaso,auāoletulafonolea efa‘avavau

9Aoletagataemamāmaileleaga,maelesauefaile tausamigailonaaso,inaiaavatuailetaulagaetaliailuma oleAlii,maia'aimainuilumaoleAliiileasoolona tausamiga,oletagatamamāmaelatalataiateiaevavae eseoia;auānatele'iavatuletaulagaileAliiionapo atofaina,etauiaeialeagasala

10‘IaōmailefānaugaaIsaraeluefailepasekaileasoua atofaina,ileasosefulumalefaolemasinamuamua,ile afiafi,eamatamaiilevaegalonatoluoleaoeo‘oatuile vaegalonatoluolepō;auāeluavaegaoleaoefaimole malamalama,maletasivaegalonatolumoleafiafi

11OlemealeneiuapoloaʻimaiaiIeovaiāteoeetefaiai leafiafi.

12Elēfa’atagainafo’ionafasiaiso’osetaimiole malamalama,aeiletaimielataaneileafiafi,maialatou ‘a’aiiletaimioleafiafi,se’iao’oilevaegalonatoluole po,aoso’osemeaetotoeoonaaanoumamailevaega lonatoluolepomaaga’iiluma,ialatoususunuinaileafi

13Latoutelētunuilevai,latoutelē‘a‘aifo‘imata,a‘ia tunuileafi;latoute‘a‘aimalefa‘aeteete;olonauluma onatotogamaonavaelatoutetunuileafi,‘ae‘auane‘i gauiasonaivi;auāeleaiseiviolefānaugaaIsaraelue gauia

14Olemealeanapoloa‘imaiaileALI‘Iilefānaugaa Isaraelu‘ialatoufaialepasekaileasonatu‘uinaatu,‘aua ne‘igauiaseivioiamea;auāoleasotausamigalea,mao leaso‘uapoloa‘iina,‘auane‘iuianeileaasomaleaaso, pooleamasinamaleamasina;a‘iafaiaileasoolona tausamiga

15‘Iaepoloa‘iatufo‘iilefānaugaaIsaraelu‘ialatoufaia lepasekaiolatouasouma,itausagata‘itasi,efa‘atasiile tausagaileaso‘uaatofaina,maoleao‘omaileameaefai mafa‘amanatugamatagofieilumaoleALI‘I,eleaifo‘ise malaeo‘o‘iāteilatouefasiotiaipefasiaaiiletausaga latoutefaiaailepasekailonataimiatofainaimeaumae tusaaimaLanapoloa‘iga.

16Latoutelē'a'aiaiifafoolemalumaluoleALI'I,aei lumaolemalumaluoleALI'I;etausiafo'ielenu'uumao lefa'apotopotogaoIsaraeluilonaasoatofaina

17Otagataumafo‘iesauilonaasoe‘aiaiilemalumalu olo‘outouAtuailumaoleALI‘I,eāfuamaiiē‘ua luafuluolatoutausagamaē‘uamatutuaatu;auā‘ua fa‘apea‘onatusiamafa‘atonuina‘ialatou‘aiaiile malumaluoleALI‘I

18AooinataunuulefanaugaaIsaraeluilelaueleeleolea latoufaimoilatou,ilelaueleeleoKanana,mafaatuinale falefetafaioleAliiileogatotonuolelaueleeleisetasio latouituaigaseiaooinafausialemalumaluoleAliiile laueleele,ialatouomaimafaamanatulepasekaile

ogatotonuolefalefetafaioleAlii,maialatoufasiailuma oleAliiileatausagamaleatausaga.

19AooiasoefausiaailefaleilesuafaoIeovailenuuo lolatoutofi,latouteōatuiinamafasialemanuolepaseka ileafiafi,ilegotoolela,ilevaegalonatoluoleaso.

20Latouteavatufo‘ilonatotoilugaolefaitoto‘aole fatafaitaulaga,matu‘uonaga‘oilugaoleafiolo‘oiluga olefatafaitaulaga,malatoute‘a‘ailonaaanouatunuile afiilelotoāolefaleuafa‘apa‘iainailesuafaoleALI‘I 21Elētatauonalatoufaialepasekaiolatouaai,poose isilavamea,se’ivaganāailumaolefalefetafa’iole ALI’I,poolumaolonafaleolo’oafioailonasuafa;elē tataufo’ionalatouōesemaileALI’I.

22Mosee,iaepoloaʻiatuilefanaugaaIsaraeluialatou tausiisaunigaolepaseka,epeionapoloaʻiinaatuaiiāte oe;iaetaʻuatuiāilatouitausagataʻitasimaleasooona aso,maletausamigaoaretoelēfaʻafefeteina,ialatouʻaʻai aretoelēfaʻafefeteinaiasoefitu,(ma)ialatoutausiilona tausamiga,maialatouavatusetaulagaiasoumaiasoe fituoleolioliilumaoIeovailugaolefatafaitaulagaolou Atua

23Auānaoutoufaialeneitausamigamalefaanatinatiina uaoutouōesemaiAikupitoseʻiaoutoutaunuuiletoafao Sura;auānaoutoufaaiʻuinailematafagaolesami

MATAUPU50

1‘Uaumaleneitulafono‘ona‘oufa‘ailoaatulea‘iāteoe oasooSapatiilevaooSinai,olo‘oilevaoAilimama Sinai

2NaoutaʻuatufoʻiiāteoeeuigaiSapatiolelaueleelei leMaugaoSinai,naoutaʻuatufoʻiiāteoeeuigai tausagaoleiupeliisapatiotausaga;aolonatausaganaou leʻitaʻuinaatuiāteoeseʻiaoutouoʻoilelaueleeletoute faimooutou

3Maetataufo‘iilelaueleeleonatausiaonasapatia‘o latounonofoai,maolealatouiloaletausagaoleiupeli.

4OlemealeauaoufaʻatulagainaaimooeletausagavaiasomatausagamaIupeli:efasefulumaleivaIupeli talumaiasooAtamueoʻomaiileasonei,[2410AM]ma letasilevaiasomaleluatausaga:maefasefulutausagao totoe(faʻaliliuina'mamao')moleaʻoaʻoinaopoloaiga [2450AM]aleAliʻi,seʻialatousopoʻialenuʻuoKanana, masopoʻialeIoritanaisisifo

5Emavaeatufo‘ileiupeli,se‘iafa‘amamāinaIsaraelu maiagasalaumaolefaita‘aga,malelēmamā,male fa‘aleagaina,maleagasala,malesesē,manonofomale mautinoailenu‘uuma,maelētoeiaiseSatanipoose tasieleaga,maemamālenu‘umaileataimiefa‘avavau

6FaautafoiilepoloaigaefaatatauiSapatiuaoutusia mooemafaamasinogaumaoanatulafono

7Eonoasoetegalueai,aoleasofituoleSapatileaile ALI‘IlouAtua;‘auatoutefaiaisegaluegaetasi,ooema ouatali‘i,maau‘au‘aunatane,maau‘au‘aunafafine,ma aumanuuma,‘atoamaletagata‘eseolo‘o‘iāteoe

8Oletagatafo‘iefaisegaluegaileaaso,eotilavaia;olē natefa‘aleagainaleaaso,olēnatemomoemalanaavā, poolēnatefaimaiefaisemeaileaaso,ealuatuoiai leaasoefaiaisefa‘ataugapoosefa‘atauga;olēnate utuinafo‘isevaiiaiele‘isauniamoialavaileasoono,o

lēnateaveinaseavegaeaveaiifafomailonafale‘iepoo lonafale,eotilavaia.

9AuatoutefaiasegaluegaileasoSapati,taulavaomea uaoutousauniamooutouileasoono,inaiaoutou'aiai, mainuai,mamaloloai,maiatausileSapatiigaluegauma ileaaso,maiafaamanuatuaiileAliilooutouAtua,ole nafoaiinamaiiateoutouleasooletausamigamaleaso paia;oleasopaiafoileamoIsaraeluumafaatasimao latouasoefaavavau

10Auāematuātelelemamaluuafoa‘iinamaieleAli‘i‘iā Isaraelu,‘ina‘ialatou‘a‘aimainuma‘iamā‘onailenei asooletausamiga,ma‘ialatoumālōlōaimaigaluegauma etatauilefānauatagata,vaganāailesusunuinaomea manogimale‘aumaiaotaulagamataulagailumaole Ali‘iiasoumamaSapati

11NaoleneigaluegaetatauonafaiaiasoSapatiile malumaluoIeovalouAtua;inaialatoutogiolainaIsaraelu itaulagaelēaunoaileaasomaleaaso,osefaamanatugae mālieilumaoIeova,maiataliapeaeIaileaasomalea aso,epeionapoloaʻiinaaioe

12Otagataumafo‘iefaisegaluegaiai,pealuisemalaga, pegalueilanafa‘ato‘aga,peilonafalepeiseisilavamea, malēfa‘amumuinaseafi,peti‘eti‘eilugaosemanufe‘ai, pemalagaileva‘ailesami,malētaiapefasiotisemea, pefasisemanufe‘aipoosemanufelelei,poolēpu‘eina semanufe‘aipoosemanufeleleipoosei‘a,poolē anapogipetauiSapati:

13OletagataefaiasetasioneimeaileSapatieotilava ia,inaiatausiaelefanaugaaIsaraeluSapatietusama poloaigaeuigaiSapatiolelaueleele,epeionatusiai papamaa,naIatuuinamaiio’ulimainaiaoutusiamooe tulafonoovaitau,mavaitauetusamalevaevaeinaolatou asoOiineiuamae’aailetalaolevaevaeinaoaso