Tele o Ava Faale-Tusi Paia Ua fai avā Lameko i ni avā se to’alua; o le igoa o le tasi o Ata, o le igoa fo’i o le isi o Sela. Kenese 4:19 Afai e toe fai avā o ia, e lē fa’aitiitia e ia lana mea e ‘ai, ma ona lavalava, ma lana tiute fa’aipoipo. Afai fo’i e lē faia e ia nei mea e tolu ‘iā te ia, ‘ona alu fua lea o ia e aunoa ma se tupe. Esoto 21:10-11 Afai e to’alua avā a se tagata, o le tasi e pele, a o le isi e ‘inosia, ma ‘ua la fānauina ni ana fānau, o lē ‘ua pele ma lē ‘ua ‘inosia; ‘ae afai o le atali’i ulumatua e ana le avā a lē ‘ua ‘inosia, ‘ona o‘o lea i le taimi e tofia ai e ia ana atali’i e fai ma tofi, ‘aua ne’i faia e ia le atali’i o lē ‘ua pele ma le atali’i o lē ‘ua ‘inosia, o le ulumatua lava lea. A ‘ia fa’ailoa atu e ia le atali’i o lē ‘ua ‘inosia e fai ma ulumatua, i le avatu ‘iā te ia o le vaega e lua o ana mea uma; auā o ia o le amataga o lona malosi; o le tofi o le ulumatua e ana lava lea.’ Teuteronome 21:15-17 Afai e nonofo faatasi uso, ma oti se tasi o i laʻua, a e leai sana fanau, aua neʻi nofotane le avā a le ua oti i se isi tagata ese. E alu atu le uso o lana tane ia te ia, ma fai avā ia te ia, ma tausi ia te ia le tiute o le uso o le tane. O le ulumatua foʻi e fanau mai e ia e fai ma sui o le igoa o lona uso ua oti, ina ia aua neʻi soloia lona igoa ia Isaraelu. Afai foʻi e lē manaʻo le tamāloa e fai avā i le avā a lona uso, ona alu atu lea o le avā a lona uso i le faitotoʻa i toeaina, ma fai atu, ‘E lē manaʻo le uso o laʻu tane e faʻatūina se igoa mo lona uso i Isaraelu, e lē manaʻo foʻi o ia e fai avā i le uso o laʻu tane.’ Ona valaʻau lea o toeaina o lona aai ia te ia, ma tautala atu iā te ia; afai foʻi e tumau pea o ia, ma fai mai, ‘Ou te lē manaʻo e fai avā ia te ia;’ ‘Ona sau lea o le avā a lona uso ‘iā te ia i luma o toeaina, ma tatala lona seevae mai lona vae, ma feanu i ona mata, ma tali atu, ma fa‘apea atu, ‘E fa‘apea lava ‘ona faia i le tagata e lē mafai ‘ona ati a‘e le ‘āiga o lona uso.’ E ta‘ua fo‘i lona igoa i Isaraelu, o le ‘āiga o lē ‘ua tatala lona seevae.’ Teuteronome 25:5-10 O lea aso fo‘i e pu‘e atu ai fafine e to‘afitu i le tane e to‘atasi, ma fa‘apea atu, Matou te ‘a‘ai a matou lava mea e ‘ai, ma ‘o‘ofu fo‘i i o matou lava ‘ofu; tau lava ‘ina ‘ia ta‘ua i matou i lou suafa, ‘ina ‘ia ‘ave‘esea ai lo matou māsiasi.’ Isaia 4:1
1
Tele o Ava Faale-Tusi Paia
Aperaamo Ona fai avā lea o Aperamo ma Nakori; o le igoa o le avā a Aperamo o Sarai; o le igoa fo‘i o le avā a Nakori o Meleka, o le afafine o Harana, o le tamā o Meleka, ma le tamā fo‘i o Iseka. Kenese 11:29 A o Sarai le avā a Aperamo, e leʻi fanau o ia; sa i ai foʻi lana auauna fafine, o le Aikupito, o Akara lona igoa. Ona fai atu lea o Sarai iā Aperamo, “Faauta, ua taofia aʻu e Ieova mai le fanau; ou te faʻamolemole, alu atu i laʻu auauna fafine; atonu ou te maua ni fanau mai iā te ia.” Ona faalogo lea o Aperamo i le upu a Sarai. Ona ave lea e Sarai le avā a Aperamo o Akara lana auauna fafine o le Aikupito, ina ua mavae tausaga e sefulu o nofo Aperamo i le nuu o Kanana, ma avatu iā te ia i lana tane o Aperamo e fai māna avā. Ona alu atu lea o ia iā Akara, ona tō ai lea o ia; ua iloa e ia ua tō o ia, ona ʻinoʻino lea o ia i lona matai fafine. Kenese 16:1-4 Ona toe fai avā lea o Aperaamo, o Ketura lona igoa. Na fanaua e ia ia te ia o Semerana, ma Iokasana, ma Metana, ma Mitiana, ma Isepaka, ma Sua. Na fanaua foi e Iokasana o Sepa, ma Titana. O atalii o Titana o Asurima, ma Letusima, ma Leumima. O atalii foi o Mitiana; o Efa, ma Efera, ma Enoka, ma Apita, ma Eletaa. O fanau uma ia a Ketura. Ua foaiina atu e Aperaamo ana mea uma ia Isaako. A o atalii o palake sa ia Aperaamo, na foaiina atu e Aperaamo ni mea alofa, ma auina atu i latou ia te ia, a o ola pea o ia, i le itu i sasae. Kenese 25:1-6
Esau Ua fagafulu tausaga o Esau, ona fai avā lea o ia ia Iutiti le afafine o Peeri le sa Heti, ma Pasema le afafine o Aluna le sa Heti. Sa fai i laua ma tiga i le loto o Isaako ma Repeka. Kenese 26:34-35 Ona alu ai lea o Esau ia Isamaeli ma fai avā ia Maalata le afafine o Isamaeli le atalii o Aperaamo, o le tuafafine o Nepaiota, e faaopoopo i ana avā. Kenese 28:9 O lenei o le gafa o Esau, o Etoma fo‘i ia. Na fai avā Esau i fafine Kanana; o Ata le afafine o Aluna le sa Heti, ma Oholibama le afafine o Ena, le afafine o Sepeono le sa Hivi; Ma Pasema o le afafine o Isamaeli, o le tuafafine o Nepaiota. Kenese 36:1-3
Iakopo ‘Ua fai atu Iakopo ‘iā Lapana, “‘Aumai ia la‘u avā; auā ‘ua ‘atoa o‘u aso, ‘ina ‘ia ‘ou alu atu ‘iā te ia.” ‘Ona fa‘apotopoto lea e Lapana o tagata uma o le nu‘u, ‘ua fai ai le tausamiga. Ua oo i le afiafi, ona ia ave lea o lona afafine o Lea, ua aumaia ia te ia; ona la momoe lea ma ia. ‘Ua avatu fo‘i e Lapana i lona afafine o Lea o lana ‘au‘auna fafine o Selepa e fai ma ‘au‘auna fafine. ‘Ua o‘o i le taeao, fa‘auta mai, o Lea lea; ‘ona fai atu lea o ia ‘iā Lapana, “Se a lenei mea ‘ua e faia ‘iā te a‘u? ‘Ou te le‘i ‘au‘auna ‘ea ‘iā te oe ‘ona o Rasela? Se a fo‘i le mea ‘ua e fa‘a‘ole‘ole mai ai ‘iā te a‘u?” ‘Ona fai mai ai lea o Lapana, “E lē fa‘apea le tū i lo matou nu‘u, ‘ona mua‘i avatu le ui‘i a‘o le‘i avatu le ulumatua.” ‘Ia fa‘auma lona vaiaso, ‘ona matou avatu ai lea ‘iā te oe fo‘i lenei mea ona o le galuega e te ‘au‘auna mai ai ‘iā te a‘u i isi tausaga e fitu.” ‘Ua faia lava e Iakopo, ‘ua fa‘a‘atoa lona vaiaso; ‘ona avatu ai lea e ia o lona afafine o Rasela ‘iā te ia e fai māna avā. ‘Ua avatu fo‘i e Lapana ‘iā Rachel lona afafine o lana ‘au‘auna fafine o Pila e fai māna ‘au‘auna fafine. ‘Ua alu atu fo‘i o ia ‘iā Rasela, ‘ua sili fo‘i lona alofa ‘iā Rasela ‘iā Lea, ‘ua ia ‘au‘auna fo‘i ‘iā te ia i isi tausaga e fitu. Kenese 29:21-30
2
Tele o Ava Faale-Tusi Paia
‘Ua iloa e Rasela ‘ua lē fānau o ia ‘iā Iakopo, ‘ona matau‘a lea o Rasela i lona tuafafine, ‘ua fai atu ‘iā Iakopo, “‘Aumai ‘iā te a‘u ni fānau, a leai ‘ou te oti.” ‘Ona tupu ai lea o le ita o Iakopo ‘iā Rasela, ‘ua fai atu ai o ia, “O a‘u ‘ea le sui o le Atua, o lē ‘ua lē avatu ‘iā te oe le fānau?” ‘Ona fai mai ai lea o ia, “O la‘u ‘au‘auna fafine o Pila, ‘ia e alu atu ‘iā te ia; ‘ona fānau mai lea o ia i o‘u tulivae, ‘ia ‘ou maua fo‘i ni fānau mai ‘iā te ia.” ‘Ona avatu lea e ia ‘iā te ia o Pila lana ‘au‘auna fafine e fai māna avā; ‘ona alu atu ai lea o Iakopo ‘iā te ia. ’ Kenese 30:1-4 Ua iloa e Lea ua lē toe fanau o ia, ona ia avatu lea o Selepa lana auauna fafine ia Iakopo e fai ma ana avā. Kenese 30:9
Kitiona Sa i ai iā Kitiona atali‘i e to‘afitugafulu na fānaua e ia lava; auā e to‘atele ana avā. O lana palake fo‘i sa i Sekema, na fānaua e ia se atali‘i mo ia, ‘ua ia fa‘aigoaina fo‘i lona igoa ‘iā Apimeleko. Fa‘amasino 8:30-31
Iairo Ona tulaʻi mai lea o Iairo le tagata Kiliata, na ia faamasino ia Isaraelu i tausaga e luafulu ma le lua. Sa ia te ia atalii e toatolugafulu, e na tietie i asini e tolugafulu, ma sa ia te i latou aai e tolugafulu, ua taʻua o Havota-iairo e oo mai i le aso nei, o loo i le nuu o Kiliata. Faamasino 10:3-4
Ibesana ‘Ua mavae atu o ia, ‘ona fa‘amasino lea o Ivisona mai Peteleema ‘iā Isaraelu. Sa ‘iā te ia atali‘i e to‘atolugafulu ma afafine e to‘atolugafulu, ‘ua ‘auina atu i latou e ia i fafo, ‘ua ‘aumai fo‘i afafine e to‘atolugafulu mai nu‘u ‘ese mo ona atali‘i. ‘Ua ia fa‘amasino ‘iā Isaraelu i tausaga e fitu. Fa‘amasino 12:8-9
Apetona ‘Ua mavae atu o ia, ‘ona fa‘amasino lea ‘iā Isaraelu o Apetonu le atali‘i o Ileli le Piratonu. Sa ‘iā te ia atali‘i e to‘afagafulu ma atali‘i o ona atali‘i e to‘atolugafulu, ē na ti‘eti‘e i asini e fitugafulu; na ia fa‘amasino ‘iā Isaraelu i tausaga e valu. Fa‘amasino 12:13-14
Elekana Sa i ai le tasi tagata o Ramataima-sofimo i le mauga o Efaraima, o lona igoa o Elekana le atali‘i o Ieroama, o le atali‘i o Eliu, o le atali‘i o To‘u, o le atali‘i o Sufi, o le tagata Efaraima. Sa to‘alua ana avā, o Hana le igoa o le tasi, o Penina le igoa o le tasi; sa ‘iā Penina le fānau, ‘ae leai se fānau a Hana. Sa alu aʻe foʻi lea tagata nai lona aai i lea tausaga ma lea tausaga e tapuaʻi ma fai taulaga iā Ieova o ʻau i Sailo. Sa i ai foʻi atalii e toʻalua o Eli, o Hofeni ma Fineaso, o ositaulaga a Ieova. ‘Ua o‘o i le aso e fai ai le taulaga a Elekana, ‘ona avatu lea e ia o tufa‘aga ‘iā Penina lana avā, ‘atoa ma ana tama tane uma ‘atoa ma ana tama teine. A ‘ua avatu ‘iā Hana le tufa‘aga e tusa ma le tasi vaega, auā na ia alofa ‘iā Hana; a ‘ua punitia e le ALI‘I lona fānau. A ua faaita tele foʻi lona fili iā te ia, ma faaita iā te ia, auā ua punitia e Ieova lona manava. Sa fa‘apea lava ‘ona fai e ia i lea tausaga ma lea tausaga, i le alu a‘e o ia i le fale o le ALI‘I, ‘ua fa‘a‘ono‘ono fo‘i o ia ‘iā te ia; ‘ona tagi ai lea o ia, ma ‘ua lē ‘ai. Ona fai atu lea o Elekana lana tane ia te ia, Hana e, se a le mea ua e tagi ai? Se a le mea ua e le 'ai ai? 3
Tele o Ava Faale-Tusi Paia
Se a fo'i le mea ua tiga ai lou loto? E le sili ea a'u ia te oe i lo o tama tane e toasefulu? 1 Samuelu 1:18
Saulo O le igoa o le avā a Saulo o Ainoama, le afafine o Aimaasu … 1 Samuelu 14:50 Sa i ai le palake a Saulo, o Risepa lona igoa, o le afafine o Aia… 2 Samuelu 3:7
Tavita ‘Ona tula‘i lea o Tavita, ‘ua alu, o ia ma ona tagata, ma fasia tagata Filisitia e lua selau; ‘ua ‘aumai fo‘i e Tavita o latou pa‘u o tino, ‘ua latou avatu ‘atoa i le tupu, ‘ina ‘ia fai o ia ma tane a le afafine o le tupu. ‘Ona avatu lea e Saulo ‘iā te ia o Mekala lona afafine e fai māna avā. 1 Samuelu 18:27 ‘Ona fa‘ata‘alise lea o Apikaila, ‘ua ti‘eti‘e i luga o le asini, ‘atoa ma ana teine e to‘alima na mulimuli atu ‘iā te ia; ‘ua mulimuli atu fo‘i o ia i ‘au‘auna a Tavita, ‘ona fai lea o ia māna avā. Na fai avā fo‘i Tavita ‘iā Ainoama le Isereelu; ‘ua fai fo‘i i lā‘ua ma ana avā. 1 Samuelu 25:42-43 Na fanau atalii o Tavita i Heperona; o lana ulumatua o Amanono, le tama a Ainoama le Isereelu; o lona toalua o Kileapo, le tama a Apikaila le avā a Napalu le Karamelu; o lona toatolu o Apisaloma le tama a Maaka le afafine o Talemai le tupu o Kasuri; o lona toafa o Atonia le tama a Hakita; o lona lima o Sefatia le tama a Apitala; o lona ono o Itereama, le tama a Ekeli le avā a Tavita. O i latou nei na fananau mai ia Tavita i Heperona. 2 Samuelu 3:2-5 Ua iloa e Tavita ua faatuina o ia e le ALII e fai ma tupu ia Isaraelu, ma ua ia faaeaina lona malo ona o lona nuu o Isaraelu. Ua toe fai e Tavita ni palake ma ni avā mai Ierusalema, ina ua sau o ia nai Heperona; ua toe fanau foi atalii ma afafine o Tavita. 2 Samuelu 5:12-13 ‘Ua fa‘alogo le avā a Uria ‘ua oti Uria lana tane, ‘ona fa‘anoanoa ai lea o ia ‘ona o lana tane. ‘Ua mavae le fa‘anoanoa, ‘ona ‘auina atu lea e Tavita se tasi e ‘aumai ‘iā te ia i lona fale, ‘ua fai fo‘i o ia māna avā, ‘ua fānau mai ai se atali‘i ‘iā te ia. A ‘ua leaga i le ALI‘I le mea na faia e Tavita. 2 Samuelu 11:26-27 ‘Ona fai atu lea o Natano ‘iā Tavita, “O oe lava le tagata.” O lo‘o fa‘apea ‘ona fetalai mai le ALI‘I le Atua o Isaraelu, ‘Na ‘ou fa‘au‘uina oe e fai ma tupu o Isaraelu, na ‘ou lavea‘iina fo‘i oe ai le lima o Saulo; na ‘ou avatu fo‘i ‘iā te oe le fale o lou ali‘i, ma avā a lou ali‘i i lou fatafata, ma avatu ‘iā te oe le ‘āiga o Isaraelu ma Iuta; ‘ana itiiti lava lea, semanū ‘ua ‘ou avatu ‘iā te oe mea fa‘apenei ma mea fa‘apenei. Se a le mea ‘ua e ‘ino‘ino ai i le poloa‘iga a le ALI‘I, ‘e te faia le mea leaga i ona luma? ‘Ua e fasioti ‘iā Uria le sa Hetī i le pelu, ‘ua e ‘ave fo‘i lana avā e fai māu avā, ‘ua e fasioti fo‘i ‘iā te ia i le pelu a le fānauga a Amoni.” 2 Samuelu 12:7-9 ‘Ona ō atu lea o le tupu ‘atoa ma lona ‘āiga uma, o lo‘o mulimuli atu ‘iā te ia. A ‘ua tu‘ua e le tupu fafine e to‘asefulu, o palake, e leoleo i le ‘āiga. 2 Samuelu 15:16 Ua oo atu Tavita i lona fale i Ierusalema; ona ave lea e le tupu o ana palake e toasefulu, o e na ia tuua e leoleo le fale, ua tuu i latou i le fale puipui, ma fafaga ia i latou, a e lei alu atu ia te i latou. Sa taofia i latou seia oo i le aso na oti ai i latou, ua nonofo e pei o se fafine ua oti lana tane. 2 Samuelu 20:3
4
Tele o Ava Faale-Tusi Paia
Solomona A ua alofa le tupu o Solomona i fafine ese e toatele, atoa ma le afafine o Farao, o fafine o Moapi, ma Amoni, ma Etoma, ma Saitonu, ma sa Heti; O nu‘u na fetalai mai ai le ALI‘I i le fānauga a Isaraelu, “‘Aua tou te ō atu ‘iā te i latou, ‘aua fo‘i latou te ō mai ‘iā te ‘outou; auā e moni latou te fa‘aliliuina o ‘outou loto e mulimuli i o latou atua;” ‘ua matuā alofa Solomona ‘iā te i latou. Sa i ai ana avā o purinisese e toafitu selau, ma ana palake e tolu selau; na faaliliueseina e ana avā lona loto. Auā ‘ua toeaina Solomona, ‘ona fa‘aliliu‘eseina lea e ana avā lona loto ‘ina ‘ia mulimuli i atua ‘ese; e le‘i atoatoa fo‘i lona loto ‘iā Ieova lona Atua, e pei o le loto o Tavita lona tamā. Auā na mulimuli atu Solomona iā Asaira le atua fafine o Saitonu, ma Melekoma fo‘i le mea inosia a sa Amoni. Ua faia e Solomona le mea leaga i luma o le ALI‘I, e le‘i matuā mulimuli atu fo‘i o ia i le ALI‘I e pei o Tavita lona tamā. Ona faia lea e Solomona o le mea maualuga mo Kimosa le mea inosia a Moapi, i le mauga o loo i luma o Ierusalema, atoa ma Moloka le mea inosia a le fanauga a Amoni. Sa fa‘apea fo‘i ‘ona faia e ia mo ana avā uma mai nu‘u ‘ese, o ē na fa‘amūina mea manogi ma fai taulaga i o latou atua. ‘Ua to‘asā fo‘i le ALI‘I ‘iā Solomona, auā ‘ua liliu ‘ese lona loto mai le ALI‘I le Atua o Isaraelu, o lē na fa‘aali fa‘alua ‘iā te ia. Ma ua poloaʻi atu iā te ia i lenei mea, ʻaua neʻi mulimuli atu o ia i atua ʻese; a ua lē tausia e ia le mea na poloaʻi mai ai Ieova. 1 Tupu 11:1-10
Reopoamo ‘Ua fai avā Reopoamo ‘iā Maalata le afafine o Ieremota le atali‘i o Tavita ma Aviaila le afafine o Eliapo le atali‘i o Iese. Na fānaua ai e ia ana fānau; o Iuso, ma Semaria, ma Saama. E mulimuli ane iā te ia, na ia faiavā iā Maaka le afafine o Apisaloma; na fanaua e ia iā te ia o Avia, ma Atai, ma Sesa, ma Salome. Sa sili atu le alofa o Reopoamo ia Maaka le afafine o Apisaloma i ana avā uma ma ana palake (auā e to’asefuluvalu ana avā ma palake e to’aonogafulu; na fanaua e ia atali’i e to’aluafulu ma le to’avalu ma afafine e to’aonogafulu.) 2 Nofoaiga a Tupu 11:18-21
Avia A ua malosi Avia, ua ia fai avā i avā e to’asefulu ma le to’afa, ua fanaua fo’i e ia atali’i e to’aluafulu ma le to’alua, ma afafine e to’asefulu ma le to’aono. 2 Nofoaiga a Tupu 13:21
Aapo Ua faapotopoto e Peniata le tupu o Suria lana ʻautau uma; e toʻatolu sefulu lua tupu faatasi ma ia, ma solofanua, ma kariota; ona alu aʻe lea o ia ma siʻomia Samaria ma tau ma ia. Ona ia auina atu lea o avefeʻau iā Aapo le tupu o Isaraelu i le aai, ma faapea atu iā te ia, “O le mea lenei ua fetalai mai ai Peniata, ‘O au siliva ma au auro o aʻu ia; o au avā foʻi ma au fanau, o aʻu ia.’” Ona tali atu lea o le tupu o Isaraelu, ua faapea atu, “Loʻu alii e, le tupu e, o aʻu o au ia, atoa ma aʻu mea uma.” Ona toe foʻi mai lea o avefeʻau ma faapea atu, “O le mea lenei ua fai mai ai Peniata, ‘E ui lava ina ou auina atu iā te oe, e faapea atu, ‘Ia e aumai iā te aʻu au siliva, ma au auro, ma au avā, ma au fanau;’ ae o le a ou auina atu aʻu auauna iā te oe i le taimi faapenei a taeao, ma o le a latou suʻesuʻeina lou fale ma fale o au auauna; o mea uma foʻi e te fiafia i ai, latou te avatu i o latou lima ma ave ese. Ona valaau lea e le tupu o Isaraelu o toeaina uma o le nuu, ua faapea atu, “Inā outou vaavaai ia ma vaai pe faapefea ona saili lenei tagata i se mea leaga; auā na ia auina mai ni aʻu avā, ma aʻu fanau, ma aʻu ario, ma aʻu auro; a ua ou le faafitia o ia.” Ona fai mai lea o toeaina uma ma le nuu uma ia te ia, Aua le faalogo ia te ia, aua foi le talia.” 1 Tupu 20:1-8
5
Tele o Ava Faale-Tusi Paia
Sa i Samaria fo‘i atali‘i o Aapo e to‘afitugafulu… 2 Tupu 10:1
Ioasa E fitu tausaga o Ioasa ina ua amata ona fai ma tupu, e fagafulu tausaga na ia pule ai i Ierusalema. O le igoa fo‘i o lona tinā o Sepaia le Peresepa. Sa faia e Ioasa le mea sa‘o i luma o le ALI‘I i aso uma o Ieoiata le ositaulaga. ‘Ua ‘ave e Ieoiata ni avā e to‘alua māna; ‘ua fānaua fo‘i e ia o atali‘i ma afafine. 2 Nofoaiga a Tupu 24:1-3
6