Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan 2 Reyes 18-19 2 Reyes 18 1 Israel nacionpa reynin Elapa churin Oseas kinsa kaq wata kamachikushaqtinmi, Judá rey Ahazpa churin Ezequias rey kayta qallarirqan. 2 Iskay chunka phisqayoq watayoqmi karan kamachikuyta qallariqtin. Jerusalén llaqtapin iskay chunka isqonniyoq wata kamachikurqan. Mamanpa sutinmi karqa Zacariaspa ususin Abi. 3 Tayta Davidpa tukuy ruwasqanman hinan Señor Diospa ñawpaqenpi chaninta ruwarqan. 4 Moisespa ruwasqan broncemanta mach'aqwaytapas p'akirqan, idolokunata p'akirqan, Arboledakunatataq p'akirqan. 5 Israelpa Diosnin Señor Diospin confiaran. Chhaynapin Judá suyupi llapa reykuna ukhupipas, nitaq paymanta ñawpaq kaq reykunapas pay hinaqa manaña karqanchu. 6 Payqa Señor Diosmanmi k'askakurqan, manataqmi payta qatikusharqanchu, aswanpas Moisesta Señor Diospa kamachisqan kamachikuyninkunatan hunt'arqan. 7 Señor Diostaq paywan kasharqan. Maymanpas rispapas allintan kawsarqan, Asiria reypa contranpitaq hatarirqan, manataqmi payta servirqanchu. 8 Paymi Filistea runakunata muchuchirqan Gaza llaqtakama, chay llaqtapa linderonkama, guardiakunapa torrenmanta cercasqa llaqtakama. 9 Rey Ezequiaspa tawa kaq wata kamachikushaqtinmi, Israel nacionpa reynin Elapa churin Hoseaspa qanchis kaq watanpi, Asiria nacionpa reynin Salmaneser Samaria llaqtata muyuykuran. 10 Kinsa wata tukukuqtintaq, Ezequiaspa soqta kaq wata, Israelpi rey Oseas isqon wata kamachikushaqtin, Samaria llaqtata hap'ikapurqanku. 11 Asiria reymi Israel runakunata Asiriaman aparqan, hinaspan Hala llaqtaman, Habor llaqtamanwan Gozán mayu patapi, Media suyu llaqtakunamanpas churarqan. 12 Diosninku Señor Diospa rimayninta mana kasukuspanku, rimanakuyninta, Señor Diospa kamachin Moisespa tukuy kamachisqankunatapas p'akisqankurayku, manataq uyariyta munarqankuchu, manataqmi kasukurqankuchu.
1
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
13 Rey Ezequiaspa chunka tawayoq wata kamachikushaqtinmi Asiria nacionmanta rey Senaqueribqa Judá nacionpi llapa cercasqa llaqtakunata contra hatarispa hap’ikapurqan. 14 Judá rey Ezequiasqataq Laquis llaqtaman Asiria reyman kacharqan: –Ñoqaqa huchallikurqanin, nispa. noqamanta kutimuy, ñoqaman churawasqaykitaqa aguantasaqmi, nispa. Asiria reytaq Judá rey Ezequiasman churarqan kinsa pachak talento qolqeta, kinsa chunka talento qoritapas. 15 Ezequiasqataq Señor Diospa wasinpi tarisqa qolqeta, reypa wasinpi kaq qhapaq kaykunatapas qorqan. 16 Chay tiempopin Ezequiasqa Señor Dios yupaychana wasi punkukunamanta, Judá rey Ezequiaspa qatasqan pilarkunamantapas qorita kuchuspa Asiria reyman qorqan. 17 Asiria nacionpa reyninmi Laquis llaqtamanta Tartanta, Rabsarista, Rabsaquetawan rey Ezequiasman kacharqan, Jerusalén llaqtata maqanakunankupaq. Hinaspan paykunaqa Jerusalén llaqtaman rirqanku. Hinaqtinmi paykunaqa wicharispanku, wichay estanqueq purinan ñanninta sayaykurqanku, chay estanqueqa hunt'achiq chakraq hatun ñanninpin kashan. 18 Reyta waqyakuspankutaq, Hilquiaspa churin Eliakim, escriba Sebna, Asafpa churin Joapiwan qelqaq lloqsimurqanku. 19 Chaymi Rabsaqueqa paykunata nirqan: –Ezequiasman niychis: Kay hinatan nin Asiria nacionpa reynin hatun rey: ¿Imapitaq confiashanki? 20 Qanmi ninki: (Ichaqa yanqa rimaykunallam”, nispa. ¿Pipitaq hapipakunki contraypi hatarinaykipaq? 21 Kunantaq kay k'utusqa k'aspiq k'aspinpi hap'ipakunki, Egipto suyupi, chay k'aspiman k'umuykuspaqa makinman haykuspa t'oqyachinqa, Egipto rey Faraonpas llapan paypi hap'ipakuqkunapaqmi. 22 Ichaqa sichus niwankichis: ‘Diosninchis Señor Diospin confianchis’, nispa chayqa, ¿manachu Ezequiaspa alto cheqasninta, altarnintawan qechuruspa Judá llaqtata Jerusalén llaqtatawan nirqan: Jerusalén llaqtapi kay altarpa ñawpaqenpi yupaychankichis? 23 Chay hinaqa, ama hina kaspa, asiria rey wiraqochayman prendata qoy, iskay waranqa caballokunatan entregasqayki, sichus qanmanta sillakuq runakunata churayta atiwaq chayqa. 24 Chhaynaqa, ¿imaynataq patronniypa huch’uy kamachinpa huk capitanpa uyanta t’aqariwaq, hinaspataq Egiptoman hap’ipakunki carretakunata, caballopi sillakuqkunatapas? 25 ¿Kunanqachu mana Señor Dioswan kay cheqasman wichashani ch'usaqyachinaypaq? Señor Diosmi niwarqan: Kay hallp'aman wichaspa ch'usaqyachiy, nispa. 26 Hilquiaspa churin Eliaquim, Sebna, Joapiwan Rabsaqueta nirqanku: –Ama hina kaspa, Siria simipi kamachiykikunaman rimay, nispa. Ñoqaykuqa entiendeyku, amataq noqaykuwanqa rimapayaychischu judío runakunaq rimayninpi, perqa patapi kaq runakunaq ninrinpi. 27 Chaymi Rabsaqueqa paykunata nirqan: –¿Patronniyqa patronniykimanpas qanmanpas kachamuwarqanchu kay simikunata rimanaypaq? ¿Manachu perqapi tiyaq runakunaman kachamuwarqan, paykuna kikinku wanuta mikhunankupaq, qankunawan kuska pista ukyanankupaq? 28 Hinaqtinmi Rabsaqueqa sayarispa, judío runakunaq rimasqan simipi kallpawan qaparispa nirqan: –Uyariychis, Asiria nacionmanta rey hatun reypa rimasqanta. 29 Reymi nin: Ama Ezequiasqa q'otuchisunkichischu, manan paypa makinmanta qespichisunkichismanchu. 30 Amataq Ezequiasqa Señor Diospi confiasunkichischu: ‘Señor Diosmi qespichiwasun, kay llaqtapas manan Asiria reypa makinmanchu qosqa kanqa’, nispa. 31 Ama Ezequiasta uyariychischu, Asiria rey nin: “Qankuna huk regalota qowankichis, hinaspa ñoqaman lloqsimuychis, sapankaykichistaq sapankaykichis uvas sach’ankuta mikhunkichis, sapanka higos sach’ankutawan, sapankaykichistaq unu p’uytuq unuta ukyankichis. 32 Qankuna hamuspa apapunaykichiskama, trigoyoq vinoyoq hallp’aman, t’antayoq vinoyoq hallp’aman, uvas chakrayoq hallp’aman, aceiteyoq aceitunas miel hallp’aman, kawsanaykichispaq, ama wañunaykichispaq, amataq Ezequiasta uyariychischu: ‘Señor Diosmi qespichiwasun’ nispa convencechisuqtiykichisqa, nispa.
2
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
33 ¿Mayqen nacionkunaq diosninpas Asiria reypa makinmanta llapan hallp'anta qespichirqanchu? 34 ¿Maypitaq kachkanku Hamatpa, Arpadpa diosninkuna? ¿Maypitaq kachkan Sefarvaim, Hena hinaspa Iva dioskuna? ¿Makiymantachu Samaria llaqtata qespichiwarqanku? 35 ¿Pitaq chay suyukunapi llapa dioskuna kanku, paykunan llaqtankuta qespichiwarqanku, Jerusalén llaqtata ñoqamanta qespichinanpaq? 36 Runakunan ichaqa ch'inlla karqanku, manataq huk simillatapas kutichirqankuchu, reypa kamachikusqanqa: “Ama kutichiychischu”, nispa. 37 Hilquiaspa churin Eliakim, chay wasimanta encargakuq, Sebna, Asafpa churin Joahpiwan, p'achanku llik'ispa Ezequiasman hamurqanku, hinaspataq Rabsaqueq rimasqanta willarqanku. 2 Reyes 19 1 Chayta uyarispan rey Ezequiasqa p'achanta llik'ikuspa q'apa p'achawan p'achakuspa Señor Diospa wasinman haykurqan. 2 Wasipi encargakuq Eliakimta, escriba Sebnata, sacerdotekunaq umallinkunatapas sacerdote p'achawan p'achasqata kacharqan Amozpa churin profeta Isaiasman. 3 Paykunataq nirqanku: –Kay p'unchaymi Ezequias nin: Kay p'unchayqa ñak'ariy p'unchaymi, k'amikuy p'unchaymi, k'amikuy p'unchaymi, wawakunaqa nacenankupaqmi chayamunku, manataqmi kallpapas kanchu wachakunankupaq, nispa. 4 Yaqapaschá Diosniyki Señor Diosqa uyarinman Rabsaqueq llapa rimasqankunata, paytan patronnin Asiria rey kacharqan kawsaq Diosta k'aminanpaq. Diosniykichis Señor Diospa uyarisqan simikunatan anyanqa, chaymi puchuq runakunapaq mañakuyniykita hoqariy. 5 Chaymi rey Ezequiaspa kamachinkuna Isaiasman hamurqanku. 6 Isaiastaq paykunata nirqan: –Patronniykichista kay hinata ninkichis: Señor Diosmi nin: Ama manchakuychischu asiria reypa kamachinkunaq k'amiwasqanku simikunata, nispa. 7 Qhawariy, payman phawayta kachamusaq, huk rimayta uyarispataq kikin hallp'anman kutipunqa; Hinaspan hallp'anpi espadawan wañuchisaq, nispa. 8 Hinaqtinmi Rabsaqueqa kutispa Asiria rey Libna llaqtawan maqanakushaqta tarirqan, Laquis llaqtamanta ripusqanta uyarisqanrayku. 9 Etiopía nacionpa reynin Tirhacamanta niqta uyarispan: “Qanwan maqanakuq lloqsimushan”, nispa. 10 Judá nacionpa reynin Ezequiasman kay hinata ninkichis: ‘Ama confiasqayki Diosniyki q’otuchisunkichischu: Jerusalén llaqtaqa manan Asiria nacionpa reyninpa makinmanchu entregasqa kanqa’, nispa. 11 Uyarirqankin Asiria reykunaq llapa suyukunata ch'usaqyachispa ruwasqankuta. 12 Ñawpa taytaykunaq ch'usaqyachisqan runakunatachu nacionkunaq diosninkuna qespichirqanku. Gozán, Harán, Rezef, Telasar llaqtapi tiyaq Eden runakunapas? 13 ¿Maypitaq kachkan Hamat llaqtapa reynin, Arpad llaqtapa reynin, Sefarvaim llaqtapa reynin, Hena llaqtapa reynin, Iva llaqtapa reyninpas? 14 Hinan Ezequiasqa willakuqkunaq qelqasqan cartata chaskispa leerqan, hinan Ezequiasqa Señor Diospa wasinman wichaspa Señor Diospa ñawpaqenman mast'arirqan. 15 Hinan Ezequiasqa Señor Diosmanta mañakuspa nirqan: –Israelpa Diosnin Señor Diosníy, querubinkunaq chawpinpi tiyaq, qanlla kay pachapi llapa suyukunaq Diosninmi kanki. qanmi hanaq pachatapas kay pachatapas kamarqanki. 16 Señor Diosníy, ninriykita k'umuykukuspa uyariy, ñawiykita kichariy, hinaspa qhaway, kawsaq Diosta k'aminanpaq kachamuq Senaqueribpa rimasqankunata uyariy. 17 Señor Diosníy, cheqaqtapunin Asiria reykunaqa nacionkunata, hallp'ankunatapas ch'usaqyachirqanku. 18 Diosninkutataq ninaman wikch'uykurqanku, manan dioskunachu karqanku, aswanpas runaq makinpa ruwasqanmi karqan, k'aspimanta rumimantawan, chayraykun paykunata ch'usaqyachirqanku.
3
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
19 Chay hinaqa, Diosniyku Señor Diosníy, valekuyki, paypa makinmanta qespichiwayku, kay pachapi llapa suyukuna yachanankupaq qanlla Señor Dios kasqaykita. 20 Amozpa churin Isaiasmi Ezequiasman kacharqan: –Israelpa Diosnin Señor Diosmi nin: Asiria rey Senaquerib contra mañakuwasqaykitan uyarirqani, nispa. 21 Kaymi Señor Diospa paymanta rimasqan simiqa. Sionpa ususin sipasmi pisichasunki, pisichaspa asikusunki. Jerusalenpa ususinmi umanta kuyuchisunki, nispa. 22 ¿Pitataq k'amirqanki, k'amirqantaq? ¿Pipa contranpitaq kunkaykita hoqarirqanki? Israelpa Ch'uya Diospa contranpipas. 23 Kachamusqaykikunawanmi Señor Diosta k'amirqanki, hinaspan nirqanki: “Achka carretaykunawanmi Líbano orqokunaq altonman wichashani, chaypa hatun cedro sach'akunata, allin abeto sach'akunatawan kuchusaq, hinaspan paypa ladonpi tiyaq wasiman, Carmelo sach'asach'anmanpas haykusaq”, nispa. 24 Mana reqsisqa unuta t’oqospa ukyarqani, muyusqa cheqaskunapi llapa mayukunatapas chaki k’uyuwanmi ch’akichirqani. 25 ¿Manachu ñawpaqta uyarirqanki imayna ruwasqayta, ñawpaq pachamantapas chayta ruwasqayta? kunanmi chayta hunt'achirqani, muchusqa llaqtakunata thunisqa montónman tukuchinaykipaq, nispa. 26 Chayraykun paykunapi tiyaq runakunaqa pisi atiyniyoq karqanku, mancharisqa, p’enqasqa ima karqanku; paykunaqa chakra qura hina, q'umir qura hina, wasi patapi qura hina, manaraq wiñachkaptin sara rawrachkaq hina. 27 Ñoqan ichaqa yachani maypi tiyasqaykita, lloqsisqaykita, haykumusqaykitapas, ñoqa contra phiñakusqaykitapas. 28 Ñoqa contra phiñakuyniyki, ch'aqwayniykipas ninriyman haykumusqanraykun, ganchoyta simiykiman churasaq, frenoytataq simiykiman churasaq, hinaspan hamusqayki ñanninta kutirichisqayki. 29 Kaymi qanpaq señal kanqa: Kay wataqa mikhunkichismi kikillanmanta wiñaq kaqkunata, iskay kaq watapitaq chay rurumanta t'ikarimuqta mikhunkichis. Kimsa kaq watapitaq tarpuychis, cosechaspa uvas chakrakunata tarpuspa rurunkunata mikhuychis. 30 Judá ayllumanta puchuqkunaqa, wakmantan saphichakunqaku, wichaymantaq rurunqaku. 31 Jerusalén llaqtamantan lloqsimunqaku puchuq runakuna, Sion orqomanta ayqekuqkunapas. 32 Chayraykun Señor Diosqa Asiria reymantaqa nin: “Manan kay llaqtamanqa haykunqachu, nitaq flechatapas t’oqyachinqachu, nitaq escudoyoq ñawpaqenmanqa hamunqachu, nitaq qocha patatapas wikch’unqachu”, nispa. 33 Hamusqan ñannintan kutimunqa, manataqmi kay llaqtamanqa haykunqachu, nispan Señor Diosqa nin. 34 Ñoqaqa kay llaqtatan defiendesaq, salvanaypaq, ñoqa kikiyrayku, kamachiy Davidraykuwan. 35 Chay tutan Señor Diospa angelnin lloqsispa Asiria runakunaq campamentonman pachak soqta chunka phisqayoq waranqa runakunata wañuchirqan, tutamantan hatarispankutaq llapanku wañusqa ayakuna kasharqanku. 36 Chaymi Asiria nacionpa reynin Senaqueribqa ripuran, kutispataq Nínive llaqtapi tiyaran. 37 Diosnin Nisrocpa wasinpi yupaychashaqtinmi churin Adramelecwan Sarezerwan espadawan wañuchirqanku, hinan paykunaqa Armenia suyuman ayqekurqanku. Churin Esarhadóntaq paypa rantinpi kamachikurqan.
2 Crónicas 32:1-23 1 Chaykuna allin takyasqa kasqan qhepamanmi Asiria nacionmanta rey Senaqueribqa Judá suyuman haykurqan, hinaspan cercado llaqtakunaq contranpi campamentota churarqan, hinaspan yuyaykurqan chay llaqtakunata ganayta. 2 Ezequiasqa Senaquerib hamusqanta rikuspa Jerusalén llaqtawan maqanakunanpaq yuyaykusqa kasqanta rikuspa. 4
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
3 Paymi umallinkunawan, kallpasapa runakunawan rimanakurqan, llaqta hawapi pukyukunaq ununta hark'anankupaq, paykunataq yanaparqanku. 4 Chaymi askha runakuna huñunakurqanku, paykunan llapa pukyukunata, chay hallp'a chawpinta puriq mayutapas hark'arqanku: –¿Imanaqtintaq Asiria reykuna hamuspa askha unuta tarinkuman? 5 Kallpanchakuspan llapa p'akisqa perqata sayarichirqan, torrekunaman, huk perqatawan hawaman hoqarispa, Davidpa Llaqtanpi Milo llaqtata allichaspa, askha flechakunata, escudokunatawan ruwarqan. 6 Hinaqtinmi Jesusqa guerrapi capitankunata churaspa llaqta punku callepi huñuykuspa paykunata sumaqta rimapayaran. 7 Kallpachakuychis, mana manchakuq kaychis, ama manchakuychischu, ama mancharikuychischu Asiria nacionpa reyninrayku, nitaq llapa paywan kashaq runakunaraykupas. 8 Paywan kuskataqmi aychaq makinpas kashan. Diosniyku Señor Diosmi ichaqa ñoqaykuwan kashan yanapawanaykupaq, maqanakuyniykupi maqanakunaykupaqpas. Chaymi runakunaqa Judá nacionpa reynin Ezequiaspa nisqanman hina samaykurqaku. 9 Chay qhepatataq Asiria rey Senaqueribqa kamachinkunata Jerusalén llaqtaman kacharqan, pay kikinmi ichaqa Laquis llaqtata muyuykuchirqan, paywan kuska llapa atiyniyoq kaqkunatawan, Judá rey Ezequiasman, Jerusalén llaqtapi llapa Judá runakunamanwan. 10 Asiria nacionpa reynin Senaqueribmi nin: “¿Imapitaq confiashankichis Jerusalén llaqtata muyuykusqaykichista?”, nispa. 11 ¿Manachu Ezequiasqa yuyaychasunkichis yarqaymanta ch'akiywan wañunaykichispaq: ‘Diosninchis Señor Diosmi Asiria reypa makinmanta qespichiwasun? 12 ¿Manachu Ezequiasqa alto cheqaskunata altarkunatapas qechuruspa Judá llaqtata Jerusalén llaqtatapas kamachirqan: “Huk altarpa ñawpaqenpi yupaychankichis, hinaspa inciensota ruphachinkichis?”, nispa. 13 ¿Manachu yachankichis imatachus ñoqawan ñawpa taytaykunawan huk suyukunapi llapa runakunata ruwasqaykuta? ¿chay nacionkunapi kaq dioskunari, ¿imaynatapas atirqankuchu hallp'ankuta makiymanta qespichiyta? 14 Ñawpa taytaykunaq ch’usaqyachisqan llapa dioskunamanta, ¿pitaq karqan llaqtanta makiymanta qespichisunaykipaq, Diosniyki makiymanta qespichisunaykipaq? 15 Kunanqa ama Ezequiasqa q'otuchisunkichischu, nitaq kay hinata convencechisunkichischu, amataq paypi iñiychischu, manan mayqen nacionmantapas nitaq reinomanta diospas llaqtanta qespichiyta atirqachu ñoqamanta, ñawpaq taytaypa makinmantapas. 16 Hinan kamachinkunaqa astawanraq rimarqanku Señor Diospa contranpi, kamachin Ezequiaspa contranpiwan. 17 Israelpa Diosnin Señor Diosta k'aminanpaq, contranpi rimananpaqpas cartakunata qelqarqan: Imaynan huk suyukunaq diosninkunapas llaqtankuta mana ñoqamanta qespichiwarqankuchu, chhaynatan Ezequiaspa Diosninqa mana ñoqamanta llaqtanta qespichinqachu, nispa. 18 Hinaqtinmi judío runakunaq rimasqankupi, Jerusalén llaqtapi perqapi kashaq runakunata sinchita qaparirqanku, paykunata manchachinankupaq, llakichinankupaqwan. llaqtata hap'inankupaq. 19 Paykunan Jerusalén Diospa contranpi rimarqanku, kay pachapi runakunaq diosninkuna contra hina. 20 Chayraykun rey Ezequias, Amozpa churin profeta Isaiaspas Diosmanta mañakuspa hanaq pachaman qaparirqanku. 21 Señor Diosmi huk angelta kachamurqan, paymi wañuchirqan Asiria reypa campamentonpi llapa kallpasapa runakunata, umalliqkunata, umallikunatapas. Chaymi payqa p’enqayllaña hallp’anman kutipurqan. Diosninpa wasinman haykuspataq, wiksanmanta lloqsimuqkuna espadawan wañuchirqanku. 22 Chay hinatan Señor Diosqa Ezequiasta Jerusalén llaqtapi tiyaqkunatawan Asiria rey Senaqueribpa makinmanta, llapa runakunaq makinmantawan qespichirqan, hinaspan tukuy ladoman pusarqan.
5
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
23 Askha runakunan Jerusalén llaqtaman Señor Diosman regalokunata apamurqanku, Judá rey Ezequiasmanpas regalokunata aparqanku, chaymi llapa suyukunaq ñawpaqenpi hatunchasqa karqan.
Isaias 36-37 Isaias 36 1 Rey Ezequiaspa chunka tawayoq wata kamachikushaqtinmi, Asiria nacionpa reynin Senaqueribqa Judá nacionpi llapa defiendesqa llaqtakunata contra hatarispa hap’ikapurqan. 2 Asiria reymi Rabsaqueta Laquis llaqtamanta Jerusalén llaqtaman kacharqan rey Ezequiasman askha ejercitowan. Hinan payqa sayasharqan wichay estanqueq purinan ñanninta, chaytaq hunt'achiq chakraq hatun ñanninpi. 3 Chaymantataq wasita qhawaq Hilquiaspa churin Eliakim, qelqa qelqaq Sebna, Asafpa churin Joahpiwan lloqsimurqanku. 4 Hinaqtinmi Rabsaqueqa paykunata nirqan: –Ezequiasman niychis: Kaytan nin Asiria nacionpa reynin hatun rey: ¿Imapitaq confiashanki? 5 Ñoqan nini, (ichaqa yanqa rimaykunallan) awqanakuypaq yuyayniyoqmi kani, kallpayoqmi kani. 6 Qhawariy, Egipto patapi kay p'akisqa k'aspi k'aspipi hap'ipakunki. Chayman k'umuykuspaqa, makinmanmi haykuspa t'oqyachinqa, chay hinallataqmi Egipto rey Faraonpas llapa paypi hap'ipakuqkunapaq. 7 Sichus niwanki: Diosninchis Señor Diospin confiayku, ¿manachu paychu Ezequiaspa alto cheqasninta, altarkunatapas qechuruspa Judá llaqtata Jerusalén llaqtatawan niran: “Kay altarpa ñawpaqenpin yupaychankichis?”, nispa. 8 Chay hinaqa, ama hina kaspa, patronniy Asiria reyman prendata qoy, iskay waranqa caballokunatan qosqayki, chay caballokunapi sillakuqkunata churayta atispaykiqa. 9 ¿Imaynataq patronniypa aswan huch'uy kamachinpa huk capitanpa uyanta kutirispa Egiptoman hap'ipakunki carretakunata, caballopi sillakuqkunatapas? 10 ¿Kunanqachu mana Señor Dioswan kay hallp'ata ch'usaqyachinaypaq hamushani? Señor Diosmi niwarqan: Kay hallp'aman wichaspa ch'usaqyachiy, nispa. 11 Hinaqtinmi Eliakim, Sebna, Joahpiwan Rabsaqueta nirqanku: –Ama hina kaspa, Siria simipi kamachiykikunaman rimay, nispa. Ñoqaykuqa entiendeyku, amataq judío runakunaq rimasqan simipi rimapayawaykuchu, perqa patapi kaq runakunaq ninrinpi. 12 Rabsaquetaq ichaqa nirqan: –¿Patronniyqa patronniykiman, qanmanpas kachamuwarqanchu kay simikunata rimanaypaq? ¿Manachu perqa patapi tiyaq runakunaman kachamuwarqan, paykuna kikinku wanuta mikhunankupaq, qankunawan kuska pista ukyanankupaq? 13 Hinaqtinmi Rabsaqueqa sayarispa, judío runakunaq rimayninpi sinchita qaparispa nirqan: – Uyariychis, Asiria nacionmanta rey hatun reypa rimasqanta, nispa. 14 Reytaq nin: Ama Ezequiasqa q'otuchisunkichischu, manan qespichiyta atisunkichischu, nispa. 15 Amataq Ezequiasqa Señor Diospi confiasunkichischu: ‘Señor Diosmi qespichiwasun’, nispa. 16 Ama Ezequiasta uyariychischu, Asiria reytaq nin: “Runawan rimanakuspa ñoqaman lloqsimuychis. 17 Llaqtaykichis hina hallp'aman pusamunaykama, trigo vino hallp'aman, t'anta, uvas chakra hallp'aman. 18 Cuidakuychis, ama Ezequias convencechisunkichisman: Señor Diosmi qespichiwasun, nispa. ¿Mayqen nacionkunapa diosninkunachu Asiria reypa makinmanta allpanta qespichirqan? 19 ¿Maypitaq kachkanku Hamat, Arfad dioskuna? ¿maypitaq kachkan Sefarvaim dioskuna? ¿Samaria llaqtatachu makiymanta qespichiwarqanku? 20 ¿Pitaq kay suyukunapi llapa dioskunamanta, paykunan hallp'ankuta makiymanta qespichiwarqanku, Jerusalén llaqtata Señor Diosqa makiymanta qespichinanpaq? 21 Paykunan ichaqa ch'inlla karqanku, manataqmi huk simillatapas kutichirqankuchu, reypa kamachikuyninmi karqan: Ama kutichiychischu, nispa. 6
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
22 Hilquiaspa churin Eliakim, kamachikuq Sebna, Asafpa churin Joahpiwan, p'achankuta llik'ispa Ezequiasman hamurqanku, hinaspan Rabsaqueq rimasqanta willarqanku. Isaias 37 1 Chayta uyarispan rey Ezequiasqa p'achanta llik'ikuspa q'apa p'achawan p'achakuspa Señor Diospa wasinman haykurqan. 2 Wasipi encargakuq Eliaquimta, escriba Sebnata, sacerdotekunaq umallinkunatawan kacharqan Amozpa churin profeta Isaiasman. 3 Paykunataq nirqanku: –Kay p'unchaymi Ezequias nin: Kay p'unchayqa ñak'ariy p'unchaymi, k'amikuy p'unchaymi, k'amikuy p'unchaymi, wawakunaqa nacenankupaqmi chayamunku, manataqmi kallpapas kanchu wachakunankupaq, nispa. 4 Yaqapaschá Diosniykichis Señor Diosqa uyarinqa Rabsaqueq rimasqanta, paytan patronnin Asiria rey kachamurqan kawsaq Diosta k'aminanpaq, Diosniyki Señor Diospa uyarisqan simikunatataq anyanqa, chayraykun mañakuyniykita hoqariy puchuqkunapaq. 5 Chaymi rey Ezequiaspa kamachinkuna Isaiasman hamurqanku. 6 Isaiastaq paykunata nirqan: Patronniykichista kay hinata ninkichis: Señor Diosmi nin: Ama manchakuychischu asiria reypa kamachinkunaq k'amiwasqanku simikunata, nispa. 7 Qhawariy, payman phawayta kachamusaq, huk rimayta uyarispataq kikin hallp'anman kutipunqa; Hinaspan hallp'anpi espadawan wañuchisaq, nispa. 8 Hinaqtinmi Rabsaqueqa kutispa Asiria rey Libna llaqtawan maqanakushaqta tarirqan, Laquis llaqtamanta ripusqanta uyarisqanrayku. 9 Uyarirqantaqmi Etiopía nacionpa reynin Tirhacamanta niqta: “Qanwan maqanakuqmi lloqsimushan”, nispa. Chayta uyarispan Ezequiasman willaqkunata kacharqan: 10 Judá nacionpa reynin Ezequiasman kay hinata ninkichis: ‘Jerusalén llaqtaqa manan Asiria nacionpa reyninpa makinmanchu qosqa kanqa’, nispaqa ama q’otuchisunkichischu, nispa. 11 Qhawariy, uyarirqankin Asiria reykunaq llapa hallp'akunata llapanta ch'usaqyachispa ruwasqankuta; ¿Kacharichisqachu kanki? 12 ¿Telasar llaqtapi tiyaq Gozán, Harán, Rezef, Eden miraykunata hinachu ñawpa taytaykunaq thunisqan nacionkunaq diosninkuna qespichirqanku? 13 ¿Maypitaq kachkan Hamat llaqtapa reynin, Arfad llaqtapa reynin, Sefarvaim, Hena hinaspa Iva llaqtapa reyninpas? 14 Ezequiasqa willakuqkunaq makinmanta cartata chaskispa leerqan, hinan Ezequiasqa Señor Diospa wasinman rispa Señor Diospa ñawpaqenman mast'arirqan. 15 Hinan Ezequiasqa Señor Diosta mañakurqan. 16 Tukuy-atiyniyoq Señor Diosníy, Israelpa Diosnin, querubinkunaq chawpinpi tiyaq, qanlla kay pachapi llapa suyukunaq Diosninmi kanki. 17 Señor Diosníy, ninriykita k'umuykuspa uyariy. Señor Diosníy, ñawiykita kichariy, hinaspa qhaway, Kawsaq Diosta k'aminanpaq kachamuq Senaqueribpa tukuy rimayninkunata uyariy. 18 Señor Diosníy, cheqaqtapunin Asiria reykunaqa llapa suyukunata, suyunkunatapas ch'usaqyachirqanku. 19 Hinaspan diosninkuta ninaman wikch'uykurqanku, manan dioskunachu karqanku, aswanpas runakunaq makinpa ruwasqanmi karqan, k'aspimanta rumimantawan. 20 Diosniyku Señor Diosníy, paypa makinmanta qespichiwayku, kay pachapi llapa suyukuna yachanankupaq qanlla Señor Dios kasqaykita. 21 Amozpa churin Isaiasmi Ezequiasman kacharqan: –Israelpa Diosnin Señor Diosmi nin: Asiria rey Senaquerib contra mañakuwarqanki. 22 Kaymi Señor Diospa paymanta rimasqan simiqa. Sionpa ususin sipasmi pisichasunki, pisichaspataq asikusunki. Jerusalenpa ususinmi umanta kuyuchisunki, nispa. 23 ¿Pitataq k'amirqanki, k'amirqantaq? ¿Pipa contranpitaq kunkaykita hoqarirqanki? Israelpa Ch'uya Diospa contranpipas.
7
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
24 Kamachiykikunaq chawpinpin Señor Diosta k'amirqanki, hinaspan nirqanki: “Achka carretaykunawanmi Líbano orqokunaq altonman wichashani”, nispa. Paypa hatun cedro sach'akunata, allin abeto sach'akunatawan kuchuspa, haykusaqtaq paypa patanman, Carmelo sach'a-sach'anmanpas. 25 Ñoqaqa t'oqorqanin, unutapas ukyarqanin. Muyuykusqa cheqaskunapi llapa mayukunatapas chaki pampawanmi ch'akichirqani. 26 ¿Manachu unayta uyarirqanki imayna ruwasqayta. Ñawpa pachamantataq, chayta ruwarqani? kunanmi chayta hunt'achirqani, hark'asqa llaqtakunata thunisqa montónman tukuchinaykipaq, nispa. 27 Chayraykun chaypi tiyaq runakunaqa pisi atiyniyoq karqanku, mancharisqa p'enqasqa ima karqanku, chakrapi pasto hina, q'omer qora hina, wasi patapi pasto hina, manaraq wiñashaspa trigo phatariq hina. 28 Ñoqan ichaqa yachani maypi tiyasqaykita, lloqsisqaykita, haykumusqaykitapas, ñoqa contra phiñakusqaykitapas. 29 Noqa contra phiñakuyniyki, ch'aqwayniykipas ninriyman haykumusqanraykun, ganchoyta simiykiman churasaq, frenoytataq simiykiman churasaq, hinaspan hamusqayki ñanninta kutirisqayki. 30 Kaymi qanpaq señal kanqa: Kay wataqa kikinmanta wiñaq mikhunata mikhunkichis. Iskaykaq watapitaq chay rurumanta t'ikarimun, kinsa kaq watapitaq tarpuspa cosechaspa uvas chakrakunata tarpuspa rurunkunata mikhunkichis. 31 Judá ayllumanta puchuqkunaqa, wakmantan saphichakunqaku, wichaymantaq rurunqaku. 32 Jerusalén llaqtamantan lloqsimunqa puchuq runakunapas, Sion orqomanta ayqekuqkunapas, tukuy kallpayoq Señor Diosmi chayta ruwanqa. 33 Chayraykun Señor Diosqa Asiria reymantaqa nin: “Manan kay llaqtamanqa haykunqachu, nitaq flechatapas t’oqyachinqachu, nitaq escudoyoq ñawpaqenmanqa hamunqachu, nitaq qocha patamanpas wikch’unqachu”, nispa. 34 Hamusqan ñannintan kutimunqa, manataqmi kay llaqtamanqa haykunqachu, nispan Señor Diosqa nin. 35 Ñoqaqa kay llaqtatan defiendesaq, ñoqa kikiyrayku, kamachiy Davidrayku ima, salvanaypaq. 36 Chaymantataq Señor Diospa angelqa lloqsispa Asiria runakunaq campamentonpi pachak pusaq chunka phisqayoq waranqa runakunata wañuchirqan, tutamantan hatarispankutaq llapanku wañusqa ayakuna kasharqanku. 37 Chaymi Asiria rey Senaqueribqa ripurqan, kutispataq Nínive llaqtapi tiyaran. 38 Diosnin Nisrocpa wasinpi yupaychashaqtinmi churin Adramelecwan Sarezerwan espadawan wañuchirqanku. Hinaspan Armenia suyuman ayqekurqanku, paypa rantinpitaq churin Esarhadón kamachikurqan.
Versiculomanta versiculoman rakinakuy Ezequiaspa, Isaiasmanta, Senaqueribmanta, Rabsaquemantawan willakuyqa ñawpaq Testamentopi kinsa hatun cheqaskunapin qelqasqa kashan: 2 Reyes 18–19 , Isaias 36–37 , 2 Crónicas 32 . Uraypin versiculomanta versiculoman t’aqasqa kashan, chaymi tupan Versión Rey James , nisqamanta tupaqnin pasajekunawan , chaymantataqmi aswan allin yachachikuykuna. 1. Ezequiaspa Fidelidadnin & Ñawpaq Reformakuna 2 Reyes 18:1–3 – Ezequiasqa Judá suyupi kamachikuyninta qallarirqan 25 watanpi, hinaspan ruwan "Señor Diospa ñawpaqenpi allin kaqta". .
8
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
2 Reyes 18:5–7a – "Israelpa Diosnin Señor Diospi hap'ipakurqan, chaymi mana pay hinachu karqan Judá suyupi llapa reykuna ukhupi..." Señor Diosqa paywanmi kashan, maymanpas risqanpipas allintan kawsan. 2 Reyes 18:7b–8 – Asiria reypa contranpi hatarispa (mana serviyta munaspa) Filisteakunata Gaza llaqtaman maqan. 2 Crónicas 32:1–8 – Senaqueribpa asuykamuyninta rikuspa, Ezequiasqa kamachikuqninkunawan rimanakunku Jerusalén hawapi unu pukyuta sayachinankupaq, perqakunata, torrekunatapas hatarichin, armakunata ruwaspa, llaqtata kallpachan: "Kallpachakuychis, kallpasapa kaychis... paywanqa aychaq makinmi, ichaqa ñoqanchiswanmi Señor Diosninchis yanapawananchispaq, maqanakuyninchiskunatapas maqanakunanchispaq" (2 Cró. 32:7-8). 2. Samariapa urmaynin & Asiriapa Invasionnin 2 Reyes 18:9–12 – Ezequiaspa 4 kaq watapi, Asiria rey Salmaneser Samaria (Israelpa Norte Reino) muyuykun, Ezequiaspa 6 watanpi hap'ispa Israel "Diosninku Señor Diospa kunkanta mana kasusqanrayku". 2 Reyes 18:13 / Isaias 36:1 – Ezequiaspa 14 watanpi, Asiria rey Senaquerib, Judá suyupi llapa cercochasqa llaqtakunaman wichaspa hap’ikapurqan. 2 Reyes 18:14–16 – Huk ratu manchakuspa, Ezequiasqa Laquis llaqtapi Senaqueribman impuestota apachin, kay hinata: "Hamuchirqanin, kutimuy, ñoqamanta churakuwaqniytan apasaq". Payqa 300 talento qolqeta, 30 talento qoritapas pagan, Señor Dios yupaychana wasi punkukunamanta pilarkunamantapas qoritapas qechun. 3. Rabshakehpa burlakuynin & Guerra Psicológica nisqa 2 Reyes 18:17–18 / Isaias 36:2–3 – Senaqueribqa Tartanta, Rabsarista, Rabsaquetawan Laquis llaqtamanta hatun ejercitowan Jerusalén llaqtaman kacharqan. Paykunaqa hanaq estanquepa conductonpa waqtanpim sayanku. Eliakim, Sebna, Joa ima, paykunawan tupanankupaq lloqsimunku. 2 Reyes 18:19–21 / Isaias 36:4–6 – Rabsaqueqa Senaqueribpa willakuynintan apachin: "¿Ima confianzataq kay confiasqaykipi?" Judá llaqtatan burlakun Egiptopi confiasqanmanta, Egiptota sutichan "p'akisqa caña" nispa, chaymi pipas chayman k'umuykuqpa makinta t'oqyachinqa. 2 Reyes 18:22 / Isaias 36:7 – Rabsaqueqa Ezequiaspa religionninpi musuqyachiykunata waqllichiyta munan, ninmi Ezequiasqa Diosta phiñachirqan alto cheqaskunata altarkunatawan horqospa. 2 Reyes 18:23–25 / Isaias 36:8–10 – Rabsaqueqa burlakuspanmi 2.000 caballokunata haywarin, sichus Judá chaykunapaq sillakuqkunatapas qoyta atinman chayqa. Hinan nin: Kikin Señor Diosmi kachamurqan Judá llaqtata chinkachinanpaq: "Señor Diosmi niwarqan: Kay hallp'aman wichaspa chinkachiy". . 2 Reyes 18:27–35 / Isaias 36:12–20 – Rabsaqueqa manan munanchu, hebreo simipi qaparispan perqapi kaq runakunaman. Paykunatan kallpachan ama Ezequias paykunata q’otuchinanpaq, Dios kacharichinanta prometespa. Payqa alabakunmi, manan mayqen diospas Hamat, Arpad, Sefarvaim otaq Samaria dioskunapas Asiriamanta hallp'ankuta qespichirqankuchu —chay hinaqa "pikunan kanku llapa suyukunaq diosninkuna ukhupi, paykunan llaqtankuta makiymanta qespichirqanku, Señor Diospa makinmanta Jerusalén llaqtata qespichinanpaq?" (2 Reyes 18:35). 2 Reyes 18:36–37 / Isaias 36:21–22 – Runakunaqa upallalla kaspanku mana huk simillatapas kutichinkuchu, Ezequiaspa kamachisqan hina ("Ama kutichiychischu"). Chay oficialkunaqa p’achanku alquilaspa Ezequiasman kutipunku.
9
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
4. Ezequiasqa Isaiasta & Señorpa Ñawpaq Promesan Maskhan . Paykunaqa willakunku: "Kay p'unchawqa sasachakuy p'unchawmi, anyakuy p'unchawmi, k'amikuy p'unchawmi... chayraykutaq puchuqkunapaq mañakuyniykita hoqariy". 2 Reyes 19:6–7 / Isaias 37:6–7 – Isaias kutichin Diospa siminwan: "Ama manchakuychu uyarisqayki simikunata, chay simikunawanmi Asiria reypa kamachinkuna k'amiwarqanku kikin hallp'anpi espadawan". 5. Rabsaqueq Diosmanta rimaq carta & Ezequiaspa mañakuynin 2 Reyes 19:8–13 / Isaias 37:8–13 – Rabsaque kutimun Senaqueribta tarinanpaq Libnawan maqanakushaqta. Etiopía nacionpi rey Tirhaca paywan maqanakuq lloqsimusqanta uyarispan Senaqueribqa hukmanta cartakunata apachin Ezequiasman, chaypin willan Diosqa Jerusalén llaqtata mana qespichiyta atisqanmanta, thunisqa suyukunatapas listaman churan (Gozan, Harán, Rezef, Telasar). 2 Reyes 19:14 / Isaias 37:14 – Ezequiasqa willakuqmanta cartata chaskispa leespa Señor Diospa wasinman wichaspa Señor Diospa ñawpaqenman mast’arirqan . . Paymi kawsaq Diosta k'aminanpaq kachamurqan, nispa. Payqa reqsikunmi Asiria nacionqa huk nacionkunata thunisqanmanta, diosninku k’aspilla rumilla kasqanrayku, hinaspan mañakun: “Kunanqa, Señor Diosníy, valekuyki, makinmanta qespichiwayku, kay pachapi llapa suyukuna yachanankupaq qanlla Señor Dios kasqaykita”, nispa. 6. Isaiaswan Diospa kutichisqan 2 Reyes 19:20 / Isaias 37:21–22 – Isaiasmi Ezequiasman willayta apachin: "Asiria rey Senaquerib contra mañakuwasqaykitan uyarirqani". 2 Reyes 19:21–28 / Isaias 37:22–29 – Señor Diosmi Senaqueribpa hatunchakuyninta anyan: "Pitataq k'amirqanki, k'amirqankitaq?... Israelpa Ch'uya Diospa contrantapas". Diosqa reparanmi Asiriaq atipayninkunaqa Diospa qhawariyninwanlla permitisqa kasqanmanta (“¿Manachu unayña uyarirqanki imayna ruwasqayta?”). Senaqueribpa phiñakusqanraykun Diosqa willashan: “Sinqaykimanmi ganchoyta churasaq, frenoytataq simiykiman, hinaspan hamusqayki ñanninta kutichisqayki”, nispa. 2 Reyes 19:29–31 / Isaias 37:30–32 – Diosmi Judaman huk señalta qon kawsananpaq wiñananpaqpas: Judá wasimanta puchuqkunaqa yapamantan urayman saphichakunqaku, wichaymantaq rurunqaku. 2 Reyes 19:32–34 / Isaias 37:33–35 – Diosmi prometekun Asiria reymanta: "Manan kay llaqtamanqa hamunqachu, nitaqmi flechatapas t'oqyachinqachu, nitaqmi escudoyoqpas ñawpaqenmanqa hamunqachu, nitaqmi qocha patatapas wikch'unqachu... Kay llaqtatan defiendesaq, qespichinaypaq, ñoqa kikiypa allinninpaq, kamachiy Davidpa allinninraykuwan". 7. Divina Intervención & Senaqueribpa urmaynin 2 Reyes 19:35 / Isaías 37:36 / 2 Crón. 32:21 – Chay tutapunin Señor Diospa Angelnin lloqsispa Asiria runakunaq campamentonpi 185.000 runakunata wañuchirqan . Runakuna tutamanta hatariptinkuqa, "qhaway, llapanku wañusqa ayakuna karqanku". 2 Reyes 19:36 / Isaias 37:37 – Senaquerib ripuspa Nínive llaqtaman kutispa chaypi tiyaran. 2 Reyes 19:37 / Isaías 37:38 / 2 Crón. 32:21 – Senaquerib diosnin Nisrocpa wasinpi yupaychashaqtinmi churin Adramelecwan Sarezerwan espadawan wañuchirqanku, Armenia suyuman ayqekuspanku. Paypa rantinpi churin Esarhadón kamachikuchkan.
10
Señor Diospa atiyniyoq angelninmi Jerusalén llaqtata defiendeshan
Willakuymanta hatun yachachikuykuna Runapa Compromisowan Divina Kacharichiywan Diferencian Ezequiasqa qallariypiqa Senaqueribmanta rantiyta munarqan Yupaychana Wasimanta qorita horqospa (2 Reyes 18:14–16), chaywanpas Asiriaqa imaynaña kaqtinpas hunt'asqa atipananpaqmi kutirqan. Diospa awqanta thasnuchiyqa pisillapin llank’an; wiñaypaq thak kaymi hamurqan Ezequias qolqepi manaña confiaspan mañakuyman llapanta kutiriqtinllan. Preparación Práctica Espiritual Confianzawan kuskachasqa Manaraq muyuykuy qallarishaqtinmi Ezequiasqa unu qoyta sayachirqan, perqakunatapas kallpacharqan, hark’akuykunatapas organizarqan (2 Crón. 32:2–5). Diospi iñiyqa manan allin ruwaykunata mana kasukuychu, ichaqa Ezequiasqa tukuy atiyniyoq Diospin aswan allinta confiarqan, manan allin takyasqakunapichu. Espiritualpi reparay, burlakuymanta, q’otuymantawan Rabsaqueqa psicológico taktikakunatan utilizarqan: Qelqakunata waqllichispa, manchakuyta mast’arispa, Diospa atiyninta iskayrayachispa, umalliqkunata runakunamanta t’aqayta munaspa (2 Reyes 18:22, 28–35). Ezequiaspa kamachikuynin "Ama kutichiychu" yachachin yachayniyoq kayta mana munaspa discutiyta k'amikuq burlakuykunawan, aswanpas akllakunmi chay asuntota Diosman apananpaq. Wiraqochapa ñawpaqenpi Sasachakuyninchikkunata Mastariy Ezequiasqa Senaqueribpa manchachikuq cartanta chaskispanmi, temploman derechota apaspa “Señor Diospa qayllanpi mastarirqa” (2 Reyes 19:14). Kaymi mañakuypaq huk rikch’anachiyta qon: hap’inapaq amenazakunata, manchakuykunata, llakikuykunatapas Diospa qayllanmanpuni apaspa ñawpaqenpi sut’ita churay. Mañakuypiqa Diospa hatunchayninmi aswan allinqa Ezequiasqa manan sapallan kawsananpaqllachu mañakurqan; mañakurqanmi Dios ruwananpaq "kay pachapi llapa suyukuna yachanankupaq qanlla Señor Dios kasqaykita" (2 Reyes 19:19). Diospa hatunchasqanmanta rimaq mañakuykunaqa munasqanman hinan tupan. Runaq hatunchakuynin vs Senaqueribqa creerqanmi soldadokunaq atipasqanqa kikinpa atiyninpa rurun kasqanpi (2 Reyes 19:23–24). Diosmi yuyarichirqan Diospa hatun planninpi huk instrumentolla kasqanmanta (2 Reyes 19:25–28). Diosqa hatunchakuqkunatan hark’an, manataqmi kay pachapi atiyniyoq atiyqa atipanmanchu kamachikuq munayninkunata.
11