Quechua - The Letter of Aristeas

AristeaspaCartan

QALLARIY

Aristeaspacartanpi,kayhuñusqapiaswanreparanapaq hinallataqñawpaqkutipikutichiykunamantahuknin, karutanhamurqanchisAdanmantaEvamantawan,karutan chayarqanchisMillp’uqParamantaKayqillqasqaqa qawarichinmirunapamanakuyuriyatisqanmanta,chaymi Pachamamataqayapamantarunakunatahuntachirqa, atiyniyuqsuyukunamkawsankuhatunsunquwanhinaspa sumaqllaña

Kaypiñawinchankiñawpaqhatunbibliófilomanta-TolomeoFiladelfomanta.PayqaAlejandríallaqtapi bibliotecanmanhuñuytamunan"kaypachapillapa librokunata"Tukuyninpiqahukhatunllamkaytasegurayta munasqanpim--JudiokunapaKamachikuyninkunata--chay librowanpachakwaranqapresokunatacambian.Kayqa yaqapascháhukllamkayllamantaaswanachkaqullqiqusqa ChayqarikuchinmihukmanacostumbrekaqrazontaHatun Presokaytukukunanpaq

Kaywillakuypasucedesqankunaqakarqanreqsisqareina Arsinoeqkawsasqantiempopin,paymiwañupurqan270 watapimanaraqCristohamushaqtinImap’unchaypunichus qelqasqakasqanqamananyachakunchu.

Tribunalkawsaymantadetallekuna,chaypunchawpi problemassocialesnisqamantarimaymiaswan interesniyuqhinaspakawsaqllaKaytiempopiqamana reqsisqatariymireywaninvitasqanrunakunawanfiesta ruwasqankupitapukuykunawankutichiykunawan pukllasqankutarikuspa

Kaych’unqaqllamk’ayparuwayninqakayhinam: 1Filócratesmanlibrotadedicay 2Ñawpaqtaruway:11

a)Bibliotecariopayuyaykusqan,judiopresokunata kacharinankupaq,huklibrowancambiaspa b)Emancipacionmanta

c)FiladelforunaqEleazarmanqelqasqancarta.

d)Kutichiy

e)Librotatikrananpaqchurasqacomiténisqapasutin

3.Reypaqusqankunamantawillakuy: a)Mesa(yaqapascháaswanelaboradomuebleruwasqa) b)Hukninmipresentakun 4.Jerusalénllaqtamantawillakuy. a)Yupaychanawasi(hinallataqyaku-llamkaysistema) b)Chayceremonia c)Ciudadela. d)Llaqta

e)Chawpillaqta

5.Eleazarpadespedida.

6Eleazarpakamachikuysimimantasut'inchaynin(kayqa ukhuyachaymi)

7.Chaskiy.

8Mikhuy(72tapuykutichiykuna)

9Qillqapatikrakuynin

1kaqRAKI

Egiptopijudiokunapresochasqakasqankutiempopin TolomeoFiladelfoqañawpaqhatunbibliófilokasqanmanta willakunPayqamunanmikaypachapillapalibrokuna bibliotecanpikananpaq;MoisespaKamachikuyninkunata chaskinanpaqmiofrecekun100000presokunatachay llank’aywancambiananpaq,qaparispan:“¡Cheqaqtapunin hukhuch’uybendicionqa!”,nispa

1JudiokunaqUmaSacerdoteEleazarman watukusqaymantayuyarinapaqhinamaterialta huñusqayrayku,hinallataqqan,Filócrates,mana yuyarichiwanaykipaqoportunidadtachinkachisqaykirayku, hatunwaqaychaytachurasqaykirayku,misionniypa motivonkunamanta,objetonmantawanwillakuyta chaskisqaykirayku,kallpachakurqaninchayasuntomanta sut’itaexposicióntaqankunapaqdibujanaypaq, imaraykuchusreparaniyachaymunakuytanaturalniyoq kasqaykita,chaycualidadrunaqaswanhatunkaqninmi-sapakuti‘yachaykunaman,tarisqankunamanyapayta’ munaspa,historiataestudiaspapasotaqcheqaqtapunikikin sucesokunapiparticipaspapas

2Kaywanmi,aswannobleelementokunatakikinman hap’ispa,almaqach’uyakaypitakyasqa,hinallataq piedadpi,llapanmantaaswannoblemetaman, yuyaykuynintachuraspa,kaytamanapantaqpusaqninhina utilizan,chhaynapinhukdefinitivopropósitotatarin

3Religionmantayachaymaskhaymanqokusqaymi pusawarqanrimasqayrunamanembajadatallank’anaypaq, paytaqallaqtamasinkunapashukkunapasaswanallinpaqmi qhawarirqanku,allinkayninraykupas,hatun kayninraykupas,hinaspapasmakinpinkasharqanllaqtanpi, hawallaqtakunapijudiokunapaqaswanvalorniyoq documentokunata,Diospakamachikuynintat’ikranankupaq, kamachikuyninkuraykuqaramantapergaminokunapijudío letrakunawanqelqasqakashan

4Chaymantataqkayembajadataqakusikuywan llank’arqani,ñawpaqtaqareyparogakunaypaq oportunidadtatarirqani,reypataytanJudeamanta Egiptomanapasqapresochasqajudíorunakunaqsutinpi, ñawpaqkutikayllaqtatahap’ikapuspaEgiptohallp’ata hap’ispa

5Valellantaqmikaywillakuytapaswillanaypaq, convencisqakasqayrayku,qanpas,ch’uyakayta munasqaykiwan,ch’uyakamachikuymanhinakawsaq

AristeaspaCartan

runakunawankhuyapayakuyniykiwanima,aswanfacilta uyarinkichischaywillakuyta,chaytanchuranaypaq yuyaykusqayta,qankikiykipaschayllaraqislamanta hamuwasqanchisrayku,llakisqakashankichistaqtukuyima almatahatarichiytamunaquyariyta.

6Ñawpakutipipasapachimurqaykichismijudíoirqimanta willanaypaqhinakaqtayuyaykusqayqelqata,chay qelqatanEgiptosuyupiaswanyachaysapauma sacerdotekunamantachaskirqani

7Imaynanqankunaanchatamunashankichis chaykunamantayachaytahap’iyta,chaykunanallinkanman yuyayman,chayhinatanñoqapaqhinaqhawarinillapa atiyniypiwillakuykunataqankunamanqonaypaq.

8Llapallankikindisposiciónniyoqkaqkunamanpaskaqlla debertansientenayichaqaastawanqaqanwanmisienteni anchanobleaspiracionniyoqkasqaykirayku,manataqmi caracterniykipiwawqeyllachukanki,yawarpimanapisichu, aswanpasñoqawanpashukllankankiallinkaytamaskhaypi

9Imaraykuchusmananqorimantahorqosqakusikuypas nitaqmayqenkaqninpasmanaanchahatunyuyayniyoq runakunaqchaninchasqanpas,culturatamaskhayhinachu, hinallataqchaytaseguranapaqestudiasqanchishinaqa.

10Ichaqanishutaunaytareqsichikuyniykichiswanmana sayk’uchinaypaqmi,chayratollawillasqaykimanhina rimasaq.

11ReypabibliotecanpaumalliqninDemetriodeFaleroqa askhaqolqetanchaskirqan,atisqanmanhinahuñunanpaq, kaypachapillapalibrokunata.

12Rantispa,qelqaspaima,atisqanmanhina,reypa munaynintahunt’arqan

13Hukkutinmichaypikashaqtiypaytatapurqanku: ¿Haykawaranqalibrokunanbibliotecapikashan?hinaspan kutichirqan:‘Rey,iskaypachakwaranqamasninmi,pisi tiempollamantankallpachakusaqpuchuqkunatapas huñunaypaq,llapanpiphisqapachakwaranqaman chayanankupaq’,nispa!

14‘¿Imataqhark’asunkimanchaytaruwanaykipaq?’,nispa. nispaskutichisqareyqa‘¡Tukuyimapasnecesitasqaykiqa qanpamakiykimanmichurasqaña!

15Demetriotaqkutichirqan:‘T’ikrakunanmi’,nispa,‘judío runakunaqllaqtanpiqahuksapaqalfabetotanutilizanku (imaynanEgiptorunakunapashuknirayletrayoqkanku hinata)hukdialectotapasrimanku’,nispa.

16Paykunaqasiríacosimitanrimananku,ichaqamanan chhaynachu;rimasqankuqahukniraymi’,nispa

17Reyqatukuyimachuspasasqantaentiendespan kamachirqanjudíoumasacerdotemanhukcartata qelqanankupaq,chhaynapiyuyaykusqanhunt’akunanpaq.

18Yuyaspaymichayamunñachaymañakuytañit’inaypaq, chaytansapakutillachurarqaniSosibiodeTarentum, Andreas,guardiacuerpoqumalliqninmanpas,reypataytan Judeamantaapasqajudiokunatakacharichinankupaq-imaraykuchusallinsuertewanvalorwankuskanchasqawan llapandistritoCoele-Syria,Feniciallaqtakunaman atacasqanmantaallintaaparqanasunto,suyuta manchachispakamachisqakananpaq,wakinawqankunata aparqan,wakintataqpresochasqamanpisiyachirqan.

19JudíorunakunaqsuyunmantaEgiptoman apasqankunaqamananpisichupachakwaranqamanta

20Paykunamantankinsachunkawaranqarunakunata armaspallaqtadistritokunapiguarnicionkunapitiyachirqan

21(Chaytiempomanaraqchayamushaqtinpas,askhajudío runakunanEgiptomanhamurqankuPersiarunakunawan kuska,ñawpaqtiempopitaqwakinjudiokunataEgiptoman kacharqankuPsameticotaEtiopíanacionpareynincontra maqanakunanpaq.

22Ñanisqaykichishina,Tolomeoqakaykunamantaaswan allinkaqkunataakllarqan,aswanallinkawsaypikaqkunata, valorninkumantat’aqasqaqharikunata,hinaspanarmarqan, ichaqahukkunaqhatunmasanta,anchamachuñaotaq anchawaynakaqkunata,warmikunatapas,pisiyachirqan esclavokayman,mananmunasqanmanhinakaytaruwayta munasqanraykuchu,aswanpassoldadonkunanobligasqa karqan,paykunanpaykunatanirqankupremiotahina guerrapiruwasqankuserviciokunata

23Nisqanchishina,kacharichisqakanankupaq oportunidadtatariruspaymi,reymanrimapayarqanikay rimaykunawan‘Amamanayuyayniyoqkasunchu, ruwasqanchisrimasqanchismanllullakuytaqonanchispaq 24Manaqelqayllatachu,t’ikraytamunasqanchis kamachikuysimiqallapajudíorunakunaqkasqanraykun, ¿imachaninchaytataqtarisunmanembajadanchispaq,chay hinaaskharunakunareinoykipiesclavohinakashaqtinku?

25Khuyapayasqaykiwan,qhapaqkaywan,chhaynamillay esclavokaqkunatakachariy,imaynanñoqapasnanaywan tarikurqani,kamachikuyninkutaqoqDiosqagobiernoykita waqaychaqDiosmi

26PaykunaqakikinDiosllatanyupaychanku-TeqsimuyuntinpaWiraqochan,Kamaqninpas,llapa runakunahina,noqanchishina,rey,hukniray sutikunawanñawaqyanchischaypas,Zeus1otaqDis

27Kaysutiqaanchaallintanpaymanqorqankuñawpaq ñawpataytanchiskunaq,paywantukuyimaymanakuna kawsaywanqosqa,kamasqakasqantarikuchinapaq, TiqsimuyupiSillakuq,Señorninpaspunikasqanmanta.

28Llaparunakunamanhatunkhuyapayakuqkaymanta ejemplotachuray,esclavokaqkunatakacharispa’,nispa .

30Chayraykunaskhaimaymanamañakuykunawan sonqotakamachikuqtawaqyarqani,reymañakusqayta hunt’ananpaqobligasqakananpaq.

31Ñoqaqaanchasuyakuyniyoqmikarqanirunakunaq qespichisqakanankumanta,Diosmañakusqay hunt’akunantaqowasqanmantapacha.

32Runakunach’uyayuyaywanchaninkanankupaq,allin ruwaykunataruwanankupaqimaimatapas yuyaykuqtinkuqa,Tukuy-atiyniyoqDiosmi kallpachakusqankuta,yuyaykusqankutapasallin ch’aqwaymanapamun)--reyqaumantanhoqarispakusisqa uyawanqhawariwaspatapuwarqan:‘¿Haykawaranqatataq yupanki?’,nispa

33ChayqayllapisayashaqAndreastaqkutichirqan:Pachak waranqamantaaswanpisillata,nispa.

34‘¡Cheqaqtapuninhukhuch’uybendicionqa,¡Ariisteaspa mañakuwasqanchisqa!’,nispa

35HinanSosibiopaschaypikashaqwakinrunakunapas nirqanku:‘Arí,ichaqaallinmikanqahatunsonqo kasqaykimantayupaychaykayrunakunaqderechonta haywasqaykiqa,aswanhatunDiosmanqokuyhina’,nispa 36Tukuy-atiyniyoqDiosmianchatahatuncharqanki,llapa ñawpaqtaytaykichiskunamantapashatunchasqakankichis, chaymiallinpuniatiyniykimanhinaaswanhatungracias ofrendatapaymanqonaykiqa’,nispa

38Paymirikuchirqanaswanhatunkusikuytachay negociopi,Diosmimunayninchistallapantahunt’achirqan, obligarqantaqmimanataytanpaejercitonwanEgiptoman hamuqkunallatachukacharichinanpaq,aswanpaspitapas manaraqchaytiempohamuqkunataotaqqhepaman reinomanapasqakaqkunatakacharichinanpaq

39Paymanmiwillarqankukacharichinapaqqolqetawa pachaktalentomasraqkananta

40Ñoqaqayuyaykuniallinmikanmanchaykamachikuypa copiantachuray,chhaynapinaswansut’ita,aswansut’ita rikuchikunqareypahatunsonqokayninqa,paytanDiosqa atiytaqorqanchhaynaaskharunakunataqespichinanpaq.

41Reypakamachikuyninqakayhinankarqan:‘Llapallan taytanchispaejercitonpillank’aqkunaSiriacontraFenicia contramaqanakuypi,judiokunaqsuyuntaatacasqankupi, judíopresokunawanhap’ichikuspataqAlejandríallaqtaman, Egiptohallp’amanpaskutichimurqankuotaqhukkunaman venderqanku--hinallataqmimayqenpresokunatapas manaraqchaytiempohallp’anchispikasharqankuotaq kasharqankuchayqhepamanmikaymanapamusqa-llapallanchhaynapresoyoqrunakunaqahukkutillapi kacharichinanku,sapaumanpiniskaychunka drakmakunatachaskinkukacharichiyqolqetahina

42Soldadokunaqachayqolqetanchaskinqakureypaqolqe waqaychananmanta

43Yuyaykuykutaytanchispamanamunasqanmanhina, manataqmiallinchukarqanpresochasqakanankupaq, hinallataqhallp’ankutathuñichisqanku,judiokunata Egiptomanapasqankupas,soldadokunaqmanaallin ruwasqankuta.

44Maqanakuypampapisoldadokunamanqechusqankuqa llapasaqueokunankarqan,chaykunatanmañakunanku karqan.

45Runakunataesclavomanpisiyachiyqa,yapamantapas, manachaninruwaymikarqan

46Chayraykunreqsikunchisllapaqharikunamanjusticiata qonanchispaq,astawanqamanachaninpikaqkunaman, servidumbrepi,kallpachakunchistaqmijusticiaq,piedadpa mañakusqanmanhina,llapaqharikunataallinta qhawarinanchispaq,chaymidecretasqanchis,ima condicionpipasjudíorunakunamanta,paykunankanku: chaykunatahap’iqkunaqakamachisqaqolqetan chaskinqaku,hinaspankacharichinqaku,manataqmipipas imaruwanantahunt’ananpaqtardaytarikuchinqachu

47Kaykamachikuylloqsimusqanmantakinsa p’unchayllapin,munayninchistahunt’anankupaqchurasqa oficialkunapaqkamachikunaqlistantaruwananku,hinaspan chayllapresochasqarunakunaqrunantarikuchinanku 48Ñoqaykuqayuyaykuykunoqaykupaqpas,ima ruwayniykupaqpasallinpunikananta,chayasunto tukukunanpaq.

49Pipasmunaqqaatinmiwillaytaqoytamayqenrunapas chaykamachikuytamanakasukuqmanta,ichaqachayruna huchayoqkasqanpruebasqakaqtinqakamachinmanmi tukupunqa;kaqninkunatanichaqareypaqolqe waqaychananmanentreganqaku’,nispa.

50Chaydecretotareymanaprobananpaqleenankupaq apaqtinkuqa,llapanwakinkamachikuykunankarqan, ichaqamanankayrimaychukarqan‘mayqenpresokunapas manaraqchaypachahallp’apikashaqtinkuotaqchay qhepamankaymanapamusqakaqtinkupas’,hatunsonqo

kayninpi,sonqonpahatunkayninpipasreyqakaycláusula nisqatanchurarqan,kamachirqantaqmikutichipunapaq qolqeqoytahunt’asqatachuranankupaqfuerzakunaq pagaqninkunawan,reypabanquerokunawanima, chhaynapinchayasuntoqadecidisqakarqan,decretotaq qanchisp’unchayllapiratificasqakarqan

51Kacharichinapaqyanapakuyqasoqtapachaksoqta chunkatalentomasninmikarqan;imaraykuchusñuñupi askhawawakunanmamankuwankuskakacharichisqa karqanku

52Kaykunamantaiskaychunkatalentoqolqeta paganamantatapukuqtinkun,reyqakamachirqanchayta ruwanankupaq,chhaynapinaswantukuyimapi decidisqantahunt’arqan

2kaqRAKI

Imaynatasaswanallintaregistrokunawaqaychasqa karqanasuntosdelEstadonisqamantarikuchispa. GobiernoPukaQillqaSoqtarunakunaqcomiténisqatan churankuJerusalénllaqtapiUmaSacerdotemanrispa cambianankupaq.Aristeasmanmichurankuchay delegacionmantaencargado

1ChaytaruwaruspanmiDemetriotakamachirqajudío runakunapalibronkunapaqellqasqantayuyarinapaq.

2ÑawpaqtaqaEstadoqllaparuwayninkunatanruwaqku decretokunawan,aswannanaywanima,chayEgipto reykunaqamananimatapasruwaqkuchu,mananimatapas ruwaqkuchu

3Chhaynapinchuraraniyuyarinapaqqelqakunamanta, cartakunamantawancopiakunata,hayk’aregalokuna apachisqakasqanmanta,sapankaqimayna kasqanmantawan,sapankankuhatunkayninpi,técnica nisqapipasallinkasqankurayku.

4KayqatiqpiqayuyarinapaqmihukcopiaHatunreyman DemetriomantaYuyariy‘Rey,kamachikuykunata qowasqaykimantapachan,bibliotecaykitahunt’anapaq necesitakuqlibrokunatahukllapihuñunankupaq,manaallin kaqkunatataqallichanankupaq,chaymitukuysonqoywan qokurqanimunasqaykihunt’akunanpaq,kunantaqkay propuestatañawpaqeykipichuranaypaq

5JudíorunakunaqKamachikuySiminmantalibrokunaqa (wakinpisilibrokunawan)manankanchubibliotecapi.

6Chaykunaqahebreoletrakunapi,simipiimaqelqasqa kashan,manacuidakuspataqmit’ikrakun,manataqmi ñawpaqqelqatachurepresentan,yachaqkunaq willawasqankumanhina;imaraykuchusmananhayk'aqpas reypacuidasqanqakarqanchupaykunataamachananpaq.

7Kaykunaqabibliotecaykichispaqcheqaqmikanan, chaykunapikaqkamachikuyqa,Diosmantahamusqanrayku, yachaywanhunt’akasqanrayku,manataqmiima qhelliyoqpaschu.

8Chayraykunliteraturaqharikuna,harawiqkunapas,askha historiaqelqaqkunapaskarunchakurqankukay librokunamanta,chaymanhinakawsaq,kawsaq runakunamantawanrimanankupaq,kawsaymanta yuyaykusqankuqaanchasagrado,religiosokasqanrayku, HecateoAbderamantanisqanhina

9Rey,munaspaykiqa,JerusalénllaqtapiUma Sacerdotemanmihukcartataqelqasqakanqa,chaypin mañakunqasapaayllumantasoqtakurakrunakunata kachamunanpaq,paykunanaswanallinkawsayta

AristeaspaCartan

kawsarqanku,kamachikuyninkupiaswanallinyachaq qharikunata,chhaynapiyachananchispaqmaykunapichus yaqallapankuhukyuyayllakasqankuta,chhaynapicheqaq t’ikraytachaskispaqa,chaymanhinaqhawarinapaqhina churasunmankikinllamkayhinaspaimapaqruwasqaykipas.

10¡Sapakutiallinkawsayniykikachun!’,nispa

11Chayyuyarinawasitaqoqtinkunreyqakamachirqan Eleazarmancartataqelqanankupaq,chaypinwillakurqan presochasqajudíorunakunakacharichisqa kasqankumantapas

12Pishqachunkatalentoqorita,qanchischunkatalento qolqeta,askhavalorniyoqrumikunatawanqorqan mankakunata,p’uyñukunata,hukmesata,ch’uyanchanapaq vasokunatawanruwananpaq

13Qolqewaqaychaqrunakunatapaskamachirqanmi,chay ruwaqkunaimamaterialtachuschaypaqnecesitasqankuta akllanankupaq,pachaktalentoqolqetaapachinankupaq, yupaychanawasipaqsacrificiokunataqonankupaq,huk necesitasqankupaqpas.

14Chaycartakunaqcopiankunatañawpaqeykichisman churasqayqhepamanmiallintawillasqaykichikReypa cartanmikayhinatapuririrqan:

15‘ReyTolomeoqaumasacerdoteEleazarmanmi napaykuspanapaykamurqan

16Askhajudíorunakunansuyunchispitiyarqanku, paykunanJerusalénllaqtamantaPersiarunakunaq atiyninkupachapiaparqanku,askhataqmitaytaywankuska Egiptomanpresohinahamurqanku--askhajudío runakunatanejercitomanchurarqan,sapakutimantaaswan askhaqolqetataqpagarqan,umalliqninkunaqhunt’aqsonqo kaynintarikuchispataqhatunwasikunatahatarichirqan, paykunaqkamachiyninpitaqchurarqannativoEgipto runakunakanankupaqpaykunawanmanchachisqa

17Noqataq,kamachikuytiyanamanseqashaqtiy,sumaq sonqowanqhawarirqanillapakamachisqaykunaman, aswantataqllaqtamasiykikunaman--pachakwaranqamanta aswanpresokunatakacharichirqani,dueñonkuman paykunaqqhatupichaninqolqetapagaspa,hinallataq sichushayk’aqllapasllaqtaykimanmanaallinruwasqa karqanaskharunakunaqmunakuyninwanchayqa, paykunatankutichipurqani

18RuwasqaytatanqawaqniyqakarqanDiossonqowan ruwaymunaymi,hatunDiosmangraciasofrendataqoyta munaymi,llapanteqsimuyuntinpithak-kaypi,hatun k’anchariypiwanqhapaqsuyuytawaqaychasqaymanta

19Llaqtaykichismantaaswanallinkawsaypikaqkunata, ejercitoymanchurarqani,runamank’askakunankupaqhina kaqkunata,tribunalpaconfiananpaqhinakaqkunatawan, oficialcargokunapichurarqani

20Kunanqa,kayrunakunaman,judíorunakunamanpas tukuyteqsimuyuntinpi,hamuqmiraykunamanpas agradecekusqaytarikuchinaypaqmi,decidirani kamachikuyniykichisqa,qankunaukhupiutilizasqahebreo simimantagriegosimimant’ikrakunanpaq,kaylibrokuna bibliotecaypikaqwakinreypalibronkunaman yapakunanpaq

21Qankunamantaqasumaqsonqokaymikanqa,tukuy sonqowanruwasqaymantapremioymikanqa,sapa aylluykichismantasoqtakurakrunakunataakllankichis chayqa,allinkawsayniyoq,kamachikuyniykipiallin yachayniyoq,chaytat’ikraytaatiqrunakuna,ch’aqwaypi t’aqwiypitarinanchispaqimasentenciapichusaswanaskha

runakunaacuerdopikashankuchayta,investigacionqa aswanimportanten.

22Kayllank’aytahunt’aspaanchareqsisqakayta suyakushani.

23Andreas,guardiacuerpoypaumalliqninta,Aristeastapas kacharqani,paykunatananchaallinpaqqhawarini,chay asuntotañawpaqeykichispichuranankupaq,pachaktalento qolqetataqhaywarisuykichispaq,yupaychanawasipaq ofrendaypañawpaqrurunkunata,sacrificiokunamanta,huk religionmantaritokunamantawan

24Kayasuntokunapimunasqaykikunamanta qelqamuwankichayqa,hatunfavortanqowanki,mosoq amistadtataqqowanki,llapamunasqaykikunaqausqhayllan hunt’akunqaKacharpariiy!

25KaycartataEleazarqaallintankutichirqankayhinata: ‘UmasacerdoteEleazarmicheqaqamigonreyTolomeota napaykamushan’,nispa

26Aswanhatunmunayniyqaallinniykipaq,reinaArsinoeq, ñañaykiq,wawaykikunaqallinkausayninmi.

27ÑoqapasqhaliñankashaniCartaykitanchaskirqani, anchatankusikuniyuyaykusqaykimanta,allin yuyaychasqaykimantawan.

28Llapallanrunakunatawaqyaspaleerqani, Diosninchismanqokusqaykichistayachanankupaq

29Paykunamanpasrikuchirqaninapachimusqayki vasokunata,iskaychunkaqorimantakinsachunka qolqemanta,phisqamankakunata,sapaqchanapaq mesatawan,pachaktalentoqolqetawansacrificio haywanapaq,yupaychanawasiqnecesitasqankaqkunata ima

30KayqokuykunataqaapamuwarqanAndreas,huknin aswanyupaychasqakamachiykichis,hinallataqAristés, allinrunakunapascheqaqrunakunapas,yachayninkuwan t’aqasqa,hinallataqtukuyimapipasallinqhawarisqa kanankupaq,hatunkamachikuyniykikunaq,chanin munayniykikunaqrepresentantenkunakanankupaq 31Kayrunakunanwillawarqanku,cartaykimanhinataq kutichimuwarqankuTukuyimatamconsentisaq,chaymi qampaqventajosokanqamañakuynikianchamana costumbraptinpas.

32Llaqtamasinchiskunamanmiaskhaallinkunata qorqankichis,manataqmihayk’aqpasqonqanapaqhinachu 33Chaymiratollasacrificiokunataofrecerqaniqanpaq, panaykipaq,wawaykikunapaq,amigoykikunapaqpas,llapa runakunataqmañakurqankuyuyaykusqaykikunaallin kananpaq,tukuyatiyniyoqDiospasqhapaqsuyuykita thakpiwaqaychananpaq,ch’uyakamachikuyt’ikrakuypas allinniykipaqkananpaq,allintahunt’akunanpaqpas.

34Llaparunakunaqqayllanpinsapaayllumantasoqta umallikunataakllarqani,allinqharikunata,cheqaq iñiqkunatapas,paykunatanapachimurqaykichis kamachikuyniykumantahukcopiata.

35Chaninrey,sumaqsonqokaymikanqa,kamachikuy simitat’ikrakusqanqhepallaman,chayrunakunamana imamantamanchakuspakutichipuwananchispaq yachachiqtiykiqaKacharpariiy!

36Chaykurakrunakunaqsutinmi:Ñawpaqkaqayllumanta Jose,Ezequias,Zacarías,Juan,Ezequias,Eliseo

37IskaykaqayllumantataqJudas,Simón,Samuel,Adeo, Matatias,Esclemiasimakarqanku.

38KimsakaqayllumantataqNehemia,José,Teodosio, Baseas,Ornias,Dakis

39TawakaqayllumantataqJonatan,Abraeo,Eliseo, Ananías,Cabrias....

40Pichqakaqayllumantakaykuna:Isaac,Jacob,Jesus, Sabateo,Simón,Leví.

41SoqtakaqayllumantataqJudas,Jose,Simón,Zacarias, Samuel,Selemas

42Qanchiskaqayllumantataq:Sabateo,Sedequías,Jacob, Isaac,Jesias,Nateo.

43PusaqkaqayllumantataqTeodosio,Jasón,Jesus, Teodoto,Juan,Jonatanimakarqanku

44IsqonkaqayllumantataqTeófilo,Abraham,Arsamos, Jasón,Endemias,Danielima 45ChunkakaqayllumantataqJeremias,Eleazar,Zacarias, Baneas,Eliseo,Dateo

46ChunkahukniyoqkaqayllumantankarqankuSamuel, José,Judas,Jonates,Chabú,Dositeo.

47ChunkaiskayniyoqkaqayllumantankarqankuIsaelo, Juan,Teodosio,Arsamos,Abietes,Ezequiel

48Llapallankumqanchischunkaiskayniyuqkarqaku. ChhaynatankutichirqankuEleazaramigonkunapiwan reypacartanta

3RAKI

Chaypinwillakunaswansumaq,sumaqmesahayk’aqpas ruwasqamantaHinallataqhukqhapaqregalokuna, Interesantekayk’anchaypichayllaraqt’oqokunaq k’anchayninpiEgiptopi.

1Kunanqapromesaytakutichipusaq,arte ruwaykunamantataqsut’inchasaq

2Chaykunataqaanchayachaywanmillank’arqanku,reyqa manangastotaqorqanchu,sapankankunllank’aqkunata qhawaq

3Chayraykunmanamayqenpartetapasayqeyta atirqankuchunitaqmanaallintachutukurqanku

4Ñawpaqtaqachaytablamantawillasqaykichik

5Reyqallakisqakasharqankayllank’ayqahatun sayayniyoqkananta,chaymichayllaqtapijudíorunakunata tapuchirqanJerusaléntemplopiñamesahatunkasqanmanta

6Tupuykunatawillaqtinkutaq,tapurqanaswanhatun wasitachuruwanmanichamanachuchayta

7Hinaqtinmiwakinsacerdotekunapasjudíorunakunapas niranku:“Mananimapashark’anmanchu”,nispa.

8HinaqtinmiJesusqaniran,pishqakutimastaraq ruwananpaqsinchitallakikushasqanmanta,ichaqa iskayaranmiDiosyupaychanawasipiserviciokunamana imapaqvaleqkananpaq

9Payqamunarqanmiqokuynintamanayupaychana wasillapichuchurasqakananta,aswanhatunkusikuytan qonmankarqan,allinsacrificiokunatahaywanankupaq deberniyoqrunakuna,payparuwasqanmesapiallinta ruwaytaatiqtinku.

10Payqamananyuyaykurqanchuqorimanakasqanrayku ñawpaqmesaqahuch’uysayayniyoqkasqanmanta,ichaqa yaqapaschákarqan,nirqan,imaraykupasruwasqa kasqanmanta--kaydimensionmanta

11Chaykamachikuyqosqakanmankarqanchayqa,manan pisiyanmanchukarqan

12Chhaynaqa,mananhuchallikunanchischu,nitaqallin tupuymantaaswantachupurinanchis.

14Paymikamachillarqantaq:JudíorunakunaqQelqanpi manakamachikuykunakaqtinqa,tukuyimatapas atisqankumanhinasumaqtaruwanankupaq

15Chhaynakamachikuykunatachuraqtinkuqa,cartakama hunt’akunankarqan.

16Chaymesataqach'uyaqorimantanruwarqankuiskay metro1suniyuq,hukmetroanchoyoq,hukmetrokuskan sayayniyoq.

17Willakusqayqamananhukcimientopatamanchurasqa llañuqorichukarqan,aswanpasllapanwasiqahatun qorimantansoldasqakarqan

18Chaymuyuriqnintataqhukmakihinaanchota ruwarqanku.

19Chaypinkashasqaolamantaruwasqacorona,kinsa ladonpiadmirakuypaqruwasqawaskhahinagrabasqa

20Kimsakuchuyuqmikarqan,sapankaladonpitaqmi imaynaruwasqapaskaqllakarqan,chaymimay ladomanpasmuyuchisqakaqtinkupaskaqllarikch’ayniyoq karqanku.

21Bordepauranpikaqiskayladonkunamantaqa,mesaman uraykamuqladonqaanchasumaqmikarqan,ichaqahawa ladonmiqhawaqpaqhawariynintaaysarirqan.

22Iskayninladonpahawankantunqahoqarisqa kasqanraykun,nisqanchishina,llantankinsaladoyoq kasqanrayku,maymanpasasuykuqtin.

23Chayq’aytukunaqchawpinpinanchachaniyoq rumikunakashasqa,manaqatipanapaqaparatowantaqmi hukkunahukkunawant’inkisqakasqa.

24Llapallankutataqqorimantaagujakunawanallinta takyachirqanku,chayagujakunaqarumikunapi t’oqyachisqankarqan.

25Ladokunapiqaallintahap’inankupaqmiwatasqa karqanku

26Wichaymank’iskiykusqa,ñawiwantupaqmesa muyuriqbordepaladonpin,anchachaniyoqrumikunapi uhukunaqrikch’ayninruwasqakasqa,chaytanallinta grabasqakuestriadawanruwasqarelieve-trabajawan,llapan mesamuyuriqpiallintat’inkisqa

27Rumikunaquranpitaqmiuhukunatarepresentanankupaq churasqakarqanku,chaypindibujaqkunahukcoronata ruwarqanku,chaypinkasharqanimaymanarurukuna,chay coronapinkasharqanuvast’aqakuna,sararuntukuna, dátilkuna,manzanakuna,granadakuna,chayman rikch’akuqkunapas

28Kayrurukunaqaanchachaniyoqrumikunamantan ruwasqakarqan,chayrurukunahinacolorniyoqmikarqan, chaymiqorik’aspiwanmesaqllapaladonkunatak’askaqku 29Rurucoronatachurakusqankuqhepamantaq,uranpiqa hukrikch’anuhukunatachurarqankuanchachaniyoq rumikunapi,hukflautawan,relievewanima,mesaq iskayninladontautilizanankupaq,dueñokunaq munasqanmanhina,chayraykutaqmiola-trabajopas, fronterapasmesaqchakikamamast’arisqakarqan

30Mesapalliwanchonpauranpitaqtawadedorakhuhatun platotawatarqanku,chaymanchakikunatachuranankupaq, hinaspataqlinch-pinsnisqawanallintak’askararqanku, chaykunaqalinch-pinsnisqawanmichurasqakarqan, chaykunanchurakurqanbordepauranpisocketkunaman, chhaynapinmesaqmayqenladontachusrunakuna munarqankuchaytautilizanankupaq.

31Chhaynapinsut’irikukurqanchayllank’ayqaiskayninpi utilizanapaqkasqan

AristeaspaCartan

32Kikinmesapingrabarqankuhuk‘maeander’nisqa rumita,chawpinpitaqanchachaniyoqrumikunaresaltasqa, rubíkuna,esmeraldakuna,hukónixpas,askharikch’aq rumikunaima,chaykunaqaaswansumaqmi.

33Hinataq‘maeander’nisqapaladonpihukadmirakuypaq llikachurasqakasqa,chaymimesapachawpintaromboide hinarikchakurqa,chaypahawanpitaqmicristalwan ámbarwan,sutichasqahina,ruwasqakarqa,chaymi qawaqkunapimanatupachiyatinaimpresiontarikurichirqa

34Mesapachakinkunataqaliriokunatahinanumayoqta ruwarqanku,chaymimesaquranpik’umuykusqaliriohina rikch’akurqan,rikukuqpartenkunapassayaqraphikunatan rikch’akurqan.

35Allpapichakisaphinqarubínisqarubímantankasqa, tukuymuyuriqpitaqhukmakianchotatupusqa

36Zapatomanrikchakuqmikarqa,anchotaqmipusaq dedoyuq

37Chaypatapinchakipalliwmast’arisqansayasharqan

38Chaychakitaqarumimantawiñaqhiedrahina rikch’achirqanku,akanthuswant’inkisqa,uvassach’awan muyurisqa,chaytaquvast’aqat’aqakunawanmuyurisqa, rumikunapiruwasqa,chakipatakama.

39Tawantinchakikunaqakikinestilollapinruwasqakarqan, tukuyimapasanchayachaywanruwasqa,churasqaima karqan,chayhinaadmirakuypaqyachaywan yachaywantaqmigastakurqannaturalezamancheqaq kananpaq,chaymiwayrawayrasamaywankuyuchiqtinqa, raphikunamankuyuyqosqakarqan,tukuyimapasruwasqa karqancheqaqcheqaqkaqwantupananpaq,chaytan representan

40Mesaqhawantataqkinsat’aqamanruwarqankukinsa t’aqamankinsat’aqamanrikch’akuq,chayllank’aypa anchonpitaqch’upukunawantupasqa,palomawan kuskachasqaimakarqanku,chaymimanarikukuqchunitaq tariytaatirqankuchujunt’akunatupasqantapas

41Mesaparakhukayninqamananpisichukarqankuskan metromanta,chaymillapanllank’ayqaaskhatalento qolqetagastarqan

42Reyqamanahatunkayninmanyapaytamunasqanraykun chaydetallekunapigastakurqan,chayqolqetan necesitakunmankarqansichuschaymesaaswanhatun dimensionniyoqkanmankarqanchayqa

43Tukuyimapasyuyaykusqanmanhinantukusqakarqan, anchaadmirakuypaq,admirakuypaqhina,mana qatipanapaqartewan,manatupachiyatinasumaqkaywan ima.

44Chaqrunamankakunamantaqaiskaymiqoriwan ruwasqakarqan,saphinmantachawpikamataqbalanzaq rikch’ayninpirelievellank’aywangrabasqakarqan, balanzakunaqchawpinpitaqanchaallinrumikunata churarqankuanchayachaywan

45Chaymantataqhukmetrosayayniyoqhuk‘maeander’ karqan,hawantaqachkallimp’iyuqanchachaniyuq rumikunamantaruwasqa,hatunartekallpachakuy,sumaq kaytarikuchispa

46Kaypatapinhukmosaicokarqan,rombohinallank’asqa, llikahinarikch’ayniyoq,k’uchukamataqchayaq.

47Chawpipiqa,imaymanachaniyoqrumikunamanta ruwasqahuch’uyescudokuna,hukmantahukmanta churasqa,imaymanarikch’ayniyoq,tawadedomantapisi anchoyoq,rikch’ayninkutaaswansumaqyachirqan

48Chayk’aspiqpatanpint’ikashasqalirio sach’akunamantaadorno,muyuriqninpitaquvast’ika t’ikakunak’uyusqakasqa

49Chhaynatanqorimantamankakunataruwaranku, sapankataqmiiskaymasraqfircontahap’iqku.

50Qolqemantamankakunaqallañullañankasqa, admirakuypaqruwasqataqmikasqalentespaqhina,chaymi paykunamanasuykusqankuqaaswansut’itaraqrikukun espejokunamantapas

51Ichaqamanansut’inchaytaatikunmanchucheqaq impresiontakayobrasdeartenisqakunatukukuqtin yuyaypipaqarichisqankuta

52Imaraykuchus,kayvasokunatukusqaña,ladolado churasqañakaqtinku,ñawpaqtaqaqolqemantamanka, chaymantataqqorimanta,hukqolqemanta,chaymantataq hukqorimanta,rikuchisqankurikch’ayqallapanpimana willakuyatina,chaykunataqhawaqhamuqkunapasmanan llik’ikuytaatirqankuchuchayk’anchariqrikuymanta, munayqhawariymantawan.

53Chayespectáculoruwasqanimpresionkunaqa imaymanarikch’ayniyoqmikarqan

54Runakunaqorimantaruwasqamankakunata qhawarispanku,yuyayninkupisapankaruwasqamanta allintat’aqwiriqtinku,almankuqaadmirasqakasharqan

55Yapamantahukrunaqolqemantavasokunaman qhawariynintachuraytamunaqtin,ñawpaqenpisayashaqtin, tukuyimapask’anchaywanllimp’iykusqahinakarqan maypichussayashasqancheqasmuyuriqpi,chaymi qhawaqkunataaswankusichirqan

56Chaynapimchiqaptapunimanaatikunmanchu llamkaykunapasumaqkayninartísticanisqamanta willakuy

57Chayqorimantavialkunatanchawpinpigrabarqanku uvassach’amantacoronakunawan.

58Bordekunapamuyuriqninpitaqhiedramanta,mirtomanta, aceitunamantaimacoronataawarqanku,chaymantaqancha chaniyoqrumikunatachurarqanku.

59Yanapakuyllank’aypawakinpartenkunataqaimaymana rikch’ayniyoqmiruwarqanku,reypahatunkayninmanhina tukuyimatatukunankupaqallinpaqqhawarisqankurayku.

61Reyqamananpisillatachupaykunapiyuyaykurqan,allin yuyaykusqanmantahatunchasqakaytamunasqanrayku.

62Sapakutinmimanaqhawariqchuoficialllank’ayninta, hinaspantiempontapasaqartistakunawanllakikuyninpi, maymanchusregalokunaapachinankuchaymanhinatukuy imatahunt’anankupaq

63Chaymitukuyimapashatunescalapiaparikurqan, regalokunataapachiqreypa,chaysuyupikamachikuquma sacerdotepaqpas

64Manamimapasanchachaninniyuqrumikunapas karqachu,pichqawaranqamantapisirumikuna llamkachisqankurayku,llapankutaqmihatunsayayniyuq karqaku

65Aswanexcepcionalhabilidadartísticanisqatan llank’achirqanku,chaymirumikunaq,ruwaypachaninpas phisqakutiaswanaskhakarqanqorimanta.

4kaqRAKI

Sacrificiomantasut’idetallekunaSacerdotekunaqmana pantaspacheqaqtarimasqankuqareparaymiHuksallqa

AristeaspaCartan

35Rikch’asqankuqamanchayta,yuyaykunatach’aqwayta imapaqarichirqan,chaymihukpachamantarunaq qayllanmanhamusqahinasientekurqan

36Convencisqakani,pipaswillasqaypiespectáculo nisqapiparticipaqqaadmirakuywanmanawillayatina musphaywanhunt’aykunqa,yuyayninpipasanchatan afectasqakanqa,servicioqsapadetallenmank’askasqa ch’uyakaypiyuyaykusqanwan.

37Ichaqahunt’asqawillakuykunatatarinaykupaqmi, qayllaykupikaqllaqtachapapuntanmanseqaspayku muyuriqniykutaqawarqaniku

38Anchaaltocheqaspinkashan,askhatorrekunawantaqmi hark’asqakashan,chaykunaqaaltokamaraqmiruwasqa kashan,hatunrumikunamanta,willawasqanchismanhina, yupaychanawasiqmuyuriqnintacuidanapaq,chhaynapin, sichushukataquekanman,otaqawqaqhatariyninotaq awqanpaatacayninkanmanchayqa,mananpipasobligayta atinmanchutemplomuyuriqperqakunaukhupi

39Ciudadelaqtorrenkunapinchurasqakarqanguerraq motorninkuna,imaymanaclasemaquinakunaima,chay posicióntaqaswanaltokarqanrimasqayperqakunaq muyunmantaqa.

40Chaytorrekunatapasyaqallapanconfianapaqhina runakunanwaqaychaqku,paykunanllaqtankumanhunt’aq kasqankutaallintarikuchirqanku.

41chayrunakunaqamananhayk’aqpaschay ciudadelamantalloqsiytaatirqankuchu,fiesta p’unchaykunallapin,chaymantataqdestacamentollapi, nitaqmimanareqsisqarunatapaschaymanhaykuyta atirqankuchu

42Hinaspapasanchatancuidakuqkuumalliqoficialmanta imakamachikuypashamuqtin,mayqenwatukuqtapaschay cheqastaqhawanankupaqhaykuchinankupaq,chaytan yacharqaykuexperienciayku.

43Paykunaqaanchatanmanamunarqankuchusacrificio haywasqankutaqhawanaykupaq,iskaymanaarmasqa runakunañakashaqtiykupas.

44Hinataqpaykunaqanirqankujuramentowanwatasqa kasqankuta,confianzapaykunamanqosqakaqtin,llapanku jurasqankurayku,watasqakasqankuraykutaqjuramentota ch’uyatahunt’anankupaq,phisqapachakñakarqanku chaypas,manansaqenqakuchuphisqamantaaswan qharikunahukkutillapihaykunankupaq.

45Chayciudadelaqatemploqespecialamachayninmi karqan,kamaqnintaqmisinchitahark’arqanallinta amachananpaq.

5CAPÍTULO

Llaqtamanta,chakramantaimawillakuy11versiculota tupachiykunantiempopiimapaspasasqanwan89-41 versiculokunapinyachakunñawparunakunaimaynatas hukyachaysaparunatahukwiraqochatapaschaninchanku chayta

1Llaqtapahatunkayninqachawpisayayniyuqmi

2Yaqatawachunkakilometromuyuriqmi,pipas yuyaykusqanmanhina.

3Torrenkunatanteatromanrikch’akuqtachuranku, chaykunaqchawpinpinpuriqñankunakunanqarikukun uraytorrekunaqchimpapurayninichaqahanaqtorrekunaq ñannintanaswantarinku

4Llaqtaorqopatapihatarichisqakasqanraykunhallp'aqa wicharin.

5Kantaqmigradaskunapas,chaykunanwicharinñan chimpaman,wakinrunakunaqasapakutillanmi wicharishanku,wakintaquraymanhinaspanñanpi atisqankumanhinakarunchakunkuch’uyakay kamachikuykunawanwatasqarunakunarayku,mana chayqaimamanaallinkaqtapasllamiykunkuman.

6Mananyanqapaqchuchayllaqtataqallariypi kamaqkunaqaallintapuniruwarqanku,paykunaqasut’itan entienderqankuimakunachusnecesitasqankumanta

7Chaynacionqahatunmi,sumaqmi

8Wakinpartenkunaqapampan,astawanqaSamaria nacionpadistritunkuna,Idumeorunakunaqhallp’anwan tupaq,wakinpartenkunaqaorqoyoqmi,astawanqaJudea hallp’awantupaqdistritukuna.

9Chayraykunrunakunaqachakrallank’ayman,hallp’a tarpuymanpasqokunanku,chhaynapiaskhatarpuykunata tarinankupaq.

10Chhaynapintukuyimaymanatarpuyruwakun,askha cosechataqmicosechakunllapanñawpaqpinisqanchis hallp’api.

12ChayllataqmiAlejandríallaqtapipaspasaran,chay llaqtaqallapanllaqtakunamantaaswanhatunmi.

14Chayhinallataqmijuezkunamanpasqelqapi kamachikuykunataqorqan:Pipaschaysuyupitiyaqpa contranpicitaciontahorqonakaqtinqa,phisqap’unchay ukhupinchayjuiciotaallichana

.

16Kaydigresiónnisqataqasaqerqanin,Eleazarmisut’ita sut’itarikuchirqanchayrimasqanchiskunata

17Hallp'atatarpuypianchakallpawanmigastakunku.

18Chayhallp'aqaaskhaaceitunassach'akunawanmi tarpusqakashan,trigopas,k'aspikunapas,uvas sach'akunapas,askhamielpas.

19Hukclasefrutasach’akunapas,dátilkunapasmanan yupakunchuchaykunawantupachispaqa

20Tukuyrikchaqwakakunaqaachkallañamkachkan, paykunapaqqaachkamichinakanmi

21Chayraykunallintareqsinkusuyudistritukunaaskha runakunatanecesitasqankuta,hinallataqllaqtawan ayllukunawanimarimanakuypasallintakamachisqa

22Araberunakunaqaaskhaq’apaykunata,sumaq rumikunata,qoritapaschaysuyumanapamunku.

23Chaysuyuqamananchakrallank’ayllapaqchuallinta tupan,aswanpasqhatuypaqpas,llaqtaqaartekunapin qhapaq,manankanchulamar-qochachimpaman apamusqankuqhatuykunapas

24Askalon,Jope,Gazallaqtakunapianchaallin,askha puertokunatanhap’in,hinallataqmTolomeollaqtapipas, chaytaqaReypakamasqanmi,chaymihuksutichasqa cheqaskunawantupachisqaqachawpiposiciónpikashan, mananmayqenmantapaskaruchu

25Chaysuyupiqatukuyimatamachkallañarurun,tukuy lawmanallinqarpasqakasqanrayku,wayra-paramantapas allintaharkasqakasqanrayku

26Jordánmayusutichasqa,manahayk'aqch'akiq,hallp'a ukhuntapurin.

27Qallariypiqamananpisichuchaysuyupiqa60millón hectáreanisqaallpakarqan--chayqhepamanñavecino

llaqtakunachaymanhaykurqankuchaypas--chaypin 600.000qharikunatiyarqankusapankanpachakhectárea nisqachakrakunapi

28Nilomayuhinamayuqacosechatiempopiwicharin, jallp’atajallp’ataqarpan.

29Tolemaisllaqtapitiyaqdistrituqayllapinhukmayuman lloqsimun,chaymayutaqlamar-qochamanlloqsimun

30Hukorqomayukuna,sutichasqahina,pampaman uraykamuspaGazallaqtata,Asdoddistritutawan muyuykun

32NiwarqankunArabiaorqokunaqqayllanpikaq orqokunamantañawpaqpicobretafierrotawan horqomusqankuta

33Chaytanichaqahark’arqankuPersiakamachikuy kashaqtin,chaytiempopikamachikuqkunahawa llaqtakunamanllullawillaytamast’arisqankurayku,chay minakunaqllank’ayninqamanaimapaqpasvaleq kasqanmanta,anchachaninniyoqkasqanmantawan,chay distritukunapimineriawanllaqtankumanathunisqa kananpaq,ichapasPersiakamachikuyraykupaykunamanta qechusqakananpaq,chayllullawillakuypayanapayninwan distritumanhaykunankupaqexcusatatarisqankurayku

34Kunanqa,munasqawawqeyFilócrates,kaytemamanta llapaimportantewillakuykunatapisirimayllapiqorqayki.

35T’ikrayllank’aymantaqatiqninpiwillasaq

36UmaSacerdoteqaallincaracterniyoq,aswanhatun culturayoqrunakunatanakllaq,imaynanallintaytamamankumantasuyakunmanhinata

37Paykunaqamananjudíorunakunaqqelqanallantachu allintaestudiarqanku,aswanpasgriegokunaq qelqasqantapasaswanallintanestudiarqanku

38Chayraykunpaykunaqaespecialmentecalificasqa karqankuembajadakunapillank’anankupaq,chaymisapa kutinecesariokaqtinqakaydebertaqaruwarqanku

39Hatunwasiyoqmikarqankuhatunhuñunakuykunapaq, kamachikuywantupaqsasachakuykunamanta rimanapaqpas

40Paykunaqachawpiñantanyanaparqanku--kaymiaswan allinñanqasapakutilla.

41Paykunaqaabusarqankunq’omer,manaallin rimasqankuta,ichaqallapanpiqahatunchakuqkunamanta aswanhatunmikarqanku,manataqmihayk’aqpas hukkunamantaaswanallinkasqankutahap’irqankuchu, rimanakuypipaslistokarqankuuyarinankupaq,sapa tapukuymanallinkutichiytaqonankupaqpas.

42Llapallankutaqkaykamachikuytaallintahunt’arqanku hinaspataqtukuyimamantaaswanllakisqakarqanku hunt’ayninpiaswanallinkanankupaqhinallataqllapanku umalliqninkupaqhinallataqallinkayninpaqhinakarqanku

43HukrunaqareparanmanmiimaynatasEleazarta munakurqankupaymantat’aqasqakaytamana munasqankurayku,hinallataqimaynamunakusqankutapas

44Allinkutimusqankumantareymanqelqasqancartamanta aswantaqa,Andreastapastukuysonqowanmivalekurqan chayhinallallank’ananpaq,ñoqatapaskallpachawarqanmi atisqaymanhinayanapanaypaq.

45Hinaspapasprometekurqaykuñachayasuntotaallinta qhawarinaykupaqchaypas,payqanirqanmisinchi llakisqaraqkashasqanmanta,yachasqanraykunreyqaallin kayninmantaaswanhatunprivilegiontaqhawarisqanmanta, sapakutiuyarispahukrunamanta,payqaaswanhatunmi

karqanrunamasinkunamantaaswanallinculturapi, yachaypipas,wasinmanwaqyananpaq.

46Uyarirqaninhuksumaqrimayta,payminirqan:chanin yuyayniyoqrunakunatarunamantaseguraspaqa,qhapaq suyunpaqmiaswanhatunhark’asqakanqa,chhayna amigonkunamanaiskayrayaspaaswanallin yuyaychaykunataqonankurayku

47KunanEleazarpakachamusqanrunakunapaschay sumaqkayniyoqmikarqanku

48Sapakutitaqmijuramentowanrimaq,manahayk’aqpas chayqharikunatakacharinanta,sichuspaypainteresninlla kanmanchaykallpachaqmotivokaqtinqa-ichaqallapa llaqtarunakunaqallinninpaqmikachamusharqan.

49Imaraykuchus,sut’incharqan,allinkawsayqa kamachikuypakamachikuyninkunatawaqaychaypin kashan,kaytukukuyqaaswanaskhatanaypakunuyariywan, mananñawinchaywanchu

50Kaymanta,hukrikch’aqrimaykunamantapassut’inmi karqanimachuspaykunawansientekusqan.

6RAKI

Runakunapacostumbrenkunamantasut'inchaykuna "Qhelli"simiwanimaninankasqanmantarikuchispa "Dios-Iñiypa"esencian,paqarimuyninpas.48-44 versiculokunapinallintawillakunfisiologíanisqapa Divinidadninmanta

1Allinmikanmantapukuyniykumankutichispa willasqanmantapisillapirimay

2Yaqallapanrunakunanyachaytamunankukamachikuy simipiwakinkamachikuykunamanta,astawanqa aychakunamanta,ukyanakunamanta,qhellipaqqhawarisqa uywakunamantawan

3Imaraykutaq,hukrikch’ayllaunanchasqakasqanrayku, wakinuywakunatamikhunankupaqqhellipaqqhawarinku, wakintaqllamiyllapasqhellipaqqhawarinku (imaraykuchuskamachikuysimiqayaqallapanpiallinta qhawarinchaypas,kayhinaasuntokunapinaswanallinta qhawarikun)nispakutichiynintaqallarirqan:

4Payminirqan:‘Qankunaqaqhawarinkichismi,imayna kawsasqanchispas,hukkunawanhuñunakusqanchispasima allintanyanapawanchis;manaallinkunawan huñunakuspaqa,runakunaqamillayruwayninkutahap’ispa tukuykawsayninkupillakisqakapunku;ichaqa yachaysapakunawan,yuyaysapakunawankawsaspaqa, manayachaymantaayqekunankupaq,kawsayninkuta allichanankupaqimañantatarinku

5Kamachikuyqowaqninchismiñawpaqtaqachurarqan Diossonqokaymantachaninkaymantakamachikuykunata, hinaspanyachachirqanpuntomantapuntoman,manan hark’akuyllawanchuaswanpasejemplokunatachuraspapas, chaywanmirikuchirqanhuchaqmanaallinruwasqankunata, huchasapakunamanDiospamuchuchisqanmantawan 6ÑawpaqtaqapruebarqanmihukDiosllakasqanmanta, atiyninpaslliwteqsimuyuntinpirikuchisqakasqanmanta, sapankacheqaskamachikuqkayninwanhunt’asqa kasqanrayku,manataqmimayqenpaskaypachapi runakunaqpakallapiruwasqankupasyachayninmanta ayqekusqanrayku

7Runapatukuyimaruwasqanpas,hamuqtiempopitukuy imapaspasananpas,Paymisut’itarikukun

AristeaspaCartan

8Kaycheqaqkaqkunataallintallank’aspa,sut’ita sut’inchaspataq,rikuchirqanhukrunamanaallinruwayta yuyaykunmanchaypas--manaimatapascheqaqta ruwananpaqniytamunaspapas,mananayqenantachu reparasqakananta,sut’itanrikuchirqanDiospaatiyninqa llapankamachikuysimipihunt’aykusqanmanta

9Qallarisqanmantapachanrikuchirqanllaparunakuna manañoqanchismantaaswanaskhadioskunakasqanpi iñisqankuta,paykunakikinkuyanqayupaychasqanku runakunamantaaswanatiyniyoqñakankuchaypas 10Rumimanta,k’aspimantaimaestatuakunataruwaspaqa, kawsaypaqallinkaqtainventaqkunaqrikch’ayninmininku, chaykunatataqyupaychanku,sut’ipruebayoqñakaspapas.

11Yaqamanayuyayniyoqkaymikanmanpillapas diosmantukupusqanmantayuyaykuyqa

12Imaraykuchusinventorkunaqawakinkamasqaña kaqkunatahap’ispalla,chaykunatahuñuspataq rikuchirqankumosoqutilidadniyoqkasqankuta:manan paykunakikinkuchukamarqankuchaycosapasustancianta, chaymiyanqa,manayuyayniyoqhinarunakunaq diosninkunatapaykunahinaruwayqa

13Kaytiemponchispiqaaskhankankuñawpaqtiempopi diosmantukuqrunakunamantaaswanyachaysapa,aswan yachaysaparunakuna,chaywanpasmananhayk’aqpas paykunatayupaychaqhamuytamunarqankuchu.

14Chaycuentokunataruwaqkunapasqelqaqkunapas yuyaykunkugriegorunakunamantaaswanyachayniyoq kasqankuta.

15¿Imanasqataqrimananchikhukkuyapayakuq runakunamanta,Egiptorunakunamantahinaspachayman rikchakuqkunamantapas,paykunaqasallqa animalkunamanmihapipakunku,yaqallapanqasqu animalkunamanhinaspauywakunamanmihapipakunku, hinaspayupaychanku,kawsachkaspankupaswañusqa kachkaspankupassacrificiokunataofrecespanku?

16Kamachikuyqoqninchisyachaysaparunakaspan, Diospaqosqankaspan,tukuyimaymanataentiendenanpaq, sapankadetallekunataallintaqhawarispa,manaatipayatina murallakunawan,fierromantaperqakunawanimacercowan muyurichiwarqanku,manamayqennacionkunawanpas chaqrukunanchispaq,aswanpascuerponchispialmanchispi ch’uyallapunikananchispaq,manaimayanqa yuyaykuykunamanta,llapankamasqakunamantaaswan hatunatiyniyoqDiostayupaychaspa

17ChayraykunEgiptonacionpiumalliqsacerdotekunaqa askhaasuntokunataallintaqhawarispa,imachus ruwasqanchistapasallintayachaspa,“Diosparunankuna” nispaniwanchis.

18Kaytituloqamananwakinrunakunaqchu,aswanpas cheqaqDiostayupaychaqkunaqsutinmi

19WakintaqmanaDiosmantachukanku,aswanpas mikhunata,ukyanamanta,p'achamantaima.

20Llapasonqoyoqkasqankuwanmisonqochanku chaykunaqamanaimapaqvaleqpaqqhawarisqakanku, aswanpastukuykawsayninkupin

21Llaqtanchiskunaukhupiqachhaynatukuy kawsayninkupinastawanqaqhawarinkuDiospa kamachikuqkayninta

22Chhaynaqa,manaimamillaymillayruwaykunawanpas waqllichisqakananchispaq,manataqmillay rimanakuykunawankawsayninchisqhellichasqa kananchispaq,ch’uyakaykamachikuykunawantukuy

ladomantahark’awarqanku,mikhusqanchistapas, ukyasqanchistapas,llamisqanchistapas,uyarisqanchistapas, rikusqanchistapas

23Ichaqa,llapanpirimaspaqa,llapaimapaskaqllankanku naturalconstitucionninkupi,llapankuhukatiylla kamachisqakasqanrayku,chaywanpassapankacasopiqa kanmiukhurazonimaraykuwakincosaskunatamana utilizananchispaq,hukkunaqcomúnutilizacionninwan kusikusqanchismanta

24Rikch'anachiytamunaspaymihukotaqiskaypuntota t'aqwispasut'inchasqayki

25Amataqmipisichanaykichispaqchuurmaychis, chhaynapinMoisespakamachikuyninkunatallukshichiran.

26Llapankayordenanzakunaqachaninkayraykun ruwasqakarqan,allinkawsaytamaskhaypiyanapananpaq, hinallataqsumaqkayninhunt’asqakananpaq.

27Llapanutilizasqanchispisqukunaqamanso,ch’uya kayninkuwanmit’aqasqakanku,imaymanagranokunata, pulsokunatawanmikhunku,ahinataqpalomakuna,tortugapalomakuna,langostakuna,perdizkuna,gansokuna, hinallataqllapakayclasepisqukunapas

28Ichaqahark’asqap’isqokunatantarinkisallqaaycha mikhuqkasqankuta,kallpankuwanhukkunatakamachispa, millaymillaymikhunatatarispa,ñawpaqpiyupasqamanso p’isqokunatahap’ispa.

29Manataqmichayllachu,aswanpascorderokunata, uñakunatahap’ispa,runakunatapask’irinku,wañusqaña kawsashaqña,chhaynapiqhellinispasutichaspa,paykunaq chawpintahukseñaltaqorqan,pikunachus kamachikuymiordenasqakarqan,sonqonkupichaninkayta ruwananku,manataqmipitapaskallpankupi hap’ipakuspachutiranizanankunitaqimatapas suwanankuchu,aswanpasjusticiamanhinankawsayninkuta diriginanku,imaynanchaymansop’isqokunapas, rimasqanchisña,kaypachapiwiñaqimaymanapulsokunata mikhunku,manataqmikikinayllunkuta chinkachinankupaqchukamachinkuhinata.

30Kamachiqninchismiyachachiwarqanchis,kayhina métodokunawanmiyachaysapakunamanindicacionkuna qosqakan,chaninkananku,manataqmiimatapas maqanakuywanchuruwananku,kallpankupihap’ipakuspa hukkunatamanatiranizanankupaq

31Nisqanchishinaqhellianimalkunatapasllamiypasmana allinpaqqhawarisqakasqanraykun,¿manachutukuy imatapascuidakunanchis,manachayqakikinchisparuna kayninchispaskaqllatachuchinkapunman?

32Chayraykunllapakamachikuykunatachurarqan imakunachuspermitisqakasqanmantakaypisqukunamanta hukuywakunamantapas,kamachirqanhuklecciónmoralta yachachiwananchispaq

33Imaraykuchuspezuñat’aqanakuypas,uñakuna t’aqanakuypasyachachiwananchispaqmi,sapan ruwasqanchiskunatasapaqchananchista,allinkawsayta ruwaspa

34Lliwcuerponchispakallpanpas,ruwayninpas hombronchismanta,makinchismantawanmikanqa

35Chayraykunobligawanchisreparananchispaq,chanin kaymanhinallaparuwasqanchiskunatasapaqchasqa ruwananchista,aswantaraqmiwakinrunakunamantasut’ita t’aqasqakasqanchisrayku.

36Yaqallapanrunakunanqhellichakunkuqhellichakuspa qhellichakunku,chhaynapinhatunmillayruwaykunata

ruwanku,llapasuyukunapasllaqtakunapaschaymillay ruwaykunamantanhatunchakunku.

37Paykunaqamananqharikunallawanchupuñunku, aswanpasmamankutapasususinkutapasqhellichankun.

38Noqanchismiichaqachayhuchakunamantat’aqasqa kashanchis

39Hinaspapasñawpaqpinisqanchishinat’aqanakuq runakunatapasKamachikuySimiqoqmireqsichikun yuyariyqokuyniyoqkasqankuta

40Llapanuywakunapaq"chakirakisqa,chukchata mast'aq"qallarisqakunamanyuyariypasimbuluntarikuchin 41Imaraykuchusñut’umasticayqamananimapaschu, aswanpaskawsaymanta,kawsaymantawanyuyariymi.

42Kawsayqamikhuywanmitakyachisqakan,chayraykun Qelqapipaskaysimikunawankallpachawanchis: “Cheqaqtapuninyuyarinkichayhatunmusphana ruwaykunataqanpiruwaqWiraqochata”,nispa

43Allintawiksallisqakaspankuqa,sut’irikukuqmihatun, k’ancharishaqpaskanku.ñawpaqtaqacuerpoqruwaynin, mikhuypachurakuyninpas,sapankamamakit’aqanakuypas, aswantataqmi,sentidokunaqorganizacionnin,yuyaypa llank’aynin,manarikuyatinakuyuynin,ruwayninkuna particularusqhayllakasqan,artekunatatarisqanima,mana tukukuqrecursoyoqkaytarikuchinku

44Chayraykunpayqakallpachawanchisyuyarinanchispaq, ñawpaqpinisqanchispartekunataqaDiospaatiyninwanmi hunt’asqayachaywankuskawaqaychanku

45Paymisapap’unchayta,maypikasqantapasseñalarqan, kamachiwaqninchiswaqaychawaqninchisDiosta yuyarinanchispaq

46Aychakunamanta,ukyanakunamantapasñawpaqtaraqmi niwanchissacrificiotahinahukpartetahaywarinanchispaq, chaymantataqchayratollamikhunanchista kusikunanchispaq.

47Chaymantapas,p’achanchiskunapinqowarqanchis yuyarinapaqrikch’anachiyta,chhaynallatataqmi kamachiwanchisdivinorculokunatapunkunchiskunaman punkunchiskunamanchurananchispaq,Diosmanta yuyarinapaq

48Makinchiskunapipas,sut’itankamachinchaysimbuluta watasqakananpaq,sut’itarikuchispasaparuwaykunata chaninkaypiruwananchista,kikinkamasqanchiskunata yuyarispa,llapanmantaaswantaqaDiostamanchakuyta.

49Runakunatapaskamachinmi,puñunankupaq siriykuspanku,yapamantahatarispa,Diospa ruwayninkunapiyuyaymananankupaq,manan rimayllapichu,aswanpassut’itaqhawarispa,paykunapi t’ikrakusqankuta,yuyaykusqankutapas,puñunankupi, rikch’ariyninkutapas,imaynadivinanmanaentiendey atinataqhukninkayestadomantahukninestadoman t’ikrakuyninqa

50Sapaqchaymanta,yuyariymantaimarikch’anachiypa allinkaynintankunanqarikuchisunkichis,“k’utusqa pezuñamanta,chukchamasticaymantawan” t’ikrasqanchismanhina

51Kamachikuyninchiskunaqamananyanqallachunitaq yuyaymanhamuqñawpaqkaqmanayuyaypi yuyaykusqanmanhinachuruwasqakarqan,aswanpas cheqaqkaqtaqhawarispa,allinyuyayniyoqkayninta rikuchinanpaqwan.

53Sallqauywakunamantapas,chaykikinkamachikuymi tarikunman.

54Imaraykuchuscomadrejaq,chupakunaq,kayhina uywakunaqpas,sut’itarimasqankuqa,thuñichiqmi.

55Ratonkunaqatukuyimatanqhellichanku,waqllichinku ima,mananmikhunallankuraykuchu,aswanpasrunapaqqa manaimapaqpasvaleqmantukuchinkuimapas dañanankupaqurmaqtinpas.

56Clasedecomadrejanisqapashukniraymi, nisqanchismantahawaqaqhellichakuqkayninmi: ninriwanmiwiksallikun,simiwantaqmiwachakun

57Chayraykunchayhinaruwayqarunakunapiqhellipaq qhawarisqakashan.

58Ninriwanllapachaskisqankutarimaypicuerpochaspa, hukkunatamanaallinruwaykunamanchuranku, manataqmiimaqhellitapasruwankuchu,paykuna kikinkupasDiostamanayupaychaqpaqhellichasqa kasqankuraykunllapanpiqhellichasqakanku

59Reyniykipas,willawasqanchismanhina,allintanruwan chhaynarunakunatawañuchispa’,nispa

60Hinaptinminirqani‘yuyaykuniwillakuqkunamanta rimachkanki,sapakutimñakarichiykunamanhinaspa nanaywanwañuymanchuran’,nispa

61Paytaqkutichirqan:‘Arí,kayrunakunanniytamunani; Runakunachinkachisqakanantaqhawayqamanach'uya ruwaymi

62Kamachikuyninchispashark’awanchismipitapas k’irinanchistarimaspapasruwasqanchistapas.

63Kaykunamantapisillawillakuyniyqa convencechinaykinkarqan,llapankamachikuyninchiskuna chaninkaymanqhawarisparuwasqakasqanchismanta, manataqmiimapasQelqapikamachisqachukarqanmana yuyayniyoqotaqmanaallinyuyaywan,ichaqa yuyaykusqanqatukuykawsayninchispi,tukuy ruwasqanchispipasllapanrunakunaqñawpaqenpichanin kaytaruwananchispaqmi,tukuyatiyniyoqDiosta yuyaykuspa.

64Mikhuymanta,qhellikaqkunamanta,llanthukuq animalkunamanta,salqaanimalkunamantawan,kay pachaqachaninkawsayta,runawanrunawanchanin kawsaytaimamunan’,nispa

65Payqaallindefiendekuqmanmirikch’akurqanllapa puntokunapi;imaraykuchus,haywasqatorillokunamanta, carnerokunamanta,cabrakunamantapasrimaspapas, nirqanmi,uywakunamanta,ovejakunamantapaschaykunata horqonakasqanmanta,mansouywakunatasacrificaspa manaimasallqatapashaywarinakasqanmanta,sacrificio haywaqkunakamachikuyqoqpasimbólicosignificadonta entiendenankupaq,manataqmihatunchakuqkikinkumanta yuyaykuypainfluencianmanchu

66Sacrificiotahaywaqqa,tukuysonqonpipasalmanta ofrendatanhaywarin.

67Yuyaykunikayparticularkunarimanakuyninchismanta willanapaqhinakasqanpi,kamachikuypach’uya kayninrayku,naturalsignificadonraykuima,sut’ita sut’inchanaypaqtanqasqakani,Filócrates,yachayman qokusqaykirayku.

7RAKI

Chayanchachaniyoqlibroqqelqanwan,regalokunawan imakachasqakunaqchayamusqankuReypamikhuyninpaq

AristeaspaCartan

wakichiyMesapitiyaykuspanmiinvitasqarunaqa invitasqankunatatapukuykunawankutichiykunawan kusichinWakinyachaysaparunakunasociología nisqamantarimasqanku

1Eleazarqasacrificiotahaywaspa,kachasqakunata akllaspa,reymanaskharegalokunatawakichispa,ancha pakasqapuriyniykumankachawarqanku

2Alejandríallaqtamanchayaqtiykutaq,reyman chayamusqaykumantawillarqanku

3PalaciomanhaykushaqtiykunAndreaswanreytasumaqta napaykurqayku,hinaspanEleazarpaqelqasqancartata qorqayku

4Reyqaanchatanllakikurqankachasqakunawan tupananpaq,hinaspankamachirqanllapawakin oficialkunataqarqonankupaq,kachasqakunatapashuk kutillapipaymanwaqyanankupaq.

5Kunanqakaykusisqageneralsorpresa,imaraykuchus costumbrenkankureywanaudienciamaskhaqhamuqkuna phisqakaqp’unchaypipaypaqayllanmanhaykusqa kanankupaq,reykunamantaotaqanchaimportante llaqtakunamantakachasqakunataqsasachakuspakinsa chunkap’unchaypiCortemanhaykuytaseguranku--ichaqa kayrunakunatanaswanhatunhonorpaqhinaqhawarirqan, patronninkutaanchaallinpaqqhawarisqanrayku, chhaynataqmichayllamqarqurqapikunachuschaypi kasqankutamanaimapaqvaleqpaqhapisqanmanta hinaspampurichkarqayaykumunankukamahinaspa chaskiytaatinankama.

6Paykunawanapachisqaregalokunawan,anchavalorniyoq pergaminokunawanpashaykuqtinkun,chaykunapin kamachikuysimiqaqoriwanqelqasqakarqanjudío letrakunawan,chaypergaminoqaadmirakuypaqallichasqa kasqanrayku,raphikunaqt’inkikuyninpasmanarikuyatina hinaruwasqakasqanrayku,reyqachaykunatarikuspallan librokunamantatapuytaqallarirqan

7Tapankumantarollokunatahorqospap’anqakunata kichariqtinkutaq,reyqaunaytasayasharqan,qanchiskutita hinataqk’umuykukuspanirqan

8‘Amigoykuna,graciasniykichis,astawanraqmi agradecekuykichiskachamusuqniykichisman,aswantaqa Diosmanpas,piqpaoráculosninmi’,nispa 9Llapallan,kachasqakunapas,chaypikaqkunapas,huk kutillapiqaparispanku:‘¡DiosReytaqespichun!’,nispa. nispaskusikuymantawaqaykurqa

10Almatanhatunchakusqan,sinchihatunchasqakasqan reparasqanpas,allinkawsayninmantawaqananpaqmi tanqarqan

11Paykunatakamachirqanchayrollokunatamaychus kananpichuranankupaq,chaymantataqchayqharikunata napaykuspanirqanku:‘Allinmikarqan,Diospallaqtankuna, ñawpaqtaqakaymanwaqyamusqaykichislibrokunata respetanaypaq,chaymantataqchaytaruwaspa,amigoypaña makiytaqankunamanhaywarinaypaq’,nispa

12Chayraykunñawpaqtaqakaytaruwarqani

13Kamachirqaninkayp’unchay,chayamusqaykip’unchay hatunp’unchayhinaqhawarisqakananpaq,sapawatataqmi kawsasqayp’unchaypiraymichakunqa.

14PasantaqmiAntigonotalamarqochapiatipasqay aniversariokasqanpasChayraykunkunanp'unchay qankunawankuskamikhunataruwasaq,nispa.

15Hinaspaniran:‘Tukuyimachusqankunapaqallin kasqanmanhinanpreparasqakanqa,ñoqapaqpas qankunawankuska’,nispa

16Kusikusqankutawillakusqankuqhepamanmi, kamachirqanchayllaqtaqqayllanpiaswanallinkaq wasikunatapaykunamanchuranankupaq,mikhunata ruwanankupaqtaqpreparakunankupaq

17HinanNicanorqaumamayordomowiraqochaDoroteota waqyachirqan,payqajudíorunakunataqhawananpaq nombrasqaoficialespecialmikarqan,hinaspan kamachirqansapankankupaqnecesariopreparacionta ruwananpaq

18Kayarreglotaqareymiruwarqan,kunanp’unchaypas chayarreglotaqhawashankichis

19Mayqinllaqtakunapichustomaymanta,mikhuymanta, tiyaykunamantaimacostumbreyoqkanku,chay llaqtakunapinchurankuimachusnecesitasqankuta qhawanankupaq

20Reykunatawatukuqhamuspankupas,costumbrenkuman hinanpreparakunku,chhaynapivisitasqankukusikuyta manasasachakunanpaq

21Chay.chayhinallataqmicuidakurqankujudío runakunaqkachasqankunapas

22Judíoinvitasqakunataqhawananpaqchurasqa Doroteoqaanchaconcienciayoqrunankaran.

23Paypakamachisqanllapatiendakunata,chayinvitasqa runakunatachaskinankupaqsapaqchasqakaqkunata,chay fiestapaqhorqomurqan.

24Reypakamachisqanmanhinaniskayfilapitiyanakunata churarqan

25Paymikamachirqankuskanrunakunatapañaladonpi tiyachinanpaq,wakintataqqhepanpitiyachinanpaq, chhaynapiaswanhatunyupaychaytamanahark’ananpaq 26TiyanakuspankutaqDoroteotakamachirqanjudío invitasqanrunakunaqcostumbrenkumanhinatukuyimata ruwananpaq

27ChayraykunDiosqasagradowillakuqkunaq,sacrificiota haywaqsacerdotekunaq,hinallataqDiosmanta mañakuymanyachasqawakinrunakunaqllank’ayninta saqerparirqan,hinaspanhukyupayniykumantahuknin Eleazartawaqyarqan,payqajudíosacerdotekunamanta kuraqkaqmikarqan,chayparantinpimañakuyta ruwananpaq.

28HinaqtinmiJesusqahatarispaadmirakunapaqhina Diostamañakuran‘¡TukuyatiyniyoqDios qhapaqyachisunki,rey,tukuyallinruwasqankunawan, qantapaswarmiykimanpas,wawaykikunamanpas, compañeroykikunamanpaskawsashaqtiykisapakutilla chaykunatachaskinaykichispaqqosunkichis!’nispa

29Chaysimikunatauyarispankunsinchikusikuywan t’aqllakuyqallarirqan,chaytaqunaytadurarqan, chaymantataqmikutirirqankuwakichisqamikhuywan kusikuyman

30MesapiservinapaqllapaarreglokunaqaDoroteoq kamachisqanmanhinanruwakurqan

31Yanapakuqrunakunaukhupinkasharqankureypa paginankuna,reypapalacionpihatunchasqarunakunapas.

32Reyqahukoportunidadtaaprovechaspanmireyqa tapurqanhatunchasqatiyanapitiyaqkachasqata(aswan kuraqkayninmanhinachurasqakasqankurayku), ¿imaynatataqreinontamanaimawanpashark’akunmanchu tukukuykama?

AristeaspaCartan

33Hukratoyuyaymanaspataqkutichirqan:‘Aswanallinqa allintatakyachiwaqDiospamanasamayniyoqsumaqsonqo kaynintaqatipakuspaykiqa’,nispaSichus khuyapayakunkichis,ch’inneqpampankumanhinataq mereceqkunatallamp’ullatamuchuchinkichischayqa, manaallinmantanpaykunatat’aqankichis,hinaspan yuyaymankutirikunankupaqpusankichis’,nispa 34Reytaqkutichisqantaalabarqan,chaymantataqqatiqnin runatatapurqan:¿Imaynatataqtukuyruwasqanpitukuy imataallinpaqruwanman?

35HinaqtinmiJesusqaniran:‘Sichuspipaslliwrunakunata chaninpiqhawarinqachayqa,sapakutillanmiallintapuni ruwanqa,yuyarinqataqmiDiospatukuyyuyaykusqanta reqsisqanta’,nispaSichusDiostamanchakuyta qallarinaykitahinaqhawarinkichayqa,mananhayk’aqpas chaymetataqafaltankichu’,nispa.

36Reyqakayrunatapasalabaspakutichisqanmanta, huktataqtapurqan:¿imaynatataqpaykikinwanyuyayniyoq amigokunatatarinman?

37Paytaqkutichirqan:‘Sichusrikusunkichis kamachikusqaykiaskharunakunaqinteresninta estudiashaqta.allintanqhawarinkiimaynatasDiosqa allinninkunatarunakunamanqon,qhalikayta,mikhunata ima,tiempollanpitukuyimakunatapasqon’,nispa 38Kutichiywanacuerdopikasqanmantawillasqan qhepamanmireyqaqatiqnininvitadotatapurqan: ¿imaynatanuyariqkunamanqospa,juzgaspapas demandankutamanaganaqrunakunapasalabasqakayta atinman?

39Nillarantaqmi:‘Sichusllaparunawanallinrimaqkanki, manataqmihayk’aqpashuchallikuqkunatatrataspaqamana respetowannitaqmillayhinachuruwankichayqa’,nispa HinaspapaschaytaqaruwankiDiosimaynaruwasqanmanta qhawaspaykiqa.Dignorunakunaqmañakusqankuqa hunt’akunpunin,mañakusqankumanmanakutichiyta tariqkunataqmusquyninkuwanotaqsucesokunawan willankuimachusmañakusqankupimanaallin kasqanmanta,Diosqamananhuchankumanhinachunitaq kallpanpahatunkayninmanhinachupaykunatamaqan, aswanpaspaykunawanmipacienciawanruwan’,nispa.

40Reyqachayrunatasumaqtaalabaspakutichisqanmanta, qatiqnintataqordenpitapurqa:¿imaynataqmanaatipay atinakanmanawqaqkunapruwayninpi?

41HinaqtinmiJesusqakutichiran:‘Manachusaskha runakunamanotaqmaqanakuqsoldadonkunapipastukuy sonqowanconfiaran,aswanpasDiostasapakutilla waqyakuran,llank’aynintaallintaruwananpaq,paykikin kashaqtinpas’,nispa.justiciaespirituwanmillapa ruwanankunatahunt’arqan’,nispa

42Kaykutichiytasumaqtachaskispa,wakrunatatapurqa imaynatachuspaymantukupunmanawqankunapaq manchakuypaqkaq.

43Paytaqkutichirqan:‘Achkaarmakunata,kallpakunata waqaychaspataqyuyarinmanchaykunamanaatiyniyoq kasqankutawiñaypaq,tukukuypaqimaruwaytapas’,nispa Diospasrunakunaqyuyayninmanmimanchakuytachuran, huktiempotasaqespa,atiyniyoqkaynintarikuchispallan’, nispa

44Kayrunatareyalabaspaqatiqnintaniran:‘¿Imataq kawsaypiaswanallinqa?’,nispa.

45Paytaqkutichirqan:‘DiosqaTiqsimuyuntinpaSeñornin kasqanmantayachanapaq,aswanallin

ruwasqanchiskunapiqamananñoqanchischuallinta aypanchis,aswanpasDiosmiatiyninwantukuyimatapas hunt’achin,metamanpaspusawanchis’,nispa

46Reyqaqaparirqachayrunaallintakutichisqanmanta, chaymantataqqatiqnintatapurqa¿imaynatataqllapa kaqninkunatamanaimapaspasananpaqwaqaychanman, hinaspataqqatiqninkunamanpaschaynacondicionpi quykunman?

47Paytaqkutichirqan:‘Diosmantasapakutilla mañakuspaykichis,tukuyllank’ayniykichispihatun yuyaywan yuyaychasqa kanaykichispaq, mirayniykikunatapasanyaspaykichisamareqsisqakaywan otaqqhapaqkaywanmusphachikunankupaq,Diosmikay llaparegalokunataqon,runakunapasmanahayk’aqpas sapallankuqaaswanhatunatiyniyoqkaytaqaganankuchu’, nispa.

48Reyqakutichisqanwanacuerdopikasqanmanta willaspataqqatiqnininvitadotatapurqan,¿imaynatataq imachuspaymanpasaqtinqaallintaaguantanman?

49Nillarantaqmi:‘Sichusallintahap’inkichisllapa runakunataDiospachurasqankasqankuta,aswanhatun millaytapasaswanhatunallinkaqtapasrakinakunankupaq, mananatikunmanchupipaskaykunamantakacharichisqa kaytaqa’,nispaIchaqasapakutimañakunanchisDiosmi kallpachawanchisaguantananchispaq’,nispa.

50Chayrunaqkutichisqanwankusikuspanreyqanirqan llapakutichisqankuallinkasqantaHinaspapas nillarqantaqmi:‘Huktapunakusaqmi,chaymantataq kunankamasayasaq:fiestapikusikuymanyuyayninchista kutirispasumaqtiempotapasananchispaq’,nispa

51HinaqtinmiJesusqachayrunatatapuran:‘¿Imapaqtaq manamanchakuqkayri?’,nispa

52HinaqtinmiJesusqakutichiran:‘Sichusallin yuyaykusqakashaqhorapiqallariypiyuyaykusqanman hinaruwakunmanchayqa’,nispaRey,tukuyimatan Diosqaallinniykipaqhunt’ashan,yuyaykusqaykiallin kasqanrayku’,nispa.

53Llapallankut’aqllakusqankuwankutichisqankuwan acuerdopikasqankutarikuchiqtinkunreyqafilósofokunata nirqan(mananpisillachuchaypikarqanku):‘Ñoqaq yuyaykusqaymanhinankayrunakunaqaallinruwaykunapi aswanallinkanku,manahayk’aqrikusqa yachayniyoqtaqmikankupas,chayratollapinpaykunaman tapusqaymanhinakutichiykunataqorqanku,llapankutaqmi Diostarimasqankuqqallariyninmantukuchirqanku’,nispa 54EretriallaqtapifilósofoMenedemotaqnirqan: ‘Cheqaqmi,Rey--imaraykuchusteqsimuyuntinqa providenciawankamachisqakasqanrayku,allintataqmi reparanchisrunaqaDiospakamasqankasqanmanta,chaymi qatimuntukuyatiypassumaqrimaypasDiosmantahamun’, nispa

55Reyqakayyuyaytaaríninanpaqumanwanrimariqtinmi, manañarimarqankuchu,chaymipaykunaqakusirikurqanku Ch’isiyaqtintaq,chaymikhuyqatukukurqan

8RAKI

AswantapukuykunatahinaspakutichiykunataReparay20 versiculota150watapimanaraqJesúshamushaqtin wayrapiphawaymantarimaspa

AristeaspaCartan

1Qhepantinp’unchaymihukmantamesaman tiyaykurqanku,hinaspanchayhinaarreglomanhina mikhunatahinallaruwarqanku

2Reyqainvitasqanrunakunatatapunanpaqallin oportunidadchayamusqanmantayuyaykuspanmi,ñawpaq p’unchaykutichiqrunakunatatapurqanladonpitiyaq runakunata

3Chunkahukniyoqkaqrunawanrimaytaqallariyta qallarirqan,ñawpaqkutipitapusqachunkarunakuna kasqankurayku

4Ch’inllakaytaqallariqtinmitapurqan¿imaynatataq qhapaqllapunikanman?

5Pisiyuyaymanayqhepamanmichaytapusqaruna kutichirqan--‘Sichusmanaimatapasruwarqanchu cargonpaqhina,manahayk’aqpaslicentiamente ruwarqanchu,manahayk’aqpasgastotagastarqanchu ch’usaqhinallataqyanqamaskhaykunapi,ichaqaallin sonqowanruwaykunawanmillapakamachisqanrunakunata allinyuyaywanqhawarichirqan.Diosmitukuyallin kaqkunataruwaq,paytanrunaqakasukunan’,nispa 6Reyqapaytanalabarqan,chaymantataqhuktatapurqan, ¿imaynatancheqaqkaqtawaqaychanman?

7Chaytapuymankutichispataqnirqan:‘Llullakuyqallapa runakunaman,astawanqareykunatap’enqaypi apamusqanmantareparaspa’,nispa.Imamunasqankutapas ruwanankupaqatiyniyoqkasqankurayku,¿imaraykutaq llullakunkuman?Kaymantaaswantaqayuyarinaykipunin Rey,Diosqacheqaqkaqtamunakuqkasqanmanta.

8Reyqaanchakusikuywanmikutichiynintachaskispa huktaqhawarispanirqan:‘¿Imataqyachaymanta yachachikuyqa?’,nispa.

9Hukninñataqmikutichirqan:‘Imaynanmanaima millaypaspasasunaykitamunankichu,aswanpasllapaallin kaqkunapimikhunaykichista,chayhinallataqmi kamachikusqaykirunakunatapashuchallikuqkunatapas llamp’usonqowanyuyaychanaykiDiosqasumaqsonqo kayninwanmillaparunakunatapaymanaysan’,nispa.

10Reytaqpaytaalabaspaqatiqnintatapurqan, ¿imaynatataqrunakunaqamigonkanman?

11Paytaqkutichirqan:‘Runakunayapakusqanta qhawarispa,askhasasachakuykunawan,sinchiñak’ariywan imanacesqankutaqhawarispa,chayraykunama llamp’ullatachupaykunatamuchuchinayki,nitaq ñak’arichinaykichu,yachankichismirunakunaq kawsayninqananaywan,muchuchiykunawanimaruwasqa kasqanta’,nispa.Tukuyimatapasentiendewaqchischayqa, khuyapayakuqmikankichis,Diospaqpaskhuyapayakuqmi!

12Reytaqallinpaqqhawarispakutichiynintachaskirqan, qatiqninmantataqtapurqan:‘¿Imataqaswanallin kamachikuqkananpaq?’,nispa

13Paytaqkutichirqan:‘Manasobornotahap’inapaq,aswan askhakawsayninpiallinyuyaywanpurinapaq,chaninkayta tukuyimamantapasaswanhatunchanapaq,kayhina runakunawanamigontinkananpaqpas’,nispa¡Diospas chaninkaytamunakuqmi!

13Reyqaallinpaqqhawarisqantarikuchispanhukta tapurqan:‘¿ImataqDiossonqokay?’,nispa.

14Paytaqkutichirqan:‘DiosqaTiqsimuyupisapakutilla llank’asqanmanta,tukuyimatayachaqmantawan reparanapaq,manataqpipasmanachaninruwaq,millay ruwaqpaspaymantaqaayqeytaatinmanchu’,nispa ImaynanDiosqalliwkaypachaqallinruwaqnin,

chhaynatanqanpasPaytaqatipakunayki,manataqmi imatapasphiñachinaykichu!

15Reyqarimanakusqanmantawillaspahuktatapurqan: ‘¿Imataqreykayqa?’,nispa.

16Paytaqkutichirqan:‘Allintakamachikunaykipaq, qhapaqkaywan,allinreqsisqakaywanmanapantachinapaq, manaallinmunapayaymanotaqmanaallinmunapayayman apasqakanapaqqa,kayasuntomantaallintayuyaykunki chayqa,kaymicheqaqkamachikuyqa’,nispaTukuy imachusnecesitasqaykiqaqanpallan,Diospasmanan necesitakunchu,manataqmiallinchu¡Yuyayniykikuna runamantukuqhinakachun,amataqaskhakaqkunata munaychuaswanpaskamachinapaqnecesariokaqllata!

17Reyqapaytaalabaspahukrunatatapurqan: ¿Imaynatataqyuyaykusqanallinkanman?

18Paytaqkutichirqan:‘Sichussapakutillatukuyimapi chaninjuzgaytachuranman,manachaninruwayqa kawsaytaqechuywantupaqtayuyaykunmanchayqa’,nispa ¡Diosqachaninrunakunamanmiprometenaswanhatun bendicionkunata!’,nispa

19Paytaalabaspanmireyqaqatiqninrunatatapurqan: ¿Imaynatataqpuñushaspamanallakichikuq yuyaykuykunamantakacharichikunman?

20Paytaqkutichirqan:Tapuwarqankiatapukuyqaancha sasakutichiymi,imaraykuchusmananatisunmanchu cheqaqkikinchistapukllaymanchuraytapuñunapaq horakunapi,aswanpaskaykunapinhap’isqakanchismana yuyaywancontrolaytaatisqanchisimaginacionkunawan. Imaraykuchusalmanchisqapuñuypiconciencianchisman haykuqkaqkunatacheqaqtapunirikusqanchishina sientekuytanhap’in.Ichaqapantanchismisichus yuyaykunchischeqaqtapunilamar-qochapibarcokunapi purishasqanchispiotaqwayrapiphawaykachashasqanchispi otaqhukregionkunamanotaqimaclasemanpas viajasqanchispiHinaspapaschaywanpascheqaqtapunin yuyaykunchischaykunapasashasqanpi

21Maykamachusdecidiytaatisqaymanhinaqakay yuyaymanmichayarqaniTukuyatisqaykipi,Rey, kamachinaykirimasqaykita,ruwasqaykikunatapaspiedad kamachikuywan,chhaynapiconcienciayoqkanaykipaq, allinkaytawaqaychasqaykita,manataqmihayk’aqpas akllakunkichukusikunaykipaqrazonpachaninpi, manataqmihayk’aqpasatiyniykitaabusaspaqa ruwanaykichudespitetojustice

22Yuyayqayaqallapanpinpuñuypiocupasqakashan, rikch’asqakashaspapaschaykunawanmiocupakun. Hinaspapas,llapanyuyaykuyninta,ruwayninkunatapas aswanallinruwaykunamanchuraqqa,rikch’asqa kashaspapas,puñushaspapaschaninkaypitakyachin Chayraykusapakutillakikiykitawanachiypitakyasqa kanayki

23Reyqachayrunataalabaspahuktanirqan:‘Qanchunka kaqkutichiqkasqaykirayku,rimaspaykiqa,mikhunata ruwasaqku’,nispaHinaspachaymantatapuytachurarqa, ¿imaynatataqmanaimamanavaleqtapasruwasaqchu?

24Paytaqkutichirqan:‘Qhawariypuniallinreqsisqa kayniykita,aswanhatunposiciónniykitapas,chaywan tupaqkaqllatarimanaykipaqyuyaykunaykipaqpas, yachaspallapakamachisqaykikunaqanmanta yuyaykusqankutarimasqankutapas’,nispa.Imaraykuchus manaaswanmillaychurikhurinaykitiyanactorkunamanta, paykunaqaallintaestudiankuimaruwaytachusruwananku

AristeaspaCartan

tiyan,chaytataqruwanankutiyan,chaymanjinataqtukuy ruwasqankutaruwanku.Mananhukpartetachuruwashanki, aswanpascheqaqtapuninreykanki,Diosmireypa kamachikuynintaqosurqankiimaynakasqaykimanhina’, nispa.

25Reyqasinchita,unaytat’aqllakuqtinmi,invitasqa runakunatakallpacharqankusamaytamaskhanankupaq Chaymirimanakuytukukuptinqa,fiestapaqatiqninpi ruwanankupaqtukuysunqunkuwanqukurqaku

26Qhepantinp’unchaypaschayhinaarreglotan ruwakurqan,chaymireyqachayrunakunatatapunanpaq oportunidadtatarispa,tapunanpaqpuchuqkunamanta ñawpaqkaqrunatatapurqan:¿Imataqaswanhatun gobierno?

27HinaqtinmiJesusqaniran:‘Kikinkamachikuqkayta, manataqmunapayaywanapasqakayta,’,nispa.Llapa runakunanhuknaturalk’umuyniyoqyuyayniyoqkanku Yaqapascháyaqallapanqharikunamikhuyman,ukyayman, kusikuymanimamunakuyniyoqkanku,reykunapas territoriotahap’inankupaq,hatunreqsisqakayman k’umuykunkuIchaqaallinmikanmantukuyimapi moderadokasqanqa.

28Diospaqosqantaqahap’ispawaqaychanki,ichaqaama hayk’aqpasmunapayaychumanaatisqaykikaqkunata’, nispa.

29Chayrimaykunawankusikuspanreyqaqatiqninta tapurqan:¿Imaynatataqmanaenvidiakunmanchu?

30Hinanpisitiempollasayarispakutichirqan:‘Sichus ñawpaqtaqhawarinkichisDiosqallapareykunata hatunchayta,askhaqhapaqkaytaqoq,manataqpipas atiyninwanreychukanman’,nispa.¡Llaparunakunankay hatunchaytarakiytamunankuichaqamananatinkuchu, Diospaqokuyninkasqanrayku!

31Reyqaunaytarimaspachayrunataalabaspahukta tapurqan:¿Imaynatataqawqankunatapisichanman?

32Paytaqkutichirqan:‘Llaparunakunatakhuyapayakuspa amigontinkaspaqaamapitapasmanchakunaykichu’,nispa. ¡Llaparunakunaqallinqhawarisqankayqa,Diosmanta chaskinapaqallinregalokunamantaqaaswanallinmi!

33Chaykutichiytaalabaspareyqaqatiqninrunata kamachirqankaytapukuymankutichinanpaq:¿imaynatataq hatunreqsisqakaynintawaqaychanman?

34Paytaqkutichirqan:‘Sichusqoykukuq,hatunsonqoyoq kankihukkunamansumaqsonqokayta,khuyapayakuq ruwaykunatawanqospaqa,mananhayk’aqpasallinreqsisqa kayniykitaqachinkachinkichu,ichaqasichusmunankichis ñawpaqpinisqanchisgraciakunaqanpahinallakananta chayqa,sapakutillanmiDiostawaqyanayki’,nispa.

35Reytaqallinpaqqhawarispaqatiqnintatapurqan: ¿Pimantaqrunaqakhuyapayakuqtarikuchinan?

36Paytaqkutichirqan:‘Llaparunanreqsikunallin sonqoyoqkaqkunamanqoykukuqsonqokananchista, ichaqayuyaykunitaqmicontranchispikaqrunakunamanpas qoykukuqsonqotarikuchinanchista,chhaynapipaykunata allinman,noqanchispaqallinkaqtawanatipananchispaq’, nispaIchaqaDiosmantanmañakunanchischayta hunt’akunanpaq,paymillaparunakunaqyuyayninta kamachin’,nispa

37Kutichiywanacuerdopikasqanmantawillaspanreyqa soqtakaqtatapurqankaytapukuymankutichinanpaq, ¿pimanmiagradecekunanchis?

38Paytaqkutichirqan:‘Tayta-mamanchismansapakutilla, Diosqaaswanimportantekamachikuytanqowarqanchis tayta-mamanchistahatunchananchismanta’,nispa QatiqninpiqaAmistadpaactitudnintamyupanamistadwan rimasqanrayku"kikiykipaalmaykihinaamistadmanta". Allintamruwankillaparunakunataqankikiykiwan amistadtaruwanaykipaq’,nispa

39Reytaqsumaqtarimapayarqan,chaymantataqqatiqninta tapurqan:¿Imataqsumaqkaymanrikch'akuqchaninpi?

40Paytaqnirqan:‘Diossonqokay,sumaqkaypaaswan allinrikch’ayninmi,atiyninqamunakuypinkashan,chaymi Diospaqokuynin’,nispaKaytaqatarirunkiñam,chaywan kuskataqmikawsaypatukuysaminchayninkunatapas’, nispa

41Reyqaaswankhuyapayakuspakutichiyninta t’aqllakuspahuktatapurqan:¿imaynatataq,manaallintachu ruwanmanchayqa,kaqllatataqyapamantaallinreqsisqa kaynintakutichipunman?

42Hinaspannirqan:‘Mananatiwaqchischupantachiyta, llaparunakunapintarpurqankichisagradecekuy muhukunata,chaykunanallinmunaycosechataruruchin, kaytaqmiaswanatiyniyoqaswankallpasapa armakunamantapas,aswanallinseguridadtataqmi garantizan’,nispaIchaqapipasmanaallintaruwaptinqa, manañamhaykapipasmanaallinruwasqankunataqa ruwananñachu,aswanqaamistadkunatamrurananhinaspa chaninpiruwananDiospaqokuyninmiallinruwaykunata ruwayatiyqa,manancontranpichu’,nispa.

43Chayrimaykunawankusikuspanreyqahuktatapurqan: ¿Imaynatataqmanallakisqakanman?

44Paytaqkutichirqan:‘Mananhayk’aqpaspitapas k’irinmanchu,aswanpasllaparunaqallinnintaruwaspa chaninkayñannintapurispaqa,rurunkunaqamanan llakikuymantachukacharichin’,nispa.IchaqaDiosmantan mañakunanchismanasuyasqanchismanaallinkunawañuy otaqonqoyotaqnanayotaqimapaskayhinamana chayamuwaspanchisk’iriwananchispaq.IchaqaDiossonqo kasqaykiraykunmanahayk’aqpaschhaynadesgraciaqa chayamusunkichu’,nispa

45Reytaqanchatayupaychaspachunkakaqtatapurqan: ¿Imataqaswanhatunk'anchay?

46Hinaspannirqan:‘Diostahatunchanapaq,chaytaqa mananqokuykunawanchusacrificiokunawanchuruwakun, aswanpasch’uyaalmawan,ch’uyaiñiywanima,tukuy imapasDiospamunasqanmanhinaruwasqakasqanrayku, kamachisqanwanima’,nispa.Kaypaqmisapakutilla hap’inkiimaynanllapaqharikunaatisqankutahina ñawpaqpikunanpipasruwasqaykimanta’,nispa.

47Reyqasinchikunkawanmillapankutanapaykuspa sumaqtarimapayarqan,chaypikaqllaparunakunapas allinpaqqhawarisqankutarikuchirqanku,astawanqa yachaysaparunakunapas.Imaraykuchuspaykunaqa paykunamanta[ichaqafilósofokunamanta]aswanallin karqanku,kawsayninkupi,ch’aqwaypipas,Diostasapakuti qallarinankupaqchurasqankurayku

48Chayqhepamanmireyqaallinsientekuyninta rikuchinanpaqinvitasqanrunakunaqqhalikayninta ukyarqan

9RAKI

8versiculoqayachaypachaninkasqanmantamqawachin 28versiculo,tayta-mamapakuyakuyninAstawanraqmi reparay26versiculopitapukuytahinaspakutichiynintapas Reparaytaq47versiculopitapukuytahinaspa kutichiynintapasKayqayachaysapayuyaychaymi negociantekunapaq

1Qhepantinp’unchaymichayhinallaarreglotaruwarqanku mikhunataruwanankupaq,hinanreyqa,hukoportunidad kaqtinhina,tapuytaqallarirqan,kutichiqrunakunaq ladonpitiyaqrunakunata,hinaspanñawpaqkaqrunata nirqan:‘¿Atikunmanchuyachaytayachachiyta?’,nispa.

2Hinaspannirqan:‘Almaqachhaynatanruwasqakashan, chaymiDiospaatiyninwanllapaallinkaqkunatachaskiyta atin,contranpikaqtataqwikch’upun’,nispa.

3Reyqaallinpaqqhawarispanqatiqninrunatatapurqan: ¿Imataqqhalikanapaqaswanallin?

4Hinaspannirqan:‘Manamanchakuqkay,manataqmi kaytaqatariytaatikunmanchu,manachusDiosqachayman rikch’akuqtaruwanmanchayqa’,nispa

5Reyqachayrunatasumaqtarimaspahuktaniran: ‘¿Imaynatataqpipastayta-mamantaagradecekunanpaq manuntapaganman?’,nispa

6Hinaspannirqan:‘Mananhayk’aqpaspaykunata nanachispaqa,chaytaqamananatikunmanchu,manachus Diosyuyaytaaswanallinruwaykunatamaskhayman churanmanchayqa’,nispa.

7Reyqaarínishaspanqatiqnintatapurqan,¿imaynatan munaspauyariqmantukupunman?

8Nillarantaqmi:‘Yuyarispallapayachaykunaallin kasqanta,chaymiyanapasunkisasachakuytiempopiDiospa yanapayninwanwakinyachasqaykikunataakllaspayki sasachakuymanchuranaykipaq’,nispa.Chhaynapin runakunaqkallpachakusqankuqaDiospayanapayninwan hunt’akun’,nispa

9Reyqapaytaalabaspaqatiqnintatapurqan¿Imaynatataq manaleypacontranpiimatapasruwanmanchu?

10HinaqtinmiJesusqaniran:‘Sichusreparankichis Diospunikamachikuysimitaqoqrunakunaqsonqonman churasqanmanta,chhaynapirunakunaqkawsayninta waqaychananpaqchayqa,paykunatanqatikunkichis’,nispa 11Reyqachayrunaqkutichisqantareqsikuspanhukta tapurqan:‘¿Imaallintaqkanmanayllukay?’,nispa 12Paytaqkutichirqan:‘Sichusqhawarisunman ayllunchiskunamanurmaqdesgraciakunawanñak’arichisqa kasqanchista,ñak’ariyninkupasñoqanchispaqkapunman chayqa--chayqahukkutillapinrikukunayllukaypakallpan, chhaynasientekusqankutarikuchiqtinkullanpaykunaq qhawariyninpihatunchasqa,allinqhawarisqaimakasun’, nispaYanapakuyqa,sumaqsonqokaywantupachisqa kaqtinqa,kikinmantanhukwatasqa,manallapanpi t’aqakuqHinaspapasallinkawsasqankup’unchaypiqa manankapuqninkutamunapayananchischu,aswanpas Diostanmañakunanchisimaymanaallinkunata paykunamanqonanpaq’,nispa 13Hinaqtinmireyqahuktatapurqan:“¿Imaynatataq manchakuymantakacharichisqakanman?”,nispa 14Nillarantaqmi:‘Yuyaymanaimamanaallintapas ruwasqanmantamusyakuqtin,Diosqallapaallin yuyaychaykunamanpusaqtinpas’,nispa

15Reyqaallinpaqqhawarisqantarikuchispahukta tapurqan:¿imaynatataqsapakutiallinjuiciotahap’inman?

16Paytaqkutichirqan:‘Sichussapakutillarunakunaq manaallinkawsayninkunatañawpaqenmanchuraspa reparanmanwakinmantaallinkawsaytaqechuqDios kasqanta,wakinkunataqhatunhatunchasqa,hatunchasqa ima’,nispa

17Reyqachayrunatasumaqtachaskispaqatiqninta tapurqakaytapuytakutichinanpaq:¿imaynatataqmana sasachakuspakusisqakawsakuytaatinman?

18Paytaqkutichirqan:‘Sichussapakutillayuyarinman hatunsuyukamachikuqkasqanmanta,askharunakunaq señorninkasqanmantawan,yuyayninpasmanahuk ruwaykunapichuhap’ikunankasqanmanta,aswanpas,sapa kutillanmiyuyaykunankarqanimaynatasaswanallinta paykunaqallinkawsayninkutakallpachanmanchayta. PaypasDiosmantanmañakunanmanaimaruwananpas qonqasqakananpaq’,nispa

19Paytayupaychaspataqreyqachunkakaqtatapurqan: ¿Imaynatataqpaywantraicionaqrunakunatareqsinman?

20Hinaspankaytapuymankutichirqan:‘Sichus qhawarirqanpaymantarimaqrunakunaqimayna ruwasqankuqanaturalchuichamanachuschayta, chaskikuykunapi,conciliokunapipas,llaparunaq rimanakuyninkupipasallinkamachikuytañawpaqman churasqankuta,manahayk’aqpasfelicitaciónnisqapiotaq hukasuntokunapipasallintachuruwaspaDiosmiichaqa Rey,tukuyallinkaqkunamanyuyayniykita k’umuykachisunki’,nispa

21Reyqasinchitaallinpaqqhawarispasapankankuta alabaspa(llapallanchaypikaqkunaqalabasqanchawpipi) kutirirqankufiestatakusirikunankupaq

22Qhepantinp'unchaytaqreyqaqhepanrunatatapurqan: ¿Imataqaswanmillaymanaqhawarisqakayri?

23HinaqtinmiJesusqaniran:‘Sichuspipaswawankunata manacuidaspatukuyatisqanmanhinachueducacionta qonmanchayqa’,nispa.Ñoqaykuqasapakutillanmi Diosmantamañakuyku,mananñoqaykuraykuchu, aswanpaswawaykuraykun,llapasaminchaykunapaykunaq kananpaq.Wawanchiskunacontrolakuytamunasqanchisqa Diospaatiyninwanllanreparakun’,nispa

24Reyqaallinrimasqaytanirqan,chaymantataqhukta tapurqan:¿imaynatataqllaqtamasinmunakuqkanman?

25Paytaqkutichirqan:‘Yuyayniykipihap’ispa,llaqtaykipi tiyaypaswañuypasallinkasqantayuyaykuspa’,nispa Hawallaqtakunapitiyayqawakchakunatapisichaspa, qhapaqkunatap’enqaypiapamun,huchamantaqarqosqa hina.Sichusllaparunamanallinkunataqonki,imaynan sapakutillaruwankihinatachayqa,Diosmillaparunaq favornintaqosunki,llaqtamasiykipaqmiqhawarisqakanki”, nispa

26Kayrunatauyarispanreyqaqatiqnintatapurqan: ¿Imaynatataqwarminwansumaqtakawsanman?

27Paytaqkutichirqan:‘Warmikunaqanaturalezankumanta umasapakallpasapakasqankutareparaspa,munayninkuta maskhaspa,qonqayllamantayuyayninkucambiasqa kasqankuta,pantasqayuyaykusqankuwan, naturalezankupasaswanpisikallpayoqkasqankutapas’, nispaChaykunawanqaallinyuyaywanmiatipanakuna, amataqch’aqwaytahatarichinachu.Kawsayallin puririchinapaqdirigenteqayachananmiimametamanchus purinanchaytaDiospayanapaynintamañakuspallan

AristeaspaCartan

runakunaqatukuytiemponcheqaqkawsaytapusankuman’, nispa.

28Reytaqarínisqantawillaspaqatiqnintatapurqan: ¿imaynatataqmanapantasqakanman?

29Paytaqkutichirqan:‘Sichussapakutiyuyaykuspa ruwanki,manataqhayk’aqpask’amiykunatacreenkichu, aswanpasqankikiykipruebankiimachusnisusqaykikunata, yuyaykusqaykiwantaqdecidinkiimamañakuyniykitapas, hinaspataqtukuyimatapashunt’ankiyuyaykusqaykiman hinachayqa,mananpantasqakankiRey,nispaIchaqa chaykunatayachaypasruwaypasDivinaatiypa ruwasqanmi’,nispa

30Chayrimaykunawankusikuspanreyqahuktatapurqan: ¿Imaynatataqmanaphiñakuymantakacharichisqakanman?

31Paytaqkaytapuymankutichispanirqan:‘Sichus reparanmanllapanpiatiyniyoqkashasqanmanta wañuytapaswañuchinanpaq,phiñakuymanhap’ichikuspa, manaimapaqvaleq,khuyapayakuqtaqkanman,señor kasqanraykullaaskharunakunaqkawsaynintaqechuqtinqa’, nispa

32¿Imataqphiñakuyqakarqanllaparunakunakasukuspa manapipaspaywancheqnikushaqtinku?Reqsikunanchismi Diosqasumaqsonqowanmanaphiñakuspalliw teqsimuyuntintakamachisqanmanta,qanpas’,nispannirqan: ‘Rey,necesariamentenejemplontacopianayki’,nispa.

33Reytaqallintakutichimusqantanirqan,chaymantataq qatiqninrunatatapurqan:¿Imataqallinyuyaychayri?

34‘Tukuytiempopiallintaruwanapaq,allinta yuyaymanaspaima’,nispansut’incharqan,‘kikinchispa políticanisqanchispaqallinkaqtatupachispa,chay contrarioqhawariytahap’ispamanaallinruwaykunawan, chhaynapisapapuntotapesaspaallintayuyaychasqa kananchispaq,imachusmunasqanchispas hunt’akunanpaqpas’,nispa.Hinaspapasllapanmantaaswan importanteqa,Diospaatiyninwanmillapaplanniyki hunt’akunqaDiossonqokaytaruwasqaykirayku’,nispa

35Reytaqkayrunaqaallintakutichimusqanmantanirqan, hinaspanhuktatapurqan:¿Imataqfilosofía?

36Hinaspasut’incharqan:‘Imatapukuypaslloqsimuqtin allintayuyaykunapaq,manataqmihayk’aqpas impulsokunawanapasqakanachu,aswanpasyuyaymanay pasionesnisqakunaqk’irisqakasqanpi,hinallataq circunstanciakunaqmañakusqanmanhinaallinta ruwanapaq,moderaciónnisqawanpracticaspaIchaqa Diostanmañakunanchisyuyayninchismanchaykunata qhawarinanchispaq’,nispa.

37Reyqaarínisqantarikuchispahuktatapurqan: ¿Imaynatataqhukllaqtakunamanviajaspareqsisqakayta atinman?

38Paytaqkutichirqan:‘Llaparunakunawanchaninkaspa, purisqanrunakunamantaaswanpisipaqqhawarikuspa’, nispa.Imaraykuchusreqsisqakamachikuymi,Diosqakikin kayninwanmihuch’uyyaykukuqrunakunatachaskikun Hinaspapasrunaqamunakunmipaykunamankasukuyta munaqkunata’,nispa

39Chaytakutichispaallinpaqqhawarispanreyqahukta tapurqan:¿imaynatataqwasichankunaqhepanta aguantananpaqhinatahatarichinman?

40Paytaqkaytapuymankutichirqan:‘Sichus kamasqankunaqahatun,allinqhawarisqaescalapikanman, chhaynapiqhawaqkunasumaqkayninkumanta khuyapayanankupaq,manataqhayk’aqpasmayqentapas

chhaynallank’aqkunataqarqonmanchu,manataqmi hayk’aqpashukkunataobliganmanchumanaqolqewan necesitasqanmanhinaservinankupaq”,nispa

41Diosimaynatasrunakunataqonchayta qhawarisqankumanta,qhalikayta,yuyayatiyta qosqanmanta,hinallataqllapawakinqoykunata,pay kikinmiqatipananejemplonta,runakunamansinchi llank’asqankumantakutichipuytaqospa.¡Chaninkaypi ruwasqaruwaykunanwiñaypaqtakyan!

42Reyqanirqanmikayrunapasallintakutichispachunka kaqrunatatapurqan:¿Imataqyachayparurun?

43Paytaqkutichirqan:‘Runaqamanaimamanaallintapas ruwasqanmantareparananpaq,cheqaq-kaypi kawsananpaqpas’,nispaChaykunamantan,atiyniyoqRey, aswanhatunkusikuy,manakuyuriqalmaykipas,Diospi sinchiiñiypasyapakusunki,sichusDiossonqokaspa suyuykitakamachinkichayqa’,nispa

44Chaykutichisqantauyarispankutaqllapankusinchita qaparirqanku,chayqhepamantaqreyqahunt’asqa kusikuywanqhalikayninkutaukyaytaqallarirqan

45Qhepantinp’unchaytaqñawpaqkutikunapihina mikhunataruwarqanku,tiempochayamuqtintaqreyqa puchuqinvitasqakunatatapurqan,hinaspanñawpaqkaq runatanirqan:‘¿Imaynapinrunaqamanahatunchakuqta hark’anman?’,nispa.

46Paytaqkutichirqan:‘Sichusigualdadtawaqaychan, tukuykutipitaqyuyarinrunakunatakamachikuqruna kasqanta,’nispa.¡Diosqahatunchakuqkunatanyanqaman tukuchin,llamp'usonqokunatahuch'uyyaykukuqkunatapas hatunchan!

47Reytaqsumaqtarimapayarqan,qhepantataqtapurqan: ¿Pitanhukrunaakllananyuyaychaqninkananpaq?

48Paytaqkutichirqan:‘Askharuwaykunapipruebasqa kaqkuna,paywanmanachaqrusqaallinmunasqankuta waqaychaq,paykikinpamunaynintamikhuqkunapas’, nispaHinaspapasDiosqarikuchikunmidignokaqkunaman, kaytukukuykunahunt’akunanpaq’,nispa.

49Reytaqpaytaalabaspahuktatapurqan:–¿Ima kapuqniyoqtaqreypaqqa?

50Paytaqkutichirqan:‘Kaykamachisqanrunakunaq amistadnin,munakuyninpas,chaywanmiallinmunaypa watakuyninqamanat’aqakuqtukupun’,nispaHinaspapas Diosmiqhawarisunkimunasqaykimanhinachay ruwakunanpaq’,nispa

51Reytaqpaytaalabaspahuktatapurqan:¿Imataqrimayqa? Hinaspataq kutichirqan: ‘Contrarioykita convencechinaykipaq,allinordenasqaejercitodediscutiypi pantasqankunatarikuchispa’,nispa.

52Chayhinapinuyariwaqniykichistaatipankichis,manan contranpisayarispachu,aswanpaspaytaalabaspa convencechiytamunaspaykichisHinaspapasDiospa atiyninwanmiconvencechiyqahunt’akun’,nispa.

53Reyqaallinkutichiytaqosqaytanirqan,huktataq tapurqan:¿imaynatataqqhapaqsuyunpirunakunataruwaq askhaimaymanairqikunawanallintakawsanman?

54Paytaqkutichirqan:‘Sapakamapaqallinkaqtaruwaspa, chaninkaytapusaqniykitahinahap’ispa,imaynankunan ruwashankichisDiospaqowasqaykiyuyaywan’,nispa

55Chaytakutichispanreyqakusikurqan,hinaspanhukta tapurqan:‘¿Imapitaqrunaqallakisqakanan?’,nispa.

56Paytaqkutichirqan:‘Amigonchiskunaman desgraciakunapasasqanpi,unaypaq,manaallichayatina

AristeaspaCartan

kasqankutarikuspa’,nispaRazónnisqamanan saqewanchischuwañusqarunakunamanta,manaallinmanta kacharichisqakaqkunamantallakikunanchista,ichaqallapa runakunanpaykunamantallakikunku,paykunallamanta, paykunaqallinninkupiyuyaykusqankurayku.¡Diospa atiyninwanllantukuymanaallinkunamantaayqesunman!

57Reyqaallinkutichisqaytanirqan,huktataqtapurqan: ¿Imaynataqallinreqsisqakaychinkapun?

58Paytaqkutichirqan:‘Anchahatunchakuypasmana tukukuqkikillanpiconfianakuypasmunaychakuqtinqa p’enqaymirikhurin,allinreqsisqakaypas”,nispaDiosqa tukuyallinreqsisqakaypaSeñorninmi,munasqanman hinataqmiqon’,nispa.

59Reytaqkutichiynintasut'inchaspa,qhepanpikaqrunata tapurqan:¿Pimanmirunakunaencargakunanku?

60Paytaqkutichirqan:‘Pikunachusallinmunaymanta servisunkichis,manataqmanchakuymantachunitaq paykunallapaqallinninkupaqchu,paykunaqallinninkullapi yuyaykuspa’,nispa.Hukninmimunakuypaseñalnin, hukninñataqmimanaallinmunaypaseñalnin,tiempopi serviypas

61Paykikinpaallinninpaqqhawaqrunaqasonqonpi traicionaqmiIchaqaDiospaallinyuyaychasqanpa yanapayninwanmillapakamachisqaykikunapa kuyakuynintachaskinkichik’,nispa.

62Reyqaallinyuyaywankutichisqantanirqan,huktataq tapurqan:¿Imataqhukqhapaqsuyutawaqaychan?

63Paytaqkaytapuymankutichirqan:‘Cuidakuychis, ñawpaqmantaraqyuyaykuychis,manaimamanaallintapas ruwanankupaq,runakunaqkamachisqanrunakunaq kamachisqanrunakunaq,chaytaqaruwankipuninDiospa yanapayninwan,paymikallpachasunkihatunjuiciowan’, nispa

64Reyqakallpachaqsimikunatarimaspahuktatapurqan: ¿Imataqagradecekuyta,hatunchasqakaytawaqaychan?

65Paytaqkutichirqan:‘Allinkawsayqa,allinruwaykunata kamaqmi,chaywantaqmimanaallinqachinkapun,imaynan llaparunamanallinqhawarisqakaytarikuchinkichis, Diospaqosusqaykiwan’,nispa

66Reyqakhuyapayakuspakutichiynintareqsikuspan chunkahukniyoqkaqtatapurqan(iskayqanchis chunkamantaaswanaskhakasqanrayku),¿imaynatataq awqanakuytiempopialmapithakkaytawaqaychanman?

67Paytaqkutichirqan:‘Yuyarispaykiqamananmayqen kamachisqanrunakunatapasmanaallintachuruwarqan, llapankutaqmipayraykumaqanakunankutachaskisqanku allinkunatakutichipunankupaq,yachaspaykiku kawsayninkutachinkachiqtinkupas,paykunamanta dependeqkunatacuidanaykita’,nispaImaraykuchusmanan hayk’aqpasmanaallintachuallichankichis,chhaynasumaq sonqowanmiDiosqayuyaychasurqankichis’,nispa .

10RAKI

Tapukuykunapaskutichiykunapashinallamkachkan Imaynatasejercitopioficialkunaakllasqakanankuchayta rikuchispaImarunaqadmiranapaqhina,sapap’unchay kawsaypihuksasachakuykunapaskunanpas2000wata ñawpaqtahinacheqaq.15-17versiculokunanreparakun teatrotarecomendasqankumanta21-22versiculokunapin

willanpresidentetaajllayotaqreyniyoqkayallin kasqanmanta.

1Qanchiskaqp’unchaypinaswanhatunpreparacionkuna ruwakurqan,askharunakunataqimaymana llaqtakunamantahamurqanku(paykunamantanaskha embajadorkunakasharqanku)

2Hukoportunidadkaqtinmireyqatapurqanmanaraq tapusqakaqkunata,¿imaynatanpantasqayuyaywanmana engañachikunmanchu?

3Paytaqkutichirqan:‘Disparadorta,rimasqanta, rimasqanchikmantaimaallintareparaspa,chaykikin tapuykunatawakmantawakmantawakmantachuraspa’, nispa.Ichaqamakillayuyayniyoqkay,tukuyimapipasallin yuyayniyoqkayqaDiospahukninallinqokuyninmi,Rey, qanmichaytachaskinki’,nispa

4Reyqakallpawanmit’aqllakuspahuktatapurqan: “¿Imaraykunyaqallapanrunakunamanahayk’aqpasallin ruwaqchukanku?

5Paytaqkutichirqan:‘Imaraykuchus,tukuyrunaqamana yuyayniyuq,kusirikuytamunaqkanku’,nispaChayraykun manachaninruwaykunapaqarimun,munapayaypasunu hunt’aykun.Allinruwaycostumbreqahark’anmikusikuy kawsaymanqokuqkunapaq,chaymikamachin controlakuytachaninkaytapasaswanallinpaq qhawarinankupaq.Diosmichaykunataqadueñon’,nispa.

6Reyqaallintankutichispatapurqan:–¿Imatanreykuna kasukunanku?Hinaspannirqan:‘Kamachiykuna,chanin kamachikuykunawanrunakunaqkawsayninta kutichipunankupaq’,nispaImaynanqanpaschhayna purisqaykiwanDiospakamachikuynintakasukuspa wiñaypaqyuyarinaykipaqwaqaychankihinata’,nispa. 7Reyqakayrunapasallinrimasqantanirqan,qhepantataq tapurqan:¿Pikunatataqkamachikuqtachurananchis? SPaytaqkutichirqan:‘Llapamillayruwaykunata cheqnikuqkuna,qankikiykichistaqatikuqkunachaninta ruwanku,sapakutiallinreqsisqakanankupaq’,nispa AtiyniyoqRey,kaytanruwashanki,Diosmichanin coronataqosunki’,nispa 9Reyqakallpawanmikutichiynintaalabarqan, chaymantataqqatiqninrunataqhawarispaniran:‘¿Pitan churananchissoldadokunaqumallinkunata?’,nispa 10Paymisut’incharqan:‘Manamanchakuq,chaninkaypi aswanallinruwaqkuna,runankuqallinkayninmantaaswan llakisqakaqkunapas,manamanchakuspakawsayninkuta peligromanchuraspaatipanankumantaqa’,nispaImaynan Diosqallaparunakunawanallintaruwan,chayhinallataqmi qanpaspaytaqatikuspallapakamachisqaykichispa allinninpaqkanki’,nispa.

11Reytaqallinkutichisqantanirqan,huktataqtapurqan: ¿Imarunataqadmiranapaqhina?

12Paytaqkutichirqan:‘Runaqaallinreqsisqa,qhapaq, atiyniyoq,llapanwankaqllaalmayoqrunaqa’,nispa. Kikiykipasrurasqaykiwanmiqawachinkiaswan admirakunapaqhinakasqaykita,paymichaykunata cuidachisunki’,nispa

113Reyqaallinpaqqhawarispanhuktanirqan:‘¿Ima ruwaykunamanmireykunaaswantatiempotaqonanku?’, nispa

14Paytaqkutichirqan:‘Oficialkunaqpurisqankumanta qelqakunataleenankupaqestudianankupaqpas,chay qelqakunaqaimaymanareinokunamantanqelqasqakashan, chaypikamachikuqkunamosoqyachinankupaq,

AristeaspaCartan

waqaychanankupaqpas’,nispaHinaspapaschhayna ruwaywanmimanahayk’aqpashukkunaqasuykusqan hatunchaymanchayarqanki,llapamunasqaykitahunt’aq Diospayanapayninwan’,nispa.

15Reyqakusikuywanmichayrunawanrimaspahukta tapurqan:¿imaynatataqrunaqasamarispakusirikusqan horakunapiocupasqakanan?

16Paytaqkutichirqan:‘Allintaruwayatikuq peliculakunataqhaway,kawsaymantahorqosqa escenakunata,allinqhawarisqa,allinqhawarisqa ruwaykunataqhawayqaallinmi,allintaqmi”,nispa 17Kaykusirikuykunapipaskanmiwakinkallpachay,askha kutipinwakinmunasqayachachikuytayachachikun kawsaypiaswanmanaimportanteruwaykunawanIchaqa tukuyruwasqaykipiallintaruwaspaykiqa,filósofo kasqaykitanrikuchirqanki,allinkasqaykiraykutaqDiospa hatunchasqakasqaykitapas’,nispa

18Chayraqrimasqasimikunawankusikuspanreyqaisqon kaqrunatanirqan:–¿Imaynatataqrunaqamikhunakunapi purinan?

19Paytaqkutichirqan:‘Qanmiwaqyanaykiladoykiman yachaysaparunakunata,pikunatachusallinp’anqakunata qosunkimanreinoykiqruwayninkunamanta,kamachisqan runakunaqkawsayninmantawan(imaraykuchusmanan tarirqankichukaymantaaswanallinotaqaswanyachachiq tematapas)chayhinarunakunaqaDiospaqanchamunasqa kasqankurayku,yuyayninkutayachachisqankurayku,aswan allintemakunapiyuyaymananankupaq--imaynanqan kikiykipasruwashanki,chaymantapachatukuy ruwasqaykikunaqaDiospapusasqanmi’,nispa

20Chaytakutichispakusikuspanreyqaqatiqninrunata tapurqan:¿Imataqllaqtapaqaswanallin?¿Paykunapirey kananpaqchuichareypafamilianmantachuhukllaqtamasi privadochurasqakanan?

21HinaqtinmiJesusqaniran:‘Pipasaswanallinkaqmi’, nispaImaraykuchusreypamirayninmantahamuq reykunankamachikusqankuwank’araksonqo,sinchi k’araksonqokankuHinaspapasaswanaskharaqmikayqa wakinrunakunawan,paykunaqasapanllaqtayoqrunakunaq filanmantahatarirqanku,paykunanmanaallinkunata pasaspawakchakaytaapasqankuqhepaman,askha runakunatakamachispaaswanmillayrunakunaman tukupunkumanaDiosniyoqtiranokunamantaqa.

22Ichaqa,nisqallaymanhina,allinyachachisqarunaqa kamachiytaatinmi,hatunreymikanki,manan kamachikuyniykipiqhapaqkayniykipiaswanallin kasqaykiraykuchu,aswanpasllaparunakunata khuyapayakuypi, philantropía nisqapipas atipasqaykiraykun,chaysumaqkaykunataqosuqniyki Diosmangraciasnispa

23Reyqahuktiemponkayrunataalabarqan,chaymantataq qhepakaqrunatatapurqan:¿Imataqaswanhatunruway hukimperiotakamachispa?

24HinaqtinmiJesusqaniran:‘Chaykamachisqa runakunaqathakpikawsanankupaq,ch’aqwaypi tarikuqtinkutaqusqhayllajusticiataruwanankupaq’,nispa 25Kayruwaykunaqakamachikuqpayanapayninwanmi aypakun,payqamanaallinkunatacheqnikuqrunakaspan, allinkaqtamunakuqrunakaqtin,kallpankunatataqchuran runakunaqkawsaynintaqespichinanpaq,imaynanqanpas manachaninruwaytaaswanmillaymillayhinaqhawarinki hinata,chaninkamachikuyniykiwantaqmanawañuqallin

reqsisqakaytaruwarqanki,Diosqach’uyayuyaytaqosunki, manaimamillaypasqhellichasqata’,nispa.

26Saynatasaqeqtinmiunaytiemposinchitakusikuywan t’aqllakurqanku.Chaytasayaqtinmireyqahukvasota hap'ispahuktostataqorqanllapainvitadonkunata, rimasqankusimikunatapasyupaychaspa

27HinaqtinmiJesusqatukunanpaqnirqan:–Qanpa qayllaykipikasqaykimantanaswanallinqatarirqani,nispa. Anchatanganakurqaniallinyachayniyoqcachingnisqawan, chaytanqowarqankikamachikuyruwaymanta’,nispa

28Chaymantataqkamachirqankinsatalentoqolqeta sapankankumanqonankupaq,hinaspanhukninkamachinta churarqanqolqetaentregananpaq.

29Llapallankumallinpaqhapisqankutaqaparirqaku, chaymichaymikuyqakusikuypaqrikurirurqa,reyñataqmi sapakutifiestamanqukurqa.

11RAKI

Ñawpaestenografíanisqamantarimanapaqqhaway7 versiculota,t’ikraytaqaaprobanankupaqmiapachinku, leesqahinataqmichaskinku,(23versiculo)taqmiwichariq votodeaprobaciontahap’ispahuksimillamantaapakun 1Unaytanqelqarqani,chaymipampachayniykita munakunay,Filócrates.

2Manatupuyatisqaytanadmirakurqanichay qharikunamanta,imaynataschayratollakutichiykunata qorqanku,chaykunatancheqaqtapuniunaytiempota necesitarqanyuyaykunankupaq

3Imaraykuchustapuqrunasapatapukuypianchata yuyaykurqanchaypas,hukmantahukmantakutichiqkunan tapukuykunamankutichisqankutahukkutillapilistoña karqanku,chhaynapinñoqapaqpasllapachaypi kaqkunapaqpas,astawanqafilósofokunapaqpas admiranapaqhinarikch’akurqanku

4Hinaspayuyaykunichayimapasmanacreenapaqhina kanqahamuqtiempopiwillakuyniytaleeqkunapaq.

5Ichaqamananallinchukanmanarchivopúbliconisqapi qelqasqacheqaqkaqkunatapantachiyqa

6Manataqmiallinchukanmankayhinapihuchallikuyqa. Chaywillakuytaqaimaynapasasqanmanhinamwillani, concienciawanmanaimapantaytapasruwaspay

7Chayrimasqankuqaanchatanadmirachiwarqan,chaymi kallpachakurqanireypahuñunakuyninkunapi, fiestakunapipastukuyimapasasqanmantaqelqanankupaq, paykunaqnegocionkutatapunaypaq.

8Yachasqaykichishina,reypanegocioruwayta qallarisqanmantapachasamarinanpaqjubilakunankama costumbren,llaparimasqanmanta,ruwasqanmantawan qelqasqakanan,chaymiaswanallin,allinarreglo

9Qhepantinp’unchaymiñawpaqp’unchaypi ruwasqakunaqrimasqankuqelqakunataleenkumanaraq negocioqallarishaqtin,imamanaallinpaskaqtinqachay ratollanallichakun

10Chayraykunnisqanchishina,llaparunaq registronkunamantacheqaqwillakuykunatahorqorqani, allinwillakuykunatanallintaordenpichurarqani,allin willakuykunatatariytamunasqaykitayachasqayrayku

11Kimsap’unchayqhepamanmiDemetrioqachay runakunatapusaspa,qanchisestadiosayayniyoqlamarqochaperqatapasaspachayislamanrirqan,hinaspan

AristeaspaCartan puentetachimpaspawichayladoFarosdistritokunaman rirqan.

12Chaypinpaykunatahuñurqanhukwasipi,chaywasiqa lamar-qochapatapiruwasqakarqan,anchasumaqmi karqan,sapanchasqataqmikarqan,hinaspaninvitarqan t’ikrayllank’aytaruwanankupaq,chaypaqtukuyima necesitasqankupaspaykunaqmakinmanchurasqa kasqanrayku.

13Chaymipaykunaqallank’aytaqallarirqankuaskha ruwasqankutatupachispahukyuyaymanchuraspa,ima rimanakusqankutapasDemetrioqkamachisqanmanhinan copiarqanku

14Chayhuñunakuyqaisqonhorakamaraqmikarqan.kay qhepamanmikacharichisqakarqankuaychapi necesitasqankumanhinaservinankupaq

15Paykunapaqtukuyimamunasqankupashatun balanzapinallichasqakarqanKaymanyapaspataq Doroteoqasapap’unchaypaykunapaqwakichiykunata ruwaq,imaynankikinreypaqruwasqakarqanhinata-chhaynatareypakamachisqankasqanrayku

16Tutamantansapap'unchayCortemanhamurqanku, napaykuspataqreyqawasinkumankutipurqan.

17Llapajudíorunakunaqcostumbrenhinataq,lamarqochapimakinkutamayllikuspaDiosmantamañakuqku, chaymantataqmiqokurqankuchayparteparticularta leenankupaqt’ikranankupaqpas,chaypinpaykunata tapurqani:¿Imaraykunmanaraqmañakushaspamakinkuta mayllikurqanku?

18Hinaspansut’incharqankumanaimamanaallintapas ruwasqankumantaseñalkasqanmanta(imaraykuchustukuy rikch’ayruwayqamakiwanruwasqakashan)allin qhawarisqach’uyañanninkupitukuyimatachaninkay cheqaqkayparikch’aynintahinaqhawarisqankurayku

19Nisqaymanhina,sapap’unchayhuñunakurqankuch’in kasqanrayku,k’anchariyninwanimakusikunapaqkaq cheqaspi,hinaspanllank’anankumanhunt’akuqku

20Yaqapascháqanchischunkaiskayniyoqp’unchayllapi t’ikrayllank’ayqatukukurqan,yuyaykusqamanhinapas

21Chayllank’aytukukuqtintaq,Demetrioqat’ikrasqanku cheqaspijudíorunakunatahuñurqan,hinaspanllapa runakunamanleerqant’ikraqkunaqqayllanpi,paykunapas runakunaqanchaallinchaskisqanmikarqanku, paykunamanhatunallinkunataqosqankurayku.

22Demetriotapasanchatanalabarqanku,hinaspan kallpacharqankullapakamachikuysimitaqelqaspa umalliqninkunamanhukcopiataqonanpaq.

23Librokunaleesqankuqhepamanmisacerdotekuna, t’ikraqrunakunaqkurakninkunapas,judíorunakunaq umallinkunapas,llaqtaumalliqkunapassayarispanirqanku, chhaynasumaq,ch’uya,cheqaqt’ikrayruwasqa kasqanrayku,allinmikarqanimaynakasqanmanhina qhepakunan,manataqmiimacambiopasruwakunanchu

24Llapant’aqarunakunaallinpaqqhawarisqankuta willaqtinkutaq,kamachirqankucostumbrenkumanhina ñakaytarimanankupaq,pipasimacambiotapasruwaqman, imatapasyapaspaotaqimaynatapascambiaspamayqen simitapasqelqasqakaqtaotaqmanachuraspa.

25Kayqaanchaallinmikarqanchaylibrotahamuq tiempopaqmanacambiaspawaqaychasqakananpaq

26Reymanwillaqtinkutaq,payqaanchatakusikuran,paypa yuyaykusqanallinhunt’akusqantayuyaykusqanrayku

27Lliwlibrotaleespankun,kamachikuyqoqpa espiritunmantaanchataadmirakuran.

28HinaspanDemetriotanirqan:‘¿Imaynataqmana mayqenpashistoriamantayachaqkunapasnitaq ‘harawiqkunapasallinpaqchuqhawarirqankuchhayna admirakuypaqruwasqankumantarimanankupaq’,nispa

29Paytaqkutichirqan:‘KamachikuySimiqach’uya kasqanrayku,Diosmantahamun,’nispa.Hinaspapaswakin chaywanatipanakunankupaqyuyaykuqkunanDiospa maqasqankarqanku,chaymiyuyaykusqankuta saqepurqanku’,nispa

30PayminirqanTeopompomantauyarisqayta,kinsa chunkap’unchaymasñayuyayninmantaqarqosqa kashasqanmanta,ñawpaqleyt’ikrakusqanmantawakin sucedesqankunatahistorianmanchuraytamunasqanrayku

31AsllaqhaliyaruspanmiDiostavalekurqanimarayku chaymanaallinpasasqantasut’itawillananpaq

32Musquyninpitaqpaymanrikuchikurqan,yanqayachay munasqanmanta,ch’uyacheqaqkaqkunatacomún runakunamanwillaytamunasqanmanta,manamunaspaqa qhaliyapunanmantawan

33UyarirqanitaqmiTeodektespahukninllakikuypaq harawiqpasiminmanta,chaylibropiqelqasqawakin sucesokunatahuknindramanpaqcambiananpaqña kashaqtinmiiskayninñawinpicatarataonqoywan hap’ichikurqan

34Imaraykuchaydesgraciapasasqanmanta musyakuspataq,askhap’unchaykunaDiosmanta mañakurqan,chayqhepamantaqallinyapurqan

35Hinataq,reyqa,nisqanchishina,kaymantaDemetrio sut’inchaynintachaskisqanqhepaman,yupaychayta ruwarqan,kamachirqantaqlibrokunataanchata cuidanankupaq,ch’uyatawaqaychanankupaqwan

36Hinaspant’ikraqrunakunatakallpacharqanJudeaman kutipusqankuqhepamansapakutillapayta watukamunankupaq,allinmikarqanwasinkuman kutichipusqanqa,nispa.

37Ichaqakutimuspankuqa,allinkasqanmanhinan amigonkunatahinaqhawariq,paymantataqqhapaq regalokunatachaskiqku.

38Paymikamachirqanwasinkumankutipunankupaq wakichiykunataruwanankupaq,hinaspanaswansumaqta tratarqan.

39Sapankamanmiqorqankinsap’achata,iskaytalento qorimanta,huktalentollasaqaparadorta,llapan mueblekunatapaskinsasofákunapaq.

40ChayescoltawanmiEleazartakacharqanchunka sofákunata,qolqemantachakiyoq,tukuyima necesitasqantapas,kinsachunkatalentovaleqaparadorta, chunkap’achata,moradocolorta,huksumaqcoronata, pachaksumaqawasqalinomanta,mankakunata, platokunata,iskayqorivasokunatapasDiosman sapaqchanankupaq

41Hukcartapinillarqantaqmi,mayqenrunapaspayman kutimuytamunaspaqaamahark'ananpaq

42Payqaanchaallinpaqmiqhawarirqanchhayna yachaysaparunakunawankusirikuyta,aswanallinpaqmi qhawarirqanqhapaqkaynintapaykunamanaskhayachiyta, yanqaruwaykunamantaqa

43KunantaqFilócrates,promesaymanhinahunt’asqa willakuytahap’inki

AristeaspaCartan

44Yuyaykunikayasuntokunapiaswankusikuytatarinki, mitólogokunaqqelqasqankumantaqa.

45Qankunaqaalmaqallinninpaqkaqkunatan estudiankichis,askhatiempotataqmichaykunapi t'aqankichis.Imapashuksucesokunagrabanapaqhina kaqtawillanaypaqmikallpachakusaq,chaykunataallinta qhawarispaykiqaaswanhatunpremiotachaskinkichis tukuysonqowanllank’asqaykimanta.