Quechua - The Book of Jubilees or Lesser Genesis

1kaqRAKI

Jubileosnisqa

1IsraelpamirayninkunaEgiptomantalloqsimusqanku qallariywatapi,kinsakaqkillapi,killapachunkasoqtayoq p’unchayninpi,[2450AnnoMundi]DiosqaMoisesta nirqan:‘Orqopatamanwichamuway,hinaspaniskayrumi tablakunataqosqaykikamachikuysimimanta kamachikuymantawan,chaykunatanqelqarqani paykunamanyachachinaykipaq’,nispa

2MoisestaqDiospaorqonmanwicharqan,SeñorDiospa k'ancharisqantaqSinaíorqopiqheparqan,soqtap'unchaytaq phuyullanthuykusqa.

3Qanchiskaqp’unchaypiphuyuukhumantaMoisesta waqyamurqan,SeñorDiospak’ancharisqanqaorqopatapi ninarawrayhinankarqan.

4Moisestaqtawachunkap’unchaytawachunkatutaorqo patapikasharqan,Diosmiyachachirqanñawpaqpi, qhepamanpas,kamachikuysimiqllapap’unchayninkunaq t’aqanakuyninmantawan

5Hinaspataqnirqan:‘Sonqoykitak’umuykuykayorqopi sapasimirimasqayman,hinaspataqhuklibropiqelqay, mirayninkurikunankupaqimaynatasmana saqerparirqanichutukuymanaallinruwasqankumanta, chaytanruwarqanirimanakuytap’akispañoqawanqanwan kunanp’unchaySinaíorqopimirayninkupaq

6Chhaynataqkanqallapankayimaymanakuna paykunamanhamuqtin,paykunanreqsinqaku paykunamantaaswanchaninkasqaytallapan taripayninkupillapanruwayninkukunapiwan, paykunawantaqcheqaqtapunikasqaytareqsinqaku.

7Qankikiykipaqqelqay,kunanp’unchaykaywillasqay simikunata,yachaninhatarisqankuta,k’ullu kunkankutawan,manaraqñawpaqtaytankuman, Abrahamman,Isaacman,Jacobmanimajurarqani hallp’amanpusashaqtiy:‘Mirayniykimanmiqosaq lechewanmielwanpuriqhallp’ata’,nispa.

8Mikhunqaku,saksasqataqkanqaku,wakdioskunamanmi kutirinqaku,ñak’ariyninkumantamanaimamantapas kacharichikuqdioskunaman,kaytestigotaquyarisqakanqa paykunaqcontranpitestigokananpaqLlapa kamachikuyniykunataqonqapunqaku,(hasta)llapan kamachisqayta,hinaspanmanajudíorunakunaqqhepanta purinqaku,qhellikayninkumanhina,p’enqayninkuman hina,diosninkutataqmiyupaychanqaku,chaykunan paykunapaqqahuchallikunqaku,ñak’ariytapas, ñak’ariytapas,toqllatapas

9Askharunakunanwañunqaku,presochasqataqmi kanqaku,awqaqmakinmanmiurmanqaku, kamachikuyniykunata, kamachikuyniykunata, rimanakuyniyparayminkunata,samanap’unchayniykunata, ch’uyacheqasniytawan,paykunaqchawpinkupi ch’uyanchasqayrayku,hinallataqkarpayta,ch’uya wasiytawan,chaykunatanñoqapaqch’uyancharqanihallp’a chawpipi,chaykunatanchuranaykarqansutiychaypi, tiyananpaqpas(chaypi)

10Hinaspanpaykunakikinkupaqaltocheqaskunata, arboledakunata,grabasqaidolokunatawanruwanqaku,

sapankankutaqmiyupaychanqaku,chhaynapi chinkanankupaq,wawankutataqsupaykunaman sacrificanqaku,sonqonkupipantasqaruwaykunamanpas 11Paykunamanmitestigokunatakachasaq,paykunacontra testigokanaypaq,ichaqamananuyarinqakuchu, testigokunatapaswañuchisaqmi,kamachikuysimita maskhaqkunatataqqatiykachanqaku,tukuyimatapas chinkachinqaku,t’ikranqakuima,ñawiypañawpaqenpi manaallintaruwanankupaq

12Uyaytataqpaykunamantapakasaq,manajudío runakunaqmakinmantaqqosaqpresokanankupaq, hap’inankupaq,mikhunankupaqwan,hallp’a chawpimantataqhorqosaq,manajudíorunakunaukhupitaq ch’eqechisaq

13Hinaspanqonqapunqakullapakamachikuyniykunata, llapankamachikuyniykunata,llapantaripayniykunata, hinaspanpantanqakumosoqkillakunata,samana p’unchaykunata,fiestakunata,jubileokunata, ordenanzakunatapas

14Kayqhepatataqmanajudíorunakunamantanoqaman kutirimunqakutukuysonqonkuwan,tukuyalmankuwan, tukuykallpankuwanima,llapanmanajudío runakunamantataqhuñusaq,maskhawanqakutaq, paykunamantatarisqakanaypaq,tukuysonqonkuwan tukuyalmankuwanmaskhawaqtinku

15Paykunamanmipaykunamanwillasaqchaninkaywan askhathakkayta,chaninkayplantatataqpaykunaman horqosaq,tukuysonqoywanllapanalmaywan, saminchaypaqtaqmikanqakumanataqñakaypaqchu, umataqmikanqakumanataqchupachu.

16Paykunaqchawpinpitaqsantuarioytahatarichisaq, paykunawantaqtiyasaq,paykunaqDiosninkukasaq, paykunataqllaqtaykanqakucheqaq-kaypichanin kaypiwan

17Manataqmipaykunatasaqesaqchu,manataqmi saqesaqchu;ÑoqanSeñorDiosninkuqakani’,nispa.

18HinanMoisesqauyantak’umuykuspamañakurqan, nirqantaq:‘SeñorDiosniy,amasaqeychullaqtaykita, herenciaykitapas,sonqonkupipantasqapurinankupaq, manataqawqankuqmakinmanqoychu,manajudío runakunaqmakinman,amapaykunatakamachinankupaq, qancontrahuchallikunankupaqpas’,nispa

19Khuyapayakuyniyki,Wiraqocha,llaqtaykiman hoqarisqakachun,paykunapitaqhukchaninespirituta kamachun,amataqBeliarpaespiritunpaykunata kamachichuchunñawpaqeykipipaykunata huchachananpaq,hinallataqllapanchaninñankunamanta toqyachinanpaq,uyaykiqñawpaqenmantachinkanankupaq. 20Ichaqapaykunankankullaqtayki,herenciaykipas, chaykunatanEgiptorunakunaqmakinmantahatun atiyniykiwanqespichirqanki,paykunapich'uyasonqota ch'uyaespiritutawanpaqarichiy,amataqhuchankumanta hap'ichikuchunkukunanmantawiñaykama’,nispa 21HinanSeñorDiosqaMoisestanirqan:‘Yachanin contranpikasqankuta,yuyaykusqankutapas,k’ullukunka kasqankutapas,manankasukunqakuchuhuchankuta, taytankuqhuchankutapaswillanankukama

22Kayqhepatataqñoqamankutirinqakutukuychanin kaypi,llapan(sonqonkuwan)llapan(almankuwanima, sonqonkupañawpaqqaranta,mirayninkuqsonqonpa ñawpaqqarantawanseñalasaq,paykunapitaqch’uya espiritutakamasaq,ch’uyanchasaqtaqch’uyanchasaqchay p’unchaymantawiñaypaqmanakarunchakunankupaq

23AlmankutaqÑoqaman,llapan kamachikuyniykunamanpas k’askakunqaku, kamachikuyniykunatataqhunt’anqaku,ñoqataqYayanku kasaq,wawaykunapaskasaqku

24LlapallankunkawsaqDiospawawankunasutichasqa kanqaku,sapaangelpassapaespiritupasyachanqaku,ari, yachanqakunkaykunaqawawaykunakasqankuta,chanin kaypichaninkaypitaqYayankukasqayta, munakusqaytapas

25Qankikiykipaqqelqaykayorqopiwillasqayllapa simikunata,ñawpaqkaqpasqhepakaqpas,chaykunan hunt’akunqallapap’unchaykunaqt’aqanakuyninpi kamachikuysimipi,testimoniopi,semanakunapi,jubileo p’unchaykunapiwiñaypaq,uraykamunaykama, paykunawanwiñaypaqtiyanaypaqpas’,nispa

26Paytaqkayangelmannirqan:Moisespaqqelqay, kamasqaqallariymantapacha,paykunaukhupich’uya wasiywiñay-wiñaypaqhatarichisqakanankama

27Wiraqochataqllaparunakunaqñawinmanrikhurimunqa, llapankutaqmiyachanqakuIsraelpaDiosninkasqayta, JacobpallapawawankunaqYayankasqayta,Sion orqopitaqwiñaypaqReykasqayta.SionpasJerusalén llaqtapasch'uyakanqa’,nispa

28Israelpacampamentonpañawpaqninpiriqangelmi, kamachikuysimiq,jubileosemanakunaqtestimonionpa, watakunaqt’aqakuyninpatablankunatahap’irqan,sapa watajubileokunaqyupayninmanhina[sapawatamanhina], [mosoq]kamasqap’unchaymantapachahanaqpachapas kaypachapasmosoqyachisqakanankumantallapan kamasqankuhanaqpachaqatiyninkunamanhina,hinallataq kaypachaqllapakamasqakunamanhina,Sionorqopi JerusalénllaqtapiWiraqochaqch’uyacheqasninruwasqa kanankama,llapak’anchaykunapasmosoqyachisqa kanankukama,Israelpallapaakllasqankunapaq qhaliyachinapaq,thakkaypaq,saminchanapaqwan, chhaynakananpaqpas

2kaqRAKI

1HinataqchayqayllapikaqangelqaWiraqochaqsiminman hinaMoisestarimarirqan:Kaykamasqakunaqhunt’asqa willakuynintaqelqay,imaynatassoqtap’unchaypi WiraqochaDiosllaparuwayninkunatatukuy kamasqankunatapastukurqan,qanchiskaqp’unchaypitaq samanap’unchaytawaqaycharqan,tukuywiñaypaqtaq ch’uyancharqan,chaytataqchurarqanllapa ruwayninkunapaqseñalhina 2Ñawpaqp’unchaymihanaqpachatakamarqanhanaq pachata,kaypachata,unukunata,ñawpaqninpiserviqllapa espiritukunatapas-kaypikaqangelkunata,ch’uyanchakuy angelkunata,wayrakunaqespiritunpa[ninaespirituq angelninkunaq]angelninkunata,phuyukunaqespiritunpa angelninkunata,tutayaqpaespiritunpaangelninkunatawan, rit’imantagranizomanta,qaqachirimantawan, angelkunamantawankunkakunamanta,t’oqyaymanta,

llipyamanta,hinallataqchirimanta,ruphaymanta espiritukunaqangelninkunamanta,hinallataqchirimanta, primaveramanta,tarpuymanta,chirimanta,hinallataqhanaq pachapi,kaypachapikaqllapakamasqankunaq espiritunkunamantawan,(Paymikamarqan)chinkaychinkayukhukunata,tutayaqtapas,ch’isiyay<hinallataq tuta>,hinallataqk’anchayta,pachaillarimuyta, p’unchaytapas,chaykunatanpayqawakichirqansonqonpa yachayninpi

3Chaymantataqruwayninkunatarikurqayku,payta yupaycharqayku,ñawpaqenpiyupaycharqaykutaqllapa ruwayninkunamanta;imaraykuchusqanchishatun ruwaykunatanñawpaqp’unchaypikamarqan.

4Iskaykaqp’unchaypitaqunukunaqchawpinpihanaq pachatakamarqan,chayp’unchaytaqunukuna t’aqanakurqan-kuskantaqwichaymanwicharirqan kuskantaquraykamurqanhawaman(chayqakarqan) chawpipillapanhallp’aqhawanpiHinaspakayllallamk’ay (Dios)iskaykaqp’unchawpikamasqakarqan.

5Kimsap’unchaypitaqkamachirqanunukunatakay pachamantahukcheqasmanpasananpaq,ch’akihallp’ataq rikhurimunanpaq.

6Yakukunapaskamachisqanmanhinanruwarqanku,kay pachamantataqkayhanaqpachamantahawamanhuk cheqasmankutipurqanku,ch’akihallp’ataqrikhurimurqan.

7Chayp’unchaytaqpaykunapaqkamarqanllapalamarqochakunatasapaqhuñunakusqankumanhina,hinallataq llapanmayukunata,hinallataqunukunaq huñunakuyninkunataorqokunapihinallataqllapanhallp’api, hinallataqllapanqochakunata,hinallataqllapanhallp’a runtukunata,hinallataqtarpusqamuhutapas,hinallataq llapant’ikarimuqimaymanakunata,hinallataqruruq sach’akunata,hinallataqsach’asach’akunata,hinallataq Edénhuertatapas,Edénllaqtapihinallataqllapanta yurakunarikchayninmanhina

8KaytawahatunruwaykunatanDiosqakinsap’unchaypi kamarqan.Tawakaqp’unchaypitaqintita,killata, ch’askakunatapaskamarqan,hanaqpachaqhawanman churarqan,llapankaypachamank’anchaytaqonanpaq, p’unchaytapastutatapaskamachinanpaq,k’anchaytataq tutayaqmantat’aqananpaq

9Diosmichurarqanintitakaypachapihatunseñal kananpaq,p’unchaykunapaq,samanap’unchaykunapaq, killakunapaq,fiestakunapaq,watakunapaq,samana p’unchaykunapaq,jubileop’unchaykunapaq,tukuy watakunapaqpas.

10Chaymik’anchaytatutayaqmantat’aqan,allin kawsaypaqpas,kaypachapillapat’oqyachiqkuna wiñaqkunapasallintawiñananpaq

11Kaykinsalayataqatawakaqp’unchaypinruwarqan Pichqap’unchawpitaqunuukhupihatunlamarqochapi monstruokunatakamarqan,kaykunaqakarqanmakinwan kamasqaaychaqñawpaqkaqninkuna,challwakuna hinallataqunupitukuyimakuyukuqkunapas,hinallataq tukuyphawaqkunapas,pisqukunapas,tukuy rikch’ayninkunapas

12Intitaqpaykunaqhawanmanlloqsimurqanallinta wiñananpaq,kaypachapitukuyimakaqkunamantapas,kay pachamantat’oqyamuqkunamantapas,llaparuruq sach’akunamantapas,llapaaychakunamantapas.

13Kaykinsalayakunatanpishqap’unchaypikamarqan Soqtakaqp’unchaypitaqkaypachapillapauywakunata, llapauywakunatapas,kaypachapitukuyima kuyukuqkunatapaskamarqan.

14Tukuykayqhepatataqrunatakamarqan,qharitapas warmitapaskamarqan,hinaspataqkamachirqankay pachapillapakaqkunapi,lamar-qochakunapipas,tukuy phawaykunapipas,uywakunapipas,uywakunapipas,kay pachapitukuyimapuriqkunapipas,llapanhallp’akunapipas, llapankaykunapipaskamachikuytaqorqan

15Kaytawalayakunataqsoqtakaqp’unchaypikamarqan Llapanpiqaiskaychunkarikchaqmikarqa

16Soqtakaqp’unchaypitaqtukuyllank’aynintatukurqanhanaqpachapi,kaypachapi,lamar-qochakunapi,ukhu pachakunapi,k’anchaypi,tutayaqpi,tukuyimapipas

17Paymihukhatunseñaltaqowarqanchis,samana p’unchayta,soqtap’unchayllank’ananchispaq,ichaqa qanchiskaqp’unchaypisamanap’unchaytallapa llank’anamantawaqaychananchispaq.

18Llapanhanaqpachaangelkunapas,ch'uyanchasqallapa angelkunapas,kayiskayhatunt'aqa-Paymi kamachiwarqanchishanaqpachapi,kaypachapipassamana p'unchaytapaywankuskawaqaychananchispaq

19Paytaqniwarqanku:‘Qhawariy,llapallaqtakunamanta hukllaqtatat’aqasaq,kaytaqsamanap’unchayta waqaychanqa,llaqtayhinataqch’uyanchasaq, saminchasaqtaq;imaynansamanap’unchayta ch’uyancharqani,ch’uyancharqanitaq(chayta)ñoqa kikiypaq,chayhinallataqmipaykunatasaminchasaq, paykunanllaqtaykanqaku,ñoqataqDiosninkukasaq 20Jacobpamiraynintataqakllarqanitukuy rikusqaykunamanta,hinaspanqelqarqanipiwichuriyta hina,wiñaypaqwiñaypaqtaqch’uyancharqani;Samana p'unchaytanyachachisaq,chayp'unchaypisamana p'unchaytamanallapallank'anatawaqaychanankupaq’, nispa

21Chhaynataqmichaypihukseñaltakamarqan,chayman hinataqmiqanchiskaqp’unchaypiñoqanchiswansamana p’unchaytawaqaychanankukarqan,mikhunankupaq, ukyanankupaqwan,hinallataqsaminchanankupaq,paymi tukuyimaymanatakamarqan,imaynanPaykikinpaq samincharqan,ch’uyancharqanima,llapan llaqtakunamantaaswansapaqllaqtata,hinallataq ñoqanchiswankuskasamanap’unchayta waqaychanankupaq

22Kamachikuyninkunatataqtukuyp'unchayñawpaqenpi chaskisqamisk'iq'apayhinawicharichirqan

23AdanmantaJacobkamaiskaychunkaiskayniyoq umallikuna,iskaychunkaiskayniyoqimaymana llank’aykunapasqanchiskaqp’unchaykamaruwasqa karqan;kayqasaminchasqa,ch’uyataqmi;ñawpaqkaqpas saminchasqach’uyataqmi;kaytaqchaywankuska ch’uyanchanapaq,saminchanapaqwanservin

24Kaymanpas(Jacobmirayninmanwan)qosqakarqan, ñawpaqtestigomantakamachikuysimimantawan saminchasqach’uyakaqkunasapakutikanankupaq, imaynanqanchiskaqp’unchaypisamanap’unchayta ch’uyancharqan,samincharqanhinata

25Hanaqpachata,kaypachata,tukuykamasqankunatapas soqtap’unchayllapinkamarqan,qanchiskaqp’unchaytataq ch’uyamantukuchirqan,llaparuwayninkunapaq;

chayraykunpayparantinpikamachirqan,pipaschaypiima llank’aytaruwaqpaswañunqa,chaytaqhellichaqtaq cheqaqtapuniwañunqa

26ChayraykunIsraelpamirayninkunatakamachinkikay p'unchaytayuyarinankupaq,ch'uyatawaqaychanankupaq, amaimaruwaytapasruwanankupaq,ama qhellichanankupaq,llapap'unchaykunamantaaswanch'uya p'unchayhina.

27Pipasqhellichaqqawañunqapunin,chaypiima llank’aytaruwaqpaswiñaypaqmiwañunqa,Israelpa mirayninkunakayp’unchaytamirayninkupi hunt’anankupaq,manataqhallp’amantasaphichasqachu kanqaku;Ch'uyap'unchawmi,saminchasqap'unchawpas.

28Pipaschaytahunt’aq,samanap’unchaytahunt’aq,tukuy imaruwasqanmantapas,noqanchishinatukuyp’unchay ch’uya,saminchasqaimakanqa.

29Israelpamirayninkunamankayp’unchayKamachikuy Simitawillay,chayp’unchaypisamanap’unchayta hunt’anankupaq,manataqsonqonkupipantaspa saqerparinankupaq(hinallataq)manaallinchukanman chaypiimallank’aypasmanaallinkaqtaruway,chaypi ruwaymunasqankuta,manataqmichaypimikhunankupaq otaqukyanankupaqimatapaswakichinankupaq,hinallataq (manakamachiymanhinachu)unutahorqonankupaq,otaq punkunkumantaimaq’epitapasapamunankupaqotaq horqonankupaq,chaytaqamananpaykunakikinkupaq wakichirqankuchusoqtakaqp’unchaypitiyasqankupi

30Chayp’unchaypiqamananwasin-wasiman haykunqakuchunitaqhorqonqakuchuChayp'unchawqa aswanch'uya,saminchasqaimaJubileop'unchawmantapas hanaqpachapisamanap'unchawtawaqaycharqanchik, manaraqmayqinrunamanpaskaypachapisamana punchawtawaqaychanankupaq

31Tukuyimatapaskamaqmisamincharqan,ichaqamanan llapallaqtakunatanacionkunatachuch'uyancharqansamana p'unchaytahunt'anankupaq,aswanpasIsraelllaqtallatan, paykunallatansaqerqankaypachapimikhuytaukyayta, samanap'unchaytapashunt'anankupaq

32Tukuyimaymanatakamaqtaqkayp’unchayta samincharqan,kayp’unchaytasaminchananpaq,ch’uya kaypaq,llapanp’unchaykunamantaaswanhatunchasqa kananpaqwan

33Kaykamachikuysimita,testigotapasIsraelpa mirayninkunamanqosqakarqan,wiñaypaqmirayninkupaq kamachikuyhina

3RAKI

1Iskaykaqsemanaqsoqtap’unchayninpitaq,Diospa siminmanhina,Adanmanapamurqaykullapaanimalkunata, llapauywakunata,llapap’isqokunata,kaypachapitukuy imapuriqkunatapas,unupipuriqkunatapas,imaymana rikch’ayninkumanhina,rikch’anachiymanhinaima: ñawpaqp’unchaypianimalkunataiskaykaqp’unchawpi wakakuna;kimsapunchawpipisqukuna;Tawakaq p'unchawpikaypachapitukuyimapuriqkunapas;Pichqa kaqpunchawpiyakupikuyukuqtapas.

2Adanmillapankutasutinkuwansuticharqan,sutinkupas suticharqan

3Chayphisqap’unchaypinAdanqakaypachapitukuy imaymanakaqkunatarikurqanqharitapaswarmitapas,

ichaqasapallanmikasharqan,manataqmiima yanapaqnintapastarirqanchu.

4Wiraqochataqniwarqanku:‘Mananallinchuruna sapallankasqanqa,paypaqyanapakuqtaruwasun’,nispa.

5WiraqochaDiosninchistaqsinchitapuñuchirqan,hinan payqapuñurqan,hinaspanwarmipaqhukcostillata hap’irqancostillankunamanta,kaycostillataqwarmiq paqarimuyninkarqancostillankunamanta,hinaspanchaypa rantinpiaychatahatarichirqan,hinaspanwarmita hatarichirqan

6HinaspanAdantarikch’arichirqanpuñusqanmanta, rikch’ariqtintaqsoqtakaqp’unchaypihatarirqan,hinaspan paymanpusamurqan,hinaspanpaytareqsirqan,hinaspan nirqan:‘Kayqakunanqatulluypatullunmi,aychaymanta aychataqmi;payqa[warmiy]nispasutichasqakanqa; qosanmantaqechusqakasqanrayku’,nispa.

7Chayraykunqharipaswarmipashukllakanqaku,chaymi qhariqataytantamamantawansaqepunqa,hinaspan warminmank’askakunqa,chhaynapinhukaychalla kanqaku

8ÑawpaqkaqsemanapinAdankamasqakarqan, costillantaq-warmintapas:iskaykaqsemanapinpayman rikuchirqan,chayraykunkamachikuyqosqakarqan qhellichasqakasqankupi,qharipaqqanchisp’unchay, warmipaqtaqiskaykutiqanchisp’unchay.

9Adankamasqakasqanhallp’apitawachunkap’unchay hunt’asqanqhepamantaq,Edénhuertamanpusamurqayku tarpunanpaq,waqaychananpaqima,warmintataqpusaq chunkap’unchaypipusamurqanku,kayqhepatataqEdén huertamanhaykurqan

10Chayraykunhanaqpachatablakunapiqelqasqakashan wachakuqwarmimanta:‘Qhariwawatawachakuqtinqa, qanchisp’unchaymiqhellikayninpiqhepakunqa, ch’uyanchakunanpaqyawarninpi,kinsachunkakinsa p’unchaytaqch’uyanchananpaqyawarpiqhepakunqa, manataqmich’uyanchasqakaqtapasllamiykunqachu,nitaq ch’uyacheqasmanpashaykunqachu,chayp’unchaykuna hunt’anankamakamachisqa)qhariwawakaqtin

11Warmiwawakaqtinqaiskaysemanap'unchaymiqhelli kayninpiqhepakunqa,ñawpaqiskaysemanamanhina, soqtachunkasoqtayoqp'unchaytaqch'uyanchasqa kananpaqyawarpi,pusaqchunkap'unchaypitaqkanqa’, nispa.

12Chaypusaqchunkap’unchaytatukuqtintaqEdén huertamanpusarqayku,chayhuertaqallapa hallp’amantapasaswanch’uya,chaypitarpusqa sach’akunapasch’uyapunin

13Chhaynaqa,qhariwawataotaqwarmiwawata wachakuqqachayp’unchaykunapikamachikuykunatan ordenarqanku,amach’uyatallamiykunanpaq,nitaq santuariomanhaykunanpaq,kayp’unchaykunaqhariotaq warmiwawahunt’akunankama.

14KaymiIsraelrunakunapaqqelqasqakamachikuy simipas,testimoniopas,tukuyp’unchayhunt’anankupaq

15Ñawpaqkaqjubileop’unchaypañawpaqsemananpi,[17AM]AdanwanesposanpiwanqanchiswataEdén huertapillank’asharqanku,chaykunatataqllank’ayta qorqayku,kamachirqaykutaqmichakrallank’anapaqhina tukuyimataruwananpaq

16Hinan(huerta)llank’arqan,q’alakaspataqmana reqsirqanchu,manataqmip’enqakurqanchu,huertatataq

p’isqokunamanta,uywakunamanta,uywakunamantawan hark’arqan,rurunkunatapashuñuspamikhurqan, puchuqnintataqhukladomanchurarqanpaypaq warminpaqpas[waqaychasqakaqtataqhukladoman churarqan].

17Chaypiqanchiswatahunt’akuqtintaq,qanchis watatapuni,[8AM]iskaykaqkillapitaqchunka qanchisniyoqp’unchaypi(killapi)mach’aqwayqachay warmimanasuykuran,mach’aqwaytaqwarmitanirqan: ‘¿Dioschukamachisurqanki:Huertapillapasach’akunata manamikhunkichischu?’,nispa

18Hinanpaytanirqan:‘Huertapisach’akunaqllapa rurunkunamantanDiosniwanchis:Mikhuychis,nispa. HuertapachawpinpikaqsachaparurunmantamichaqaDios niwarqanchik:Amammikunkichikchu,amataq llaminkichikchu,manachayqawañunkichikmi’,nispa.

19Mach’aqwaytaqwarmitanirqan:‘Manan wañunkichischu,Diosqayachanmichaymach’aqwayta mikhunaykichisp’unchaypiñawiykichiskicharikunanta, dioskunahinañakankichis,allinkaqtamanaallinkaqtapas reqsinkichis,’nispa

20Hinaqtinmiwarmiqachaysach’atarikuran,chay sach’aqasumaqsonqon,sumaqmi,rurunpasmikhunapaq allinkasqanta

21Ñawpaqtap'enqaynintahigosraphikunawan tapaykukuspataq,Adanmanqorqanmikhunanpaq,ñawin kicharikuspataqq'alakashaqtarikurqan

22Higosraphikunatahap’ispataqsirarqan,delantaltataq ruwarqan,p’enqaynintataqtaparqan

23Diostaqmach'aqwaytañakarqan,wiñaypaqtaq phiñakurqan...

24Chaywarmiqaphiñakurqanmimach'aqwaypakunkanta uyarispamikhusqanraykuhinaspanpaytanirqan: ‘Llakikuyniykitapasnanayniykitapasanchatanmirachisaq: llakikuypinwawakunatawachakunki,kutimusqaykitaq qosaykimankanqa,paymikamachisunki’,nispa

25Adanmanpasnillarantaqmi:‘Esposaykiqkunkanta uyarisqaykirayku,manamikhunaykipaqkamachisqay sach’amantamikhusqaykirayku,hallp’añakasqakachun qanrayku,kichkakunata,cardokunatawan paqarichimusunki,uyaykiqsudorninwantaqt’antaykita mikhunki,kutimunaykikama”,nispaMaymantachus horqosqakasqaykikaypachaman;Kaypachamkanki,kay pachamanmikutimunki’,nispa

26Paykunapaqtaqqaramantap’achakunataruwaspa p’achachirqan,Edénhuertamantataqkacharqan.

27HuertamantaAdanlloqsisqanp’unchaypinofrendata, inciensota,galbanota,estactanisqatapas,q’apayniyoq q’apaytapashaywarqan,p’enqaynintatapasqan p’unchaymantapachaintilloqsimusqanwan

28Chayp'unchaytaqllapaanimalkunaq,uywakunaq, pisqukunaq,puriqkunaq,kuyukuqkunaqsiminwisq'asqa kasharqan,chaymimanañarimaytaatirqankuñachu

29EdénhuertamantataqEdénhuertapikaqllapa aychakunatakacharqan,llapaaychataqimaymana rikch’ayninmanhinach’eqechisqakarqan, rikch’anachiyninmanhinataqpaykunapaqkamasqa cheqaskunaman

30Adanmanmiqorqan(imapas)p’enqaynintapakananpaq, llapaanimalkunamanta,uywakunamantawan.

31Chayraykunhanaqpachatablakunapikamachikun kamachikuysimiqtaripaynintallapayachaqkunaman, p’enqayninkutapakanankupaq,manajudíorunakunaq sut’inchakusqankumanhinachumanapakakunankupaq.

32Tawakaqkillamosoqkillap’unchaypitaq,Adan esposanpiwanEdénhuertamantalloqsirqanku,hinaspan Eldahallp’apitiyarqankukamasqankuhallp’api 33AdanmiwarmintaEvasutiwansuticharqan.

34Ñawpaqkaqjubileop’unchaykamaqamananqhari wawayoqchukarqanku,chayqhepamantaqpayqareqsirqan 35HinaspanEdénhuertapiyachachisqankumanhina hallp'atatarpurqan

4kaqRAKI

1Kimsakaqsemanapiiskaykaqjubileokillapi[64-70AM] Caintawachakurqa,tawakaqpi[71-77AM]Abelta wachakurqa,pichqakaqpi[78-84AM]ususinta wachakurqaÂwân.

2Kimsakaqjubileop’unchaypañawpaq(watapi)[99-105 AM],CainqaAbeltawañuchirqan,(Dios)Abelpa sacrificiontachaskisqanrayku,Cainpaofrendantapasmana chaskisqanrayku

3HinaqtinmiJesusqachakrapiwañurachirqan,yawarninmi hallp'amantahanaqpachamanqaparirqan,payta wañuchisqanmantaquejakuspa

4SeñorDiosqaCaintananyarqanAbelta wañuchisqanrayku,wawqenpayawarninraykutaqkay pachapiayqekuqmantukuchirqan,kaypachapitaq ñakarqan

5Hanaqpachatablakunapinqelqasqakashan:‘Ñakasqa kashan,runamasintaengañaspamaqaq,llaparikuqkuna uyariqkunanichunku:Chhaynakachun;rikuspamana willakuqrunapashukninhinañakasqakachun’,nispa.

6Kayraykutaq,WiraqochaDiosninchisñawpaqenman hamuspaykuwillanchishanaqpachapi,kaypachapi, k’anchaypi,tutayaqpi,tukuyhinantinpiimahucha ruwasqankumanta

7AdanwarminwantaqtawasemananAbelmanta waqarqanku,[99-127AM]phisqakaqsemanamantatawa kaqwatapitaq[130AM]kusikurqanku,Adantaqwarminta wakmantareqsirqan,hinaspanhukqhariwawata wachakurqan,hinaspansuticharqanSet;imaraykuchus payminirqan‘Diosmikaypachapiiskaykaqmirayta hatarichiwanchisAbelparantinpi;Cainmiwañuchirqan’, nispa.

8Soqtakaqsemanapi[134-40AM]ususinAzûrâ churiyarqan.

9Caintaqñañantacasarakurqantawakaqjubileop'unchay tukukuqtinEnoctawachakurqan[190-196AM]Pichqa kaqjubileopapuntakaqsemananpim,[197AM]wasikuna kaypachapihatarichisqakarqa,Cainñataqmihukllaqtata hatarichirqa,churinEnocpasutinwansuticharqa

10AdanwarminEvatareqsispaisqonqhari wawakunataraqwachakurqan

11Pichqakaqjubileop'unchawpipichqakaqsemanapi [225-31AM]SetqapananAzûrâtawarminkananpaq casarakurqa,tawakaqwatapi(soqtakaqsemanapi)[235 AM]Enostawachakurqa

12PaymikaypachapiSeñorDiospasutintawaqyakuyta qallarirqan

13Qanchiskaqjubileop’unchaypitaqkinsasemanapi [309-15AM]EnosqapananNôâmtawarminkananpaq casarakurqan,phisqakaqsemanapikinsakaqwatapitaq hukqhariwawatawachakurqan,hinaspansuticharqan Kenannispa.

14Pusaqkaqjubileop’unchaytukukuqtintaq[325,3863992AM]KenanqañañanMûalêlêthwarminkananpaq casarakurqan,isqonjubileopitaqhukqhariwawata wachakurqan,kaysemanaqkinsakaqwatapiñawpaq semananpi,[395AM]hinaspansuticharqanMahalalel nispa

15Chunkakaqjubileop’unchaypaiskaykaqsemananpi [449-55AM]Mahalalelqataytanpawawqenpaususin BaraquielpaususinDinaHwancasarakurqan,soqtakaq watapitaqkinsakaqsemanapihukqhariwawata wachakurqan,[461AM]paymansuticharqanJared, p’unchayninkunapiSeñorpaangelninkunakaypachaman uraykamurqanku,pikunachusQhawaqsutichasqakanku, runakunaqwawankunatayachachinankupaq,kaypachapi taripaytapaschanin-kaytawanruwanankupaq

16Chunkahukniyoqjubileop’unchaypi[512-18AM] Jaredtaqhukwarmitacasarakurqan,paypasutintaqBaraka, taytanpawawqenpaususinRâsûjâlpaususin,kayjubileo tawakaqsemanapi,[522AM]hinaspanhukqhariwawata wachakurqanphisqakaqsemanapi,tawakaqwata jubileopi,hinaspansutintachurarqanEnoc 17Paymikaypachapinaceqrunakunamantañawpaqkaq karqan,qelqayta,yachaytapas,yachaytapasyachaq, hinallataqhanaqpachaseñalkunatakillakunaq ordenninmanhinahuklibropiqelqaq,runakunasapaq killankuqordenninmanhinawatakunaqpachankunata yachanankupaq

18Paymiñawpaqkaqtestigotaqelqarqan,kaypachaq mirayninkunaukhupitaqrunakunaqchurinkunaman willarqan,jubileosemanakunatataqwillarqan,watakunaq p’unchayninkunatataqpaykunamanwillarqan, killakunatataqordenpichurarqan,watakunaqsamana p’unchayninkunatataqwillarqan,payman reqsisqanchismanhina

19Hinaqtinmi,imachuskashaq,imachuskanantapas rikurqanpuñusqantarijuriypi,imaynanrunakunaq mirayninkupitaripayp’unchaykamapasanqahinata;tukuy imatarikuspanhamut’arqan,testimoniontataqqelqarqan, testimoniotataqkaypachapichurarqanllaparunaq wawankunapaq,mirayninkupaqpas

20Chunkaiskayniyoqjubileop’unchaypi,[582-88] qanchiskaqsemanapi,hukwarmitacasarakurqan,paypa sutinmikarqanEdna,taytanpawawqenpaususinDanelpa ususin,soqtakaqwatapitaqkaysemanapi[587AM]qhari wawatawachakurqan,paytaqsuticharqanMetusela

21HinaspapasDiospaangelninkunawankuskakasharqan soqtawatajubileokunapi,paykunanrikuchirqankukay pachapihanaqpachapitukuyimakaqkunata,intiq kamachikuyninta,hinaspanllapantaqelqarqan

22Runakunaqususinkunawankuskahuchallikusqanku Waqaychaqkunamanmiwillakurqanimaraykuchus kaykunaqahukllachakuytaqallarisqaku,qhellichasqa kanankupaq,runakunaqususinkunawan,Enoctaq(paykuna) llapankucontratestigokarqan

23Runakunaqwawankunaukhumantataqapasqakarqan, Edénhuertamantaqpusarqaykuhatunkaywan

hatunchasqawan,chaypitaqkaypachaqhuchachasqa kaynintataripaynintawanqelqan,runaqwawankunaq llapanmillayruwayninkunatapas

24Chayraykun(Diosqa)millp'uqunukunatallapanEdén hallp'amanapamurqan.chaypihukseñalhinachurasqa karqan,hinallataqllaparunakunaqwawankunaqcontranpi testigokananpaq,huchachasqap’unchaykamamiraykunaq llaparuwayninkunatawillananpaq.

25Hinaspansantuariopiinciensotaruphachirqan,orqo patapiSeñorDiospamunayq'apaykunatapas

26Wiraqochaqatawacheqasniyoqmikaypachapi,Edén huerta,Intilloqsimuyorqo,kayorqopikunankasqayki, Sinaiorqo,Sionorqopas(chaymosoqkamasqakunapi ch’uyanchasqakanqakaypachach’uyanchasqakananpaq; chaywanmikaypachaqach’uyanchasqakanqallapa (payninmanta)huchanmanta,qhellikayninmantawankay pachaqmirayninkunapi

27Chunkatawayoqjubileop’unchaypi[652AM] Matusalénqahukwarmitacasarakurqan,taytanpa wawqenpaususinAzrialpaususinEdnata,kinsakaq semanapi,kaysemanaqallariywatapi,[701-7AM]huk qhariwawatawachakurqan,sutintaqLamec.

28Chunkaphisqayoqjubileopinkinsakaqsemanapi Lamecqacasarakurqanwarmita,paypasutinmikarqan taytanpawawqenpaususinBaraquiilpaususinBetenos, chaysemanapitaqhukqhariwawatawachakurqan,paytaq suticharqanNoenispa:‘Kayrunaqasonqochawanqa sasachakuyniymanta,llapallank’asqaymantawan,Señor Diosñakasqanhallp’amantawan’,nispa

29Chunkaisqonniyoqjubileop’unchaytukukuqtintaq, soqtakaqwatapiqanchiskaqsemanapi,Adanwañupurqan, llapachurinkunataqkamasqanhallp’apip’amparqanku, paytaqñawpaqkaqkaypachapip’ampasqakarqan

30Waranqawatamantataqqanchischunkawatapisirqan; waranqawataqahanaqpachaqwillakuyninpihukp’unchay hinan,chaymiyachaysach’amantaqelqasqakarqan: ‘Chaymantamikhusqaykip’unchaymiwañunkichis’,nispa. Chayraykumkaypunchawpiwatakunataqamana tukurqachu;Chaytiempopinwañupurqan

31Kayjubileop’unchaytukukuqtinmi,chaywatallapitaq Caintawañuchirqankuwasinqapaymanurmaykuspan wasinchawpipiwañurqan,rumikunawantaqwañuchisqa karqan;RumiwanmiAbeltawañuchirqan,chanin juzgaypitaqrumiwanwañuchirqan

32Chayraykunhanaqpachatablakunapiqelqasqakarqan: Runarunamasintawañuchiqinstrumentowanmi wañuchisqakanqaimaynak'irisqanmanhinanpaykunapas ruwanqaku’,nispa.

33Iskaychunkaphisqayoq[1205AM]jubileo p’unchaypitaqNoeqawarmitacasarakurqan,sutintaq karqan`Emzârâ,taytanpawawqenpaususinRâkê’êlpa ususin,phisqakaqsemanapi[1207AM],kinsakaq watapitaqSemtawachakurqan,phisqawatanpi[1209]AM] paytanwachakurqanHamta,ñawpaqwatapitaqsoqtakaq semanapi[1212AM]Jafettawachakurqan

5CAPÍTULO

1Runakunaqwawankunakaypachapimirayta qallariqtinku,ususinkunanaceqtinkutaq,Diospa angelninkunapaykunatarikurqankukayjubileowatapihuk

watapi,qhawanapaqsumaqkasqankuta;llapan akllasqankumantataqcasarakurqanku,qhari wawakunatataqwachakurqanku,hatunkarayrunakunataq karqanku.

2Hinataqkaypachapimanakamachikuyniyoqkay yapakurqan,llapanaychataqñannintawaqllichirqan, hinallataqrunakunapas,uywakunapas,uywakunapas, pisqukunapas,kaypachapitukuypuriqkunapasllapallanmiñanninkuta,kamachikuyninkutapas waqllichirqanku,hinaspanmikhunataqallarirqanku,mana kamachikuyniyoqkaytaqkaypachapiyapakurqan,llapa runaqyuyayninkunaqllapayuyaykusqankupas(karqan) chhaynamillaysapakuti.

3Diostaqkayhallp’ataqhawarirqan,hinaspataqrikurqan ismusqakashaqta,llapanaychataqkamachikuyninkunata waqllichisqa,llapankaypachapikaqkunapasñawinpa ñawpaqenpitukuyimaymanamillayruwaykunata ruwarqanku

4Paytaqnirqan,kamasqanhallp’apachapirunata,llapa aychakunatapasch’usaqyachinanta

5NoetaqichaqaSeñorDiospañawpaqenpi khuyapayakuytatarirqan.

6Kaypachamankachamusqanangelkunaqcontrantaq sinchitaphiñakurqan,kamachirqantaqllapan kamachikuyninkumanta saphichanankupaq, kamachiwarqanchistaqkaypachaukhupiwatananchispaq, qhawariytaqchawpinkupiwatasqakasqankuta, (waqaychasqa)t’aqasqakasqankuta.

7Churinkunaqcontranpitaq,ñawpaqenmantakamachikuy lloqsimurqan,espadawanmaqasqakanankupaq,hanaq pachaquranmantataqqarqosqakanankupaq.

8Paytaqnirqan:‘Espirituyqamanansapakutichurunapi qhepanqa;Paykunapasaychayoqmikanku,pachakiskay chunkawatataqmikanqa’,nispa.

9Paytaqespadantapaykunaqchawpinmankachamurqan sapankankurunamasinkutawañuchinankupaq, paykunapurataqwañuchinakuytaqallarirqankullapanku espadawanurmanankukama,kaypachamantataq ch’usaqyachisqakanankukama

10Ñawpataytankutaqtestigokunakarqanku (ch’usaqyachisqankumanta),kayqhepatataqwiñaypaqkay pachaqukhunpiwatasqakarqanku,hatunhuchachay p’unchaykama,maypachachustaripayhunt’achisqakanqa llapañanninkuta,ruwayninkutawanWiraqochaq ñawpaqenpiwaqllichiqkunaman

11Llapallankutataqmaymikasqankumanta ch’usaqyachirqan,manataqmihuknillapaspuchurqanchu llapanmillayruwayninkumanhinamanajuzgasqanta.

12Llaparuwayninkunapaqtaqmosoqchanin-kayta ruwarqan,chhaynapimanawiñaypaqhuchallikunankupaq, aswanpassapankankusapankankuchaninkanankupaq

13Llaparunakunaqtaripayninmihanaqpachatablakunapi chaninkaypichurasqakashan,qelqasqataqmikashanllapallanpurinankupaqchurasqañanmanta t’aqakuqkunaqpas(chaytaripayninpas);manachaypi puriqtinkutaq,juzgayqaqelqasqakashanllapa kamasqakunapaq,imaymanarikch’aqkunapaqpas. 14Hanaqpachapipas,kaypachapipas,nitaqk'anchaypipas, nitaqtutayaqpipas,nitaqSeolpipas,nitaqukhupachapipas, nitaqlaqhayaqcheqaspipas(manajuzgasqa)nitaqimapas

kanchullapantaripayninkupasordenasqa,qelqasqa, grabasqaima.

15TukuyimamantapasPaymijuzganqa,hatuntahatun kayninmanhina,huch’uytapashuch’uykayninmanhina, sapankataqñanninkumanhina.

16Manataqmipayqa(mayqenpa)runantapas qhawarinqachu,nitaqmiqoykunatachaskiqpaschu, sapankamanjuzgasaqnispaniqtinqa:sichushukrunakay pachapitukuyimakaqtaqorqanchayqa,manan qhawarinqachuqoykunatanitaqrunatapas(mayqenpa runantapas),nitaqmimakinpiimatapaschaskinqachu, chaninjuezkasqanrayku

17Israelpamirayninkunamantataqqelqasqakashan, ordenasqataq:Chaninkaypipaymankutiriqtinkuqa pampachapunqanllapahuchankuta,llapahuchankutapas pampachanqa.

18Qelqasqa,ordenasqataqmikashansapawatahukkutita llapahuchankumantakutiriqkunatakhuyapayananpaq 19Manaraqmillp'uqmillp'usqantawaqllichiqkunaqa, mananpiqparunanpaschaskisqachukarqan,aswanpas Noellanimaraykuchuspayparunanchurinkunaqrantinpi chaskisqakarqan,paykunatan(Dios)payraykuunu unumantaqespichirqan;Sonqonqachaninmikarqantukuy imaymanaruwayninkunapi,paymantakamachisqaman hina,manataqmipaypaqchurasqamantapast'aqakurqanchu.

20Wiraqochataqniran,kaypachapitukuyimakaqkunata, runakunatapas,uywakunatapas,uywakunatapas, p’isqokunatapas,kaypachapikuyukuqkunatapas.Hinan Noetakamachirqanhukarcataruwananpaq,unuq unumantaqespichinanpaq

21Noetaqtukuyimaymanapiarcataruwarqan kamachisqanmanhina,iskaychunkaqanchisniyoqwata jubileopi,phisqakaqwatapiphisqakaqsemanapi(hukkaq killamosoqkillap’unchaypi).[1307pachamantapacha].

22Soqtakaqwatapi,[1308AM]iskaykaqkillapi,iskay kaqkillamosoqkillapi,chunkasoqtayoqkillakama yaykumurqan.Hinanpayqallapaapamusqaykuarcaman haykurqan,SeñorDiostaqchunkaqanchisniyoqch'isi hawamantawisq'arqan

23Wiraqochataqhanaqpachaqanchisunuhunt'ay punkukunatakicharirqan,hatunukhupukyukunaq siminkunatapas,qanchissimita

24Unuhunt’apunkukunanhanaqpachamantatawachunka p’unchaytawachunkatutaunutahich’aytaqallarirqan, ukhupukyukunapasunutawicharichirqan,pachantinpiunu hunt’aykunankama.

25Unuqahallp'apatamanyapakurqan:Chunkaphisqayoq metrounuqallapaaltoorqokunamantanwicharirqan, Arcataqhallp'apatamanhoqarirqan,Yakupatamantaq kuyurqan

26Unutaqkaypachapiphichqakilla-pachakphisqa chunkap'unchay.

27ArcaqarispataqAraratorqokunamantahukninLubar orqopatamansamaykurqan

28Hinataq(musuqkillapi)tawakaqkillapihatunukhu pukyukunawisq’asqakarqanku,hanaqpachaqunuhunt’a punkunkunatapashark’arqanku;Qanchiskaqkillamosoq killapitaqkaypachaqchinkay-chinkayukhunpallapa siminkunakicharikurqan,unutaqurayukhuman uraykamuytaqallarirqan.

29Chunkakillamosoqkillap’unchaypinorqokunaq puntankunarikukurqan,ñawpaqkillamosoqkillapitaqkay pacharikukurqan

30Qanchiskaqwatapiphisqakaqsemanapinunukunaqa chinkapurqan,iskaykaqkillapitaqchunkaqanchisniyoq p’unchaypihallp’ach’akipurqan

31Iskaychunkaqanchisniyoqp'unchaypitaqarcata kicharqan,chaymantataqanimalkunata,uywakunata, pisqukunata,llapakuyuriqkunatawankacharqan

6RAKI

1Kimsakillamosoqkillakashaqtinmiarcmantalloqsispa chayorqopialtartahatarichirqan

2Paymikayhallp'apaqhuchapampachaytaruwarqan,huk cabritotahap'ispayawarninwanhuchapampachayta ruwarqankaypachapillapahuchakunamantaChaypi tukuyimapaschinkachisqañamkarqa,Noewankuska buquepikaqkunalla.

3Chaywirantataqaltarpatamanchurarqan,hinaspanhuk torota,hukcabrata,hukovejata,hukuwihata,hukkachita, huktortugaurpita,hukpalomauñatapashap’ispa,altar patamanruphachinasacrificiotachuraspa,aceitewan chaqrusqasacrificiotahich’aykuspa,vinota ch’aqchuykuspa,inciensotawantukuyimaman ch’aqchuykuspa,sumaqq’apaytapasqorqanhatariy, Señorpañawpaqenpichaskisqa

4Wiraqochataqsumaqq’apaytaasnachirqan,paywantaq rimanakuytaruwarqan,kaypachatathuñichinanpaq manañaunumillp’ukananta;kaypachapitukuy p’unchawkunamuhu-tiempo,cosechamanahayk’aqpas tukukunanpaq;chiripas,ruphaypas,chiripas,chiripas, tutapastutapasmananordenninkutacambianankuchu, nitaqmiwiñaypaqchutukunanku.

5‘Qankuna,kaypachapiaskhayaychis,askhayaychis,kay pachapitaqaskhayaychisKaypachapi,lamar-qochapiima, manchakuyniykita,manchakuyniykitapaskallpachasaqmi. 6Qankunamantaqqorqaykichisllapaanimalkunata,llapan raphrayoqkaqkunata,kaypachapitukuyima kuyukuqkunatapas,unupichallwakunatapas,tukuy imakunatapasmikhunankupaq;q'umirqurakunahina, tukuyimamikhunataqurqaykichik

7Aychata,kawsayninwan,yawarwanima,ama mikhunkichischuLlaparunaqkawsayninqayawarpin kashan,amakawsayniykichismantayawarniykichista qechusqakanaykichispaq.Saparunaqmakinpi,sapa (animalpa)makinpirunaqyawarnintamañakusaq 8Pipasrunaqyawarnintarunawanhich'aykuqqayawarnin hich'asqakanqa,Diosmanrikch'akuqtanrunataruwarqan 9Qankunapas,kaypachapiaskhayaychis,’nispa 10Noetaqchurinkunapiwanjurarqankumanaima yawartapasmikhunankupaq,chaymikaykillapiwiñaypaq rimanakuytaruwarqanSeñorDiospañawpaqenpi 11KayraykunPaynisurqankikaykillapiIsraelpa mirayninkunawanhukrimanakuytaruwanaykipaqorqo patapijuramentowan,hinallataqpaykunamanyawar ch’aqchunaykipaq,rimanakuypallapanrimayninkunarayku, Wiraqochapaykunawanwiñaypaqruwasqanmanta 12Kaytestigoqaqankunamantanqelqasqakashan,sapa kutillahunt’anaykichispaq,chhaynapinkaypachapitukuy p’unchaykunapimanaimap’unchaypasanimalkunaq,

pisqukunaq,wakakunaqyawarnintamikhunkichischu,kay pachaqtukuyp’unchayninkunapianimalpaotaq wakakunaqotaqpisqukunaqyawarnintamikhuqrunaqa, mirayninkunawanmihallp’amantasaphichasqakanqa.

13Israelrunakunatakamachinkiamayawarta mikhunankupaq,chhaynapisutinkupasmirayninkupassapa kutiSeñorDiosninchisñawpaqenpikananpaq

14KayKamachikuySimipaqqamananp’unchaykuna tukukunchu,wiñaypaqmiMirayninkukamamchayta ruwanqaku,chaynapialtarpañawpaqenpiyawarwan qampaqrogakunankupaqsapap’unchaw,tutamanta, ch’isiyaqpachakunapi,wiñaypaqWiraqochaqñawpaqenpi qanraykupampachaytamaskhanqaku,chayta waqaychanankupaq,manataqsaphichasqakanankupaq

15HinaspanNoemanchurinkunamanwanseñaltaqorqan, kaypachapimanañaunuhunt’ananpaq.

16Arcontaphuyupichurarqanwiñayrimanakuypa señalninkananpaq,kaypachapitukuyp’unchaykuna chinkachinanpaq,manañayapamantaunumillp’uhallp’api kananta

17Chayraykunhanaqpachatablakunapiqelqasqakashan, sapawatarimanakuytamosoqyachinankupaq,kaykillapi semanakunafiestataruwanankupaq

18Kayllapanraymitataqhanaqpachapiruwarqanku kamasqap’unchaymantaNoep’unchaykama-iskaychunka soqtayoqjubileophisqasemanawatakama[1309-1659 AM]:Noewanchurinkunapiwanqanchisjubileotahuk semanawatatawanyuyarirqanku,Noepawañusqan p’unchaykama,Noepawañusqanp’unchaymantapacha churinkunawañupurqanku(chayta)Abrahampa p’unchayninkunakama,yawartataqmikhunku.

19Abrahanmiichaqachaytahunt'arqan,IsaacpasJacobpas wawankunapasp'unchayniykikamahunt'arqanku, p'unchayniykikunapitaqIsraelrunakunaqonqapurqanku kayorqopimosoqmantaraymichanaykichiskama

20Israelrunakunatakamachinkikayfiestatallapa mirayninkupiyuyarinankupaq,kaykillapinwatapihuk p'unchaychayfiestataruwanqaku

21Semanakunaqfiestan,ñawpaqrurukunaqfiestanpas, kayfiestaqaiskayruwayniyoqmi,iskaykutipiima,chay fiestamantaqelqasqamanhina,grabasqamanhina,chayta ruwaychis

22ÑawpaqkaqKamachikuySimiqelqapinqelqarqani, qanpaqqelqasqayqelqapi,sapawatahukp’unchay, tiemponpi,sacrificiokunatansut’incharqayki,Israelpa mirayninkunayuyarinankupaq,mirayninkupikaykillapi, sapawatahukp’unchaytaruwanankupaq

23Ñawpaqkillamosoqkillapi,tawakaqkillamosoq killapi,qanchiskaqkillamosoqkillapi,chunkakaqkilla mosoqkillapi,yuyarinap’unchaykuna,pacha p’unchaykunataqtawat’aqapiKaykunaqaqelqasqa, ordenasqaimatestimoniohinawiñaypaq.

24Noeqawiñaypaqmirayfiestakunakananpaqmi churarqan,chhaynapinchayfiestakunaqapayta yuyarinapaqkapurqanku

25Puntakillamosoqkillap’unchaypitaq,arcata ruwananpaqnirqanku,chayp’unchaytaqhallp’a ch’akipurqan,hinaspan(arcata)kicharispakaypachata rikurqan

26Tawakaqkillamosoqkillap’unchaypitaquraypiukhu ukhupachaqsiminkunawisq’asqakasharqanQanchiskaq

killamosoqkillap'unchaypitaqkaypachaukhupachaq llapasiminkunakicharikurqan,unutaqchaykunaman uraykamuytaqallarirqan

27Chunkakillamosoqkillakaqtinmiorqokunaq puntankunarikukurqan,hinanNoeqakusikurqan.

28Kayraykutaqpaykunatachurarqanwiñaypaq yuyarinapaqfiestakunahina,chhaynataqmiordenasqa kanku.

29Hanaqpachatablakunapichurarqanku,sapankataq chunkakinsasemanayoqhukmantahukman(pasarqanku) yuyariyninkuta,ñawpaqkaqmantaiskaykaqman,iskay kaqmantakimsakaqman,kimsakaqmantatawakaqman

30Llapankamachikuyp’unchaykunankanqaiskayphisqa chunkasemanap’unchaykuna,chaykunanhunt’anqaku watahunt’ataChhaynapinhanaqpachatablakunapi grabasqaordenasqakashan.

31Manataqmikanchu(kaykamachikuy)huk watallapaqpas,watanmantawatamanpasmanasaqeyqa

32Israelpamirayninkunatapaskamachiykayyupayman hinawatakunatawaqaychanankupaq-kinsapachaksoqta chunkatawayoqp’unchaykuna,hinaspa(kaykunaqa) hunt’asqawatakanqa,manataqmitiemponta ch’aqwanqakuchu p’unchayninkunamanta fiestankunamantawan;Paykunapiqatukuyimapas willakusqankumanhinanurmaykunqa,manataqmiima p'unchaytapassaqenqakuchu,nitaqmiimafiestatapas ch'aqwanqakuchu

33Ichaqasichusmanaqhawarinqakuchu,manataq kamachikuyninmanhinachukasukunqakuchayqa,llapan pachankutach’aqwanqaku,watakunataqkay(ordenmanta) qarqosqakanqa,[tiempokunatataqch’aqwanqaku, watakunatapasqarqonqaku]hinallataqordenanzankutapas manakasunqakuchu

34LlapaIsraelrunakunanqonqapunqaku,manataqmi tarinqakuchuwatakunaqñanninta,qonqanqakutaqmi mosoqkillakunata,tiempokunata,samana p’unchaykunatapas,hinaspanmanaallintachupurinqaku.

35Yachani,kunanmantapachataqwillasqayki,manataq kikiypayuyaykusqaychu;ñawpaqeypiqelqasqaqelqa (llullakuy),hanaqpachatablakunapipasp’unchaykuna t’aqanakuymiordenasqakashan,amarimanakuy fiestakunataqonqaspa,pantasqankuqhepaman,mana yachayniyoqkasqankuqhepamanpasmanajudío runakunaqfiestankunamanhinapurinankupaq

36Imaraykuchuskanqapikunachusseguroqhawanqaku killata-imaynatachus(chayqa)pachakunatach’aqwachin, watamantawatataqchunkap’unchayusqhayllatahaykun

37Chayraykunpaykunamanwatakunachayamunqa, chaypinch’aqwanqaku(orden),millayp’unchaytataq testigop’unchaytaruwanqaku,qhellip’unchaytataqfiesta p’unchaymantukuchinqaku,llapanp’unchaykunatataq p’enqachinqaku,ch’uyap’unchaytaqhellikaqwan,qhelli p’unchaytach’uyap’unchaywan;Killakunamanta,samana p'unchawkunamanta,raymikunamanta,jubileokunamanta ima,pantanqaku

38Chayraykunkamachiykichis,willaykichispas paykunamanwillanaykipaq.wañusqaykiqhepamanmi wawaykikuna(paykuta)ch’aqwachinqaku,chhaynapin manakinsapachaksoqtachunkatawayoqp’unchayllatachu watataruwanqaku,chayraykutaqmipantanqakumosoq killakunamanta,pachakunamanta,samana

p’unchaykunamanta,raymikunamantawan,hinaspan imaymanayawartamikhunqakutukuyimaymana aychawan

7RAKI

1Qanchiskaqsemanapitaq,ñawpaqwatapi[1317AM], kayjubileokillapi,Noeqauvassach’akunatatarpurqan arcaqsamasqanorqopi,sutichasqaLubar,hukninArarat orqomanta,tawakaqwatapitaqrururqanku,[1320AM], paytaqrurunkunatawaqaychaspa,kaywatapiqanchiskaq killapihuñurqan

2Chaymantanvinotaruwaspahukmankamanchurarqan, hinaspanphisqawatakamawaqaycharqan,[1321AM] ñawpaqp’unchaykama,ñawpaqkillamosoqkilla p’unchaykama.

3Kusikuywanmikayfiestap’unchaytaruwarqan,hinaspan Señormanruphachinasacrificiotahaywarirqan,huktorota, hukcarnerota,qanchisovejakunatawan,sapawatayoqta, hukcabritotapas,chaywantaqpaykikinpaq churinkunapaqwanhuchapampachananpaq

4Ñawpaqtaqauñachatawakichispa,wakinyawarninta churarqanaltarpikaqaychaman,llapawiratataqruphachina sacrificiotahaywasqanaltarmanchurarqan,torota, carnerota,ovejakunatapas,llapanaychakunatapasaltar patamanchurarqan

5Llapansacrificionkutapasaceitewanchaqrusqata churarqan,chaymantataqaltarpatapiñawpaqruwasqa ninamanvinotach’aqchurqan,altarpatamantaqinciensota churarqan,hinaspanSeñorDiosninpañawpaqenpisumaq q’apaytapaswicharichirqan.

6Hinanpayqakusikuspakayvinotaukyarqan, wawankunapiwankusisqa

7Ch’isiyaqtintaqkarpanmanhaykurqan,machasqataq puñuspapuñurqan,puñushaspataqmanap’achayoq karpanpikasharqan

8HinaqtinmiHamqataytanNoetaq’alatarikuspa, hawamanlloqsispaiskaywawqenkunamanwillarqan

9HinanSemqap’achantahap’ispaJafetwanhatarirqanku, hinaspanchayp’achatahombronkumanchuraspa qhepamankutispataytankuqp’enqaynintataparqanku, uyankutaqqhepamankasharqan

10Noetaqpuñusqanmantarikch’arispasullk’awawanpa tukuyimaruwasqantayacharqan,hinanchurintañakaspa nirqan:‘Canaánñakasqakachun;wawqenkunapaq kamachinkanqa’,nispa.

11HinaspanSemtasaminchaspanirqan:‘SempaSeñor Diosninsaminchasqakachun,Canaántaqkamachinkanqa’, nispa

12DiosmiJafetllaqtatahatunyachinqa,Semllaqtapitaq Diosqatiyanqa,Canaántaqkamachinkanqa’,nispa 13Camqayacharqanmitaytansullk’achurintañakasqanta, chaymimanakusikurqanchuchurintañakasqanmanta Hinantaytanmantat'aqakapurqan,paywankuska churinkunapiwan,Cush,Mizraim,Put,Canaán 14Hinaspanhukllaqtatahatarichirqan,esposan Neelatamauksutiwantaqsuticharqan.

15Jafettaqchaytarikuspawawqenmantaenvidiakurqan, paypashukllaqtatahatarichirqan,esposanpasutinwantaq suticharqan‘Adatanese’nispa.

16SemtaqtaytanNoewantiyaran,hinaspanorqopi taytanpaqayllanpihukllaqtatahatarichirqan,paypas warminpasutinwansuticharqanSedeqetelebab 17KaykinsallaqtakunaqaLubarorqoqayllapinkashan. Sedeqetelebaburqupañawpaqninpiintilluqsimuyladupi; hinaspaNa'eltama'uksurlawpi;'Adatan'esesinti chinkaykuyladoman 18Sempachurinkunankarqanku:Elam,Asur,Arpacsadkay(churin)nacerqanunuhunt'aymantaiskaywata qhepaman-Lud,Aramima

19Jafetpachurinkuna:Gomer,Magog,Madai,Javan, Tubal,Mesec,Tirasima

20Iskaychunkapusaqniyoqjubileokillapitaq[1324-1372 AM]Noeqachurinkunaqchurinkunamankamachiyta qallarirqanordenanzakunatakamachikuykunatawan,llapan taripaykunatawan,hinallataqchurinkunatakallpacharqan chaninkaytahunt’anankupaq,aychaqp’enqayninkuta qatanankupaq, hinallataq Kamaqninkuta saminchanankupaq,tayta-mamantawanyupaychanankupaq, runamasinkutamunakunankupaqwan,hinallataqalmankuta amachachunqhellihuchamanta,qhellikaymanta,tukuy manaallinruwaykunamantawan.

21Kaykinsaimaymanakunaraykununuhunt'akay pachamanhamurqan,chaymikarqanhuchapakuypi, kamachikuyninkuqkamachikuyninpacontranpi qhawaqkunaqarunakunaqususinkunaqqhepantaqhelli huchapipurisqankurayku,hinaspanllapaakllasqankumanta warmichakurqanku.

22Naphidimrunakunatachurinkunatawachakurqanku, llapankutaqmanarikch'akuqkarqanku,hinaspan mikhunakurqanku,hatunkarayrunakunataqNefilota wañuchirqanku,NefilrunakunataqEljorunakunata,Eljo runakunatawan,hukkunahukkunamantawan wañuchirqanku.

23Hinaqtinmisapankankumanaallinruwaykunata ruwanankupaq,askhayawartahich’anankupaqwan vendekurqanku,chaymikaypachaqamanaallin ruwaykunawanhunt’aykusqakarqan

24Chayqhepamanmipaykunaqahuchallikurqanku animalkunaqcontranpi,p’isqokunaqcontranpipas,kay pachapillapakuyukuqkunaqcontranpiwan,hinallataqkay pachamanaskhayawarhich’akurqan,runakunaqllapa yuyaykusqankupas,munapayasqankupassapakutilla yanqata,manaallinkaqtapasyuyaykurqanku

25Wiraqochataqkaypachamantallapanta ch'usaqyachirqan.ruwayninkumillaykayninrayku,kay pachachawpipihich’asqankuyawarraykutaqtukuyimata ch’usaqyachirqan.

26‘Ñoqaykupas,qankunapas,wawaykunapas,llapa arcamanhaykumuqkunapas,ñawpaqeypirikushani ruwasqaykichiskunata,manachaninpipurisqaykichista, chinkayñanpipuriytaqallarisqaykichisrayku, t’aqanakushankichis,hukkunahukkunawantaq envidiakunkichis,hinallataq(chayhinatan)wawqeykuna, sapankaykichiswawqeykichiswanmanahukllachasqachu kankichis

27Rikuni,qhawaytaqsupaykuna(paykunaq)q’otuyta qallarirqankuqankunacontra,wawaykichiskunaq contranpi,kunantaqmanchakuniqankunaqrantinpi, wañusqayqhepamanrunakunaqyawarnintakaypachaman

hich’ankichis,qankunapas,kaypachamanta ch’usaqyachisqakankichis.

28Pipasrunaqyawarnintahich'aqqa,pipasyawarninta mikhuqpas,llapanmikaypachamantachinkapunqa.

29Manataqmipuchunqachupipasyawarmikhuqpas,kay pachamanrunaqyawarnintahich'aqpas,nitaqmi puchunqachupipas,nitaqmirayninpashanaqpachaquranpi tiyaqpas.Sepulturamanmirinqaku,Huchachasqakasqanku cheqasmanmiuraykamunqaku,Ukhulaqhayaq laqhayaqmanmillapankusinchiwañuywanapasqakanqaku 30Mananyawarrikusqakanqachuqankunapillapan yawarmantaqakanqallapanp’unchaykunapin wañuchisqaykichisp’unchaykunapiimauywakunatapas, wakatapasotaqimaphawaytapaskaypachapi, almaykichispaqtaqallinllank’aytaruwankichiskay pachapihich’asqataqataspa.

31Amataqyawarwanmikhuqrunahinachukankichis, aswanpascuidakuychisamapipasñawpaqeykichispi yawartamikhunanpaq.

32Amataqalmaaychawanmikhunatasaqeychu,kay pachamanhich’aqaychaqyawarniyki,kawsayniyki,ama mañasqakananpaq.

33Kaypachaqamananch’uyanchukanqayawar hich’asqanmantaimaraykuchus(sapallan)hich’aqpa yawarninwanmikaypachaqach’uyanchasqakanqallapa mirayninkunapi

34Kunantaq,wawaykuna,uyariychis:taripaytapaschanin kaytapasruwaychis,llapanhallp’aqhawanpichaninkaypi tarpusqaykichispaq,hatunchayniykichistaqDiosniypa ñawpaqenpihoqarisqakarqan,unuqunumanta qespichiwaqniy.

35Rispaykichistaqllaqtakunatahatarichinkichis, chaykunapitaqtarpunkichiskaypachapillapayurakunata, aswantataqllaparuruqsach’akunatapas.

36Kimsawatatukuymikhusqarurunkunaqamanan huñusqachukanqa,tawakaqwatapitaqch'uyapaq qhawarisqakanqa[ñawpaqrurukunatataqhaywanqaku], AnchaHatunDiospañawpaqenpichaskisqakananpaq, paymihanaqpachata,kaypachata,tukuy imaymanakunatapaskamarqan.Vinomantaaceitetawan (hina)ñawpaqrurukunataWiraqochaqaltarninpiaskhata haywachunku,paymichaytachaskiq,puchuqtaqSeñorpa wasinpikamachikunamikhuchunku(chayta)chaskiq altarpañawpaqenpi

37Pichqakaqwatapitaqkacharichiytaruwaychis,chanin kaypi,chaninkaypiwankacharinaykichispaq,chaninmi kankichis,llapantarpusqaykikunapasallintanwiñanqa

38KayhinatantaytaykichispataytanEnockamachirqan churinMatusalén,churinLamecta,Lamectaq kamachiwarqanñawpaqtaytankunaqkamachikusqanta

39Churiykuna,kamachiytaqosqaykichis,imaynanEnocqa churintakamachirqanñawpaqjubileokunapihina, kawsashasparaqmiqanchiskaqmirayninpi,churinman, churinpachurinkunamanpaskamachirqan, wañunankamataqwillarqan’,nispa

8RAKI

1Iskaychunkaisqonniyoqjubileop’unchaypi,ñawpaqkaq semanapi,[1373AM]qallariysemanapiArpacsad warmiwancasarakurqan,sutintaqRasu’eja,Susanpaususin,

Elampaususin,hinaspankinsakaqwatapihukqhari wawatawachakurqankaysemanapi,[1375AM],paytaq suticharqanKainam

2Churiqawiñarqan,taytantaqqelqaytayachachirqan, hinaspanrirqanhukllaqtatahap’inanpaqhukcheqas maskhaq

3Ñawpa(miraykuna)qaqapatapitallasqaqelqatatarirqan, chaypikashaqtataqleerqan,qelqaspataqhuchallikurqan chayrayku;imaraykuchuschaypiqakasharqanmiQhawaq runakunaqyachachikuynin,chaymanhinanhanaqpachaq llapaseñalninkunapiintiq,killaq,ch’askakunaqima señalninkunataqhawaqku

4Chaytaqelqaspataqmanaimatapasrimaranchu. ManchakuranmiNoemanchaymantarimayta,amapaywan phiñakunanpaq

5Kinsachunkajubileop’unchaypi,[1429AM]iskaykaq semanapi,ñawpaqwatapi,warmiwancasarakurqan,paypa sutintaqMelca,JafetpachurinMadaiqususin,tawakaq watapitaq[1432AM]qhariwawatawachakurqan,sutintaq SelaPayminiran:‘Cheqaqtapuninkachamuwani’,nispa 6[Tawakaqwatapinnacerqan],Selataqwiñaspa casarakurqan,paypasutinmikarqanMu’ac,taytanpa wawqenKesedpaususin,kinsachunkakaqjubileokillapi, phisqakaqsemanapi,ñawpaqkaqwatapi[1499AM]

7Pichqakaqwatapi[1503AM]qhariwawata wachakurqan,paytaqsuticharqanEber,paytaqhuk warmitacasarakurqan,sutintaqkarqan‘Azûrâd,Nebrodpa ususin,kinsachunkaiskayniyoqjubileopi,qanchiskaq semanapi,kinsakaqwatapi[1564pachamanta]

8Soqtakaqwatapi[1567AM]qhariwawatawachakurqan, paytaqsuticharqanPeleg;Nacesqanp'unchaykunapin Noepamirayninkunakaypachatat'aqanakuyta qallarirqanku,chayraykunpaytasuticharqanPelegnispa 9Hinaspanpakallapirakinakurqanku,hinaspanNoeman willarqanku

10Kinsachunkakinsayoqjubileoqallariypi[1569AM] kaypachatakinsat’aqamant’aqarqanku,SemwanCamwan Jafetwansapankaqherenciankumanhina,ñawpaqkaq semanapiñawpaqkaqwatapi,hukninkachasqayku paykunawankashaqtin.

11Churinkunatawaqyaspataqpaymanasuykurqanku, paykunapaswawankunapiwan,hinaspankayhallp’ata t’aqarqankinsachurinkunatahap’ikapunankupaq, makinkutahaywarispankutaqtaytankuqNoepa sinqanmantaqelqatahorqorqanku

12AndtherecameforthonthewritingasShem'slotthe middleoftheearthwhichheshouldtakeasaninheritance forhimselfandforhissonsforthegenerationsofeternity, fromthemiddleofthemountainrangeofRafa,fromthe mouthofthewaterfromtheriverTina,andhisportion goestowardsthewestthroughthemidstofthisriver,andit extendstillitreachesthewaterofchinkay-chinkay ukhukuna,chaymantakaymayuqalluqsispayakunkunata Me'atmamaquchamanhich'an,kaymayutaqhatunmama quchamanpurinWichayladopikaqllapanmiJafetpa,uray ladonpikaqpasSempa

13Karasollaqtamanchayanankamataqmast’arikun:kayqa surladomanqhawaqsimiqsinqanpi

14Payparakinqahatunlamar-qochapatapinmast’arikun, chiqanchirullapitaqmimast’arikunurayladomanqhawaq

qalluqintihaykuyladomanchayanankama,kaylamarqochatansutichankuEgiptolamar-qochaqqallunnispa.

15Kaymantataqsurladomankutipunhatunlamar-qochaq siminman(yakusqan)qochapatapi,intihaykuy ladomantaqmast’arikun‘Afrallaqtakama,hinaspan mast’arikunGihónmayuunumanchayanankama, hinallataqGihonunuqurayladonman,kaymayupataman 16Intilloqsimuyladomanmimast’arikun,Edénhuertaman chayanankama,urayladonman,[surladoman],llapanEdén hallp’amanta,intilloqsimuyladomantawanintilloqsimuy ladomantawan,intilloqsimuyladomankutirispa,Rafa sutiyoqorqoqintilloqsimuyladonmanchayanankama, uraykamunTinamayuqsiminkama.

17Kayt'aqaqasorteowanmiSempaqchurinkunapaqwan lloqsimurqan,wiñaypaqwiñaypaqhap'ikapunankupaq

18NoetaqkusikurqanSempaqchurinkunapaqwankay rakiylloqsimusqanmanta,profeciapisiminwanrimasqanta yuyarispaimaraykuchuspayqanisqañan:‘SempaSeñor Diosqasaminchasqakachun,SemllaqtapitiyachunSeñor Diospas’,nispa

19YayarqantaqmiEdénHuertach’uyacheqaskuna, Wiraqochaqtiyasqanpas,Sinaiorqotaqch’inneqchawpin, Sionorqotaq-kaypachaqukhunpachawpin:kay kinsantinmikamasqakarqankuch’uyacheqaskunahina, paykunapuraqhawarinakuspa.

20HinaspandioskunaqDiosnintasamincharqan,paymi SeñorDiospasimintasiminmanchurarqan,hinallataq WiñaypaqWiraqochatapas.

21Hinataqyacharqanhuksaminchasqat’aqahinallataq huksaminchaSemmanchurinkunamanwanwiñaypaq hamusqanmanta-llapaEdénhallp’ahinallataqllapanPuka Qochahallp’a,hinallataqllapanintilloqsimuyhallp’a hinallataqIndia,hinallataqPukaQochapihinallataq orqokunapi,hinallataqllapanBasánhallp’api,hinallataq llapanLíbanohallp’amanhinallataqKafturislakunaman, hinallataqllapanSanirorqokunamanpas‘Amana,wichay ladopiAsurorqokuna,llapanElamhallp’akuna,Asur, Babel,Susan,Maedai,llapaAraratorqokuna,hinallataq llapalamar-qochachimpapi,Asurorqokunaqchimpanpi wichayladoman,saminchasqahatunhallp’a,llapanchaypi kaqkunapasanchaallinmi

22Hampaqtaqiskaykaqt’aqalloqsimurqan,Gihónmayu chimpamanurayladomanHuertaqpañaladonpi,hinaspan mast’arikunurayladomanhinallataqmast’arikunllapanina orqokunaman,mast’arikuntaqintihaykuyladoman‘Atel lamar-qochamanhinallataqmast’arikunintihaykuy ladomanMa’uklamar-qochamanchayanankama-chayman (lamarqocha)chaymanuraykamuntukuyimapasmana thunisqakaq

23WichayladomanripunGadirllaqtaqlinderonkama, lamar-qochaqunuqpatankamataqhatunlamar-qochaq ununmanripunGihónmayumanasuykunankama,Gihon mayutataqripunEdénhuertapapañaladonman chayanankama

24KaytaqHampaqlloqsimuqhallp’a,paykikinpaq, churinkunapaqwanwiñaypaqmirayninkukama hap’inanpaqkaqt’aqahina.

25JafettaqTinamayuchimpapikinsakaqt’aqamanta lloqsimurqanunuqlloqsimunanwichayladoman,wichayintilloqsimuyladomantaqmast’arikunllapanGog suyuman,intilloqsimuyladomanpas

26Hinaspataqwichayladomanmast’arikunwichayman, wichayladomantaqQeltorqokunamanmast’arikun,Ma’uk lamar-qochamanwan,Gadirllaqtamantaintilloqsimuy ladomantaqmilloqsimunlamar-qochaqunukunaq suyunkama.

27Hinaspapasmast’arikunmiFarallaqtaqintihaykuy ladonmanasuykunankama,hinaspankutipun‘Aferag llaqtaman,intilloqsimuyladomantaqmast’arikunMe’at lamar-qochaqunukunaman

28HinaspapasTinamayuqsuyunkamamast’arikun wichay-intilloqsimuyladoman,yakunpalinderonman asuykunankama,Rafaorqoman,wichayladomantaq muyurin.

29KaymiJafetpaqchurinkunapaqwanhallp'anhallp'an hina,paykikinpaq,churinkunapaqwan,wiñaypaq mirayninkupaqhap'ikapunanpaq.pichqahatunwat'akuna, wichaylarunpitaqhukhatunhallp'a

30Ichaqachiri,Hamhallp'anpasq'oñi,Semhallp'apas mananq'oñichunitaqchirichu,aswanpaschiriwan ruphaywanchaqrusqa

9RAKI

1Hamtaqchurinkunamant'aqakurqan,ñawpaqkaq rakintaqintilloqsimuyladomanCusllaqtaman lloqsimurqan,intihaykuyladomantataqMizraimllaqtata, intihaykuyladontataqPutllaqtata,intihaykuyladontataq [intihaykuyladomanpas]lamar-qochapatamanCanaán llaqtaman

2Semtaqchurinkunamant’aqarqan,ñawpaqkaqt’aqataq Campaqchurinkunapaqwanlloqsimurqan,Tigrismayuinti lloqsimuyladointilloqsimuyladomanasuykunankama, llapanIndiasuyuman,PukaLamar-qochamanpas,Dedan unukunaman,Mebriorqokunaman,Elaorqokunamanpas, llapanSusanhallp’akunamanpas,Farnacmayupatamanpas PukaQochaman,Tinamayumanpas

3Asurllaqtamantaniskaykaqt'aqalloqsimurqan,llapan Asurhallp'a,Nínive,Sinar,Indianacionpalinderonkama 4Arpacsadtaqkinsakaqt’aqamantalloqsimurqan,chaymi karqanÉufratesmayuintilloqsimuyladoCaldeassuyupa lliwhallp’an,PukaLamar-qochawantupaq,hinallataq Egiptoladomanqhawariqlamar-qochaqqallunpaqayllanpi kaqch’innequnukuna,llapanLíbanohallp’a,Sanir, ‘Amanaima,Éufratesmayupatakama

5Arampaqtaqtawakaqpartenlloqsimurqan,chaymi karqanTigrismayuwanÉufratesmayuwanchawpipi Mesopotamiasuyuntin,Caldeamayukunaqwichayladonpi, Asurorqokunaqlinderonkama,‘Ararahallp’ankamawan.

6Ludpaqtaqphisqakaqt’aqat’aqalloqsimurqan,Asur orqokuna,llapanchayorqokunaima,HatunQochaman chayanankama,wawqenAsurpaintilloqsimuyladonman chayanankama.

7Jafetpasherencianhallp'atachurinkunamanrakirqan 8Ñawpaqkaqt'aqataqintilloqsimuyladomantaGomer llaqtamanlloqsimurqan,wichayladomantaTina mayukamawichayladopinMagogllaqtapaqlloqsimurqan wichayladollapaukhupartekunaMeatlamar-qochaman chayanankama

9Madaitaqiskaywawqenkunaqintihaykuyladonmanta islakunamanhallp'akunamanhamurqan.

10Javanpaqtaqtawakaqpartenlloqsimurqansapa islakunapi,Ludllaqtaqlinderonpikaqislakunapiwan.

11Tubalpaqtaqlloqsimurqanpishqakaqt’aqaqallu chawpipi,chaymiasuykuniskaykaqqallukama.

12Mesecpaqmisoqtakaqpartenlloqsimurqan,kinsakaq qalluqchimpanpiGadirllaqtamantaintilloqsimuy ladomanasuykunankama

13Tirasllaqtamanmiqanchiskaqt’aqalloqsimurqan, lamar-qochaqchawpinpitawahatunislakuna,chaykunaqa Hamsuyumanchayan[Kamaturiislakunapassorteowanmi lloqsimurqankuArpacsadpachurinkunataherencianpaq]

14ChhaynataqNoepachurinkunachurinkunaman t’aqanakurqankutaytankuqNoepaqayllanpi,paytaq llapankutajuramentowanwatarqan,sapankarunakunaman ñakaytak’amispa,mana(payman)urmaqpartetahap’iyta munaqkunaman.

15Llapallankumnirqaku:‘Chaynakachun;chhayna kachun'paykunapaqpaschurinkunapaqpaswiñaypaq mirayninkupitaripayp'unchawkama,chaypinSeñor Diosqaespadawanninawanimajuzganqa pantasqankumantallapaqhellimillaykasqankumanta, chaywanmikaypachatahunt'achirqankuhuchallikuywan, qhellikaywan,qhellihuchawan,qhellihuchawanima

10RAKI

1Kayjubileokillapakinsasemananpitaqqhellisupaykuna Noepachurinkunatapantachiytaqallarirqanku, pantachispataqch’usaqyachirqanku

2NoepachurinkunantaytanNoemanhamurqanku, hinaspanwillarqankuchurinkunaqchurinkunata ñawsayachispawañuchiqsupaykunamanta

3HinaspanDiosninSeñorDiosmantamañakuspanirqan: ‘LlaparunaqespiritunkunaqDiosnin,paymi khuyapayawaqniy’,nispaHinanmillp'uqunumanta wawaykunatapasqespichiwarqan,Ch'usaqyachisqa churikunatahinaqamananchinkachiwarqanchu; Imaraykuchuskhuyapayakuyniykiqahatunmikarqan ñoqapaq,Hatunkhuyapayakuyniykitaqmikarqan almaypaqpas;Churiykunamankhuyapayakuyniyki hoqarikuchun,Amataqmillayespiritukunapaykunata kamachichunKaypachamantamanachinkachinankupaq 4Ichaqasaminchaway,churiykunatawan,kaypachata mirananchispaq,mirananchispaq,hunt’achinanchispaqpas 5QanmiyachankiimaynatasWaqaychaqniykikuna,kay espiritukunaqtaytankuna,p’unchayniypiruwarqanku,kay kawsaqespiritukunamantataq,carcelmanwisq’aychis, huchachasqakasqankucheqaspitaqhap’iychis,amataq kamachiykiqchurinkunaman,Diosniypachurinkunaman ch’usaqyachichunku;Kaykunaqamillaymillaymi, chinkachinankupaqmikamasqakanku

6Amakawsaqrunakunaqespiritunkunatakamachichunku. QanllapaykunatakamachiytaatiwaqAmayáchanin runakunapachurinkunataqakunanmantawiñaypaq atiyniyoqkachunku’,nispa

7SeñorDiosniykutaqkamachiwarqankullapaykuta watanaykupaq.

8HinanespiritukunaqumallinMastêmâhamuspanirqan: ‘Señor,Kamaq,wakinninkuñawpaqeypiqhepakuchunku, kunkaytapasuyarichunku,tukuynisqaytaruwachunku; imaraykuchuswakinninkumanasaqewanqakuchuchayqa,

mananatiymanchurunaqchurinkunamanruwayta; Chaykunaqaismunanpaqmi,juzgasqaypañawpaqenpi pantachinanpaqmi,runakunaqchurinkunaqmillay ruwayninqahatunmi’,nispa.

9Paytaqnirqan:Chunkat’aqat’aqanñawpaqenpi qhepachun,isqont’aqataqhuchachasqakananku cheqasmanuraykamuchun’,nispa

10HukniykutaqkamachirqanNoemanllapahampinkuta yachachinaykupaq;imaraykuchuspayqayacharqanmi manachaninpipurinankuta,nitaqchaninkaypi ch’aqwanankutapas

11Llaparimasqanmanhinataqruwarqayku:huchachasqa kaypillapamillaymillaymillaykunatapas,chunkamanta huknintataqsaqerqaykukaypachapiSatanaspa ñawpaqenpikamachisqakanankupaq

12Noemanmisut’incharqaykuonqoyninkumantallapa hampikunata,q’otuyninkumantawan,imaynataskay pachapiqorakunawanhampinmanchayta

13Noeqatukuyimaymanahampikunamanta yachachisqaykumanhinanhuklibropiqelqarqan ChhaynapinmillayespiritukunaqaNoepachurinkunata (k’irinankupaq)hark’asqakarqanku.

14HinaqtinmiJesusqallapaqelqasqankunatakuraqchurin SemmanqorqanLlapachurinkunamantapaspaytaanchata munakusqanrayku.

15HinaqtinmiNoeqañawpaqtaytankunawan wañurachirqan,hinaspanArarathallp'apiLubarorqopi p'amparqanku.

16Isqonpachakphisqachunkawatatankawsarqan,chunka isqonniyoqjubileokunata,iskaysemanaphisqawatatawan [1659pachamanta].

17Kaypachapikawsaspataq,runaqwawankunamanta aswanallinkarqan,Enocmantaqespichisqa,chanin kayninpi,hunt'asqakashasqanrayku.Enocpallank'ayninqa churasqakarqankaypachaqmirayninkunaqwillananpaqmi, juiciop'unchaykamamiraymantamiraymanwillananpaq 18Kinsachunkakinsayoqjubileop’unchaypi,iskaykaq semanapi,ñawpaqkaqwatapi,Pelegqahukwarmita casarakurqan,SinaarpaususinLomnasutiyoqtaq,paymi hukqhariwawatawachakurqan,kaysemanaqtawakaq watapi,paymisuticharqanReunispaimaraykuchuspaymi nirqan:‘Qhawariychis,runakunaqwawankunaqamillay yuyaykusqankuwanmi,Sinarhallp’apihukllaqtata, torretapashatarichisqankurayku’,nispa

19Ararathallp'amantaintilloqsimuyladomanripurqanku Sinarllaqtaman.Paypatiemponpinllaqtatatorretapas hatarichirqanku:‘Riy,chaywanhanaqpachaman wichasun’,nispa.

20Wasitaruwaytaqallarirqanku,tawakaqsemanapitaq ninawanladrillotaruwarqanku,ladrillokunataqrumipaq servirqanku,cementasqankut’urutaqlamar-qochamanta lloqsimuqasfaltokarqan,Sinarhallp’apiunu pukyukunamantawan

21Hinaspanhatarichirqanku:tawachunkakinsayoqwata [1645-1688AM]hatarichirqanku;anchonqa203 ladrillokunankarqan,sayaynintaq(hukladrillomanta) hukmantakinsakaq;sayayninmikarqan5433metro,2 palmerakuna,(hukperqaqmast’arikuyninqa)chunka kinsayoqestadayoqmikarqan(hukkinsachunka estadomantataq).

22WiraqochaDiosninchistaqniwaranchis:Qhawariy, paykunanhukllaqtallakanku,(kay)ruwaytaqallarinku, kunantaqmanaimapaspaykunamantahark’asqachukanqa Riy,uraykusparimasqankutapantachisun,manataqmi paykunapurarimasqankutaentiendenakunankupaq, llaqtakunaman,nacionkunamanpasch’eqesqakanankupaq, manañahukyuyayllachujuiciop’unchaykama paykunawankanqa’,nispa.

23Señortaquraykamurqan,ñoqaykutaqpaywankuska uraykamurqaykurunakunaqwawankunaqhatarichisqan llaqtata,torretapasqhawanaykupaq

24HinaqtinmiJesusqarimayninkutap’enqachirqan, manañan paykunapura rimasqankuta entiendenakurqankuñachu,chaypachataqllaqtatatorretapas sayarichiytasaqerqanku

25ChayraykunllapaSinarhallp'aBabelsutiwan sutichasqa,chaypiSeñorDiosqallaparunakunaq rimaynintap'enqachisqanrayku,chaymantapachataq sapankankullaqtankumanch'eqesqakarqanku,sapankanku rimasqankumanhina,llaqtankumanhina

26HinanSeñorDiosqasinchiwayratachaytorrecontra kachamuspakaypachamanurmachirqan,hinanSinar hallp’apiAsurwanBabiloniawanchawpipikasharqan, hinaspansuticharqanku‘T’umuchiy’nispa

27Ñawpaqwatatawakaqsemanapi[1688AM]tawa chunkatawayoqjubileokillapi,Sinarhallp'amanta ch'eqechisqakarqanku

28HinanCamchurinkunapiwanhallp'amanrirqanku,chay hallp'atataqsurladohallp'amanhap'ikapurqan

29CanaánllaqtaqaEgiptomayukamaLíbanohallp'ata rikurqan,anchaallinkashaqta,manataqmihallp'anpa hallp'anmanrirqanchu,intihaykuyladoman(chayqa) lamar-qochaman,hinaspanLíbanohallp'apitiyarqan,inti lloqsimuyladoman,intihaykuyladomanpas,Jordánmayu patamanta,lamar-qochaqlinderonmantawan

30HinaqtinmitaytanHam,wawqenkunaCush, Mizraimpiwanpaytanirqanku:‘Manaqanpakaq hallp’anpintiyarqanki,manataqmisorteowanchu urmaykuwarqanku,amachaytaruwaychuchhaynata ruwankichayqa,qanpaschuriykikunapaschayhallp’api urmaykunkichis,hinaspa(kankichis)hatarichiywan ñakasqa;Qankunaqahatariywanmitiyarapunkichis, hatariywanmiwawaykichiskunaurmapunkichis, wiñaypaqtaqsaphichasqakankichis,nispa

31AmaSemllaqtapitiyaychischuSemmanpas churinkunamanpassuertenkuwanmichayamurqa.

32Ñakasqakanki,ñakasqataqmikankiNoepallapa churinkunamantapas,ch’uyajuezpañawpaqenpi, taytanchisNoepaqayllanpiwanjuramentowanwatasqa kasqanchiswan’,nispa

33HinaqtinmiJesusqamanapaykunatauyarispa,Libano hallp'apiHamatllaqtamantaEgiptohaykunankama, churinkunawankunankamatiyaran

34Chaymichayhallp'aCanaánsutiwansutichasqa

35Jafetchurinkunapiwanlamarqochaladomanrispanku, paykunaqpartenhallp’apitiyarqanku,Madaitaqlamarqochahallp’atarikurqan,manataqmipaytagustarqanchu, hinaspanhuk(parte)mañakurqanCammanta,Asurmanta, Arpacsadmantawan,esposanpawawqenmanta,hinaspan Mediahallp’apitiyarqan,esposanpawawqenpaqayllanpi.

36Paypatiyasqanwasita,churinkunaqtiyasqanwasitapas taytankuqMadaisutiwansuticharqan.

11RAKI

1Kimsachunkaphisqayoqjubileopi,kinsakaqsemanapi, ñawpaqwatapi[1681AM]Reuwarmitacasarakurqan, sutintaqkarqan‘Ôrâ,Kesedpachurin‘Ûrpaususin,paytaq hukqhariwawatawachakurqan,paytaqsuticharqanSêrôh, kaysemanaqqanchiskaqwatapikayjubileopi[1687 pachamanta]

2Noepachurinkunataqmaqanakuytaqallarirqanku,preso hap’ispawañuchinakurqanku,hinallataqrunakunaq yawarnintakaypachamanhich’anankupaq,yawarta mikhuspa,hinallataqsinchillaqtakunata,perqakunata, torrekunata,sapankamarunakuna(qallarirqanku) suyumantaaswanhatunchakuyta,hinallataqqhapaq suyukunaqqallariyninkunatasayarichiyta,hinallataq runakunaqcontranpi,hinallataqnacionpacontranpi,llaqta contraimallaqtacontra,llapankupas(qallarirqanku)mana allinruwayta,armakunatahap’iyta,churinkumanguerrata yachachiyta,llaqtakunatahap’iytaqallarirqanku,qhari warmikamachikunatavendeytaqallarirqanku

3Kesedpachurin‘ÛrsutiyoqrunanCaldeaprovinciapikaq ‘Ara’llaqtatahatarichirqan,paypasutinwan,taytanpa sutinwantaqsuticharqanHinanpaykunakikinkupaq chullusqarikch'aykunataruwarqanku,sapankankutaqmi yupaycharqankuidolota,kikinkupaqchullusqarikch'ayta, hinaspanqallarirqankuq'ewisqarikch'aykunata,qhelli simulacrakunatawanruwayta,millayespiritukunataq yanaparqanku,q'oturqankuimahuchallikunankupaq,qhelli ruwaykunamanpas

4Mastêmâkamachikuqtaqtukuykaykunataruwananpaq kallpachakurqan,hukespiritukunatapaskacharqan, makinpauranpichurasqakunata,imaymanamanaallinta ruwanankupaq,huchataruwanankupaq,imaymanahuchata ruwanankupaq,waqllichinankupaq,thuninankupaq,kay pachamanyawartahich’anankupaqwan

5ChayraykunSerotasuticharqanSerugnispa,sapankanku tukuyimaymanahuchata,huchallikunankupaqpas kutirirqanku

6WiñaspataqCaldeasuyupiUrllaqtapitiyarqan, warminpamamanpataytanpaqayllanpi,taytacha-mamacha yupaychaspataq,kinsachunkasoqtayoqjubileokillapi, phisqakaqsemanapi,ñawpaqwatapi[1744AM] warmiwancasarakurqan,sutintaqkarqanMelca,Kaberpa ususin,taytanpaususinwawqi

7PaymiNahortawachakurqan,kaysemanaqallariywatapi, wiñaspataqCaldeaUrllaqtapitiyarqan,taytantaq yachachirqanCaldearunakunaqinvestigacionninkunata, hanaqpachaqseñalninkunamanhina

8Soqtakaqsemanapikinsachunkaqanchisniyoqjubileo killapin,[1800AM]esposantacasarakurqan,sutintaq karqan‘Ijaska,CaldearunakunaqNestagpaususin

9ChaywarmiqakaysemanaqqanchiskaqwatapinTareta wachakurqan[1806AM]

10Mastêmâkamachikuqtaqcuervokunatapisqukunatawan kacharqan,chayhallp’apitarpusqamuhutamikhunankupaq, chayhallp’atach’usaqyachinankupaq,runakunaq llank’asqankutasuwanankupaq.Manaraqmuhuta

yapuchkaptinkuqa,kurkukunaqaallpapatamanta(chayta) pallasqaku.

11ChayraykunpaytasuticharqanTaranispa,cuervokuna pisqukunapaswakchamantukuchisqankurayku, muhunkutapasmikhusqankurayku.

12Watakunataqmanawachakuqkaytaqallarirqan, pisqukunarayku,sach’akunamantallaparurunkunatataq mikhurqanku,anchakallpachakuyllawanmikaypachaq llaparurunkunamantapisillataqespichiytaatirqanku

13Kaykinsachunkaisqonniyoqjubileopin,ñawpaqkaq watapiiskaykaqsemanapi,[1870AM]Tarawarmiwan casarakurqan,sutintaqkarqan‘AbrampaususinEdna, taytanpapananpaususin.Hinataqkaysemanaqqanchiskaq watapi[1876AM]hukqhariwawatawachakurqan,paytaq suticharqanAbram,mamanpataytanpasutinwan; 14Jesusqamanaraqususinqhariwawayoqkashaqtinmi wañupurqan

15Hinanwawaqaentiendeytaqallarirqankaypachaq pantasqankunata,chaymillapankupantarqankuk’uyusqa rikch’aykunataqatispaqhellikaymantawan,taytantaq qelqaytayachachirqan,iskaysemanayoqtaqkarqan,[1890 AM]taytanmantataqt’aqakurqan,manapaywankuska idolokunatayupaychananpaq

16HinataqtukuyimaymanataKamaqmantamañakuyta qallarirqan,runakunaqwawankunaqpantasqanmanta qespichinanpaq,rakiyninpasqhellikaymanta,millay kaymantawanmanapantaymanurmananpaq

17Chayhallp’apimuhutarpuytiempochayamurqan, llapankutaqkuskarirqankumuhunkutacuervokunamanta amachanankupaq,Abramtaqripuqkunawankuskarirqan, wawataqchunkatawayoqwatayoqwaynakasharqan. 18Hinanhukphuyucuervohamurqanmuhuta mikhunanpaq,hinanAbramqaphawayllaphawarirqan paykunawantupananpaqmanaraqhallp'apitiyashaqtinku, hinaspanqaparirqanmanaraqhallp'apitiyashaqtinku muhutamikhunankupaq,hinaspannirqan:‘Ama uraykamuychischu,hamusqaykichischeqasmankutiychis’, nispa

19Chayp’unchaymiqanchischunkakutitacuervokunaq phuyuntakutirichirqan,Abrampatiyasqanhallp’apillapa cuervokunamantapasmananhukllatapaschaypi tiyarqankuchu

20Llapallanpaywankashaqkunapasrikurqankun qaparishaqta,llapacuervokunapasqhepamankutipushaqta, hinanCaldeasuyuntinpisutinqahatunyapurqan

21Kaywatapinllapatarpuytamunaqkunapayman hamurqanku,paykunawantaqrirqantarpuytiempo tukukunankama,hinaspanhallp'ankutatarpurqanku,chay watataqwasinkumanaskhatrigotaapamuspamikhurqanku, ch'akirqankutaq

22Pichqakaqsemanapi[1891AM]Abramqatorokunapaq herramientakunataruwaqkunata,k’aspimantaruwaqkunata yachachirqan,hinaspanmihukmankataruwarqankuhallp’a patapi,aradoqmarconmanqhawarispa,chaymanmuhuta churanankupaq,muhutaqchaymantaurmaykurqanaradoq rakinman,hinaspataqhallp’apipakasqakarqan, manañataqmimanchakurqankuchucuervos.

23Chayhinatataq(vasokunata)ruwarqankullapa aradokunaqmarconkunapi,hinaspantarpurqanku, tarpurqankutaqllapanhallp’ata,Abrampakamachisqanman hina,manañataqmip’isqokunatamanchakurqankuñachu

12RAKI

1Soqtakaqsemanapi,qanchiskaqwatapi,[1904AM] AbramtaytanTaretanirqan:‘¡Yay!’,nispa. 2HinaqtinmiJesusqaniran:‘Waway,kaypikashani’,nispa Paytaqniran:

‘Imayanapawanchismi,imaallinninchistaqchay yupaychasqaykiidolokunata ¿Mayqenpañawpaqenpitaqk'umuykukunki?

3Paykunapiqamananespirituqakanchu Paykunaqauparikch'ayniyoqmikanku,sonqota pantachiqmi.

Amapaykunatayupaychaychu: 4HanaqpachaDiostayupaychaychis, Pitaqkaypachamanparata,runtutapasuraykachin Hinaspapaskaypachapitukuyimatanruwan, Hinaspapassiminwanmitukuyimatapaskamarqan, Hinaspapasllapakawsayqañawpaqenmantan.

5¿Imanasqataqmanaespirituyoqkaqkunata yupaychankichis?

Chaykunaqa(runakunaq)makinparuwasqanmi, Hinanhombroykichispichaykunataapashankichis Hinaspapasmananpaykunaqyanapayniykichiskanchu Ichaqachaykunataruwaqkunapaqqasinchip'enqaymi kanku

Hinaspapaspaykunatayupaychaqkunatapassonqonkuta pantachiymi.

Amayupaychaychischu’,nispa

6Hinaqtinmitaytanqapaytanirqan:–Ñoqapasyachani, waway,¿imatanruwasaqpaykunaqñawpaqenpi servinaypaqchurawaqniyrunakunawan?

7Cheqaqtawillaqtiyqawañuchiwanqakun;paykunata yupaychanankupaq,yupaychanankupaqpasalmanku k’askakun

8Churiy,upallallakay,amawañuchisunkikuchu’,nispa Chaysimikunatataqiskayninwawqenkunamanrimarqan, paykunataqpaywanphiñakuspach'inllakapurqan

9Tawachunkajubileop’unchaypi,iskaykaqsemanapi, qanchiskaqwatapi,[1925AM]Abramwarmita casarakurqan,paypasutintaqkarqanSarai,taytanpaususin, paytaqwarminkapurqan

10WawqenHarántaqkinsakaqsemanapikinsakaqwatapi [1928AM]warmiwancasarakurqan,hinaspankay semanaqqanchiskaqwatapi[1932AM]qhariwawata wachakurqan,hinaspanLotsutiwansuticharqan.

11WawqenNahortaqcasarakurqan

12Abrampasoqtachunkawatakawsasqanpi,tawakaq semanapi,tawakaqwatapi,[1936AM]Abramtuta hatarispaidolokunaqwasintaruphachirqan,wasipillapa kaqkunatataqruphachirqanmanataqpipasyacharqanchu 13Hinaspantutamantahatarispadiosninkutanina ukhumantaqespichiytamaskharqanku

14Harántaqusqhayllapaykunataqespichirqan,ichaqanina rawrarispaninapirupharqan,hinaspanCaldeaprovinciaq UrllaqtapitaytanTareqñawpaqenpiwañupurqan,Caldea provinciaqUrllaqtapitaqp'amparqanku.

15TaretaqCaldeaprovinciaUrllaqtamanta churinkunapiwanripurqanLíbanosuyuman,Canaán suyumanwan,hinaspanHaránhallp'apitiyarqan,Abramtaq taytanTerawankuskaHaránllaqtapiiskaysemanatiyarqan

17Hinaqtinmisonqonmanhuksimihamuspanirqan: Llapanch’askakunaqseñalninkuna,killaqintiq señalninkunapasllapanmiWiraqochaqmakinpikashan. ¿Imaraykutaq(paykunata)maskhani?

18Munaptinqa,tutamanta,ch’isitapasparachin; Munaspataqhark'an, Tukuyimapasmakinpinkashan’,nispa.

19HinaqtinmiJesusqachaytutaDiosmantamañakuspa niran:

‘Diosniy,AnchaHatunDios,QanllamDiosniykanki, Qantapaskamachikuyniykitapasakllarqanim

Tukuyimatapasqanmikamarqanki, Tukuyimamakiykiparurasqankunatapas

20Runakunaqsonqonpimunaychakuqmillay espiritukunaqmakinmantaqespichiway. Amataqqanmantakarunchawachunku,Diosniy Hinaspawiñaypaqtakyachiway,mirayniytapas Kunanmantawiñaypaqmanakarunchakunanchispaq’, nispa

21HinaqtinmiJesusqaniran:‘¿CaldearunakunaqUr llaqtamankutisaq,paykunamankutinaypaq,¿kaypichu qhepakusaq?Allinñanñawpaqeykipit’ikariykamachiykiq makinpi,hunt’ananpaq(chayta)manataqsonqoypa q’otuyninpipurinaypaq,Diosniy’,nispa.

22Hinaspanrimarispamañakuytatukurqan,hinan ñoqawanSeñorDiospasimintapaymankachamusharqan, kayhinata:‘Llaqtaykimanta,aylluykimanta,taytaykiq wasinmantawanhukhallp’amanhatariy,chaytan rikuchisqayki,hinanhatunaskhanacionman tukuchisqayki’,nispa.

23Saminchasqaykin

Hinaspasutiykitahatunyachisaq, Kaypachapitaqmisaminchasqakanki.

Qanwanmikaypachapillapaayllukunasaminchasqa kanqaku

Saminchasqaykikunatapassaminchasaq. Ñakaqniykikunatapasñakay

24Qanpaqpaschuriykipaqpas,churiykipaqpas,llapa mirayniykipaqpasDiosmikasaq,amamanchakuychu, kunanmantapachakaypachapillapamiraykamaDiosniyki kani’,nispa

25HinanSeñorDiosqanirqan:‘Simintapasninrintapas kichariy,uyarinanpaq,siminwanrimananpaq,sut’inchasqa simiwan’,nispaimaraykuchus(Babelllaqta)thunisqa p'unchaymantapachanllaparunaqwawankunaq siminmantachinkapurqan

26Simintapas,ninrintapas,simintapaskicharirqani,hinan Hebreosimipikamasqasimipirimaytaqallarirqani

27Ñawpataytankunaqqelqankunatahap’ispa,kaykunaqa hebreosimipiqelqasqakasharqan,hinaspanqelqarqan, kunanmantapachataqchaykunataestudiaytaqallarirqan, mana(entiendeyta)atisqanmantataqpaymanwillarqani, soqtaparakillakunapitaqestudiarqan

28Soqtakaqsemanapiqanchiskaqwatapintaytanwan rimaspawillarqanHaránllaqtamantaCanaánsuyuman rinanpaq,chaytaqhawananpaq,paymankutimunanpaqwan. 29TaytanTarataqpaytanirqan:Hawkallariy: Wiñay-wiñayDiosñanniykitaallinchachun Wiraqochapas[(kan)qanwan,hinaspa]amachaykitukuy manaallinkunamanta,

Rikuqniykikunaqñawpaqenpikhuyapayakuyta, khuyapayakuyta,khuyapayakuytawanqoy.

Runakunaqwawankunamantaamamayqenpasqanpatapi atiyniyoqchukachunmanaallintaruwasunaykipaq; Hawkallariy.

30Sichusrikunkihuksumaqhallp'atatiyanaykipaqchayqa, sayarispapusaway,hinaspaLotwawqeykiHaranpachurin churintahinapusaway,SeñorDiosqaqanwankachun.

31WawqeykiNahorqathak-kaypikutimunaykikama ripuway,llapallaykutaqqanwankuskarisaqku’,nispa

13RAKI

1AbramtaqHaránllaqtamantalloqsispa,warminSaraita, wawqenHaranpachurinLottawanCanaánsuyuman pusarqan,hinaspanAsurllaqtamanrispaSiquemllaqtaman rirqan,hinaspanhukaltoencinasach'aqayllapitiyarqan

2HinaqtinmiJesusqarikuran,chayhallp’aqaancha sumaqmikashasqa,Hamatllaqtaqhaykusqanmantapacha altoencinasach’akama

3HinanSeñorDiosqapaytanirqan:‘Qanmanmi mirayniykimanpaskayhallp’ataqosaq’,nispa.

4Chaypinhukaltartaruwarqan,chaypitaqrikhurimuq SeñorDiosmanruphachinasacrificiotahaywarqan

5Chaymantataqorqomanripurqan...Intihaykuyladopin Betelllaqtata,intilloqsimuyladopitaqAillaqtata,chaypi karpantasayarichirqan

6Rikuspataqrikurqan,chayhallp’aqaanchaancho,allin, chaypitaqtukuyimapaswiñarqan-uvassach’akuna,higos, granadakuna,encinasach’akuna,ilexsach’akuna,terebinto sach’akuna,aceitesach’akuna,cedrosach’akuna,ciprés sach’akuna,dátilsach’akuna,llapachakrasach’akunaima, orqokunapitaqunukasharqan

7HinaqtinmiCaldeaprovinciapikaqUrllaqtamanta lloqsimuspakayhallp'amanpusaqSeñortasamincharqan 8Ñawpaqwata,qanchiskaqsemanapi,ñawpaqkilla mosoqkillap’unchaypi,1954AM]kayorqopialtarta ruwarqan,hinaspanSeñorpasutintawaqyakurqan:‘Qan wiñayDiosqaDiosniymikanki’,nispa

9AltarpitaqSeñorDiosmanruphachinasacrificiota haywarirqan,paywankuskakananpaq,tukuykawsasqan p’unchaykunapimanasaqerparinanpaq

10Chaymantaastakuspataqurayladomanrirqan,Hebrón llaqtamantaqchayarqan,Hebrónllaqtataqchaypacha hatarichisqakarqan,chaypitaqiskaywatatiyarqan, hinaspanrirqan(chaymanta)urayladoman,Bealot llaqtaman,chayhallp’apiyarqaykarqan

11AbramtaqsemanaqkinsakaqwatapiEgiptonacionman rirqan,esposanmantat’aqasqakashaqtintaqphisqawata Egiptopitiyarqan

12EgiptosuyupiTanaisllaqtaqaHebrónllaqtamanta qanchiswataqhepamanmihatarichisqakarqan.

13FaraonAbrampawarminSaraitahap'iqtinmi,Abrampa warminSarairaykuSeñorDiosqaFaraontawasintawan sinchimuchuchirqan

14Abramqaanchasumaqmikarqanovejakuna,wakakuna, asnokuna,caballokuna,camellokuna,kamachikuna, sirvientekuna,qolqewanqoriwanimaLotpaswawqenpa churinpas,qhapaqmikarqan

15FaraontaqAbrampaesposanSaraitakutichipurqan, hinaspanEgiptosuyumantakacharqan,hinaspanqallariypi

karpansayarichisqancheqasmanrirqan,altarpakasqanman, intilloqsimuyladopiAillaqtata,intihaykuyladopiBetel llaqtatawan,hinaspanthak-kaypikutichimuqSeñor Diosntasamincharqan.

16Tawachunkahukniyoqjubileopin,ñawpaqkaq semanaqkinsakaqwatapi,[1963AM]kaycheqasman kutispachaypiruphachinasacrificiotahaywarirqan, Señorpasutintawaqyakuspataqnirqan:‘Qan,AnchaHatun Dios,Diosniymikankiwiñaypaqwiñaypaq’,nispa 17Kaysemanatawakaqwatapi[1964AM]Lotqa paymantat'aqakurqan,LottaqSodomallaqtapitiyarqan, Sodomallaqtapirunakunataqsinchihuchasapakarqanku 18Hinansonqonpillakikurqanwawqenpachurinpaymanta t'aqakusqanManawawayoqkasqanrayku

19LotpresoapasqankuwatapinSeñorDiosqaAbramta niran,Lotpaymantat’aqakusqanqhepaman,kaysemanaq tawakaqwatanpi:‘Qhawariytiyasqaykicheqasmanta wichayladoman,urayladoman,intihaykuyladoman,inti lloqsimuyladomanpas’,nispa.

20Llapanrikusqaykihallp'ataqanman mirayniykikunamanwanwiñaypaqqosaq,mirayniykitapas lamar-qocharit'ihinatanruwasaq,pipaskaypachapi hallp'atayupanmanchaypas,mirayniykiqamanan yupasqachukanqa

21Hatariy,puriy(hallp’api)largontaanchontawan, hinaspallapantaqhaway;Miraynikimanmiqosaq’,nispa AbramtaqHebrónllaqtamanrispachaypitiyaran 22KaywatapinElamreyQuedorlaomer,Sinarrey Amrafel,SelasarreyArioc,nacionkunaqreyTergal, Gomorrareytapaswañuchirqanku,Sodomareytaq ayqekurqanku,askhataqk’irisqaurmarqankuSidim wayq’opi,KachiQochapatapi 23Sodomata,Adanta,Zeboimtawanpresoaparqanku, AbrampawawqenLottapas,llapakaqninkunatawan hap’ispa,Danllaqtamanrirqanku

24HukayqekuqmiAbrammanhamuspawillarqan wawqenpachurinpresoapasqakasqanmanta,hinaspa (Abram)wasinpikamachinkunataarmasqakasqanmanta

25 Abrampaq,mirayninpaqpas,ñawpaq rurukunamantachunkakaqt’aqanWiraqochaman, Wiñaytaqordenanzahinawiñaypaqchurarqan, ñawpaqenpiserviqsacerdotekunamanqonankupaq, wiñaypaqhap’ikapunankupaq.

26Kaykamachikuymanqamananp’unchaykuna tukukuyniyoqchu;Paymiwiñaypaqchurarqan miraykunapaq,tukuyimamantachunkakaqt’aqata Wiraqochamanqonankupaq,muhumanta,vinomanta, aceitemanta,wakakunamanta,ovejakunamantawan.

27Sacerdotenkunamanmi(chayta)qorqanñawpaqenpi kusikuywanmikhunankupaqukyanankupaqwan

28Sodomareytaqpaymanasuykuspañawpaqenpi k’umuykukuspanirqan:‘SeñorAbram,qespichisqayki almakunataqowayku,saqueokunataichaqaqanpakachun’, nispa

29Abramtaqpaytanirqan:‘AnchaAnchaHatun Diosmanmimakiytahoqarini,hukq’aytumantazapato k’uyukamamanaimatapashap’inaypaq,manataqniwaq: ‘Abrantaqhapaqyachirqani’,nispaaswanpaswaynakuna mikhusqankullata,hinallataqñoqawanriqqharikunaq t’aqantapas-Aner,Eschol,Mamreima.Chaykunan chaskinqakupartenkuta’,nispa

14RAKI

1Chaykunaqhepatataq,kaysemanaqtawakaqwatapi, kinsakaqkillamosoqkillap’unchaypi,SeñorDiosqa mosqoypiAbrammanwillarqan:‘Abram,ama manchakuychu;Ñoqandefiendeqniykikani,premioykipas anchahatunmikanqa’,nispa.

2Paytaqnirqan:‘Señor,Señor,imatataqqowanki, kaymantamanawawayoqripushaqtiy,sirvientaypachurin MaseqpachurintaqDammasekEliezer,paymiheredero kanqa,manataqmimiraytapasqowankichu’,nispa

3Hinanpaytanirqan:‘Kay(runa)mananherederoykichu kanqa,aswanpaswiksaykimantalloqsimuqmi;paymi herederoykikanqa’,nispa

4Hinanhawallaqtakunamanpusamuspanirqan:‘Hanaq pachataqhawariy,ch’askakunatayupaytataqyupayta atispaykiqa’,nispa

5Hanaqpachataqhawarispataqch'askakunatarikurqan. Hinaspataqpaytanirqan:‘Mirayniykipaschhaynakanqa’, nispa

6HinanSeñorpiiñirqan,chaninpaqtaqyupasqakarqan. 7Hinaspanpaytanirqan:‘ÑoqanSeñorDiosqakani, CaldeaprovinciapikaqUrllaqtamantahorqomuqniyki, Canaánrunakunaqhallp’antawiñaypaqhap’ikapunaykipaq, nispaÑoqaqaqanpaqpasqhepaykipimirayniykipaqpas Diosmikasaq’,nispa

8Paytaqnirqan:‘Señor,Señor,¿imawantaqyachasaq herenciatachaskinayta?’,nispa

9Paytataqnirqan:‘Kimsawatayoqvaquillata,kinsa watayoqcabrata,kinsawatayoqovejata,tortugata, palomatawanapaykuway’,nispa

10Chawpikillachawpipitukuychaykunatahap'ispataq HebrónllaqtaqqayllanpikaqMamresach'apitiyarqan. 11Chaypinhukaltartaruwarqan,hinaspanllapan kaykunatasacrificiotahaywarqanyawarninkutataqaltar patamanhich’aykurqan,chawpinpitaqt’aqarqan, paykunapurataqchuranakurqan;pisqukunamichaqamana rakinakurqakuchu

12Chayp'isqokunanphatmakunapataman uraykamurqanku,hinanAbramqaqarqorqan,manataqmi p'isqokunallamiykurqanchu

13Intichinkaykuqtintaq,Abrammansinchikusikuy chayamurqan,hinan!hatuntutayaqmanchakuymipayman urmaykurqan,hinanAbramtanirqanku:‘Cheqaqtapuni yachaymiraykikunamanapaykunaqhallp’anpi(chayqa) wakllaqtayoqkanankuta,paykunatataqkamachiman churanqaku,tawapachakwatataqñak’arichinqaku’,nispa. 14Paykunaqesclavokanankunaciontapasjuzgasaqmi, chayqhepamantaqaskhakapuywanlloqsimunqaku

15Ñawpataytaykikunamanmithak-kaypirinki, machuyaspataqp'ampasqakanki.

16Tawakaqmiraypinichaqakaymankutimunqaku;Amor runakunaqhuchallikusqankuqamanaraqmihunt'asqachu’, nispa

17Puñusqanmantarikch'arispataqhatarirqan,inti chinkaykuqtintaq.Hinanninarawraykarqan,hinaspa qhawariy!hukhornoq’osñisharqan,ninarawraytaqchay t’aqakunaqchawpintapasarqan

18Chayp’unchaymiSeñorDiosqaAbramwan rimanakurqan:‘Mirayniykimanmikayhallp’ataqosaq,

Egiptomayumantahatunmayukama,Éufratesmayukama, cenitakunaman,cenitakunaman,Cadmonitakunaman,Ferez runakunaman,Refaínrunakunata,Facoretakunaman,hev runakunata,amorrunakunata,Canaánrunakunata,Giragés runakunata,hinallataqjebuseorunakuna.

19P'unchaypasaqtintaqAbramqat'aqakunata, p'isqokunata,ruruofrendakunata,ukyana sacrificiokunatawanhaywarqan,ninataqpaykunata mikhurqan

20Chayp’unchaytaqAbramwanrimanakurqayku,kay killapiNoewanrimanakusqaykumanhinaAbramtaq wiñaypaqmosoqyachirqanfiestata,kamachikuykunatawan 21AbramtaqkusikuspawarminSaraimantukuy chaykunatawillaranmirayniyoqkanantataqcreerqan, ichaqamananwachakurqanchu

22HinanSaraiqaqosanAbramtayuyaychaspanirqan: ‘EgiptosirvientaAgarmanhaykuy,ichapaspaywan miraytahatarichisaq’,nispa 23AbramtaqwarminSaraiqkunkantauyarispanirqan: ‘Chayhinataruway’,nispaHinanSaraiqaEgipto nacionmantasirvientanAgartacasarakuspaqosan Abrammanqoykurqanwarminkananpaq. 24Paymanhaykurqan,wiksallikuspataqqhariwawata wachakurqan,paytaqsuticharqanIsmael,kaysemanaq phisqawatanpi[1965AM];Kaytaqpusaqchunkasoqtayoq wataAbrampakawsayninpikarqan

15RAKI

1Kayjubileopatawakaqsemananpapichqawatanpi, [1979AM]kimsakaqkillapi,killachawpipi,Abramqa granucosechapapuntakaqrurunkunapafiestantaruwarqa

2Paymialtarpimosoqsacrificiokunatahaywarirqan, ñawpaqrurunkunata,SeñorDiosmanhaywarqan,huk vaquillata,hukcabrata,hukovejatapasaltarpatapi, Señormanruphachinasacrificiotahinaruru sacrificiokunata,ukyanasacrificiokunatapasaltarpatapi inciensowanhaywarqan

3HinanSeñorDiosqaAbrammanrikhurimuspanirqan: ‘ÑoqankaniTukuy-atiyniyoqDios;ñawpaqeypiallinpaq qhawarikuy,hunt'asqakaytaq

4Noqawanqanwanrimanakuyniytaruwasaq, llumpaytataqmimirachisqayki’,nispa.

5Abramtaquyantak'umuykukuspa,Diosqapaywan rimaspaniran

6‘Qhawariy,kamachikuyniyqaqanwanmikashan. Achkasuyukunapataytanmikanki

7ManañataqsutiykiqaAbramsutichasqañachukanqa.

IchaqakunanmantapachawiñaypaqsutiykiqaAbrahammi kanqa

Askhanacionkunaqtaytanmanmitukuchirqayki

8Anchahatunyachisqayki, Hinaspannacionkunamantukuchisqayki

Reykunanqanmantalloqsimunqaku

9Ñoqawanqanwan,qhepamirayniykikunawanpas rimanakuyniytatakyachisaq,wiñayrimanakuypaq,qanpaq, qhepamirayniykipaqpasDioskanaypaq.

10<Qanmanpasqhepaykipikaqmirayniykikunamanpas> qosaqmihukllaqtayoqkasqaykihallp'ata,Canaánsuyuta, wiñaypaqhap'ikapunaykipaq,ñoqataqpaykunaqDiosninku kasaq',nispa

11HinanSeñorDiosqaAbrahamtanirqan:‘Qanmantataq, qanpasqhepaykipikaqmirayniykipasrimanakuyniyta hunt’ay,sapankaqharitataqseñalankichis,ñawpaq qaraykichistapasseñalankichis,chaymiñoqawan qankunawanwiñaypaqrimanakuypaseñalninkanqa’,nispa.

12Wawataqapusaqp'unchaypinqhari-kaytaseñalankichis, mirayniykichispisapankaqharita,wasipinaceqtapas,mana mirayniykichismantakaqwakllaqtayoqrunamanta qolqewanrantisqaykichistapas

13Wasiykipinaceqrunaqaseñalasqapuninkanqa, qolqewanrantisqaykikunataqseñalasqakanqaku, rimanakuyniypasaychaykichispinkanqawiñaypaq kamachikuykananpaq.

14Pusaqkaqp’unchaypimanaseñalasqaqhariqa, llaqtanmantanwañuchisqakanqa,rimanakuyniyta p’akisqanrayku’,nispa.

15HinanDiosqaAbrahamtanirqan:‘Esposayki SaraimantaqamanañanSaraisutiyoqkanqañachu,Sara sutiyoqmikanqa’,nispa.

16Paytasaminchasaq,paymantataqqhariwawata qosqayki,paytataqsaminchasaq,nacionmantukupunqa, nacionkunaqreyninkunapaspaymantalloqsimunqaku’, nispa

17ChaymiAbrahamqauyantak’umuykuspakusikuspa sonqonpinirqan:‘¿Pachakwatayoqqharichunacenqa, isqonchunkawatayoqSarataqwachakunqa?’,nispa

18HinanAbrahamqaDiostanirqan:‘¡Ay,Ismael ñawpaqeykipikawsanmanchayqa!’,nispa.

19Diostaqnirqan:‘Arí,Sarapasqhariwawatan wachakusunki,paytansutichankiIsaacnispa,paywanmi rimanakuyniytatakyachisaq,wiñaypaqrimanakuyta, mirayninpaqpas’,nispa

20Ismaeltataquyarirqayki,paytasaminchasaq, hatunyachisaq,llumpaytataqmirachisaq,chunka iskayniyoqkamachikuqkunatanpaqarichimunqa,hatun nacionmantukuchisaqtaq

21Ichaqakayp’unchaykunapi,qhepawatapiIsaacwanmi rimanakuyniytatakyachisaq,paytanSarawachasunki’, nispa

22HinaqtinmiJesusqapaywanrimaytasaqepurqan,hinan DiosqaAbrahammantaripurqan

23AbrahantaqDiospanisqanmanhinaruwarqan,churin Ismaeltawanwasinpillapanaceqkunata,qolqenwan rantisqankunatawan,sapaqharitawasinkupihap’ispa, ñawpaqqarankupaaychantaseñalarqan

24Chayp’unchayllapitaqmiAbrahanpasseñalasqa karqanku,wasinpillaparunakunapas,<wasipi naceqkunapas>,manareqsisqarunaqwawankunamanta qolqewanrantisqanllaparunakunapaspaywankuska señalasqakarqanku

25KayKamachikuyqallapamiraykunapaqmiwiñaypaq, manankanchup'unchaykunapiseñalakuyqa,manataqmi hukp'unchaypasqonqasqachupusaqp'unchaymanta wiñaypaqordenanzakasqanrayku,hanaqpacha tablakunapiordenasqa,qelqasqaima

26Pipasnaceqpas,pusaqkaqp'unchaypiñawpaqqaranpa aychantamanaseñalasqakaqtinqa,mananAbrahanwan SeñorDiosparimanakuyninpawawankunaqchu,aswanpas ch'usaqyachisqawawakunaqminitaqmikanchu,astawanqa, imaseñalpaspaypiWiraqochaqkasqanmanta,aswanpas (destinasqa)kaypachamantachinkachisqa,wañuchisqa

kananpaq,kaypachamantasaphichasqakananpaq,Señor Diosninchisparimanakuynintap’akisqanrayku.

27Kamasqap’unchaymantapachanllapaangelkuna, ch’uyanchasqaangelkunapaschhaynatakamasqakarqanku, ñawpaqpikaqangelkunaq,ch’uyanchasqaangelkunaq ñawpaqenpitaqIsraeltach’uyancharqan,Paywanch’uya angelninkunawankuskakanankupaq

28Israelpamirayninkunatakamachiy,kayrimanakuypa señalnintamirayninkupaqkasukuchunkuwiñaypaq kamachikuyhina,manataqhallp’amantasaphichasqachu kanqaku

29Israelmiraykunatawiñaypaqkasukunankupaqmi kamachikuyqachurasqakashan.

30Ismael,churinkuna,wawqenkuna,Esauima,Señor Diosqamananpaymanasuykachirqanchu,manataqmi Abrahampawawankunakasqankuraykuchupaykunata akllarqan,paykunatareqsisqanrayku,aswanpasIsrael llaqtatanakllarqanllaqtankananpaq

31Paytaqch’uyancharqan,llapanrunakunaq wawankunamantataqhuñurqan;imaraykuchuskanmiaskha suyukuna,askhallaqtakunapas,llapankutaqPaypakanku, llapanpatapitaqespiritukunatachurarqanatiypiPaymanta karunchanankupaq

32Israelpahawanpinichaqamananchurarqanchumayqen angeltapasnitaqespiritutapas,Paylla kamachikusqankurayku,paykunatanwaqaychanqa, mañakunqataqmiangelninkunaqmakinpiespiritunkunaq makinpi,llapaatiyninkunaqmakinpiwan,paykunata waqaychananpaq,saminchananpaqpas,paykunaq kanankupaq,Paytaqkunanmantapachawiñaypaqpaykunaq kanankupaq.

33Kunantaqwillaykichis,Israelpamirayninkunaqamanan kayordenanzamanhunt’anqakuchu,manataqmichurinkuta señalanqakuchullapankaykamachikuymanhina; señalasqakasqankuaychapiqa,churinkuqkaycircuncisión nisqatansaqenqaku,llapankutaqmiBeliarpachurinkuna, churinkutanacesqankumanhinamanaseñalasqata saqenqaku

34IsraelpamirayninkunacontranSeñorDiospasinchi phiñakuyninkanqa.Rimanakuynintasaqerparisqankurayku, siminmantat’aqakusqankurayku,phiñachisqankurayku, k’amisqankuraykuima,kaykamachikuypaordenananta manakasukusqankurayku;paykunaqamanajudío runakunatahinancuerponkutaqhawarirqanku,chhaynapi chayhallp’amantat’aqasqakanankupaq,saphichasqa kanankupaqpas.Manañataqmikanqachupampachaypas, pampachaypaspaykunapaq[chayhinapipampachaypas pampachaypaskanqa]kaywiñaypantaypallapa huchanmanta

16RAKI

1Tawakaqkillamosoqkillap’unchaypinAbrahamman rikhurimurqayku,Mamresach’apatapi,paywan rimaspaykutaqwillarqaykuwarminSaramantahukqhari wawataqonanta

2Saraqaasikuranmi,Abrahamwankaysimikunata rimasqaykutauyarispan,paytayuyaycharqayku, mancharikuspataqchaysimikunaraykuasikusqanta negarqan.

3Paymanmiwillarqaykuchurinpasutinta,hanaqpacha tablakunapisutinordenasqa,qelqasqakasqanmanhina (icha)Isaac

4Hinaspapas(chay)hukhorapikutimuqtiykuqa,hukqhari wawatawiksallikunmankarqan.

5KaykillapitaqWiraqochaqaSodomaman,Gomorraman, Zeboimman,Jordánmayusuyuntinmanpas juzgasqankunatahunt’achirqan,hinaspanninawan azufrewanimaruphachirqan,kunankamataqwañuchirqan, imaynan[qhaway]llaparuwasqankutawillasqaykiman hina,sinchimillayhuchasapakasqankuta,hinallataq paykunakikinkutaqhellichakuspanku,aychankupi qhellichakusqankutapaskaypachapiqhellikay.

6Chayhinallataqmi,DiosqaSodomarunakunaqqhelli ruwasqankumanhinajuzganqa,Sodomallaqtapi juzgasqankumanhina.

7LottanichaqaqespichirqaykuDiosqaAbrahanta yuyarispanmi,thunisqarunakunapachawpinmanta kachamurqa.

8Paypasususinkunapiwanmikaypachapihuchata ruwarqanku,Adanpap’unchayninkunamantapacha tiemponkamamanakaypachapihuchallikusqankuhina; Chayrunaqaususinkunawanmipuñusharqan

9Qhawariy,kamachisqa,grabasqataqkarqanllapa mirayninmanta,hanaqpachatablakunapi,chaykunata horqospasaphimantahorqonankupaq,Sodomallaqtapi juzgasqahinajuzganankupaq,huchachasqap’unchaypitaq kaypachapirunaqmiraynintamanasaqenankupaq.

10ChaykillapinAbrahamqaHebrónllaqtamantaripurqan, hinaspanCadeswanSurwanchawpipiGerarorqokunapi tiyarqan.

11Pichqakillachawpipitaq,chaymantaastakuspa JuramentoPukyupitiyaykurqa

12SoqtakillachawpipitaqSeñorqaSaratawatukamurqan, rimasqanmanhinataqwiksallikurqan

13Kimsakaqkillapi,chawpikillachawpipitaq,cosechapi ñawpaqpuquykunaraymipi,Isaacanacerqa.

14Abrahanmipusaqp'unchaypichurintaseñalarqan, paymiñawpaqtaqawiñaypaqkamachisqarimanakuyman hinaseñalasqakarqan.

15TawakaqsemanapisoqtakaqwatapinAbrahamman chayarqayku,JuramentoPukyuman,hinaspanpayman rikhurirqayku[Saramankutipunaykupaqnisqaykumanhina, payqahukqhariwawayoqmikanmankarqan

16Qanchiskaqkillapitaqkutimurqayku,Saratataq ñawpaqeykupiwiksallisqatatarirqayku]hinaspan samincharqayku,paymantataqllapakamachikuykunata willarqanku,soqtaqhariwawakunatawannacenankama amawañunanpaq,manaraqwañushaspa(paykunata) rikunanpaq;ichaqa(chay)Isaacpisutin,mirayninpas sutichasqakananmanta

17Churinkunaqllapamirayninkunamanajudíorunakuna kanankupaq,manajudíorunakunawantaqyupasqa kanankupaq;Isaacpachurinkunamantanichaqach'uya miraymantukupunqa,manataqmanajudíorunakuna ukhupiyupasqachukanqa

18AnchaHatunDiosparakinmikanankarqan,llapan mirayninkunataqDiospamakinmanurmaykusqaku, Wiraqochapaq(Paypa)kaqninpaqllaqtakanankupaq, llapansuyukunamantaaswanhatunsuyuman, sacerdotekunaman,ch’uyasuyumantukunanpaqwan

19RispaykutaqSaramanwillarqaykutukuywillasqaykuta, iskayninkutaqanchakusikuywankusikurqanku.

20Hinanchaypihukaltartaruwachirqan,paytaqespichiq Wiraqochapaq,paymipaytakusichisharqanwakllaqtayoq kasqanhallp’api,hinaspankaykillapiqanchisp’unchay kusikuyraymitaruwarqan,JuramentoPukyupiruwasqa altarpaqayllanpi

21Kayraymipipaykikinpaq,kamachinkunapaqwan t’aqakunataruwarqa,paytaqñawpaqtakaypachapikarpa raymitaruwarqa

22Chayqanchisp’unchaypinsapap’unchayaltarman apamuqruphachinasacrificiota,iskaytorota,iskay carnerota,qanchisovejata,hukcabrata,huchasacrificiopaq, chhaynapipaykikinpaqpasmirayninmantawan pampachananpaq

23Agradecekuyofrendapaqtaqqanchiscarnerokunata, qanchiscabritokunata,qanchisovejakunata,qanchis cabratokunata,ruruofrendakunata,ukyana sacrificiokunatapas.Llapanwirantapasaltarpiruphachirqan, SeñorDiospaqakllasqasacrificiotasumaqq'apayniyoq q'apaykananpaq

24Tutamantach'isipasq'apayniyoqq'apayniyoqkaqkunata, inciensota,galbanota,pilata,nardota,mirrata,q'apaq q'apaykunatapas,p'achakunatapasruphachirqanllapankay qanchistahaywarqan,ñut’usqa,chaqrusqakaqlla t’aqakunapi(hinallataq)ch’uya

25Qanchisp’unchaypinJesusqakayfiestataruwarqan, tukuysonqonwantukuyalmanwankusikuspa,wasinpikaq llaparunakunapas,manataqmihukwakllaqtayoqrunapas karqanchu,nitaqpipasmanaseñalasqarunapas

26Hinataq,mirayninkunapikamaqKamaqninta samincharqan,allinmunayninmanhinakamasqanrayku; imaraykuchuspayqayacharqanmi,repararqantaqmi paymantawiñaymiraykunapaqchaninkayplanta paqarimunanta,paymantataqch’uyamuhu,llapanta kamaqmanrikch’akunanpaq

27Hinaspansaminchaspakusikurqan,kayfiestatataq suticharqanSeñorDiosparayminta,AnchaHatunDiospa chaskisqankusikuy

28Hinaqtinminoqaykuqawiñaypaqsamincharqayku,llapa mirayninkunatawankaypachapitukuymiraykunapi,kay fiestatatiemponpiruwasqanrayku,hanaqpacha tablakunapiwillakusqanmanhina.

29ChayraykunIsraelmantahanaqpachatablakunapi churasqakashan,qanchiskaqkillapi,qanchisp’unchay kusikuywankarpafiestataruwanankupaq,Señorpa ñawpaqenpichaskisqakananpaq-mirayninkupisapawata wiñaypaqkamachikuy.

30Kaypaqqamananp’unchaykunaqtukukuyninkanchu; Israelnacionmantanwiñaypaqkamachisqakashan,chay fiestataruwanankupaq,t'aqakunapitiyanankupaq, umankumancoronatachuranankupaq,raphiyoq k'allmakunata,saucekunatawanmayumantahap'inankupaq

31HinaqtinmiAbrahamqapalmerasach’ak’allmakunata, sumaqsach’akunaqruruntawanhap’ispa,sapap’unchay tutamantanqanchiskutitaaltartak’allmakunawan muyurispa,Diosnintayupaychaspagraciastaqoqtukuy imaymanamanta

17RUWAY

1PichqakaqsemanapapuntakaqwatapimIsaacqakay jubileopunchawpiñuñumantañuñumantaqaranta hurqururqa,kimsakaqkillapimAbrahamqahatunmikuyta ruwarqa,churinIsaacpañuñuntañuñuchisqanpunchawpi.

2EgiptonacionmantaAgarpachurinIsmaeltaqpaypa rantinpitaytanAbrahampañawpaqenpikasharqan, AbrahamtaqkusikuspaDiostasamincharqanchurinkunata rikuspamanawawayoqwañusqanrayku.

3Lotpaymantat’aqanakusqanp’unchaypirimasqan simikunatataqyuyarirqan,kusikurqantaqkayhallp’api muhutaWiraqochaqosqanrayku,kayhallp’ata chaskinanpaq,tukuysiminwantaqsamincharqantukuy imaymanataKamaqta.

4SaraqarikurqanmiIsmaeltocashaqtatusushaqta, Abrahampasanchakusikuywankusikushaqta,hinan IsmaelmantaenvidiakuspaAbrahamtanirqan:‘Kay kamachiwarmitachurintawanqarqoy,nispaKaykamachi warmiqchurinpasmananwawayIsaacwanqaherenciata chaskinqachu’,nispa.

5ChaymiAbrahampasonqonpisinchillakisqakarqan, kamachinrayku,churinraykuwan,paykunatapaymanta qarqonanpaq.

6DiosmiAbrahantanirqan:‘Amallakichikuychu wawarayku,kamachiwarmiraykupasSarapatukuyima nisusqaykipi,rimayninkunatauyariyhinasparuway (chaykunata);Isaacwanmisutiykipasmirayniykipas sutichasqakanqa,nispa

7Kaykamachiwarmiqchurintanichaqahatunnacionman tukuchisaq,miraynikimantakasqanrayku’,nispa

8Abrahanqatutamantanhatarispat'antatahukp'uyñu unutahap'ispaAgarpawawaqhombronmanchuraspa kacharqan

9HinanBeersebach'inneqpiripuspapurirqan,chay p'uyñupiunupastukukapurqan,wawataqch'akisqa kasharqan,manataqmiriytaatirqanchu,hinaspan urmaykurqan

10Mamantaqpaytahap’ispaaceitunassach’aukhuman wikch’uykamurqan,hinaspanrispahukarcot’oqyasqan karumantiyaykachirqanPayminiwarqan:‘Amawawaypa wañuynintaqhawasaq’,nispa,tiyashaspataqwaqarqan. 11Diospahukangelninmipaytanirqan:‘Agar, ¿imanaqtintaqwaqashanki?Sayariywawatahap'ispa makiykipihap'iy.Diosqakunkaykitauyarispanwawata rikurqan’,nispa

12Ñawintakichariqtintaqunup’uytutarikurqan,hinaspan rispabotellanmanunutahunt’achirqan,wawanmantaq ukyachirqan,hinaspansayarispaParanch’inneqmanrirqan 13Wawaqawiñaspaflechaqkapurqan,Diostaqpaywan kasharqan,mamantaqEgiptoususinkunamantawarmita casarakurqan

14Chaywarmiqahukqhariwawatawachakurqan,paytaq suticharqanNebaiot.Payminiwarqan:‘SeñorDiosqa qayllaypinkasharqanpaytawaqyamuqtiy’,nispa

15Qanchiskaqsemanapi,qallariywatapi,[2003AM]kay jubileoqallariykillapi,kaykillachunkaiskayniyoq p’unchaypi,hanaqpachapikunkakunauyarikurqan Abrahammanta,payqahunt’aqmikarqantukuywillasqanpi, hinallataqSeñortamunakusqanmanta,hinallataqtukuy ñak’ariypihunt’aqkasqanmantawan

16MastêmâkamachikuqmiDiospañawpaqenman hamuspanirqan:‘Qhawariy,AbrahamqachurinIsaactan

munakun,paywanmitukuyimamantapaskusikunniy altarpiruphachinasacrificiotahinahaywananpaq, qhawankitaqmikaykamachikuytahunt'ananta, yachankitaqmitukuyimapruebasqaykipihunt'aq kasqanmanta.

17WiraqochataqyacharqanAbrahantukuyñak’ariykunapi hunt’aqkasqanta;imaraykuchusPaytapruebarqanllaqtanpi yarqaywanima,reykunaqqhapaqkayninwanpaspruebasqa, warminwantaqpruebasqa,llik’isqakashaqtin,hinallataq señalasqakashaqtin;Ismaelwan,kamachinAgarwanima, paykunatakachamuqtin,paytajuzgasqa 18Tukuyimapichuspaytapruebasqanpi,hunt’aqtarisqa karqan,almanpasmananmanapacienciayoqchukarqan, manataqmiqheparqanchuimatapasruwananpaq;Payqa hunt'aqmikarqan,Wiraqochamunakuqtaqmikarqanpas

18RAKI

1Diostaqpaytanirqan:‘Abraham,Abraham’,nispa. Paytaqnirqan:–Kaypinkashani,nispa 2HinaqtinmiJesusqanirqan:–Munasqaykichurikita Isaactapusaspaaltopampamanriy,hinaspahuknin orqomanhayway,chaytanrikuchisqayki’,nispa

3Tutamantahatarispanasnontasillaykukuspaiskay waynankunatachurinIsaactawanpusasparuphachina sacrificiosacrificiotak’utuspakinsap’unchaypichay cheqasmanrirqan,karumantataqchaycheqastarikurqan 4Yakupukyumanchayaspataqwaynankunatanirqan: ‘Kaypiasnowanqhepakuychis,ñoqawanwaynawan (chayman)risaqku,yupaychaspaykutaqkutimusaqku’, nispa.

5Ruphachinasacrificiotahap’ispachurinIsaacman churarqan,makinpitaqninatacuchillotapashap’ispa iskayninkukuskachaycheqasmanrirqanku.

6HinanIsaacqataytantanirqan:‘Taytay’,nispaPaytaq nirqan:‘Kaypikashani,waway,’,nispaHinanpaytanirqan: ‘Qhawariyninata,cuchillota,yantatapas;Ichaqa, ¿maypitaqkachkanruphachinasacrificiopaqoveja, taytay?’,nispa

7Hinaspannirqan:‘Waway,ruphachinasacrificiopaq ovejatanDiosqaqonqa’,nispaHinaspanDiospaorqonman asuykuran

8Hukaltartaruwaspataqchayk’aspikunataaltarpataman churaspachurinIsaactawataspaaltarpatapik’aspipataman churaspamakintahaywarirqancuchillotahap’inanpaq churinIsaactawañuchinanpaq.

9Paypañawpaqenpi,Mastêmâkamachikuqpa ñawpaqenpipassayarqani,hinanSeñorqaniwarqan:‘Ama kamachiychuchaywaynamanmakintachurananpaq,nitaq imatapasruwananpaq,Señortamanchakusqanmantan rikuchirqani’,nispa

10Hanaqpachamantawaqyaspanirqani:‘Abraham, Abraham,’nispahinaspanmancharikuspanirqan: ‘Qhawariy,(kaypin)kashani’,nispa

11Hinanpaytanirqani:‘Amamakiykitachaywaynaman churaychu,amataqimatapasruwaychukunanmi rikuchirqaniSeñorDiostamanchakusqaykita,manataqmi phiwichuriykichuriykitahark'awarqankichu’,nispa

12Mastêmâkamachikuqmip'enqaypitarikurqan Abrahamtaqñawintahoqarispaqhawarispahukcarnero hap'isqatarikurqanwaqrankunatahap'ispa,Abrahamqa

rispacarnerotahap'ispachurinparantinpiruphachina sacrificiotahaywarqan.

13Abrahanmichaycheqastaqasuticharqan‘SeñorDiosqa rikurqan’,chaymininkuSeñorDiosparikusqanorqopi: Sionorqo.

14HinanSeñorDiosqaiskaykaqkutipiAbrahantahanaq pachamantasutintawaqyachirqan,Señorpasutinpipaywan rimananchispaqrikhurimuwaqtinchis.

15Paytaqnirqan:‘Ñoqaqakikillaywanmijurarqani,ninmi SeñorDiosqa:Kaytaruwasqaykirayku,munakusqayki churiykitamanahark’awasqaykirayku,saminchaspa saminchasqaykimanta,mirachispamirayniykita mirachisqaykirayku,’nispa.Hanaqpachach'askakunahina, Lamarqochapatapirit'ihinaMiraynikikunam awqankunapallaqtankunatachaskinqaku

16Mirayniykipinkaypachapillapasuyukunasaminchasqa kanqaku;Kunkayniytakasukusqaykirayku,Llapa runakunamanpasrikuchirqanitukuyimanisqaypihunt'aq kasqaykita:Hawkallariy’,nispa.

17Abrahanqawaynankunamanrirqan,paykunataq sayarispaBeerseballaqtamankuskarirqanku,Abrahamtaq JuramentoPukyuqayllapitiyarqan.

18Sapawatataqmikayfiestataqanchisp’unchay kusikuywanruwaq,qanchisp’unchaypitaqthak-kaypi kutimusqanmanhinaSeñorDiospafiestannispa suticharqan

19Chaymanhinataqmihanaqpachatablakunapiqelqasqa kashanIsraelmantamirayninkunamantawanqanchis p’unchaykayfiestatafiestakusikuywanruwanankupaq

19RAKI

1Tawachunkaiskayniyoqjubileop'unchaypañawpaqkaq watapinAbrahamqaHebrónllaqtaqchimpanpi,KiryatArballaqtaqchimpanpi,iskaysemanatatiyarqan

2Kayjubileokillapakinsakaqsemananpaqallariywatapin Sarapakawsasqanp’unchaykunahunt’akurqan,hinan Hebrónllaqtapiwañupurqan

3HinaqtinmiAbrahamqarirqanpaymantawaqananpaq, p’ampananpaqwan,paytanpruebarqayku[qhawanaykupaq] espiritunpacienciayoqchu,manataqsiminparimasqanwan phiñakurqanchu;kaypitaqpacienciayoqtarikurqan, manataqmillakikurqanchu.

4JesusqapacienciakuspanHetrunakunawanrimaran, wañusqakunatap'ampanankupaqhukcheqastaqonankupaq 5Wiraqochataqpaytallaparikuqkunaqñawpaqenpi khuyapayakurqan,Hetpachurinkunatataqllamp’u sonqowanrogakurqan,Mamreqchimpanpiiskaymachay hallp’ataHebrónllaqtatatawapachakqolqewanqorqanku 6HinaqtinmiJesustavalekurqanku:–Mananyanqapaqchu qosqaykiku,nispaichaqamananyanqapaqchu makinkumantahap’iytamunarqan,chaycheqaspa chaninnintaqosqanrayku,qolqehunt’asqata,iskay kutitataqpaykunaqñawpaqenpik’umuykukurqan,kay qhepatataqiskaymachaypiwañusqantap’amparqan 7Saraqkawsasqanp'unchaykunanpachakiskaychunka qanchisniyoqwatakarqan,iskayjubileotawasemananhuk watawan

8Abrahanmichunkakaqjuiciopijuzgasqakaran,paytaq hunt’aqsonqo,pacienciayoqkasqantatarirqanku.

9Manataqmihuksimillatapasrimarqanchuchayhallp’api rimasqankumanta,imaynatasDiosnirqanpayman, qhepanpimirayninkunamanwanqonanta,hinaspanchaypi hukcheqastamañakurqanwañusqakunata p’ampanankupaq;Diospaamigonkasqanmantanhanaq pachatablakunapiqelqasqakarqan

10TawakaqwatapitaqchurinIsaacpaqwarmita casarakurqan,sutintaqRebeca[2020AM][Abrahanpa wawqenNahorpachurinBetuelpaususin]Labánpapanan BetuelpaususinBetuelqaMelcapachurinmikarqa,payqa AbrahampawawqinNahorpawarminmikarqa

11Abrahantaqwasinpikamachinkunaqususinkunamanta kinsakaqwarmitaCeturasutiyoqwarmitacasarakurqan, AgarmanaraqSarawañupushaqtinHinaniskaysemanapi soqtaqhariwawakunatawachakurqan:Zimram,Jocsan, Medan,Madián,Isbac,Súaima.

12SoqtakaqsemanapiiskaykaqwatapinRebecaqa Isaacpaqiskaychurinkunatawachakurqan,Jacobta Esautawan.

13[2046AM]Jacobqallañu,chaninrunankarqan,Esautaq k'araksonqo,chakraruna,chukchasapa,Jacobtaq karpakunapitiyaq.

14Wayna-sipaskunawiñarqanku,Jacobtaqqelqayta yacharqan;Esautaqichaqamanayacharqanchu,chakra runa,chakuqruna,maqanakuytayachaq,tukuy ruwasqanpassinchik'arakmikarqan

15AbrahantaqJacobtamunakurqan,IsaactaqEsauta munakurqan.

16AbrahanmiEsaúparuwasqantarikuspayacharqan Jacobpasutinwanmirayninpassutichasqakananta RebecatawaqyaspataqJacobmantakamachikuytaqorqan, paypas(paypas)JacobtaEsaumantaaswanta munakusqanmantayachasqanrayku

. 18YachaninWiraqochapaytaakllakunanta,paykikinpaq llaqtakananpaq,kaypachapillapallaqtakunamantaaswan hatun.

19ChuriyIsaactaqJacobmantaaswantaEsautamunakun, ichaqarikuniJacobtacheqaqtapunimunakusqaykita

20Paymankhuyapayakuyniykitaastawanyapay, MunakuypipaytaqhawarichunPaymikaypachapi saminchawasunkunanmantapachakaypachapillapa miraykunaman.

21Makiykikunakallpasapakachun,ChuriykiJacobwan sonqoykikusikuchunLlapachuriykunamantapas astawanraqmipaytaqakuyarqani.Wiñaypaqmi saminchasqakanqa,mirayninmikaypachatahunt'aykunqa

22Pipaskaypachapirit'itayupaytaatinmanchayqa, mirayninpasyupasqakanqa

23Wiraqochasaminchawasqanllapasaminchaykuna, mirayniypasJacobpa,mirayninpawanwiñaypaqmikanqa

24Paypamirayninpinsaminchasqakanqa,taytaySem, Noab,Enoc,Mahalalel,Enos,Set,Adanima

25Chaykunanyanapanqahanaqpachaqteqsinkunata churanankupaq,kaypachatakallpachanankupaq,hinallataq hanaqpachapillapak'anchaykunatamosoqyachinankupaq

26MamanRebecaqqayllanpinJacobtawaqyaspa much'aykurqan,saminchaspataqnirqan:

27‘Jacob,munasqachuriy,almaypamunakusqan,Diosqa hanaqpachamantasaminchasunki,Adanta,Enocta,Noeta, Semtawansaminchasqaykillapasaminchakunataqosunki;

willawasqankunamantallapanimaymanakunata, qowananpaqprometewasqankunatapas,wiñaypaqqanman mirayniykimanpask’askachichun,kaypachamantahanaq pachap’unchaykunamanhina.

28MastêmâEspiritukunaqamanankamachisunkichunitaq mirayniykitapas,kunanmantapachaDiosniykiWiñaypaq karunchasunaykipaq

29SeñorDiosqaqanpaqpaspiwichuripaqpas,llaqtapaqpas taytakachun,nispa

30Waway,hawkallariy’,nispaHinaniskayninku Abrahammantakuskalloqsirqanku

31RebecataqJacobtaanchatamunakurqantukuy sonqonwantukuyalmanwan,Esaumantaaswanta.Isaacmi ichaqaJacobmantaqaEsautaastawanmunakuran

20RAKI

1Tawachunkaiskayniyoqjubileop’unchaypi,qanchiskaq semanaqñawpaqwatanpi,AbrahamqaIsmaelta waqyachirqan,[2052(2045?)AM]chunkaiskayniyoq churinkunata,Isaactaishkaychurinkunata,Ceturapasoqta churinkunata,churinkunatawan.

2PaykunatataqkamachirqanWiraqochaqñanninta qhawanankupaq;chanin-kaytaruwanankupaq,sapankanku runamasinkutamunakunankupaq,hinallataqllaparunakuna ukhupichhaynataruwanankupaq;Chayhinapin, sapankankukaypachapijuzgaytachanin-kaytawan ruwanankupaq.

3Churinkutaseñalanankupaq,paykunawan rimanakusqanmanhina,manataqWiraqochaq kamachiwasqanchisñankunamantapañamanotaq lloq’emanpaskarunchakunankupaq;hinallataqtukuyqhelli huchamanta,qhelliruwaykunamantaima amachakunanchispaq,[hinallanchistaqllapaqhellihucha ruwaykunamanta,qhelliruwaykunamantawan saqepunanchispaq]

4Sichusmayqenwarmipasotaqsirvientapasqankuna ukhupiqhellihuchapipurinchayqa,ninawan ruphachiychis,amataqpaywanqhellihuchapi purinkumanchu.Canaánpaususinkunamantapasama casarakuchunkuCanaánnacionpamirayninmi hallp'amantasaphichasqakanqa

5HinaqtinmiJesusqawillaranhatunkarayrunakunaq juzgasqakasqankumanta,Sodomitarunakunaqjuzgasqa kasqankumantawan,millayhuchallikusqankumanta,qhelli huchapikasqankurayku,qhellihuchapikasqankurayku, qhellihuchapiwañusqankumantawan

6‘Allintacuidakuychistukuyqhellihuchamanta,qhelli ruwaykunamanta,huchaqqhellichasqakaymantawan,ama sutiykutañakaymantukuchiwaqchischu,lliw kawsayniykichistapasqapariqmantukuchinkichischu,llapa churiykichistapasespadawanwañuchisqakanankupaq, Sodomahinañakasqakankichis,llapan puchuqniykichiskunatapasGomorrallaqtahinañakasqa kankichis

7Ruegakuykichis,churiykuna,hanaqpachaDiosta munakuychis,Llapakamachikuyninkunaman k’askakuychisAmataqidolonkumanhinachunitaqqhelli ruwayninkumanhinachu

8Amataqqankunakikiykichispaqchuchullusqadioskunata ruwaychischuChaykunaqayanqan,Manataqmiespiritupas

kanchu;Imaraykuchuschaykunaqa(runakunaq)makinpa ruwasqanmi,Llapallanchaykunapiconfiaqkunapasmanan imapipasconfiankuchu

9Amapaykunataserviychischu,amataqyupaychaychischu, AswanqaAnchaHatunDiostayupaychaychis,sapakutitaq paytayupaychaychis:Uyantapassuyakuychispuni,Paypa ñawpaqenpitaqchaninkaytachanin-kaytawanruwaychis, qankunapikusikunanpaqkhuyapayakuyninta qosunaykichispaq,tutamantach'isiyaqparata kachamusuykichispaq,kaypachapillaparuwasqaykichista saminchaykichispaq,SaminchaykichispaqwanT'antatapas unuykitapas,Saminchaykiwiksaykiqrurunta,hallp'aykipi rurukunatapas,uywaykikunatapas,ovejaykikunatapas, nispa

10Kaypachapisaminchapaqmikankichis,Kaypachapi llapasuyukunapasmunapayasunkichismi, Churiykichistapassutiypisaminchasunkichis,ñoqahina saminchasqakanankupaq

11Ismaelmanchurinkunaman,Ceturapa churinkunamanpasregalokunataqorqan,churin Isaacmantataqkacharichirqan,churinIsaacmanmitukuy imataqorqan.

12Ismaelchurinkunapiwan,Ceturapachurinkunapiwan, ParanllaqtamantaBabiloniahaykunankama,ch'inneqman qhawaqintilloqsimuyladohallp'apitiyarqanku.

13Chaymipaykunapurachaqrukurqanku,chaymi sutichasqakarqanárabe,ismaelrunakunawan

21RAKI

1Kayjubileoqanchiskaqsemanapisoqtakaqwatapin AbrahamqachurinIsaactawaqyarqan,hinaspan[2057 (2050?)AM]kamachirqan:‘Machuñankani,manan yachanichuwañunayp’unchayta,hunt’ataqmikashani p’unchayniykunawanpas’,nispa 2Qhawariytaq,pachakqanchischunkaphisqayoq watayoqmikani,tukuykawsayniypitaqWiraqochata yuyarirqani,tukuysonqoywantaqmaskharqanimunayninta ruwanaypaq,hinallataqllapanñanninkunapichanin purinaypaqpas.

3Almayqaidolokunatancheqniran,<chaytaserviqkunatan pisichani,sonqoytaespirituytawanqorqani> kamawaqniypamunaynintahunt’anaypaq.

4PayqakawsaqDiosmi,ch’uyahunt’aqmi, llapanmantapaschaninmi,manataqmipaywanqakanchu (runakunaq)runatachaskiypas,manataqmiqoykunata chaskiypaskanchu;Diosqachaninmi,llapan kamachikuyninkunatap’akiqkunaman,rimanakuyninta pisichaqkunamanpastaripaytaruwan

5Qantaq,churiy,kamachiyninkunata,ordenanankunata, taripayninkunatapashunt’ay,amataqmillayruwaykunata qatiychu,hinallataqk’uyusqarikch’aykunamanhina, chullusqarikch’aykunamanhinapas

6Amayáanimalkunapanitaqwakakunapanitaqhanaq pachapiphalaqpisqukunapayawarnintapasmikuychikchu

7Sumaqkawsaysacrificiotahinawañuchinkichischayqa, wañuchiychis,yawarnintataqaltarmanhich’aychis, altarmanhaywasqaofrendapallapawirantapasallin hak’uwan,aceitewanchaqrusqaaychasacrificiowan, ukyanasacrificiowan-llapallankutakuskaruphachina

sacrificioaltarpihaywaychis;Señorpañawpaqenpimisk'i q'apaymi.

8Graciassacrificiosacrificiowirataaltarpatapininapi haywanki,wiksapatapiwiratapas,wiksapiwiratapas, iskayninriñonpiwiratapas,llapanwiratapas,lomomanta, higadomantawan,riñonkunatawankuskahorqonki 9LlapachaykunatahaywaychisSeñorDiospasumaq q'apayninpaq,mikhunaofrendawan,ukyanaofrendanwan ima,misk'iq'apaykananpaq,SeñorDiosmanhaywanapaq t'antata

10Chayp'unchaypiiskaykaqp'unchaypipasmikhunanta mikhuychis,iskaykaqp'unchaypitaqamainti chinkaykuchunmikhunankama,kinsap'unchaypaqtaqama imatapaspuchuchunimaraykuchusmananallinchu[mana allinpaqqhawarisqakasqanrayku]manañataqmikhusqa kachun,llapanmikhuqkunataqmihuchatapaykuna kikinkumanapamunqaku;kayhinatantarirqaniñawpaq taytaypaqelqankunapi,Enocparimayninkunapi,Noepa rimayninkunapipasqelqasqata.

11Llapasacrificioykikunapitaqkachitach'eqechinki, amataqrimanakuypikachiqapisichuchunSeñorDiospa ñawpaqenpillapaofrendaykikunapi.

12Sacrificiokunaqk’aspinmantapascuidakuy,ama altarpaqk’aspikunataapamunkichukaykunamantapas: ciprés,bahía,almendra,abeto,pino,cedro,savin,higo, aceituna,mirra,laurel,aspalathus

13Kaylayak’aspikunamantataqsacrificioquranpialtar patapichurakurqan,rikch’ayninmanhinapruebasqa kaqkunata,amataq(chaypataman)imap’akisqaotaqyana k’aspitapaschuraychu,(aswanqa)sinchich’uya,manaima huchayoq,t’oqyachiqmosoqwiñayta;amataq(chaymanqa) mawk’ak’aspikunatachuraychu,[q’apayninqa chinkapunñan]manañañawpaqhinaq’apaypaskanchu

14Kaylayak’aspikunamantaqamanankanchuhuk k’aspikunatachuranaykipaq(altarpi),q’apayninqa ch’eqesqañan,q’apayninpaq’apayninpasmananhanaq pachamanchuwicharin.

15Kaykamachikuytakasukuy,waway,tukuy ruwasqaykipichaninkanaykipaq

16Tukuytiempocuerpoykipich'uyakay,altarman haywanaykipaqmanaraqasuykushaspaunuwanmayllakuy, altarmanasuykushaspamakiykitapaschakiykitapas mayllakuy.Sacrificiotahaywarispaykiqa,makiykita chakiykitapasyapamantamayllakuy,nispa

17Amayawarpasqankunamannitaqp'achaykichismanpas rikhurichunchu.waway,yawarmantacuidakuy,anchata cuidakuy;ñut’uallpawantapay

18Amataqyawartapasmikhuychischu,almakasqanrayku. amaimayawartapasmikhuychischu

19Amataqrunaqyawarninraykuqoykunatapas hap’iychischu,manacastigasqa,manajuzgasqakashaspa hich’akunanpaq;imaraykuchushich’asqayawarmikay pachatahuchallichin,manataqmikaypachaqarunaq yawarninmantach’uyanchasqachukanman,ichaqa hich’aqpayawarninwanllan

20Amataqrunaqyawarninraykuregalotanitaqregalotapas hap'iychischu,yawarparantinpiyawarta,AnchaHatun DiosSeñorDiospañawpaqenpichaskisqakanaykipaq Paymiallinkaqpadefiendeynin,tukuymana allinkunamantawaqaychasqakanaykipaq,tukuyrikchaq wañuymantaqespichisunaykipaqpas

21Churiy,rikuni,runakunaqllaparuwayninkuqahucha, millayruwaymi,llapanruwasqankupasqhelli,millay, qhelli,manataqmichaninkaypaskanchu

22Cuidakuy,amapaykunaqñanninkupipurinkiman, ñanninkutapaspurinkimanchu,AnchaHatunDiospa ñawpaqenpiwañuykamahuchallikuwaqchisManachayqa uyantapakaykusunki,Huchahuchaykiqmakinman kutichipusunki,Hallp'amantataqsaphichasunki, mirayniykipashanaqpachamanta,Sutiykipas mirayniykipasllapanhallp'amantachinkapunqa

23Llaparuwayninkumanta,tukuyqhelli ruwayninkumantawant'aqakuychis,AnchaHatunDiospa kamachikuynintahunt'aychis,munaynintaruwaychis, tukuyimapipaschaninkaychis

24Paymitukuyruwasqaykipisaminchasunki,Chanin kaymantayuratapashatarichinqallapankaypachapi,kay pachapillapamiraykunapi,Sutiypassutiykipasmana wiñaypaqqonqasqachukanqahanaqpachaukhupi

25Waway,hawkallariy.AnchaHatunDios,Diosniy, Diosniykikallpachasunkimunaynintaruwanaykipaq, Wiñaypaqtaqsaminchasunkillapamirayniykikunata, mirayniykikunaqpuchuqnintawan,tukuychanin saminchakunawan,llapakaypachapisamincha kanaykipaq’,nispa

26HinaqtinmiJesusqakusikuspalloqsiran.

22RAKI

1Tawachunkatawayoqjubileop’unchaypañawpaq semananpi,iskaykaqwatapi,Abrahampawañusqanwatapi, IsaacwanIsmaelwanJuramentoPukyumantahamurqanku semanakunaqrayminta-chayqa,cosechapiñawpaq rurukunaraymita-Abrahanman,taytankuman, Abrahammantaqkusikurqankuiskaychurinkuna hamusqankurayku

2BeerseballaqtapinIsaacqaaskhakapuqniyoqkapurqan, Isaactaqyachasqankapuqninkunataqhawaqrispa taytanmankutipuq

3Chayp'unchaykunapinIsmaelqataytantaqhawaqrirqan, hinaniskayninkuhuñunakurqanku,Isaactaqruphachina sacrificiotahaywarqan,hinaspantaytanpaHebrónllaqtapi altarmanhaywarqan

4Hinanagradecekuyofrendatahaywarispawawqen Ismaelpaqayllanpikusikuyfiestataruwarqan,Rebecataq mosoqgranomantamosoqtortataruwaspachurin Jacobmanqorqan,chaykunataqataytanAbrahamman apananpaq,chayhallp’apiñawpaqrurukunamanta, manaraqwañushaspatukuyimakamaqtamikhunanpaq, saminchananpaqima

5IsaacpasJacobpamakinwanmiAbrahammanaswanallin graciasofrendataapachirqan,mikhunanpaq ukyananpaqwan.

6MikhuspataqukyaspataqAnchaHatunDiosta samincharqan,paymihanaqpachatakaypachatapas kamarqan,Paymikaypachapillapawirakaqkunata kamarqan,Runakunaqwawankunamantaqqorqan, mikhunankupaq,ukyanankupaq,Kamaqninkuta saminchanankupaqima

7‘Kunanqaqanmanmigraciastaqoyki,Diosniy,kunan p’unchaytaqhawarichiwasqaykirayku,qhawariy,pachak kinsachunkaphisqayoqwatayoqmikani,machuruna,

hunt’ap’unchayniyoq,tukuyp’unchayniypasthakkaymi ñoqapaqkarqan.

8Awqaqespadanqamananatipawarqanchutukuyima qowasqaykipi,wawaykunamanpastukuykawsayniypi, kunanp’unchaykama.

9Diosniy,khuyapayakuyniykithakkayniykipas kamachiykiman,churinkunaqmirayninmanwankachun, qanpaqakllasqallaqtakanankupaq,kaypachapillapa suyukunamantaherenciakanankupaq,kunanmantapacha kaypachaqmirayninkunaqtukuyp’unchayninkunakama, tukuypachakama’,nispa

10Jacobtawaqyaspataqnirqan:‘ChuriyJacob,llapanpa Diosninsaminchasunki,kallpachasunkitaqchaninkayta ruwanaykipaq,hinallataqpaypañawpaqenpimunayninta ruwanaykipaq,qantapasmirayniykitapasakllasunkichis, munasqanmanhinaherencianpaqllaqtakankichis,nispa.

11ChuriyJacob,asuykamuspamuch'aykuway’,nispa Hinaspanasuykamuspamuch’aykurqan,hinaspannirqan: ‘SaminchasqakachunchuriyJacobta,AnchaHatunDiospa llapachurinkunatapas,wiñay-wiñaykama:Diosqachanin miraytaqosunki,nispaWakinchuriykikunatapaskay pachachawpipich’uyanchachun;Llapasuyukuna servisunkichis,Llapansuyukunataqmirayniykiq ñawpaqenpik'umuykukuchunku

12Runakunapaqayllanpikallpasapakay,Setpa mirayninkunatapasatiyniyoqkayHinaptinmi churiykikunapaimaynakawsasqaykipaschaninpaqña kanqa,Ch'uyanacionmanmitukunqaku.

13AnchaHatunDiosqosunkillapasaminchakunata, Maykunawanmisaminchawarqan,NoetapasAdantapas samincharqan;Wiñaypaqmiraymantamirayman miraynikipach'uyaumallanpisamachunku

14Tukuymanachaninkaymanta,qhellikaymantawan ch'uyanchasunki,Llapahuchallikusqaykikunata pampachasqakanaykipaq;chaytataqmanayachaspa ruwarqankiHinaspakallpachasunki,Saminchasunkitaq Hinaspapas,¿kaypachatachuherenciatachaskinki, 15QanwanrimanakuynintamosoqyachichunPaypaqhuk suyukanaykipaq,paypaqherencianpaqtukuypachapaq, Paytaqqanpaqpasmirayniykipaqpascheqaq-kaypi,chaninkaypiDioskananpaq,kaypachatukuyp'unchawkunapi 16QanchuriJacob,rimasqaytayuyariy,Taytayki Abrahanpakamachikuyninkunatakasukuy: Nacionkunamantat'aqakuy,amapaykunawanmikhuychu, amataqpaykunaqruwasqankumanhinachuruway,Amataq paykunawankuskachakuychu;Ruwasqankuqaqhelli, Tukuypurisqankupasqhelli,millaymillay,qhelliruwaymi 17Wañusqakunamansacrificiokunatahaywarinku,Millay espiritukunatataqyupaychanku,ayap'ampanapatapitaq mikhunku,Llaparuwasqankupasyanqan,manaimapaqpas valeqmi

18Manansonqonkupaskanchuentiendenankupaq, Ñawinkupasmananrikunkuchuimaruwasqankutapas, imaynataspantankuhukk’aspiman:‘Diosniymikanki’, nispa,rumimanpas:‘QanmiSeñorniykanki,qanmi kacharichiqniykanki’,nispa[Hinaspapasmanansonqoyoq kanku].

19Qantaq,churiyJacob,AnchaHatunDiosyanapasunki, HanaqpachaDiospassaminchasunki,qhelli kayninkumanta,tukuypantasqankumantawanqarqosunki.

20ChuriyJacob,casarakuy,Canaánpaususinkunamanta mayqenmiraymantapaswarmitacasarakunaykipaq.Llapa mirayninmikaypachamantasaphichasqakanqa

21CampahuchallikusqanraykunCanaánpantarqan,lliw mirayninkunataqkaypachamantallapan puchuqkunamantawanchinkachisqakanqa,mananpipas paymantapaqarimuqpasjuiciop'unchaypiqespichisqachu kanqa.

22Llapataytacha-mamachatayupaychaqkunamanta,qhelli ruwaqkunamantawan

a)Kawsaqrunakunaqhallp’anpiqamananpaykunapaqqa suyakuykanqachu;

b)Kaypachapiqamananpaykunamantayuyariykanqachu;

c)Sepulturamanmiuraykamunqaku

d)Huchachasqakasqankucheqasmanmirinqaku

ImaynanSodomallaqtayoqrunakunakaypachamanta qechusqakarqanku,chayhinallataqmillapaidolokunata yupaychaqkunapasqechusqakanqaku

23AmayámanchakuychuchuriyJacob,Ama mancharikuychu,Abrahampachurin:AnchaHatunDiosmi waqaychasunkichinkaymanta,Tukuypantasqa ñankunamantapasqespichisunki.

24Kaywasitanruwaranikaypachapisutiytachuranaypaq, [wiñaypaqmiqosqakankimirayniykimanwan],Abrahampa wasinsutichasqakanqa.wiñaypaqmiqanman miraynikimanpasqosqakashan;Qanmiwasiyta hatarichinki,sutiytataqDiospañawpaqenpiwiñaypaq takyachinki,mirayniykipassutiykipaskaypachapitukuy miraykunapinsayarinqa’,nispa

25HinaqtinmiJesusqamanañakamachiranñachunitaq samincharanñachu.

26Hinaniskayninkuhukcamallapipuñurqanku,Jacobtaq taytanpataytanAbrahampasinqanpipuñurqan,qanchis kutitataqmuch’aykurqan,munakuyninpassonqonpas kusikurqan

27Hinaspantukuysonqonwansamincharqan:‘Ancha HatunDios,llapanpaDiosnin,llapantakamaq,paymi CaldeaprovinciaqUrllaqtamantahorqomuwarqankay hallp’atawiñaypaqherenciatachaskinaypaqqowananpaq, ch’uyamuhutatakyachinaypaqpas,saminchasqankanqa AnchaHatunDioswiñaypaq’,nispa

28Jacobtasaminchaspataqnirqan:‘Waway,tukuy sonqoywanmunakuyniywankusikuni,khuyapayakuyniyki khuyapayakuyniykipaspayman,mirayninmanpas wiñaypaqhoqarisqakachun’,nispa 29Amapaytasaqeychu,nitaqyanqapaqchuraychu kunanmantapachawiñay-wiñayp’unchaykunakama, ñawiykipaskicharisqakachunpaymanmirayninmanpas, paytawaqaychanaykipaq,saminchanaykipaqpas, herenciaykipaqtaqhukllaqtahinach’uyanchanaykipaq; 30Saminchaytaqkunanmantapachawiñay-wiñay p'unchawkamallapasaminchayniykikunawan, mosoqyachiytaq rimanakuyniykita khuyapayakuyniykitapaspaywanmirayninwanpas,kay pachapillapamiraykunamantukuyallinkusikuyniykiman hina’,nispa

23RAKI

1Jacobpaiskaydedonkunatataqñawinmanchurarqan, dioskunaqDiosnintataqsamincharqan,uyantataq

tapakuspachakintahaywarirqan,wiñay-wiñay puñuywantaqpuñurqan,hinaspantaytankunamanhuñusqa karqan

2TukuychaykunakashaqtinpasJacobqasinqanpi puñusharqan,manataqyacharqanchutaytanpataytan Abrahamwañupusqanta

3HinaqtinmiJacobqapuñuymantarikch’arirqan,hinan Abrahamqahielohinachirikashaqta,niran:‘Yayláy, taytay’,nispaIchaqamananpipasrimaqpaskarqanchu, wañusqakasqantataqyacharqan

4SinqanmantasayarispataqphawayllamamanRebecaman willarqanRebecataqtutamantaIsaacmanrispawillaran HinaspanJacobpaspaykunawankuskarirqanku,huk lamparatataqmakinpikasharqan,haykuspankutaq Abrahamtawañusqatatarirqanku

5Isaactaqtaytanpauyanmank'umuykuspawaqaspa much'aykurqan

6Abrahanpawasinpichaykunkakunauyarikuqtinmi churinIsmaelsayarispataytanAbrahanmanrispawaqarqan taytanAbrahammanta,llapanAbrahampa mirayninkunamantawan,paykunataqsinchitawaqarqanku

7ChurinIsaacwanIsmaelwantaqiskaymachaypi p'amparqanku,warminSaraqayllapi,tawachunka p'unchaytaqwaqarqanku,wasinpillapaqharikuna, IsaacwanIsmaelwan,llapachurinkunawan,Ceturapallapa churinkunawanimaAbrahanmantawaqay p'unchawkunañataqmitukukapurqan

8Jesusqakinsajubileokunatatawasemanan,pachak qanchischunkaphisqayoqwatatawankawsarqan, machuyaspahunt'ap'unchaykunahunt'arqan

9Ñawpatayta-mamakunaqkawsasqankup’unchaykunan karqanchunkaisqonniyoqjubileoMillp’uqmillp’usqan qhepamantaqchunkaisqonniyoqjubileomantapisillata wiñaytaqallarirqanku,jubileokunapitaqpisiyapurqanku, usqhayllamachuyapurqankutaq,imaymana ñak’ariyninkurayku,millayñanninkuraykuima p’unchayninkuwanhunt’akapurqanku,Abrahanmanta t’aqakuspa

10AbrahamqaSeñorDiospatukuyruwasqanpinhunt'asqa karqan,tukuykawsasqanp'unchaykunapinchaninkaypi kusikurqanQhawariytaq,kawsayninpitawajubileokunata manahunt’arqanchu,millayruwayraykumachuyaspa, p’unchayninkunawanhunt’akashaqtinpas.

11Kaypachamantahatuntaripayp’unchaykamahatariq llapamiraykunanusqhayllamachuyapunqa,manaraqiskay jubileo hunt’ashaqtinku, yachayninkutaq machuyayninkuraykusaqepunqaAllpallapanyachayninku chinkapunqa].

12Chayp’unchaykunapitaqpipasjubileowatakuskanta kawsanqachayqa,paymantanninqaku:‘Unayñan kawsarqan,p’unchayninkunaqaswanaskhantaqmi nanaywan,llakikuywan,ñak’ariywanima,mananthak kaypaskanchu

13Imaraykuchusmuchuymiqatindesgraciamanta, k’irimantak’irimanta,ñak’ariymantataqñak’ariymanta, millaywillakuykunamantawan,manaallin willakuykunamanta,onqoymanta,onqoymanta,kayhina millaytaripaymantawan,hukmantahukmanta,onqoymanta, thuñiymanta,rit’imanta,chirimanta,hielomanta, fiebremanta,chirimanta,ñak’ariymanta,yarqaymanta, wañuymantawan,espadamanta,presochasqakaymantawan,

tukuyimamantawanimaymanasasachakuykunata, nanaykunatapas’,nispa.

14Llapallanmikaypachapihuchallikuqmillay miraykunamanhamunqaku,paykunaqruwasqankuqaqhelli kaymi,qhellihuchapipuriymi,qhellikaymi,millay millaymi

15Hinaspanninqaku:‘Ñawpataytakunaq p’unchayninkunaqaaskhankarqan(ispas),waranqa watakama,allintaqmikarqan;ichaqaqhawariychis, kawsayninchisp’unchaykuna,sichushukrunaaskha kawsarqanchayqa,kinsachunkawatachunkawata, kallpasapakaqtintaqtawachunkawata,chay millaykunapas,manataqmithakkaypaskanchukaymillay mirayp’unchaykunapi’,nispa

16Chaymiraypitaqchurikunaqataytankumanta, kuraqninkunatawanhuchachanqakuhuchamanta,mana chaninkaymantawan,hinallataqsiminkuq rimasqankumanta,hatunmillayruwaykunamantawan, hinallataqpaykunawanpaywanWiraqochaq rimanakuynintasaqesqankumantawan,llapan kamachikuyninkunata,ordenanankunata,llapan kamachikuyninkunata hunt’anankupaq, hunt’anankupaqwan,manataqpañamakinmanpaslloq’e makinmanpasripuspa

17Llapallanmimanaallinkunataruwarqanku,llapa siminkutaqmanaallinkunatarimanku,llapa ruwasqankupasqhelli,millaymillayruwaymi,tukuy kawsayninkupasqhelli,qhelli,thuñiymi.

18Qhawariy,kayhallp’aqallapanruwayninkuraykun thunisqakanqa,manataqmiuvassach’amuhupaskanqachu, manataqaceitepaskanqachu;Ruwasqankuqallapanpimana iñiyniyoqmi,llapankunkuskawañunqaku,uywakuna, uywakuna,pisqukuna,lamar-qochapillapachallwakunapas, runakunaqwawankunarayku.

19Kamachikuysimiwanrimanakuyraykunch'aqwanqaku, waynakunayuyaqkunawan,machukunawan waynakunawan,wakchakunawanqhapaqkunawan, pisichasqakunahatunkunawan,mañakuqkunawan kamachikuqwanimaPaykunaqaqonqapunku kamachikuykunata,rimanakuykunata,fiestakunata, killakunata,samanap'unchaykunata,jubileo p'unchaykunata,llapajuiciokunatapas

20Hinaspansayanqaku<arcokunawan>espadakunawan, awqanakuywanimañanmankutichinankupaq;ichaqa manankutimunqakuchukaypachamanaskhayawar hich’akunankama,hukmantahukmanta.

21Ayqeqkunapasmanankutirimunqakuchumillay ruwayninkumantachaninkayñanman,aswanpasllapankun hatunchakunqakuq’otuyman,qhapaqkaymanwan, sapankankurunamasinkuqllapankaqninkunata hap’inankupaq,hatunsutitataqchuranqaku,ichaqamanan cheqaqtachunitaqchaninkaypichu,ch’uya cheqaskunatataqqhellichanqakuqhellikayninkuwan qhellichasqankuwanismusqakasqankuwan

22Wiraqochamantataqkaymirayparuwayninkunaman hatunmuchuchiymichayanqa,espadaman,taripayman, hap’isqakaymanwantaqqonqa,suwasqa,mikhusqaima kanankupaqwan

23Paykunaqcontranpitaqrikch’arichinqamana khuyapayakuqnitaqkhuyapayakuqrunakunata,manataq piqparunantapasrespetanqakuchu,nitaqkuraqpas,

waynapas,nitaqpiqpapas,llapanrunakunaq wawankunamantaaswanmillay,aswankallpasapamana allinruwaqkasqankuraykuIsraelcontramaqanakuspanku Jacobcontrahuchallikunqaku,kaypachamanmiaskha yawarhich'akunqa,Manataqmipipashuñuqpasnitaq p'ampananpaqpaskanqachu

24Chayp'unchaykunapinqaparinqaku,Waqyaspanku mañakunqakuhuchasapakunaq,manajudíorunakunaq makinmantaqespichisqakanankupaq;Ichaqamananpipas qespichisqachukanqa

25Wawakunaqumanpasyuraqchukchayoqmikanqa, kinsasemanayoqwawapaspachakwatayoqrunahinan rikukunqa,sayariyninkutaqñak’ariywansarunchasqawan chinkachisqakanqa

26Chayp’unchaykunapitaqwawakunaqakamachikuy simikunataestudiaytaqallarinqaku,Kamachikuykunata maskhaspa,chaninñanmankutipunankupaq

27P’unchaykunanwiñaytaqallarinqa,chayrunakunaq wawankunaukhupitaq,waranqawatamanp’unchayninku qayllaykamunankamaHinaspaaswanaskhawatakunaman (ñawpaqmanta)p’unchaykunaqyupayninkarqan

28ManataqmikanqachumachurunapasNitaqpipas <mana>p’unchayninkunawansaksasqa,Llapallankun (hina)wawakunawayna-sipaskunakanqaku

29Tukuyp'unchawninkutaqhunt'anqaku,thak-kaypi kusikuywankawsanqaku,ManataqmikanqachuSatanas nitaqmillaych'usaqyachiqpas;Tukuyp'unchawninkuqa saminchanapaq,qhaliyachisqap'unchawmikanqa.

30ChaytiempopinSeñorDiosqakamachinkunata qhaliyachinqa,paykunataqsayarispahatunthakkayta rikunqaku,awqankunatataqqarqonqaku.Chanin runakunataqrikunqaku,agradecekunqakutaqmi,wiñaywiñaytaqmikusikuywankusikunqaku,awqankunaman llapantaripayninkuta,ñakasqankutapasrikunqaku.

31Tullunkupaskaypachapisamarinqa,Espiritunkupas anchatakusikunqa,YachanqakutaqmiWiraqochajuzgaq kasqanta,pachak-waranqarunakunata,llapa munakuqkunatapaskhuyapayakuqta

32Qantaq,Moises,kaysimikunataqelqaychhaynatan qelqasqakashan,hanaqpachatablakunapitaqqelqasqa kashan,wiñaypaqmiraykunapaqtestigokananpaq

24RAKI

1Abrahampawañupusqanqhepamanmi,churinIsaacta Wiraqochasamincharqan,Hebrónllaqtamantahatarispataq, kayjubileop’unchaypakinsakaqsemananpaqallariy watapi[2073AM]RikuyPukyupitiyarqan,qanchiswata.

2Tawakaqsemanaqqallariywatapinchaysuyupiyarqay qallarirqan,[2080AM]Abrahampap’unchayninkunapi ñawpaqyarqaymantahawa

3Jacobtaqlentejatarputamikhuchirqan,Esautaq chakramantayarqasqahamurqanHinanwawqenJacobta nirqan:‘Kaypukamankamantaqoway’,nispaHinan Jacobqapaytanirqan:‘Vendeway[primogenitura,kay] naceqkasqaykiderechoykita,ñoqataqt’antataqosqayki, hinallataqkaylentejamankamantapas’,nispa.

4Esautaqsonqonpinirqan:‘Wañusaq;¿Imaallinpaqtaq kaynaceqkayderechoqa?

5‘HinaqtinmiJacobtanirqan:‘Qanmanmiqoyki’,nispa HinanJacobqanirqan:‘Kunanp’unchaymijuraway’,nispa, hinaspanjurarqan

6JacobtaqwawqenEsaumant'antata,mankatapasqorqan, hinaspansaksasqakanankamamikhurqan,Esautaq pisicharqanñawpaqkaqkaynintachayraykunEsauqa Edomsutichasqakarqan,Jacobpañawpaqkayninpiqosqan pukamankamanta.

7Jacobtaqkurakrunakapurqan,Esautaqallinqhawarisqa kayninmantauraykachisqakarqan

8Yarqaymihallp'antinpikasharqan,chaymiIsaacqakay semanaqiskaykaqwatapiEgiptomanripurqan,hinaspan FilistearunakunaqreyninmanrirqanGerarllaqtaman, Abimelecllaqtaman

9HinanSeñorDiosqapaymanrikhurimuspanirqan:‘Ama Egiptomanuraykamuychu.willasqaykihallp'apitiyay,kay hallp'apitiyay,qanwankaspasaminchasqayki,nispa 10Qanmanmimiraykimanwankayllapanhallp’ataqosaq, taytaykimanAbrahammanjurasqayjuramentoyta takyachisaq,mirayniykitapashanaqpachach’askakuna hinanmirachisaq,mirayniykikunamantaqkayhallp’ata qosaq.

11Mirayniykipinkaypachapillapasuyukunasaminchasqa kanqaku,taytaykirimasqaytakasukusqanrayku, kamachikuyniykunata, kamachikuyniykunata, kamachikuyniykunata, kamachikuyniykunata, rimanakuyniytapashunt’asqanrayku;kunantaqrimasqayta kasukuspakayhallp’apitiyay’,nispa.

12Gelarllaqtapinkinsasemanatatiyaran 13Abimelectaqpaymantakamachirqan,[2080-2101AM] llapanpaypakaqninkunamantawan:‘Pipaspayta llamiykuqqaotaqimakaqnintapaswañunqapunin’,nispa

14IsaactaqFilistearunakunaukhupikallpachakurqan, askhakapuqniyoqkapurqan,torokunata,ovejakunata, camellokunata,asnokunata,askhawasikunatapas

15Filistearunakunaqhallp'anpitarpuspapachakkutita tarpurqan,Isaactaqsinchihatunkapurqan,Filistea runakunataqpaymantaenvidiakurqanku

16AbrahampakamachinkunaAbrahampakawsasqan p'uytukunatat'oqosqankullapap'uytukunataqa,Abrahampa wañupusqanqhepamanmiFilistearunakunahark'arqanku, hinaspanallpawanhunt'aykurqanku

17AbimelectaqIsaactanirqan:‘Ñoqaykumantaripuy, qanqañoqaykumantaaswanatiyniyoqmikanki’,hinan Isaacqaqanchiskaqsemanaqallariywatapichaymanta lloqsispaGerarwayq’okunapitiyarqan.

18Hinaspanyapamantat’oqorqankutaytanAbrahampa kamachinkunaqt’oqosqankuunup’uytukunata,taytan AbrahamwañupuqtintaqFilistearunakunawisq’arqanku, hinaspantaytanAbrahampasutintasuticharqan

19HinanIsaacpakamachinkunawayq’opip’uytuta t’oqospakawsaqunutatarirqanku,Gerarllaqtapi michiqkunanIsaacpamichiqninkunawanch’aqwarqanku: ‘Unuqañoqaykupaqmi’,nispaIsaactaqchayp'uytuta suticharqan ‘Qhepaman’, ñoqaykuwan qhellichakusqankurayku

20Iskaykaqp’uytutat’oqorqanku,chayp’uytutapas ch’aqwarqanku,paytaqsuticharqan‘Emigo’nispaHinan chaymantahatarispahukp’uytutat’oqorqanku, chayraykutaqmanach’aqwarqankuchu,hinaspan suticharqan‘cuarto’nispa,Isaactaqnirqan:‘Kunanqa

Señormiespaciotaqowarqanku,chaymihallp’api mirarqayku’,nispa.

21Chaymantataq,tawachunkatawayoqjubileo p’unchaypi,ñawpaqkaqsemanapi,JuramentoPukyuman wicharqan.

22Chaytuta,ñawpaqkillamosoqkillap’unchaypi,Señor Diosqapaymanrikhurimuspanirqan:‘Ñoqankani taytaykiqAbrahampaDiosnin.amamanchakuychu, qanwanmikashani,saminchasqayki,mirayniykitapaskay pacharit'ihinamirachisaq,kamachiyAbrahamrayku’, nispa

23Chaypinhukaltartaruwaran,chayaltartaqataytan Abrahammiñawpaqtaruwaran,SeñorDiospasutinta waqyaspataqtaytanAbrahampaDiosninmansacrificiota haywarirqan

24Hinaqtinmihukp’uytutat’oqospakawsaqunuta tarirqanku

25Isaacpakamachinkunahukp’uytutat’oqospamana unutatarirqankuchu,rispataqIsaacmanwillarqankumana unutatarisqankuta,Isaactaqnirqan:‘Kunanp’unchaymi Filisteakunamanjurarqani,kaymiwillawarqanku’,nispa 26HinaqtinmichaycheqastaqaJuramentoPukyusutiwan suticharqanChaypinjurarqanAbimelecman,amigon Ahuzatman,kamachikuqFicolmanpasOtaq ejercitonmanpas.

27Chayp’unchaymiIsaacqayacharanpaykunawan allipunakunanpaqprometekusqanta

28Chayp’unchaymiIsaacqaFilistearunakunatañakaspa nirqan:‘Filisteokunañakasqakachunllapasuyukunamanta phiñakuyp’unchaykama,phiñakuyp’unchaykamaDiosqa paykunataasichichun,ñakayman,phiñakuyman, phiñakuymanimaruwachunhuchasapakunaqmakinpi manajudíorunakunaqmakinpi,Kitimrunakunaq makinpipas.

29Pipasawqanpa,Kitimrunakunaqespadanmanta ayqekuqqa,chaninnacionqahanaqpachaukhumanta taripaypisaphichakuchun.kaypachapitukuymirayninkupi wawaykunaqawqankunaawqankunaimakanqaku

30Mananpipaspuchuqninqasaqenqachu,nitaqpipas juzgasqaphiñakuyp'unchaypiqespichisqachukanqa.Kay pachamantachinkachiypas,saphichakuypas,qarqosqapas, Filistearunakunaqmirayninmi(waqaychasqa), ManañataqmikayCaftorimkunapaqqakaypachapiqahuk sutipasnitaqhukmuhupaspuchunqachu

31Hanaqpachamanwichariptinpas,Chaymantapas uraykachisqamkanqa,kaypachapikallpasapañakaptinpas, chaymantamaysasqakanqa,nacionkunapachawpinpi pakakuptinpas,chaymantamsapinmantaqarqusqakanqa. Sepulturamanuraykamuptinpas,chaypiqahatun huchachasqamkanqa,chaypiqamanamhawkallakanqachu 32Presoapasqakaqtinqa,wañuytamaskhaqkunaq makinwanmiñanpiwañuchinqaku,Manansutinpas miraypaspuchunqachuenteronhallp'apachapiWiñay ñakasqamanmiripunqa’,nispa

33Chhaynataqhanaqpachatablakunapipaymanta qelqasqa,grabasqaima,taripayp’unchaypipayman ruwanankupaq,kaypachamantasaphichasqakananpaq.

25RAKI

1Kaysemanaqiskaykaqwatapinkayjubileokillapi, RebecaqachurinJacobtawaqyaspa[2109AM]payta nirqan:‘Waway,amaCanaánususinkunamantawarmita casarakuychu,wawqeykiEsaúhina,paymiCanaán ususinkunamantaiskaywarmiwancasarakurqan,paykunan almaytak’araktaphiñachirqankullapanqhelli ruwasqankuwan,llapanqhelliruwasqankuwanqhelli huchapipuriypas,munapayaypas,manataqmichanin kaypaskanchu,(rurasqanku)millaykasqanrayku

2Noqa,churiy,anchatanmunakuyki,sonqoypas, munakuyniypassapap’unchaypi,sapatutap’unchaypiima, saminchasunki

3Kunantaqchuriy,kunkaytauyariy,mamaykiq munaynintaruway,amataqkayhallp’aqususinkunamanta warmitacasarakuychu,aswanpastaytaypawasillanmanta, taytaypaayllunkunamantawan.Taytaypawasinmanta warmitacasarakunki,AnchaHatunDiosmisaminchasunki, churiykikunapaschaninmiraymi,ch'uyamiraymikanqa’, nispa.

4HinanJacobqamamanRebecatanirqan:‘Qhawariy, mamay,isqonsemanayoqmikani,mananreqsinichunitaq mayqenwarmitapasllamiykurqanichu,nitaqmipiwanpas casarakurqanichu,nitaqmiyuyaykunipaschuCanaán ususinkunamantawarmitacasarakunaypaqpas’,nispa

5Mamay,yuyarinitaytaykuAbrahamparimasqanta,paymi kamachiwarqanamaCanaánususinkunamantawarmita casarakunaypaq,aswanpastaytaypawasinmanta aylluymantawanwarmitacasarakunaypaq.

6ÑawpaqtaqauyarirqaninwawqeykiLabanpaususinkuna nacesqanta,chaymipaykunaukhupiwarmita casarakunaypaqsonqoytachurarqani.

7Kayraykutaqespirituypicuidakurqanihuchallikuymanta otaqtukuyñanniypiwaqllichisqakasqaymantatukuy kawsayniyp’unchaykunapi;Munapayaymanta,qhelli huchamantawan,taytayAbrahamqaaskha kamachikuykunatanqowarqan

8Hinataq,tukuykamachiwaqtinpas,kayiskaychunka watawawqeyqañoqawanch’aqwashan,sapakutitaqmi rimapayawarqan,niwarqantaq:‘Wawqey,iskayesposaypa panantacasarakuy’;ichaqamananmunanichupaypa ruwasqanmanhinaruwayta

9Mamay,ñawpaqeykipinjurani,tukuykawsayniypi Canaánmiraypaususinkunamantamanawarmita casarakunaypaq,manataqmiwawqeyparuwasqanman hinachumillaytaruwasaq

10Amamanchakuychumamay;segurokay,munayniykita ruwaspachaninpipurisaq,amataqwiñaypaqñanniykunata waqllichisaq’,nispa.

11Chaymantataqhanaqpachamanuyantahoqarispa makinpadedonkunatamast’arirqan,simintakicharispataq

AnchaHatunDiostasamincharqan,paymihanaqpachata kaypachatapaskamarqan,paymantaqgraciastaqorqan yupaycharqanima

12Hinaspannirqan:‘AlabasqakachunSeñorDios,ch’uya sutinpaswiñaypaqsaminchasqakachun,paymiJacobta qowarqanch’uyachurintach’uyamuhutahina;payqa Qanpapunin,mirayninpaswiñaypaqmikanqa,llapan miraykunapipas

13SeñorDiosníy,paytasaminchay,chaninkaymanta saminchaytasimiypichuray,saminchanaypaq’,nispa.

14Chayratotaqchaninkayespiritusiminman uraykamuqtin,iskayninmakintaJacobpaumanman churaspanirqan

15Saminchasqankanki,chaninkaypaWiraqochan,wiñaywiñayDiospas,Saminchasunkillapamiraykunamantapas. Churiy,chaninkayñantaqosunki,Chaninkaytataq mirayniykimanrikuchichun

16Kawsayniykipichuriykikunataaskhayachichun,Wata killapihayk’akillakunakasqanmanhinataqhatarichunku Churinkupashanaqpachach'askakunamantaaswanaskha kachun,Lamarqocharit'imantapasaswanaskhakachun 17Kaysumaqhallp'atapaykunamanqochun-Abrahanman, qhepanpimirayninkunamanpasqosaqnispanisqanman hina-Wiñaypaqtaqhap'ichunku

18Qanpaq(nacekusaq)churiy,kawsayniypisaminchasqa wawakunata,Saminchasqach’uyamuhutaqllapan mirayniykikachun

19Mamaykiqespirituntataqkawsasqanpisamarirqanki, Wachakuqniykiqwiksanmikayhinatasaminchasunki, [Munakuyniy]ñuñuykunapassaminchasunkiSimiypas qalluypasanchataalabasunki

20Kaypachapimirariy,mast'ariy,Miraykitaqwiñaypaq hanaqpachapi,kaypachapikusikuypihunt'asqakachun; Miraykikusikuchun,Hawkakayhatunp'unchawpitaqthak kachun.

21Sutiykipasmirayniykipastukuypachakamatakyachun, AnchaHatunDiostaqpaykunaqDiosninkukachun, Chanin-kayDiostaqpaykunawantiyachun,Paykunawantaq ch'uyawasiqatukuypachapaqhatarichisqakachun

22Saminchasqakachunsaminchasuqniykipas,llullakuspa ñakaqniykipas,ñakasqakachun’,nispa.

23Hinanpayqamuch'aykuspanirqan:‘Kaypachaq WiraqochanmunakusunkiMamaykiqsonqonpas, munakuyninpasqanwankusikusunki,saminchasunkiima’, nispaHinaspansaminchaytasaqepurqan

26RAKI

1KaysemanaqqanchiskaqwatapinIsaacqakuraqChurin Esautawaqyaspanirqan:‘Waway,machuñankani, qhawariytaqñawiypaspisiyashan,manataqmiyachanichu wañunayp’unchayta

2Kunantaqcazaqarmaykikunatahap’iyquiverniykita arcoykitawan,hinaspachakramanlloqsiy,hinaspacazaway hinaspahap’iway(venison),waway,hinaspataqsumaq q’apayniyoqaychataruwapuway,almaypamunasqanman hina,hinaspaapamuwaymikhunaypaq,almaypasmanaraq wañushaqtiysaminchasunki’,nispa.

3IchaqaRebecaqauyarirqanmiIsaacEsaúwanrimashaqta 4Esaútaqtempranochakramanrirqancazananpaq, hap’inanpaq,taytanmanwasinmanpusamunanpaq

5RebecataqchurinJacobtawaqyaspapaytanirqan: ‘Qhawariy,uyarirqanintaytaykiIsaacwawqeykiEsauwan rimashaqta:“Maskachiway,misk’imikhunataruwapuway, chaytataqapamuway”,nispa

6ManaraqwañushaspaSeñorpañawpaqenpimikhuspa saminchaykiman."Kunantaqchuriy,kamachisqaymanhina kunkayniytakasukuy:Ovejaykimanriy,hinaspaiskayallin cabrakunataapamuway,chaykunatataqtaytaykipaqsumaq q'apayniyoqmikhunataruwasaq,munasqanmanhina, hinaspantaytaykimanapamunki(chayta)taytaykiman

mikhunanpaq,manaraqwañushaspaSeñorpañawpaqenpi saminchasunaykipaq,qanpassaminchasqakanman’,nispa.

7JacobtaqmamanRebecatanirqan:‘Mamay,manan hark’asaqchu taytaypa mikhunantapas, kusichiwananpaqpas,aswanpasmanchakunimamay, kunkaytareqsispallamiytamunawananta’,nispa

8Qanmiyachankillañullañakasqayta,wawqeyEsaupas chukchayoqmikasqayta,chaymimanaallinruwaqhina rikhurimusaq,manakamachiwasqantataqruwasaq,paytaq phiñakuwanqa,ñakaytapasapamusaq,manataq saminchatachu’,nispa

9MamanRebecataqpaytanirqan:‘Waway,ñakayniyki kachun,kunkayllatauyariy’,nispa.

10JacobtaqmamanRebecaqkunkantakasukusparispa iskayallinwiracabrakunataapamuspamamanman pusamurqan,mamantaqmunasqanmanhina~k'ask'a aychataruwarqan

11RebecataqkuraqchurinEsaupasumaqparantahap’ispa, sullk’achurinJacobtap’achacharqan(chaykunawan), uñakunaqqarantataqmakinmanchurarqan,kunkanpasut’i kaqpartenkunamanwan

12HinaspanwawanJacobpamakinmanhaywarirqan mikhunatat'antatawan

13Jacobtaqtaytanmanhaykuspanirqan:‘Ñoqaqa churiykinkani,kamachiwasqaykimanhinanruwarqani, sayarispatiyaykuyhap’isqaymantamikhuy,taytay, almaykisaminchawananpaq’,nispa

14HinaqtinmiIsaacqachurintanirqan:‘¿Imaynataq chhaynausqhayllatatarirqanki,waway?

15‘ChayJacobtaqnirqan:‘Diosniyki<Señor> tarichiwasqanrayku’,nispa.

16Isaactaqpaytanirqan:Asuykamuy,waway,Esaú wawaychuskankiichamanachusichamanachuschayta sientenaypaq’,nispa.

17HinaqtinmiJacobqataytanIsaacmanasuykuran,hinan paytasientespanirqan:‘ChaykunkaqaJacobpakunkanmi, makinkunataqichaqaEsaupamakinkuna’,nispa.

18Jesusqamananrepararqanchu,hanaqpachamanta hamuqtiemponkarqanreparayatiynintahorqonanpaq, Isaactaqmanarepararqanchu,makinkunaqawawqenEsaú hinachukchayoqmikarqan,chaymisamincharqan

19Paytaqniran:‘¿QanchuchuriyEsaú?’hinaspannirqan: ‘Churiykinkani’,hinaspannirqan:‘Asuykamuway hap’isqaykimantamikhunaypaq,waway,almay saminchasunaykipaq’,nispa

20Paymanasuykamuspataqmikhurqan,vinotapas apamuspataqukyarqan

21TaytanIsaactaqpaytaniran:‘Waway,asuykamuspa much’aykuway’,nispa

22HinaqtinmiJesusqaasuykuspamuch’aykurqan Hinaspanp’achanpaq’apaynintaasnarqan,hinaspan saminchaspanirqan:‘Qhawariy,wawaypaq’apayninqa Señorpasaminchasqan<hunt’a>chakraqq’apayninhinan,’ nispa

23Wiraqochaqosunkihanaqpacharuntuta,kaypacha runtuta,askhatrigota,aceitetawan:Llaqtakuna servisunkichis,Llaqtakunataqk'umuykusunkichis. 24Wawqeykikunaqpatronninkay,Mamaykiq churinkunapask'umuykuchunkuWiraqocha saminchawasqan,taytayAbrahamtasaminchasqanllapan saminchaykunakachun;Wiñaypaqmiqanman

mirayniykimanpasqosqakay:Ñakasqakachunñakaqniyki, saminchasqakachunsaminchasuqniykipas’,nispa.

25IsaacchurinJacobtasaminchaytatukuqtin,Jacobtaq taytanIsaacmantalloqsipuqtinhinapakakurqan,wawqen Esautaqcazasqanmantahaykumurqan.

26Hinaspapassumaqq’apayniyoqmikhunataruwarqan, hinaspantaytanmanapamurqan,hinaspantaytantanirqan: ‘Taytayhatarispamillp’anaychatamikhuchun,almayki saminchawananpaq’,nispa

27TaytanIsaactaqpaytaniran:‘¿Pitaqkanki?‘Hinaspataq paytanirqan:‘Ñoqankaniphiwichuriyki,churiykiEsaú, kamachiwasqaykimanhinanruwarqani’,nispa

28Isaactaqsinchitamusphaspanirqan:‘Pitaqcazaq, hap’ispaapamuwarqan,manaraqhamushaspallapanta mikhuspasamincharqani,(hinallataq)wiñaypaq saminchasqakanqa,llapamirayninkunawanima’,nispa.

29EsauqataytanIsaacpanisqantauyarispansinchik’arak qapariywanqaparispataytantanirqan:‘Ñoqatapas,taytay, saminchaway’,nispa.

30Hinaspanpaytanirqan:‘Wawqeykiqaq’otukuspan hamurqan,saminchayniykitapasqechupurqanmi’,nispa Hinaspannirqan:‘KunanqayachaninimaraykuJacob sutiyoqkasqanmanta,qhawariychis,payqakayiskay kutitanrantinpichurawarqan:nacekuyderechoyta qechuwarqan,kunantaqsaminchayniytaqechuwarqan’, nispa

31Paytaqniran:‘¿Manachuhukbendicionta waqaychawarqanki,taytay?’,nispa.Isaactaqkutichispa Esautanirqan:‘Qhawariy,patroykimanmichurarqani,llapa wawqenkunatapaskamachipaqmiqorqani,askhatrigowan, vinowan,aceitewanimakallpacharqani:¿Imatataqkunan ruwasaqchuriyki?’,nispa

32EsaútaqtaytanIsaactanirqan:‘¿Huksaminchayllachu kanki,taytay?Saminchaway,(hasta)ñoqatapas,taytay:' 33EsautaqkunkantauyarikuspawaqarqanHinanIsaacqa paytanirqan:‘Qhawariy,kaypacharuntumantakarun tiyasqaykiqakanqa,hanaqpacharuntumantataqkarun kanqa,nispa

34Espadaykiwanmikawsanki,Wawqeykitapasservinki Hatunñakaspa,yugontakunkanmantachhaphchispa, wañuykamahuchallikunki,mirayniykitaqhanaqpacha ukhumantasaphichasqakanqa’,nispa

35EsauqaJacobtamanchachirqantaytanpa saminchasqanrayku,hinansonqonpinirqan:‘Kunanqa taytaymantallakikuyp’unchaykunahamuchun,wawqey Jacobtawañuchinaypaq’,nispa.

27RAKI

1KuraqchurinEsaupanisqankunatanRebecaman mosqoypiwillaranku,hinanRebecakacharqansullk'a churinJacobtawaqyamunanpaq.

2Paytanirqan:‘Qhawariy,wawqeykiEsauqavengakunqa wañuchisunaykipaq,’nispa

3Kunan,chhaynaqa,waway,rimasqaytakasukuy, sayarispataqayqekuywawqeyLabanmanHaránllaqtaman, hinaspataqpisip’unchaykunapaywanqhepakuy wawqeykiqphiñakuyninkutirinankama,phiñakuynintataq qanmantahorqonankama,llapanruwasqaykikunatapas qonqapunankama;chaymantakachamuspapusamusqayki’, nispa

4Jacobtaqniran:‘Mananmanchakunichu;wañuchiyta munaptinqawañuchisaqmi’,nispa.

5Paymiichaqapaytanirqan:‘Amahukp’unchayllapichu iskayninchuriykunataqechuwasaq’,nispa.

6JacobtaqmamanRebecatanirqan:‘Qhawariy,yachankin taytaymachuyapusqanta,manataqrikunchuñawinkuna q’omerkasqanrayku,paytasaqepuqtiyqamillaymikanqa paytasaqespaqanmantakarunchakusqayrayku,taytaytaq phiñakuspañakawanqa’,nispaManamrisaqchu; kachamuwaptinqa,chayllamrisaq’,nispa

7RebecataqJacobtanirqan:‘Yaykuspaymipaywan rimasaq,paymikachasunki’,nispa

8RebecataqyaykuspaIsaactanirqan:‘Esaupa casarakusqanHetpaiskayninususinkunaraykunmillakuni kawsayniytaJacobtaqkayhinahallp'aqususinkunamanta warmitahap'ikapunmanchayqa,imapaqtaqkawsasaq, Canaánsuyupaususinkunaqamillayrunakunankanku’, nispa

9IsaactaqJacobtawaqyaspasamincharqan, yuyaychaspataqniran:‘AmacasarakuychumayqenCanaán ususinmantapas

10HatarispaykiMesopotamiallaqtamanriy,mamaykiq taytanBetuelpawasinman,hinaspamamaykiqwawqen Labanpaususinkunamantacasarakuy

11Tukuy-atiyniyoqDiosmisaminchasunki,mirachisunki, mirachisunki,nacionkunaqt’aqankanaykipaq,taytay Abrahampasaminchaynintaqosunki,qanman,qhepaykipi miraykikunamanpas,chaypitiyasqaykihallp’ata, AbrahammanDiospaqosqanllapahallp’atapasherenciata chaskinaykipaq:riy,churiy,thak-kaypi’,nispa

12IsaactaqJacobtakacharqanMesopotamiallaqtaman, JacobpamamanRebecapawawqenSiriaBetuelpachurin Labanman

13JacobMesopotamiallaqtamanrinanpaqhatarisqan qhepamanmiRebecaqachurinpasonqontallakikurqan, hinanwaqarqan

14IsaactaqRebecatanirqan:‘Pañay,amawaqay JacobmantawaqaychuPayqathak-kaypiripun,thakkaypitaqkutimunqa,nispa

15AnchaHatunDiosmitukuymanaallinkunamanta waqaychanqa,paywantaqkanqaimaraykuchusPayqa manantukuyp’unchayninkunatasaqenqachu; 16Yachaninmaymanpasrisqanpitukuyimapiallin kawsananta,thak-kaypikutimunankama,thakpipayta rikunanchiskama

17Ñañay,amamanchakuychu,chaninñanpikashan, hunt'asqarunataqmi,hunt'aqmi,manataqmichinkanqachu Amawaqaychu’,nispa.

18IsaactaqRebecatachurinJacobraykusonqocharqan, samincharqantaq

19Jacobqatawachunkatawayoqjubileop’unchaypiiskay kaqsemanaqñawpaqwatanpiHaránllaqtamanripurqan, chaymiurqukunapiLuzllaqtamanchayarqan,chaymiBetel llaqtaman,kaysemanaqqallariykillamosoqkilla p’unchaypi,[2115AM]ch’isiyaqchaycheqasman chayaspa,chaytutañanmantañanmantaintihaykuy ladomankutirispa,chaypipuñurqan.Inti chinkaykusqanrayku

20Chaycheqasmantahukninrumitahap'ispa<umanman> sach'aukhumanchurarqan,sapallanpurishaspataq puñurqan

21Chaytutamusqukuqtintaq,kaypachapihukescalera sayashaqtarikurqan,chayescalerataqhanaqpachaman chayashasqa,hinanSeñorpaangelninkunachaypataman wichaspauraykamushaqtarikurqan.

22HinaspanJacobtaniran:‘ÑoqankaniAbrahampa, taytaykiq,IsaacpaDiosninpasPuñusqaykihallp'ata qanmanmiqosaq,qhepaykiqmirayniykikunamanpas,nispa 23Mirayniykitaqhallp’ahallp’ahinakanqa,intihaykuy ladoman,intilloqsimuyladomanpas,wichayman, uraymanpas,qanpinmirayniykipiwanllapasuyukunaq ayllunkunasaminchasqakanqaku

24Qhawariytaq,qanwankasaq,maymanpasrispaykitaq waqaychasqayki,thakkayhallp’amantaqkutichimusqayki; Manansaqesaqchutukuyimawillasqaykunata ruwanaykama’,nispa

25HinanJacobqapuñusqanmantarikch’arispanirqan: ‘CheqaqtapuninkaycheqasqaSeñorDiospawasin,manan yacharqanichu’,nispaHinaspanmancharikuspanirqan: ‘Manchakuypaqmikaycheqasmanahukchu,aswanpas Diospawasinllan,kaytaqhanaqpachapunkupas’,nispa 26HinaqtinmiJacobqatutamantahatarispaumanpauranpi churasqanrumitahap’ispaseñaltahinasayarichirqan, hinaspanchaypatamanaceitetahich’arqanHinanchay cheqastaqaBetelsutiwansuticharqanichaqachaylugarpa sutinmikarqanLuzqallariypi.

27HinaqtinmiJacobqaSeñorDiosmanprometekurqan: ‘SichusSeñorñoqawankanqa,kayrisqaypitaq waqaychawanqa,t’antatamikhunaypaqp’achatawan churawanqa,chhaynapitaytaypawasinmanthak-kaypi kutimunaypaqchayqa,SeñorDiosmikanqa,kayrumitaq kaycheqaspiseñalkananpaqsayarichisqayrumiqaSeñor Diospawasinkanqa,llapaqowasqaykipas”,nispanoqa, chunkakaqpartentaqosqayki,Diosniy’,nispa

28RAKI

1HinaqtinmiJesusqaIntilloqsimuyladohallp’aman chayaran,RebecaqwawqenLabanman,paywan kashaspataqhuksemanatapaytaserviranususinRaquelpaq 2Kimsakaqsemanapi[2122AM]ñawpaqwatapitaqpayta nirqan:‘Qanchiswatataservisqaywarmiytaqoway’; LabantaqJacobtanirqan:‘Esposaykitaqosqayki’,nispa 3LabantaqfiestataruwaspakuraqususinLeata casarakuspaJacobmanqorqan,sirvientanZilpatataq sirvientakananpaqqorqanJacobtaqmanayacharqanchu, Raquelkananpaqyuyaykusqanrayku.

4HinaqtinmiJesusqapaymanhaykuspa,payqaLea kashasqa.JacobtaqLabanwanphiñakuspanirqan: ‘¿Imanaqtintaqchhaynataruwawanki?¿Manachu Raquelraykuservirqayki,manataqLearaykuchu? ¿Imanasqataqmanaallintaruwawanki?

5Ususiykitapusay,ñoqataqrisaq;Manaallinta ruwawasqaykiraykum’,nispaJacobqaRaqueltanastawan munakuranLeamantaqaLeaqñawinkunaqapisi kallpayoqmikasqa,rikch'ayninmiichaqaanchasumaq rikch'ayniyoqkasqaichaqaRaquelqasumaqñawiyuq, sumaq,anchasumaqrikch’ayniyuq.

6LabantaqJacobtanirqan:‘Chayllaqtanchispiqamanan chhaynachusullk’ataqakuraqpañawpaqenmanqoyqa’, nispa.Hinaspapasmananallinchukayruwayqa; chhaynataqmihanaqpachatablakunapiordenasqakashan,

qelqasqataqkashan,amapipassullk’aususintakuraqpa ñawpaqenpiqonanpaq;ichaqakuraqrunanñawpaqtaqon, qhepantataqsullk’ata-chaytaruwaqtaqhanaqpachapi huchatachuranku,manataqmipipaschaninrunachukayta ruwaq,kayruwayqaWiraqochaqñawpaqenpimillay kasqanrayku

7Israelpamirayninkunatakamachiyamakayta ruwanankupaq.amayásullk'atapashap'ichunkuchu,nitaq qochunkumanaraqkuraktaqoshaspa,anchamillay kasqanrayku

8LabantaqJacobtanirqan:‘Kayfiestaqqanchis p’unchayninpasachun,hinanRaqueltaqosqayki,qanchis watatawanserviwanaykipaq,ñawpaqsemanapihina ovejaykunatamichinaykipaq’,nispa

9Leapaqanchisp’unchayfiestanpasasqanp’unchaypin LabanqaJacobmanRaqueltaqorqanqanchiswatatawan servinanpaq,ZilpapananBilhaRaquelmantaqsirvienteta qorqan

10ChaymantapasqanchiswatatawanraqmiRaquelpaq servirqan,Leatayanqapaqqosqakasqanrayku

11SeñorDiosmiLeapawiksantakicharirqan,hinan Jacobqahukqhariwawatawachakurqan,hinaspan sutinwansuticharqanRubén,isqonkaqkillapachunka tawayoqp’unchayninpi,kinsasemanaqqallariywatapi [2122pachamanta].

12Raquelpawiksanmiichaqawisq’asqañakasharqan, SeñorDiosqarikurqanmiLeatacheqnisqakashasqanta, Raquelmunakusqantawan.

13YapamantanJacobqaLeamanhaykurqan,paytaq wiksallikurqan,Jacobtaqiskaykaqqhariwawata wachakurqan,paytaqSimeónsutiwansuticharqan,chunka kaqkillaiskaychunkahukniyoqp'unchaypi,kinsakaq watapiwan[2124pachamanta]

14HinaqtinmiJacobqaLeamanyapamantahaykuspa wiksallikurqan,hinaspankinsakaqqhariwawata wachakurqan,paytansuticharqanLevínispa,kaysemanaq soqtakaqwataqallariykillamosoqkillapi.[2127 pachamanta]

15HinaqtinmiJacobqayapamantapaymanhaykuspa wiksallikuspatawakaqqhariwawatawachakurqan,tawa kaqsemanaqñawpaqwatanpi,kinsakaqkillapachunka phisqayoqp’unchayninpiJudánispasuticharqan[2129 pachamanta].

16TukuychaykunaraykuRaquelLeataenvidiakurqan, manawachakusqanrayku,Jacobtataqnirqan:‘Wawaykuna qoway’,nispa.Jacobtaqniran:‘¿Wiksaykiq rurunkunatachuhark’arqayki?¿Qantachusaqerparirqayki?’, nispa.

17RaquelqaJacobpaqtawachurikunataLea wachakusqantarikuspa,Rubenta,Simeonta,Levíta, Judámanwan,paytaniran:‘SirvienteyBilhamanriy,paytaq wiksallikunqa,wawatawachakuwanqa’,nispa.(Hinaspa (payman)kamachinBilhatawarminmanqorqan)

18HinanJesusqapaymanhaykuspawiksallikuspahuk qhariwawatawachakurqan,soqtakaqkillaisqon p'unchaypi,kinsakaqsemanapisoqtakaqwatapiDanta suticharqan.[2127pachamanta].

20Leataqmanawachakuqkashaspamanawachakusqanta rikuspa,Raquelenvidiakurqan,kamachinZilpatapas Jacobmanqoykurqan,wiksallikuspataqhukqhariwawata wachakurqan,Leataqpusaqkillachunkaiskayniyoqkillapi tawakaqsemanapikinsakaqwatapiGadsutiwan suticharqan.[2131pachamanta].

21HinaqtinmiJesusqawakmantapaymanhaykuspa wiksallikuspaiskaykaqqhariwawatawachakurqan,tawa kaqsemanapiphisqakaqwatapichunkahukniyoqkillapa iskaykaqp’unchayninpinLeaqaAsersutiwansuticharqan [2133pachamanta].

22JacobtaqLeamanhaykurqan,paytaqwiksallikurqan, hinaspanhukqhariwawatawachakurqan,hinaspanpayta suticharqanIsacarta,phisqakaqkillatawakaqp’unchaypi, tawakaqsemanapitawakaqwatapi,[2132AM]hinaspataq hukenfermeramanqorqan

23Jacobtaqyapamantapaymanhaykurqan,hinaspan wiksallisqaiskay(wawakunata)wachakurqan,hukqhari wawatahukwarmiwawata,churintataqsuticharqan Zabulon,ususintataqDinanispa,qanchiskaqkillaqanchis kaqkillapi,tawakaqsemanasoqtakaqwatapi[2134 pachamanta]

24WiraqochataqRaqueltakhuyapayakuspawiksanta kicharirqan,hinanwiksallikuspahukqhariwawata wachakurqan,tawakaqkillamosoqkillap'unchaypi,soqta kaqwatapi,tawakaqsemanapi,Josetasuticharqan.[2134 pachamanta]

25Josenacesqanp’unchaykunapitaqJacobqaLabánta nirqan:‘Esposaykunatachuriykunatawanqoway,taytay Isaacmanrisaq,wasiytapasruwanaypaq,nispaIskay ususiykikunapaqservisqaywatakunatantukuruni,taytaypa wasinmanñataqmirisaq’,nispa.

26LabantaqJacobtanirqan:‘Pagoykitachaskispañoqawan qhepakuy,ovejaykunatataqwakmantamichiway, pagayniykitapashap’iy’,nispa.

27Hinaqtinmipaykunapurarimanakurqanku,payman pagananpaq,yana,manchayoq,yuraqnaceqcorderokunata, uñakunatawanpagananta.

28Llapanovejakunanimaymanamarcasqaq’ewisqa, ch’iqchiyoq,yanayanatawanwachamurqanku,hinaspan wakmantawachamurqankukikincorderokunata,llapa ovejakunataqJacobpakarqanku,manakaqovejakunataq Labánpakarqanku

29Jacobpakaqninkunaqallumpaymiraruspanmitorokuna, ovejakuna,asnokuna,camellokuna,sirvientekuna, sirvientakunaimakapurqan.

30HinaqtinmiLabanqachurinkunapiwanJacobta envidiakurqanku,hinanLabanqaovejankunata qechupurqan,hinaspanmillayyuyaywanqhawarqan

29RAKI

1RaquelJosetawachakuqtintaq,Labanqaovejankunata rutuqrirqanPaymantakimsap'unchawpuriyta karunchakusqankurayku.

19HinaqtinmiJacobqaiskaykaqkutipiBilhallaqtaman rirqan,hinanpayqawiksallikurqan,Jacobtaqhukqhari wawatawachakurqan,RaqueltaqsuticharqanNaftalinispa, qanchiskaqkillapaphisqakaqp’unchayninpitawakaq semanapiiskaykaqwatapi.[2130pachamanta].

2JacobtaqrikurqanLabanpaovejankunatarutunanpaq rishaqta,hinanJacobqaLeataRaqueltawanwaqyaspa paykunatanirqanCanaánsuyumanpaywankuska hamunankupaq

3Paykunamanmiwillaranmosqoypitukuyimata rikusqanmanta,taytanpawasinmankutipunanpaqtukuy imanisqantapas,paykunataqnirqanku:‘Mayman risqaykimanpasqanwanmirisaqku’,nispa.

4JacobtaqtaytanIsaacpaDiosninta,taytanpataytan AbrahampaDiosnintawansamincharqan,hinaspan hatarispawarminkunatawawankunatawansillaykukuspa llapakaqninkunatahap’ispamayutachimpaspaGalaad hallp’amanchayarqan,Jacobtaqimachusmunasqanta Labanmantapakarqan,manataqwillarqanchu

5TawakaqsemanaqqanchiskaqwatapinJacobqaGalaad ladomankutirirqan,iskaychunkahukniyoqkillapi[2135 AM]LabantaqqatiykachaspaJacobtatarirqanGalaad orqopikinsakaqkillapi,chunkakinsayoqkillapi

6WiraqochataqmanasaqerqanchuJacobtak’irinanta;Tuta musquypirikhurimusqanrayku.LabantaqJacobta rimapayarqan

7Chunkaphisqayoqp’unchaypitaqJacobqaLabanpaq, llapapaywanhamuqkunapaqwanfiestataruwarqan, Jacobtaqchayp’unchayLabanmanjurarqan,Labanpas Jacobmanpas,mananmayqenninkupasmillayyuyaywan Galaadorqotahukninmanchimpanankupaq.

8Hinaspanchaypihukmontóntaruwarantestigokananpaq chayraykunchaycheqaspasutinsutichasqa:‘Testigokunaq Monton’,kaymontónsutiwan.

9IchaqamanaraqGalaadhallp'ataRefaimrunakunaq hallp'annispasuticharqankuRefaimrunakunaqhallp'anmi karqan,Refaimrunakunataq(chaypi)nacerqanku, hatunkarayrunakuna,chunka,isqon,pusaqqanchis metrokamasayayniyoq

10Ammónrunakunaqhallp'anmantapachaHermón orqokama,qhapaqsuyunkutaqkarqanCarnaim,Astarot, Edrei,Misur,Beónima

11Wiraqochataqpaykunatach’usaqyachirqanmillay ruwayninkurayku;anchamillaymillaymikarqanku,amor runakunataqpaykunaqrantinpitiyarqanku,millay huchasapa,manataqmikunanp’unchaypirunakunakanchu llapanhuchankuhunt’asqataruwaq,manañataqmikay pachapiunaykawsayniyoqchukanku

12JacobtaqLabantakacharqan,intilloqsimuylado Mesopotamiasuyuman,JacobtaqGalaadsuyuman kutipurqan

13Hinanisqonkaqkillapi,chunkahukniyoqkillapiJaboc mayutachimparqanChayp'unchaymiwawqenEsaú paymanasuykuran,paywanallipunakuspataqSeir hallp'amanripurqan,Jacobtaqkarpakunapitiyarqan.

14Kayjubileop’unchaypiphisqakaqsemanaqallariy watapitaqJordánmayutachimpaspaJordánmayuchimpapi tiyarqan,hinaspanovejankunatamichirqanmontónlamarqochamantaBetsankama,Dotánkama,Acrabínsach’asach’akama

15HinaqtinmitaytanIsaacmankacharqantukuyima kaqninkunata,p’achanta,mikhunanta,aychanta,ukyanata, lecheta,mantequillata,quesota,wakindátilkunatawan

16MamanRebecatapaswatapitawakutita,killakuna chawpipi,yapuymantacosechamantawan,tarpuy pachamantaparamanta(tiempo)chawpipi,chirikillamanta primaverakama,Abrahampatorrenman

17IsaacqaJuramentoPukyumantakutimuspataytan Abrahampatorrenmanwichaspa,churinEsaumanta t'aqasqachaypitiyasqa

18JacobMesopotamiallaqtamanripusqan p’unchaykunapinEsauqaIsmaelpaususinMahalat warmiwancasarakurqan,hinaspantaytanpallapa ovejankunatawarminkunatawanhuñurqan,hinaspanSeir orqomanrirqan,hinaspantaytantaIsaactasaqerqan JuramentoPukyupi

19IsaactaqJuramentoPukyumantalloqsispaHebrón orqokunapitiyarantaytanAbrahampatorrenpi.

20ChaymantaqJacobqasapakutitaytanman mamanmanpastukuyapachisqankunataapachimurqan, llapannecesitasqankumanhina,Jacobtataq samincharqankutukuysonqonkuwantukuyalmanwanima

30RAKI

1Soqtakaqsemanaqñawpaqwatanpitaqtawakaqkillapi thakllarirqanSiquemllaqtaqintilloqsimuyladonpiSalem llaqtaman

2ChaypinJacobpaususinDinataaparqanku,Hamorpa churinHamorpachurin,Hevruna,chaysuyupi kamachikuq,paywanpuñuspaqhellicharqan,payqachunka iskayniyoqwatayoqsipaschallaraqmikarqan.

3Hinantaytantawawqenkunatawanvalekurqanwarmiman qosqakananpaqJacobtaqchurinkunapiwanSiquem runakunaraykuphiñakurqanku.panankutaDinata qhellichasqankurayku,millayyuyaywanpaykunata rimaspaq’otuspaq’otuspaengañarqanku

4SimeonwanLevíwantaqqonqayllamantaSiquem llaqtamanhamuspaSiquemllaqtapillaparunakunata juzgarqanku,chaypitarisqankurunakunatataq wañuchirqanku,manataqmihukrunallapaschaypi qheparqanchu

5Chhaynatataqamañakunanmantapacharuwasqachu kachun,Israelpaususinqhellichasqakananpaq;Hanaq pachapijuzgasqañakashan,Israelllaqtata p'enqachisqankuraykuSiquemitallaparunakunata espadawanwañuchinankupaq.

6WiraqochataqpaykunataJacobpachurinkunaq makinmanqorqan,espadawanwañuchinankupaq, paykunamanjuzganankupaq,Israelpimanañachhaynata ruwakunanpaq,Israelpihukdoncellaqhellichasqa kananpaq

7Israelpipipasususintaotaqpanantamanajudío runakunaqmirayninmantakaqqharimanqoytamunaqqa wañunqapunin,rumikunawantaqch’aqenqakuIsraelta p'enqaypichurasqanrayku;Chaywarmitataqninawan ruphachinqaku,taytanpawasinpasutinta p'enqachisqanrayku,Israelmantataqsaphichasqakanqa.

8Kaypachapitukuymirayp'unchaykunapiqaamaIsrael llaqtapiqawasanchakuqwarmipasnitaqqhellikaqtapas tarichunchuIsraelqaWiraqochapaqmich'uya,llapa qhellichaqrunapaswañunqapunin,rumiwanmirumiwan ch'aqenqaku

9Kayhinatanhanaqpachatablakunapiqelqasqakashan Israelpallapamirayninkunamanta:Qhellichaqqa wañupunqapunin,rumikunawantaqch'aqesqakanqa

10KayKamachikuySimipiqamananp'unchaykuna tukukunchu,nitaqpampachaypasnitaqhucha pampachaypas,aswanqaususintaqhellichakuqrunaqa llapaIsraelrunakunaqchawpinpinsaphichasqakanqa,

miraynintaMolocmanqosqanrayku,manamanchakuspa qhellichananpaqllank'asqanrayku.

11Qan,Moises,Israelpamirayninkunatakamachiy, hinaspapaykunatakallpachay,amaususinkutamanajudío runakunamanqonankupaq,manataqmanajudíorunakunaq ususintapaschurinkupaqhap’inankupaq,Wiraqochaq ñawpaqenpiqamillakuypaqmikayqa

12ChayraykunKamachikuySimipiqelqamuykichis SiquemirunakunaqDinacontrallaparuwasqankuta, Jacobpachurinkunaqnisqankutapas:‘Mananususiykutaqa qosaqkuchumanaseñalasqarunaman,nispaChaymi ñoqaykupaqqak'amiwarqanku’,nispa

13Israelpaq,kawsaqkunapaq,manajudíorunakunaq ususintahap'iqkunapaqpask'amiymiIsraelpaqqaqhelli, millaytaqmi

14Israelnacionqamanankayqhellikaymanta kacharichisqachukanqa,manajudíorunakunaq ususinmantawarmiyoqkaqtin,otaqmayqenususintapas manajudíorunamanqoqtinqa.

15Muchuymikanqamuchuy,ñakaytaqñakay,hinallataq llapantaripaypas,muchuypas,ñakaypaspayman chayamunqa,sichuskaytaruwanqa,otaqñawintapakanqa qhelliruwaqkunamanta,otaqWiraqochaqch’uya cheqasnintaqhellichaqkunamanta,otaqch’uyasutinta qhellichaqkunamanta,(chayhinaqa)llapanllaqtan juzgasqakanqatukuyqhellikayninmanta,qhellichasqa kayninmantawanqari

16Manataqmirunakunatarespetanqakuchu[nitaq runakunatapasqhawarinqakuchu],manataqmimakinmanta chaskinqakuchururukunata,sacrificiokunata,ruphachina sacrificiokunata,wirakunatapas,nitaqmisk’iq’apaytapas chaskinqakuchu,chhaynapinIsraelpisapankaqhariotaq warmich’uyacheqaspiqhellichakunqa

17Chayraykunkamachirqayki:‘Israelkunamankay willakuytatestigo:qhawaySiquemitarunakunaq churinkunaqmakinpiimaynakasqankuta,Jacobpaiskay churinkunaqmakinmanentregasqakasqankuta, ñak’arichisqakasqankutataqwañuchirqanku,chanin kanankupaqtaqpaykunamanqelqasqakashan

18Levipamirayninmisacerdotekanankupaq,Leví runakunakanankupaqpasakllasqakarqanku,paykunapas ñoqaykuhinaSeñorDiospañawpaqenpiservinankupaq, Levipaschurinkunapiwanwiñaypaqsaminchasqa kanankupaqIsraelpacontranpillapahatariqrunakunata chanin-kayta,juzgayta,vengakuytaimaruwananpaqmi tukuysonqowanmunarqan.

19Chayhinapinhanaqpachatablakunapiqelqarqanku llaparunakunaqDiosninpañawpaqenpisaminchaykunata chanin-kaytawan

20Yuyarinchistaqmichayrunaqkawsasqanpachapi, watapitukuytiempopi,hunt’asqanchanin-kayta;waranqa miraykamachaytaqelqanqaku,paymanpasqhepanmanta mirayninkunamanpaschayamunqa,hanaqpacha tablakunapitaqqelqasqakashanamigonchaninrunahina

21Tukuykaywillakuytanqanpaqqelqarqani, kamachirqanitaqmiIsraelpamirayninkunaman ninaykichispaq,amahuchallikunankupaq,nitaq kamachikuykunatap’akinankupaq,nitaqpaykunapaq churasqarimanakuytapasp’akinankupaq,(aswanqa)chayta hunt’anankupaq,amigokunahinaqelqasqakanankupaqwan.

22Ichaqahuchallikuspankutukuyimapiqhelli ruwaykunataruwaqtinkuqa,hanaqpachatablakunapin qelqasqakanqakuawqankasqankuta,hinanwañusqa kanqaku,ch’usaqyachisqakanankupaq,kaypachamanta saphichasqakanankupaqwan.

23JacobpachurinkunaSiquemtawañuchisqanku p’unchaypinhanaqpachapiallinpaqqhawarisqaqelqapi qelqasqakarqan,huchasapakunatachaninta,chanin kaqkunata,vengakusqankumantawan,chayqelqaqa saminchananpaqmiqelqasqakarqan

24SiquempawasinmantañañanDinatahorqomuspankutaq Siquemllaqtapillapakaqkunata,ovejakunata,toronkuta, asnonkuta,llapaqhapaqninkuta,llapaovejankunatapas aparqanku,hinaspanllapankutaaparqankutaytanku Jacobman

25HinaqtinmiJesusqapaykunatak’amiran,chayllaqtapi tiyaqkunata,Canaánrunakunata,Ferezrunakunatawan manchakusqanrayku

26SiquemmuyuriqllaqtakunapitaqSeñorDiosta mancharikurqanku,manataqmiJacobpachurinkunata qatipanankupaqhatarirqankuchumanchakuymi paykunamanurmaykusqa.

31RAKI

1Mosoqkillap'unchaypitaqJacobqawasinpillapa runakunatarimapayarqannispanku:‘Ch’uyanchakuychis, p’achaykichistapascambiaychis,sayarispataqBetel llaqtamanrisun,chaypinprometerqaniwawqeyEsaumanta ayqekusqayp’unchaypi,paymiñoqawankashaspathakkay hallp’amanpusawarqan,qankunaukhupikaqwak llaqtayoqdioskunatataqwikch’upurqankichis’,nispa 2Hinaqtinmimanareqsisqadioskunata,ninrinkupikaq dioskunata,kunkankupikaqidolokunatapassaqepurqanku, RaqueltaytanLabanmantasuwasqanidolokunatapas, JacobmanllapantaqorqanHinaspanchaykunata ruphachispap'akispach'usaqyachirqan,Siquemhallp'api encinasach'aukhupipakarqan

3QanchiskaqkillamosoqkillapinBetelllaqtamanrirqan Puñusqancheqaspinhukaltartasayarichirqan,chaypinhuk pilartasayarichirqan,hinaspantaytanIsaacmanwillarqan sacrificiotahaywananpaq,mamanRebecamanwan hamunanpaq.

4Isaactaqniran:‘ChuriyJacobhamuchun,manaraq wañushaspapaytarikusaq’,nispa

5JacobtaqtaytanIsaacman,mamantaRebecamanwan rirqan,taytanAbrahampawasinman,iskay churinkunatawanpusaspa,Levíta,Judatawan, chaymantataqtaytanIsaacman,mamantaRebecamanwan rirqa

6RebecataqtorremantañawpaqmanlloqsimurqanJacobta much’aykuspaabrazananpaq.Espiritunqakawsarirqanmi: ‘Qhawariy,churiykiJacobhamurqan’,nispahinaspan much’aykurqan

7Chaywarmiqaiskayninchurinkunatarikuspa,paykunata reqsispaniran:‘¿Wawaychu,¿kaychuchuriykikuna?’, nispa.hinaspanpaykunataabrazaykuspamuch’aykurqan, samincharqantaq:‘QankunawanmiAbrahampamiraynin allinreqsisqakanqa,kaypachapitaqsaminchasqa kankichis’,nispa.

8JacobtaqtaytanIsaacmanhaykurqan,chaypipuñusqan cuartoman,iskayninchurinkunapaspaywankasharqanku, hinaspantaytanpamakintahap’ispak’umuykukuspa much’aykurqan,IsaactaqchurinJacobpakunkanman k’askakuspakunkanpiwaqarqan.

9TutayaqmiIsaacpañawinmantalloqsipurqan,hinan Jacobpaishkaychurinkunata,Levíta,Judatawanrikuspa niran:‘¿Kaychuriykikunachu,waway?paykunapasqan hinankanku’,nispa

10Hinaspanpaytanirqancheqaqtapunichurinkuna kasqankuta:‘Cheqaqtapuninrepararqankicheqaqtapuni churinkunakasqankuta’,nispa

11Paykunamanasuykuspankutaq,kutirispamuch’aykuspa iskayninkutaabrazaykurqan

12Profecíaespiritunsiminmanhaykurqan,hinaspanLevita pañamakinmantahap’irqanJudállaqtatataqlloq’e makinmanta

13ÑawpaqtaqaLevimankutirispa,ñawpaqtasaminchayta qallarirqan,hinaspanpaytanirqan:LlapallanpaDiosnin, tukuypachaqSeñornin,qantawawaykikunatapastukuy pachakunapisaminchasunki

14Wiraqochaqanman,mirayniykimanwanhatunkayta, hatunk’anchaytawanqosunki,hinaspataqqantapas mirayniykitapas,llapanaychamanta,payman asuykuchichunsantuarionpiservinaykichispaq,qayllapi angelkunahina,ch’uyarunakunahinawan

15Paykunankanqakujuezkuna,umallikuna,Jacobpa mirayninkunaqumallinkunaima.Paykunaqachaninkaypin Wiraqochaqsimintarimanqaku,Chaninkaypitaqllapan taripayninkunatajuzganqakuHinaspanJacobman willanqakuñanniykunataIsraelmanpasñanniykunata. Wiraqochaqsaminchayninmisiminkupiqosqakanqa Munasqarunakunaqllapamuhuntasaminchanankupaq 16MamaykiqaLevísutiwanmisutichasunki,chanintan sutichasunkiWiraqochawanhukllachasqakanki,Jacobpa llapachurinkunaqcompañerontaqkanki;Mesanqaqanpa kachun,Qanpaschuriykikunapaschaymantamikhunkichis; Mesaykipastukuymiraykamahunt'akachun, Mikhuyniykipasamawiñay-wiñaypaqpisiyachun 17Llapacheqnisuqniykikunañawpaqeykipi urmaykuchunku,llapaawqaykikunasaphichasqakachunku, chinkapuchunkuSaminchasqakachunsaminchasuqniyki, ñakasqakachunllapañakaqsuyukunapas’,nispa.

18HinaspanJudállaqtatanirqan:‘SeñorDioskallpata atiytawanqosunkillapacheqnikuqniykikunata saruykunaykipaq;Jacobpachurinkunapakamachiqninmi kankiSutiykipas,churiykikunapasutinpaslloqsimuspa tukuyhallp'akunata,suyukunatapurichun.Hinaptinmi manajudíorunakunaqauyaykipimancharikunqaku,Llapan nacionkunapaskhatatatanqaku

19QanpinJacobpayanapayninkanqa,Israelrunakunaq qespichisqanqanpintarikunqa.

20Chaninkasqaykimantahatunchasqatronopi tiyaspaykiqa,anchamunakusqaykipamirayninkunapaqmi hatunthakkaykanqaSaminchasqakachun saminchasuqniyki,Llapacheqnikuqniykikuna, ñak’arichiqniykikuna,ñakaqniykikunapassaphichasqa kanqaku,kaypachamantataqch’usaqyachisqakanqaku, ñakasqataqmikanqaku’,nispa

21Kutirispataqhukmantamuch'aykurqan, abrazaykuspataqanchatakusikurqan.ChurinJacobpa churinkunatacheqaqtarikusqanrayku

22Chakinpachawpinmantalloqsispataqk’umuykukuspa k’umuykukurqan,hinaspanpaykunatasaminchaspataytan Isaacwanchaytutasamarqan,kusisqataqmikhurqanku ukyarqankuima

23Jacobpaiskayninchurinkunatanpuñuchirqan,hukninta pañaladonpihuknintataqlloq’eladonpi,chaymichaninpaq qhawarisqakarqan

24Jacobtaqtutapitukuyimatataytanmanwillarqan,Señor Diospakhuyapayakuyninta,tukuyñanninkunapi allinyachisqanmanta,tukuymanaallinkunamantapas hark’asqanmantawan

25IsaactaqtaytanAbrahanpaDiosnintasamincharqan, payqamanankamachinIsaacpachurinkunamanta khuyapayakuynintachaninkaynintapassaqerqanchu

26TutamantanJacobqataytanIsaacmanwillarqan Señormanpromesaruwasqanmanta,rikusqan rikusqanmantawan,altartahatarichisqanmantawan, prometesqanmanhinaSeñorDiospañawpaqenpi sacrificiotahaywananpaqtukuyimapaslistoña kashasqanmantawan,asnomansillachinanpaq hamusqanmantawan

27IsaactaqchurinJacobtanirqan:‘Mananqanwanriyta atiymanchuÑoqaqamachuñankani,manataqmiñanta aguantaytaatiymanchu,waway,thak-kaypiriykunan p'unchaypachaksoqtachunkaphisqayoqwatayoqmikani; Manañanpuriytaatiymanñachu;mamaykita(asnoman) churayhinaspakachariyqanwanrinanpaq

28Yachanin,churiy,ñoqaraykuhamusqaykita,kunan p’unchaysaminchasqakachunkawsashaqta rikuwasqaykimanta,ñoqapasqantapasrikurayki,churiy

29Allintakawsaspaprometekusqaykimanhinahunt'awaq; prometekusqaykitapasamasaqeychu;prometesqa kasqaykimantancuentataqosqakanki;kunanqausqhaylla hunt’ay,tukuyimataruwaq,paymanprometesqaykiman kusikuchun’,nispa

30HinaspanRebecatanirqan:‘WawaykiJacobwankuska riy’,nispa.RebecataqchurinJacobwankuskarirqan, DeborataqpaywankuskaBetelllaqtamanrirqanku

31JacobtaqyuyarirqantaytanpaiskaychurinkunataLevíta Judátapassaminchasqanmanta,hinaspankusikuspañawpaq taytankunaqDiosnintasamincharqan

32Hinaspannirqan:‘Kunanqayachaninwiñaypaq suyakuyniyoqkasqayta,wawaykunapasllapanpa Diosninpañawpaqenpi’,nispachhaynataqiskayninmanta ordenasqakashan;hanaqpachatablakunapitaq paykunamanwiñaypaqtestigohinaqelqankuimaynatas Isaacpaykunatasamincharqanchayta

32RAKI

1ChaytutanBetelpitiyaran,LevitaqmusqukuranAncha HatunDiospasacerdotekananpaqchurasqankuta,paytapas churinkunapiwanwiñaypaqPuñusqanmanta rikch’arispantaqWiraqochatasamincharqan.

2Jacobtaqtutamantantahatarirqan,kaykillachunka tawayoqp’unchaypi,paywankuskahamuqkunamantahuk diezmotaqorqan,runakunamanta,uywakunamantawan,

qorimanta,sapamankamanta,p’achamantawan,ari, llapanmantadiezmotaqorqan.

3Chayp'unchaykunapinRaquelchurinBenjamínwan wiksallikurqan.Jacobtaqchurinkunatayuparqan,hinan LeviqaSeñorDiospamakinmanurmaykurqan,taytantaq sacerdotep'achawanp'achachispamakintahunt'aykurqan

4Kaykillachunkaphisqayoqp’unchaypinaltarman apamurqanwakakunaukhumantachunkatawayoq torokunata,iskaychunkapusaqniyoqcarnerokunata,tawa chunkaisqonniyoqovejakunata,qanchiscorderokunata, iskaychunkahukniyoqcabrakunatawan,sacrificioaltarpi ruphachinasacrificiotahina

5Kayqakarqanofrendan,chunkamantahuknintaqonanpaq promesaruwasqanmanhina,rurusacrificiokunawan, ukyanasacrificiokunawanima

6Ninaruparuqtintaq,ninapatapiinciensotaruphachirqan, graciasofrendapaqtaqiskaytorokunata,tawa carnerokunata,tawaovejakunata,tawacabrakunata,huk watayoqiskayovejakunata,iskaycabritokunatawan. chhaynataqsapap’unchayqanchisp’unchayruwaran

7Paypasllapachurinkunapiwanrunankunapiwanmi qanchisp’unchaykusisqachaypimikhusharqanku,Señor Diostapassaminchasharqanku,graciastaqosharqankuima, paymitukuyñak’ariyninmantaqespichirqan, promesantapasqorqan.

8Llapanch’uyauywakunatandiezmotaqorqan, ruphachinasacrificiotataqhaywarirqan,qhelli uywakunatanichaqachurinLevimanqorqan(mana), hinaspanllaparunakunaqalmantaqorqan

9LevitaqBetelpisacerdotekapurqantaytanJacobpa ñawpaqenpichunkawawqenkunamantaaswanallinpaq, chaypitaqsacerdotekarqan,Jacobtaqpromesantaruwarqan, chhaynapindiezmotaSeñormanyapamantadiezmota qorqan,ch'uyancharqantaq,ch'uyancharqantaq.

10Kayraykutaqhanaqpachatablakunapiordenasqakashan, diezmotayapamantadiezmotaqonankupaqkamachikuy hina,watanmantawataWiraqochaqñawpaqenpi mikhunankupaq,sutintiyananpaqakllasqakasqancheqaspi, kaykamachikuymanpasmananhayk’aqpasp’unchaykuna tukukuykanchuwiñaypaq.

11Kayordenanzaqaqelqasqakashan,ajllasqakasqan cheqaspi,Wiraqochaqñawpaqenpiiskaykaqdiezmota mikhuspa,watanmantawatahunt’akunanpaq,manataqmi imapaschaymantaqaqhepanqachukaywatamantaqhepa watakama

12Watapimuhutaqawatapimuhuhuñunap'unchawkama mikhunqaku,vinotataqvinop'unchawkama,aceitetataq pachanp'unchawkama.

13Llapanpuchuqpasmachuyasqapasqhellihina qhawarisqakachun,ninawanruphachisqakachun,qhelli kasqanrayku

14Chhaynataqsantuariopikuskamikhuchunku,amataq machuyanantasaqechunku

15Torokunamantaovejakunamantapasllapa diezmokunatanWiraqochapaqch'uyakanqa, sacerdotenpataqmikanqa,chaytansapawatañawpaqenpi mikhunqaku.imaraykuchuschhaynatanordenasqa, grabasqataqhanaqpachatablakunapidiezmomanta

16Qhepantutataq,kaykillapaiskaychunkaiskayniyoq p’unchayninpi,Jacobyuyaykurqanchaycheqasta hatarichinanpaq,patiotataqperqawanmuyurinanpaq,

ch’uyanchananpaq,ch’uyanchananpaqwanwiñaypaq,pay kikinpaqwawankunapaqwan.

17HinanSeñorDiosqatutapaymanrikhurimuspa samincharqan,hinaspannirqan:‘MananJacobsutiykichu kanqa,Israelsutiwanmisutichasunkiku’,nispa.

18Paytataqyapamantanirqan:‘ÑoqankaniWiraqocha hanaqpachatakaypachatakamaq,mirachisqaykin, llumpaytataqmimirachisqayki,reykunapasqanmantan lloqsimunqaku,maymanpasrunakunaqchurinkunaqchaki sarusqantataqjuzganqaku,nispa

19Mirayniykimanmiqosaqhanaqpachaquranpikaq hallp’ata,paykunanllapanacionkunatamunasqankuman hinajuzganqaku,chayqhepamantaqlliwhallp’ata hap’ikapunqaku,wiñaypaqtaqherenciatachaskinqaku’, nispa

20HinaqtinmiJesusqapaywanrimaytatukuran, paymantataqwichariranJacobtaqhanaqpachaman wichanankamaqhawarqan

21HinaqtinmiJesusqatutamantarijurispa,hanaq pachamantahukangeluraykamushaqta,qanchis tablakunatahap’ispa,Jacobmanqorqan,hinaspan chaykunataleespayacharqanchaypiqelqasqakunata, chaykunanpaymanwanchurinkunamanwantukuytiempopi pasananta

22Hinaqtinmichaytablakunapillapaqelqasqakunata rikuchispanirqan:‘Amakaycheqastaqahatarichiychu, amataqwiñaypaqch’uyacheqasmantukuchiychu,amataq kaypitiyaychu.imaraykuchusmanankaychuchaylugarqa. TaytaykiAbrahanpawasinmanrispataytaykiIsaacwan kuskatiyaytaytaykiwañukunankama

23Egiptonacionpinthak-kaypiwañunki,kayhallp'apin AbrahamwanIsaacwankuskañawpaqtaytaykikunaqaya p'ampananpip'ampasqakanki

24Amamanchakuychu,rikusqaykimanhina, leesqaykimanhina,kayhinankanqa;hinaspatukuyimata qawasqaykimanhinahinaspaleesqaykimanhinaqillqay’, nispa.

25HinanJacobqanirqan:‘Señor,¿imaynataqyuyariyman llapaleesqaytarikusqaytawan?‘Hinaspataqpaytanirqan: ‘Tukuyimatanyuyarichisqayki’,nispa.

26HinaqtinmiJesusqapaymantalloqsispa,puñusqanmanta rikch’arispa,tukuyleesqankunata,rikusqantawan yuyarispa,llapaleesqankunata,rikusqansimikunatawan qelqarqan

27Chaypinhukp’unchaytawanfiestataruwarqan,chaypin ñawpaqp’unchaykunapisacrificiotahaywasqanmanhina sacrificiotahaywarqan,suticharqantaq‘Yapay’,kunan p’unchayyapakusqanrayku,ñawpaqp’unchaykunatapas ‘Fiesta’nispasuticharqan

28Chhaynataqsut’inchasqakarqan,hanaqpacha tablakunapitaqqelqasqakashan,chayraykunpayman rikuchikurqanchaytaraymichananpaq,qanchisp’unchay raymimanyapananpaqwan

29Chaytaqasuticharqanku‘Yapakuy’,fiesta p’unchaykunaukhupiqelqasqakasqanrayku,watapihayk’a p’unchaykunakasqanmanhina

30Kaykillaiskaychunkakinsayoqp’unchaypitutamantan DeboraRebecañuñuqwarminwañupurqan,hinanllaqta ukhupip’amparqankumayupatapiencinasach’auranpi, hinaspankaycheqastasuticharqan:‘Deboramayu’,encina sach’atataqsuticharqan:‘Deborawaqasqanencina’nispa

31RebecataqwasinmankutipurqantaytanIsaacman, Jacobtaqcarnerokunata,ovejakunata,cabrakunatawan kacharqan,taytanpamunasqanmanhinamikhunata wakichinanpaq.

32Kabratanhallp'amanchayanankamamamanpaqhepanta rirqan,chaypitaqtiyarqan

33Raqueltaqtutapihukqhariwawatawachakurqan, hinaspansuticharqan‘LlakikuyniypaChurin’nispa. Wachakuspanmiñakarirqa,taytanmiichaqaBenjamín sutiwansuticharqa,pusaqkaqkillapachunkahukniyuq punchawninpi,soqtakaqsemanapapuntakaq punchawninpi[2143pachamanta]

34Raqueltaqchaypiwañupurqan,chaymip'ampasqa karqanEfrathallp'api,Belénllaqtapi,JacobtaqRaquelpa ayap'ampananpatapi,sepulturanpahawanpiñanpihuk pilartaruwarqan.

33RAKI

1JacobtaqrispaMagdaladraefllaqtaqurayladonpitiyaran Chunkakaqkillamosoqkillap'unchaypintaytanIsaacman rirqanwarminLeawan.

2RubenmirikuranRaquelpasirvientaBilhata,taytanpa concubin,pakallapiunuwanbañakushaqta,hinanpayqa munakuran.

3TutapakakuspataqBilhaqwasinmanhaykuspawasinpi camapisapallanpuñushaqtatarirqan

4HinaqtinmiJesusqapaywanpuñuykuspa,rikch’arispa rikurqan,Rubentaqcamapipuñushaqtarikurqan,p’achanpa patantakichaspahap’ispa,qaparispa,repararqanRuben kashasqanmanta.

5Hinaqtinmiwarmiqap’enqakuspapaymantamakinta kacharipurqan,hinanpayqaayqekurqan

6HinaqtinmiJesusqasinchitawaqaran,manataqmi pimanpaswillaranchu

7Jacobkutimuspamaskhaqtintaqpaytanirqan:‘Manan qanpaqqach’uyachukani,qanmantaqaqhellichasqañan kani,nispaRubenmiqhellichawarqan,tutataqñoqawan puñurqan,puñusharqanitaqmi,manataqmirepararqanichu p'achaytakicharikuspañoqawanpuñunankama’,nispa.

8HinaqtinmiJacobqasinchitaphiñakurqanRubenwan, Bilhawanpuñusqanrayku,taytanpap'achantapas kicharikusqanrayku.

9JacobtaqmanañaasuykamurqanchuRuben qhellichasqanraykuPipastaytanpap'achantaqataykuqqa llumpaymillaymi,SeñorDiospañawpaqenpimillakuypaq kasqanrayku

10Chayraykunhanaqpachatablakunapiqelqasqakashan, ordenasqataqmikashan,qariqaamataytanpawarminwan puñunanta,manataqtaytanpap'achantap'achachinanchu, kayqaqhelli,taytanpawarminwanpuñuqrunapas, warmipas,kaypachapiqhelliruwaykunata ruwasqankurayku

11Diosninchispañawpaqenpiqamananimaqhellipas kanqachu,paykikinpaqakllakusqansuyupiqa

12Yapamantataq,iskaykaqkutipiqelqasqakashan: ‘Ñakasqakachuntaytanpawarminwanpuñuqqa,taytanpa p’enqaynintasut’inchasqanrayku’;SeñorDiospallapa ch'uyarunakunantaqnirqanku:‘Chaynakachun;chhayna kachun’,nispa.

13Moises,Israelrunakunatakamachiykaysimita hunt'anankupaq.imaraykuchus(implican)wañuy muchuchiy;manataqmiqhellichu,manataqmikanchu wiñaypaqhuchapampachaykayruwaqrunata pampachanapaq,ichaqawañuchisqa,wañuchisqa,rumiwan ch’aqesqa,Diosninchisrunakunaqchawpinmantataq saphichasqakanan

14Israelpiqamananpipaschhaynataruwaqqakaypachapi hukp’unchayllapaskawsananchu,millaymillayqhelli kasqanrayku

15Amaninkumanchu:Rubenmanmikawsayta pampachaytaqorqankutaytanpaconcubinwanpuñusqan qhepaman,qosayoqñakashaspapas,qosanJacobpas kawsasharqanraqmi

16Chaypachakamaqamananrikuchisqachukarqan kamachikuysimipas,taripaypas,kamachikuysimipas llapanpaqhunt’asqakayninpi,aswanpas p’unchayniykikunapin(rikuchikusqa)pachakunaq, p’unchaykunaqkamachikuyninhina,wiñay miraykunapaqtaqwiñaypaqkamachikuysimihina

17KayKamachikuySimipaqqamananp'unchaykuna tukukunchu,manataqmihuchapampachaypaskanchu, aswanpasiskayninkunllaqtaukhupisaphichasqakananku 18Qan,Moises,Israelpaqqelqay(chayta)chayta hunt’anankupaq,kaysimikunamanhinaruwanankupaq, manataqwañuymanhuchallikunankupaq;Señor Diosninchismijuez,payqamananrunakunatarespetanchu, manataqmiregalokunatapaschaskinchu.

19Kayrimanakuysimikunatataqpaykunamanwillay, uyarinankupaq,kasukunankupaqpas,hinallataq paykunamantacuidasqakanankupaq,manataq hallp’amantathunisqa,saphichasqaimakanankupaq; Diosninchispañawpaqenpikaypachapiruwaqkunaqa qhelli,millay,qhelli,qhelli,qhelliruwaymi.

20Kaypachapiqhellihucharuwasqankumantaaswan hatunhuchaqamanankanchu;IsraelnacionqaSeñor Diosninpaqch’uyallaqtan,herenciayoqllaqtataqmi, sacerdotehina,reypallaqtan,(Paypa)kaqninpaqpas; Ch'uyanacionpachawpinpiqamananchhayna qhellikunaqarikhurinqachu.

21Kaysoqtakaqsemanapikinsakaqwatapi[2145AM] Jacobqallapachurinkunapiwanrirqanku,hinaspan Abrahampawasinpitiyarqanku,taytanIsaacpamaman Rebecaqqayllanpi

22Jacobpachurinkunaqsutinmikarqan:Piwichurin Ruben,Simeón,Leví,Judá,Isacar,Zabulon,Leapa churinkunaRaquelpachurinkunamkarqaJoséhinaspa Benjamín.BilhapachurinkunamkarqaDanhinaspaNeftalí. ZilpapachurinkunamkarqaGadhinaspaAserJacobpa sapallanususinLeapaususinDinataq

23HinaspanpaykunaqaIsaacmanRebecamanwan k’umuykukurqanku,paykunatarikuspataqJacobtallapa churinkunatawansamincharqanku,Isaactaqanchata kusikurqan,sullk’achurinJacobpachurinkunatarikuspa, paykunatasaminchasqanrayku

34RAKI

1Kaytawachunkatawayoqjubileokillapasoqtakaq watapinJacobqachurinkunatakacharqanovejankuta

michinankupaq,kamachinkunatapaspaykunawankuska Siquempastokunaman.

2Amorrunakunaqqanchisreyninkunanpaykunacontra huñunakurqanku,sach'a-sach'aukhupipakakuspa paykunatawañuchinankupaq,uywankutapashap'inankupaq. 3JacobpasLevípas,Judápas,JosepastaytankuIsaacwan kuskawasipikasharqankuEspiritunqallakisqa kasqanraykunmanasaqerpariytaatirqankuchu, Benjamintaqsullk'akasharqan,chayraykutaqtaytanwan qhepakurqan

4HinanhamurqankuTafullaqtaqreyninkuna,Aresa llaqtaqreyninkuna,Seragánllaqtaqreyninkunapas,Selo llaqtaqreyninkunapas,Gaasllaqtaqreyninkunapas, Betorónllaqtaqreyninkunapas,Maanisakirllaqtaq reyninkunapas,Canaánsuyupisach’a-sach’akunapi tiyaqkunapas.

5HinaspanJacobmanwillarqanku:‘Qhawariy,amor runakunaqreyninkunanchuriykikunatamuyuykuspanku uywankutapassuwarunku’,nispa.

6Wasinmantahatarispa,kinsachurinkunawan,taytanpa llapakamachinkunawan,kikinkamachinkunawanima, espadakunataapaspasoqtawaranqarunakunawanpaykuna contrarirqanku

7Siquempastokunapitaqwañuchirqan,ayqeqkunatataq qatiykacharqan,espadawantaqwañuchirqan,‘Aresata, Tafuta,Sareganta,Selota,‘Amanisakirta,Ga[ga]’astawan wañuchirqan,hinaspanuywankunatakutichipurqan

8Paykunataatipaspataqpaykunamanimpuesto paganankupaqchurarqan,allpankumantaphisqaruru rurukunata,hinaspanRobelllaqtataTamnataresllaqtata hatarichirqan.

9Paykunawanthak-kaypikutispapaykunawan allipunakurqan,paykunataqkamachinkunakapurqanku, churinkunapiwanEgiptomanuraykamunanku p'unchaykama

10Kaysemanaqqanchiskaqwatapin[2149AM]Joseta kacharqanwawqenkunaqallinkawsayninmanta yachananpaqwasinmantaSiquemhallp’aman,hinaspan paykunatatarirqanDotanhallp’api

11Paykunataq’otuspankuwañuchinankupaq rimanakurqanku,ichaqahukyuyayninkutacambiaspa Ismaelmantaqhatuqkunamanvenderqanku,hinaspan Egiptomanuraykachirqanku,hinaspanvenderqanku Potifarman,payqaFaraonpaeunuconmikarqan,payqa wayk’uqumalliqmikarqan,Elewllaqtapisacerdote

12JacobpachurinkunanhukcabritotawañuchispaJosepa p'achantayawarmanchallpurqanku,qanchiskaqkillapa chunkakaqp'unchayninpitaqtaytankuJacobman apachirqanku

13Chaytutantinmillakikurqan,ch’isiyaq apamusqankurayku,wañusqanmantallakikuspataq fiebrewanhap’ichikurqan,hinaspannirqan:‘Millay animalmiJosetamikhurqan’,nispaChayp’unchaytaq wasinpillaparunakuna[paywankuskawaqarqanku, paykunataq]chayp’unchayntinpaywanllakisqa,llakisqa imakasharqanku

14Hinanchurinkunaususinwanhatarirqanku consuelanankupaq,ichaqamananmunarqanchu churinraykuconsuelota

15Chayp’unchaymiBilhaqaJoseqwañupusqanta uyarirqan,hinanpaymantallakikuspawañupurqan,

Qafratefllaqtapitiyashaspa,ususinDinapaswañupurqan Josewañupusqanqhepaman.

16HukkillallapinIsraelnacionmankinsallakikuna hamurqan.HinanRaquelpasepulturanpachimpanpi Bilhatap'amparqanku,Dinatapas.ususinta,chaypi p’amparqanku

17HukwatataqJosemantawaqarqan,manataqmi saqerqanchu,‘wawaymantallakikuspaayap’ampanaman uraykamusaq’,nispa

18ChayraykunIsraelpamirayninkunapaqordenasqa kashanqanchiskaqkillapachunkakaqp’unchayninpi ñak’arichinankupaq-Josemantawaqachiqwillakuytaytan Jacobmanhamusqanp’unchaypi-qanchiskaqkillapa chunkakaqp’unchayninpihukcabrawanhuchankumanta huchankumantahuchankumantapampachanankupaq; churinJosemantataytankuqmunakuyninta llakichisqankurayku

19Kunanp’unchaytaqchurasqakashanhuchankumanta, llapan huchallikusqankumanta, llapan pantasqankumantawanllakikunankupaq,chayp’unchaypi hukkutitawatapich’uyanchakunankupaq

20JosewañupuqtintaqJacobpachurinkuna casarakurqankuRubenpawarminpasutinmi‘Ada; SimeonpawarminpasutinmiCanaánllaqtamanta‘Adlba’a LevipawarminpasutinmiMelca,Arampa ususinkunamanta,TarepamirayninkunamantaJudápa warminpasutinmikarqaCanaánllaqtayuqBetasuel IsacarpawarminpasutinmikarqanHezaqa,Zabulonpa warminpasutintaqNi'imanDanpawarminpasutinmi karqan‘Egla;Neftalípawarminpasutinmikarqan MesopotamiallaqtamantaRasu'u.Gadpawarminpa sutintaqMakaAserpawarminpasutintaq‘Ijona;Josepa warminpasutinmikarqanEgiptonacionmantaAsenat Benjaminpawarminpasutintaq,‘Ijasaka’.

21SimeontaqyuyaymankutirikuspaMesopotamiamanta iskaykaqwarmitawawqenkunakananpaqcasarakurqan

35RAKI

1Tawachunkaphisqayoqjubileop’unchaypañawpaqkaq watapinRebecaqachurinJacobtawaqyaspataytanmanta wawqenmantawankamachirqantukuykawsasqan p’unchaykunapipaykunatayupaychananpaq.

2Jacobtaqniran:‘Ñoqaqakamachiwasqaykimanhinan tukuyimataruwasaq;Kayminoqapaqhatunchay,hatun kay,hinallataqWiraqochaqñawpaqenpichaninkaykanqa, paykunatahatunchanaypaq

3Qanpasmamay,yachankinnacesqaymantakunankama, llapanruwasqaykunata,llapansonqoypikaqkunatapas, llapanmantaallintayuyaykusqayta

4Hinaspa,¿imaynataqkaykamachiwasqaykitaqamana ruwaymanchu,taytaytawawqeytapashatunchanaypaq!

5Mamay,willawayimaqhelliruwaykunatachusñoqapi rikuwarqanki,ñoqataqchaymantat’aqakusaq, khuyapayakuwanqan’,nispa

6Hinanpaytanirqan:‘Waway,manantukuy p’unchayniypirikurqanichuqhelliruwaykunata,aswanpas (sapallan)chaninruwaykunata’,nispaChaywanpas cheqaqtawillasqayki,churiy:kunanwatawañusaq,kay watataqkawsayniypimanakawsasaqchu;Wañusqay p'unchaytanmosqoypirikurqanipachakphisqachunka

phisqayoqwatamantaaswantamanakawsanayta, kawsanayp'unchaykunatanhunt'arqani,nispa.

7Jacobtaqmamanpanisqanwanasikuranmaman wañunantanisqanrayku;kallpantahap’ispataqpaypa chimpanpitiyasharqan,manataqmikallpanpipisikallpachu karqan;Yaykuspanlloqsisparikurqan,kirunkunapassinchi kallpayoqmikasharqan,manataqmiimaonqoypas llamiykusqachukawsasqanp'unchaykunapi.

8Jacobtaqpaytanirqan:‘Mamay,saminchasqankani, p’unchayniykawsayniykip’unchaykunaman qayllaykamuqtin,kallpaypaskallpaykihinañoqawan qhepakuqtin,manataqwañunkichu,wañusqaykimanta yanqallamantaasikuwasqaykirayku’,nispa.

9HinanIsaacmanhaykuspanirqan:‘Hukllatanmañakuyki: EsautajurachiyJacobtaamak’irinanpaq,amataq cheqnikuspaqatipananpaqpas,nispa.Qanmiyachanki Esaupa yuyaykusqankunata wayna-sipas kashasqanmantapachaqhellikashasqanmanta,manataqmi paypiallinkachukan.Wañusqaykiqhepamanmi wañuchiytamunan,nispa

10QanmiyachankiwawqenJacobHaránllaqtaman ripusqanmantapachakunankamatukuyimaruwasqanta. Ovejaykikunatanpaykikinmanaparqan, ñawpaqeykimantataqllapakapuqniykikunataapapurqan, nispa.

11Hinaqtinminoqaykumantamañakuspayku rogakuqtiykupas,payqakhuyapayawaqniykurunahina ruwarqan.

12Paytaqqancontraphiñakun,hunt’asqachaninchuriyki Jacobtasaminchasqaykirayku;imaraykuchusmananima millaypaskanchuaswanpasallinkayllan,Haranmanta hamusqanmantapachankunankamapasmananimatapas suwawanchischu,payqasapakutillanmitiemponpitukuy imataapamuwanchis,makinmantahap’iqtinchistaqtukuy sonqonwankusikun,saminchawaqtinchistaq,Harán llaqtamantahamusqanmantapachataqkunankamamana t’aqanakuwanchischu,sapakutitaqmiwasinchispi qhepakushanhatunchawaspanchis’,nispa 13Isaactaqpaytanirqan:‘Ñoqapasyachani,rikunitaqmi Jacobparuwasqankunata,tukuysonqonwan hatunchawasqanchistaEsautanichaqaJacobmantapas aswantamunakurqani,phiwichurinkasqanraykukunanmi ichaqaJacobtaastawanmunakuniEsaumantapas, imaymanamillayruwaykunataruwasqanmanta,manataqmi chaninruwaypaskanchu,tukuyruwayninkunaqamana chaninmi,maqanakuymi,[manataqmichaninkaypas kanchu

14Kunantaqsonqoyllakisqakashanllaparuwasqanmanta, manataqmipaypasnitaqmirayninpasqespichisqachu kanan,paykunankankukaypachamantach’usaqyachisqa kaqkuna,hanaqpachaukhumantataqsaphichasqakanqaku, AbrahampaDiosnintasaqerparisqanrayku,warminkunaq qhepantaripusqanrayku,qhellikasqankumanta, pantasqankumantawan,paywanwawankunapiwan 15QanmikamachiwankiwawqenJacobtamana wañuchinanpaq,jurachinaypaq;juraspapasjurasqanta manahunt’anqachu,manataqmiallintachuruwanqa, aswanpasmanaallinllatanruwanqa

16IchaqawawqenJacobtawañuchiytamunaspaqaJacobpa makinmanmiqosqakanqa,manataqmimakinmanta ayqenqachu,[makinmanmiuraykamunqa]

17AmaJacobtamanchakuychuJacobpawaqaychaqninqa hatunmi,atiyniyoqmi,hatunchasqataqmi,Esaupa waqaychaqninmantaqaaswanalabasqataqmi’,nispa

18RebecataqkacharqanEsautawaqyamunanpaq,paytaq paymanhamurqan,paytaqpaytanirqan:‘Waway,huk mañakuytanruwanaypaq,waway,chaytahunt’anaykipaq prometekusqaykimanhina’,nispa

19Hinaspannirqan:‘Tukuyimaniwasqaykitapas ruwasaqmi,manataqmimañakusqaykitaqamana chaskisaqchu’,nispa

20Hinanpaytanirqan:‘Wañusqayp’unchaypi,taytaykiq mamanSaraqayllapihap’iwaspap’ampawanaykichispaq, Jacobwantaqmunanakunaykichispaq,manataq mayqenniykichispashukkunahukkunawanmanaallinta munanakunaykichispaq,aswanpasmunanakuyllatan munanaykichispaq,hinallataq(chayhinaqa)t’ikarinkichis, churiykuna,hallp’achawpipitaqhatunchasqakankichis, manataqmimayqenawqapasqankunamanta kusikunkichischu,hinaspataqqankunakankichisLlapa munakuqniykikunapaqsamincha,khuyapayakuypas’,nispa 21Paytaqniran:‘Tukuyimaniwasqaykitapasruwasaq, wañupusqaykip’unchaytaqtaytaypamamanSaraqayllapi p’ampasqayki,tullunkunatulluykikunaqqayllanpi kananpaqmunasqaykimanhina’,nispa

22Jacob,wawqey,hinallataq,llapanaychamantaaswanta munakusaq;imaraykuchusmananllapateqsimuyuntinpi wawqeyqakanchuaswanpaspayllatan,kayqamananhatun meritochuñoqapaqmunakuqtiyqa;Paymiwawqey, cuerpoykipikuskatarpusqakaspaykutaq wiksaykimantapachalloqsimurqayku,wawqeytamana munakusaqchayqa,¿pitataqmunakusaq?

23Noqapas,noqakikiymivalekuykichisJacobta noqamanta,churiykunamantawankallpachanaykichispaq, yachanipuninoqapi,churiykunapipasreykananta,taytay saminchasqanp’unchaypipaytaaswanhatunman tukuchiwarqan,ñoqataquraymanchurawarqan

24Juraykitaqmipaytamunakunaypaq,manataqmitukuy kawsayniypimanaallintachupaycontramunasaq, aswanpasallinllatanmunasaq’,nispa

25HinaspanJesusqajurarantukuychaykunamanta. HinaspanJacobtaEsaúpaqayllanpiwaqyaspakamachirqan, Esaúmannisqanmanhina

26Paytaqniran:‘Munasqaykimanhinanruwasaq;creeway, mananimamanaallinpasñoqamantachunitaq churiykunamantapasEsaúcontraqahamunqachu, manataqmiimapipasñawpaqtaqakasaq,aswanpas munakuyllapin’,nispa

27Chaytutanwawankunapiwanmikhurqankuukyarqanku, chaytutataqwañupurqan,kinsajubileo,huksemanahuk watayoq,iskaychurinkunaEsauwanJacobwan,taytankuq mamanSaraqqayllanpiiskaymachaypip’amparqanku

36RAKI

1Kaysemanapisoqtakaqwatapi[2162AM]Isaacqa iskayninchurinkunataEsaútaJacobtawanwaqyachirqan, paykunataqpaymanhamurqanku,hinaspanpaykunata nirqan:‘Churiykuna,taytaykunaqñannintanrisaq, taytaykunaqkasqanwiñaywasiman,’nispa

2ChayraykuntaytayAbrahampaqayllanpip'ampaykuway, HetrunaEfronpachakranpiiskaymachaypi,chaypin

Abrahamqap'ampananpaqsepulturatarantirqankikiypaq t'oqosqayayap'ampanapip'ampaykuwaychis.

3Kaytataqkamachiykichis,churiykuna,kaypachapi chanin-kayta,chanin-kaytawanruwanaykichispaq, AbrahanmanmirayninmanwanWiraqochaqllapa nisqankunataqankunamanapamunaykichispaq

4Wawqeykuna,wawqeykichiskunata,munanakuychis almantamunakuqrunahina,sapankaykichistaq maskhachunwawqenpaallinninpaqkaqta,kaypachapitaq kuskaruwaychisalmankuhinamunanakuchunku

5Idolokunamantarimaspaqakamachiykichismi, yuyaychaykichistaqmichaykunatawikch'upunaykichispaq, cheqnikunaykichispaq,amataqmunakunaykichispaq, paykunatayupaychaqkunapaq,k'umuykukuqkunapaqpas q'otukuywanhunt'asqakasqanrayku

6Yuyariychis,churiykuna,taytaykichisAbrahampa WiraqochanDiosninta,hinallataqimaynatasnoqapaspayta yupaycharqanichaninkaypikusikuywantaqpayta servirqani,mirachisunkichis,muhuykichistataqhanaq pachach’askakunahinaaskhayachisunkichis,kay pachapitaqtakyachisunkichischaninkayplantahina, chaytaqmanawiñaypaqchusaphichasqakanqallapan miraykunaman

7Kunantaqhatunjuramentotajurachisqayki-manan kanchuchaymantaaswanhatunjuramentosutiwan k’anchariq,hatunchasqa,hatun,k’anchariq,admirakuypaq atiyniyoq,hanaqpachata,kaypachata,llapan imaymanakunatapaskuskakamaq-Paytamanchakuspa yupaychanaykichispaq

8Sapankataqwawqenkutamunakuywanchaninkaywan munakunankupaq,manataqwawqencontramillayta munanqakuchukunanmantapachawiñaypaqtukuy kawsayniykichisp’unchaykunapi,llapanruwasqaykichispi t’ikarinaykichispaq,manataqch’usaqyachisqa kanaykichispaq

9Mayqenniykichispaswawqencontramanaallinta yuyaykunkichischayqa,yachaychiskunanmantapacha wawqencontramanaallintayuyaykuqqamakinman urmaykunqa,kawsaqrunakunaqhallp'anmantataq saphichasqakanqa,mirayninpashanaqpachaukhumanta chinkapunqa

10Ichaqach’aqwayp’unchaypi,k’amikuyp’unchaypi, phiñakuypi,phiñakuypi,phiñakuyp’unchaypi,Sodoma llaqtataruphachisqanmanhinaninarawraqninawan, chhaynallatataqmihallp’antapasllaqtantawanllapa kaqninkunataruphachinqa,runaqwawankunaqwanachiy qelqanmantataqch’usaqyachisqakanqa,manataqkawsay libropiqelqasqachukanqa,aswanpasch’usaqyachinapaq churasqakasqanpi,wiñaypaqtaqripunqaexecraciónnisqa; ahinapinhuchachayninkuqawiñaypaqmosoqyachisqa kanqacheqnikuypi,k’amiypi,phiñakuypi,ñak’ariypi, phiñakuypi,muchuchiypi,onqoypipaswiñaypaq.

11Wawqeykuna,wawqentak’iriytamunaqqajuzgasqa kasqanmanhinanniykichis,willaykichispas

12Chayp’unchaymillapankaqninkunataiskayman rakirqan,hinaspanaswanhatunt’aqataqorqanphiwi churinman,torreta,llapanmuyuriqninpikaqkunatapas, JuramentoPukyupiAbrahampallapakaqninkunatapas

13Hinaspannirqan:‘Kayaswanhatunt’aqataqaphiwi churikunamanmiqosaq’,nispa.

14Esautaqnirqan:‘Jacobmanmivenderqani, Jacobmantaqmiñawpaqkaqderechoytaqorqani.payman qosqakachun,mananhuksimillapaschaymanta rimanaypaqkanchu,paypaqkasqanrayku’,nispa.

15HinaqtinmiIsaacqanirqan:–Kunanp'unchaysamincha kachun, churiykuna, mirayniykichispas, samaykachiwasqaykirayku,sonqoypasmanannanasqachu kashanpiwikaymanta,manachayqamillayruwaykunata ruwawaqchis,nispa

16AnchaHatunDioschanin-kaytaruwaqrunatawiñaypaq saminchachun’,nispa

17Paykunatakamachispasaminchaspatukurqan, ñawpaqenpitaqkuskamikhurqankuukyarqanku,huk yuyayllakasqankuraykutaqkusikurqan,paymanta lloqsispataqchayp’unchaysamarispapuñurqanku 18Chayp'unchaytaqIsaacqakusikuspapuñunanpi puñusharqanwiñay-wiñaypuñuytataqpuñurqan,pachak pusaqchunkawatayoqtaqwañurqanIskaychunka pichqayuqsemanata,pichqawatatawantukurqa;Chaymi iskayninchurinEsauwanJacobwanpamparurqaku 19EsauqaEdomhallp'aSeirorqokunamanrispachaypi tiyaran.

20JacobtaqHebrónorqokunapitiyaran,taytanAbrahampa tiyasqanhallp’antorrepi,tukuysonqonwan,rikukuq kamachikuykunamanhinataqWiraqochatayupaycharqan, mirayninkunaqp’unchayninkunatarakisqanmanhina 21WarminLeataqtawachunkaphisqayoqjubileoiskay kaqsemanapitawakaqwatapiwañupurqan,[2167AM] hinaspanp’amparqanmamanRebecaqayllapiiskay machaypi,taytanpamamanSaraqayap’ampananpalloq’e ladonpi

22LlapachurinkunapaschurinkunapaswarminLeamanta waqanankupaqmihamurqaku,pananRaquelwañukuptin anchatakuyasqanmanta.

23payqahunt’asqa,chaninmikarqantukuy ruwayninkunapi,Jacobtataqyupaycharqan,paywan kawsasqanp’unchaykunapitaqmanasiminmanta uyarirqanchuk’araksimita,llamp’usonqo,thaksonqo, chanin,yupaychasqaimakasqanrayku

24Kawsayninpitukuyruwasqankunatayuyarispataq sinchitawaqarqan;Paytaqatukuysonqonwantukuy almanwanmimunakuran

37RAKI

1Jacobpa,EsaupataytanIsaacwañukusqanp’unchaypin, [2162AM]EsaupachurinkunauyarirqankuIsaacsullk’a churinJacobmankuraqpapartentaqosqanmanta,chaymi sinchitaphiñakurqanku

2Hinaspantaytankuwanch’aqwarqanku:‘¿Imanaqtintaq taytaykiJacobmankurakpapartentaqospapaskasunki, qanpaskurakñaJacobtaqsullk’añakankichaypas?’,nispa. 3Hinaspanpaykunatanirqan:‘Ñawpaqkaqderechoyta Jacobmanhukhuch’uyq’oñilentejawanvendesqayrayku, taytaytaqcazanaypaq,hap’inaypaq,imatapasapamunaypaq kachamuwasqayp’unchaypi,imatapasmikhunaypaq, saminchawananpaqima,q’otukuspahamuspataytayman mikhunataukyanatawanapamurqan,taytaytaq saminchaspamakinpauranpichurawarqan’,nispa 4Kunantaqtaytanchisjurachiwanchis,ñoqanchistapas paytapas,amawawqencontrapasmanaallinta

yuyaykunanchispaq,sapankanchistaqwawqenwan munanakuypithakpikawsananchispaq,manataqmi ñanninchistawaqllichinanchispaq’,nispa

5Paykunataqnirqanku:‘Mananuyarisqaykikuchupaywan allipunakunanchispaq.kallpanchisqaaswanhatunmi, paymantapasaswanatiyniyoqmikanchis;contranpirispa wañuchisaqku,hinaspachurinkunatawanwañuchisaqku, nispa.Manataqñoqaykuwanriytamunankichuchayqa, ñoqaykupasmanaallintanruwasaqku,nispa

6Kunantaquyariwayku:Aramman,Filisteaman,Moabman, Amónmanimakachamusunchis,hinaspanakllakusun maqanakuypimunakuqrunakunata,paycontrarispa paywanmaqanakusun,manaraqkallpayoqkashaqtintaq kaypachamantawañuchisun’,nispa

7Taytankutaqpaykunatanirqan:‘Amariychischu,amataq paywanmaqanakuychischu,paqtanpayman urmaykunkichis,’,nispa

8Paykunataqnirqanku:‘Kaypas,wayna-sipas kasqaykimantapachakunankamapasimaynaruwasqaykin, yugoykimanmikunkaykitachurashanki’,nispa

9Kaysimikunataqamanankasusaqkuchu’,nispa HinaspanAramllaqtaman,Aduramllaqtamanpas taytankuqamigonmankacharqanku,waranqantin maqanakuqrunakunatataqcontratarqanku

10MoabmantaAmónmiraymantawan,waranqaakllasqa runakuna,Filisteamantawaranqaakllasqamaqanakuq runakuna,Edommanta,Horeamantawanwaranqaakllasqa maqanakuqrunakuna,Kitimmantaawqaqsoldadokuna.

11Hinaspantaytankutanirqanku:Paykunawankuskarispa pusay,manachayqawañuchisqaykikun’,nispa

12Hinanphiñakuywanphiñakuywanhunt’aykusqa, churinkunañawpaqmanrinanpaqhikutasqankutarikuspa, wawqenJacobpacontranpipusananpaq

13ChayqhepamanmiichaqayuyarirqanwawqenJacob contrasonqonpipakasqallapamanaallinkunata; manataqmiyuyarirqanchutaytanmanmamantawan jurasqanta,tukuyp’unchayninkunapiwawqenJacobcontra manaimamanaallintayuyaykunanpaq

14Tukuychaykunakashaqtinpas,Jacobqamanan yacharqanchumaqanakuqpaywanhamusqankuta,warmin Leamantataqwaqasharqan,tawawaranqamaqanakuq runakunawan,maqanakuqakllasqaqharikunawanwan torremananchaqayllamanasuykunankukama.

15HinaqtinmiHebrónllaqtayoqrunakunapayman kacharqanku:‘Qhawariy,wawqeykiqancontra maqanakunanpaqhamurqan,tawawaranqaespadawan watasqa,escudokunataarmakunatawanapashanku’,nispa EsaumantapasJacobtaastawanmunakusqankurayku. Chaymipaykunaqanirqanku;JacobqaEsaúmantapas aswankhuyapayakuq,khuyapayakuqrunankarqan 16Jacobtaqichaqamanacreeytamunarqanchutorreman asuykunankama.

17Hinaspantorreqpunkunkunatawisq'arqanChaymi awqanakuypampakunapisayarispawawqenEsauwan rimapayarqan:‘Wañuqwarmiyraykusonqochawanaykipaq hamuwasqaykiqaanchaallinmi’,nispa¿Kaychu taytaykiman,mamaykimanpasmanaraqwañukuchkaptinku jurasqaykiqa?Juramentotaqap’akirqankin,taytaykiman jurasqaykiratopinhuchachasqakarqanki’,nispa 18HinanEsaúkutichispanirqan:‘Mananrunakunaq wawankunapasnitaqkaypachapianimalkunapaschanin

kanankupaqjuramentotaruwankuchu,juraspa jurasqankuqa,wiñaypaqmijuramentotaruwarqanku. Ichaqasapap'unchaymimanaallintayuyaykunku, imaynatassapankankuawqantaawqantapas wañuchinkumanchayta.

19Wiñaypaqmiñoqatapaswawaykunatapascheqnikunki Hinaspapasmanankanchuqanwanwawqe-panantinkay watasqakaytaqhawayqa.

20Uyariykaywillasqaysimikunata:Jabalíqaranta t’ikraytaatinman,chukchankunatapasmillmahina llamp’uyachiytaatinman,Otaqumantawaqrakunata t’ikarimunman,ciervootaqovejawaqrakunahina, Hinaqtinmiqanwanwawqe-panantinwatasqakasqayta qhawasaq,Sichukunamamanmantat’aqakuqtinkutaq, manañoqapaqwawqechukarqanki

21Atoqkunacorderokunawanmanamikhunankupaq,mana maqanakunankupaqpas,Sonqonkuallinpaq qhawariqtinkutaq,sonqoypithakkayqanwankanqa

22Leóntoroqamigonkaspapaywanthak-kaypikapunman, paywanhukyugowanwatasqakaspayapuqtinqa, qanwanmithak-kaypiruwasaq,nispa

23Cuervorazahinayuraqyapuqtintaq,yachay munakusqayta,thak-kaypikashasqayta,Saphichasqakanki, churiykikunapassaphichasqakanqaku,Manataqmithak kayniykikanqachu’,nispa.

24Jacobtaqrikuspa,sonqonwan,tukuyalmanwanima millaymunayniyoqkashasqanmanta,hinallataqsallqa jabalíhinat’oqyaspawañuchiqlanzamanhamuspa, manataqkutirispahamusqanmantawan;

25HinaqtinmiJesusqakamachinkunamanpas kamachinkunamanpasniran,paytapasllapa compañeronkunatapasatacanankupaq

38RAKI

1ChayqhepatataqJudárunaqataytanJacobtanirqan: ‘Taytay,arcoykitak’umuykuspaflechaykikunatakachaspa awqaykitawikch’uykuspaawqaykitawañuchiy,nispa atiyniyoqtaqkanki,mananwawqeykitawañuchisaqkuchu, qanhinakasqanrayku,qanhinataqmi(kay)hatunchayta qosun’,nispa

2HinaqtinmiJacobqaarcontak’umuykuspaflechata kachaspawawqenEsauta(pañasinqanpi)maqaspa wañuchirqan

3Hinaspanhukmantaflechatakachaspa‘AdoranArameo runatalloq’esinqanpiwaqaykurqan,hinaspanqhepaman qarqospawañuchirqan

4ChaymantataqJacobpachurinkuna,kamachinkunapiwan lloqsirqanku,torreqtawaladonpit’aqat’aqaman t’aqakuspa

5Judárunakunataqñawpaqmanlloqsirqanku,Neftalí, Gadpaspaywankuskaphisqachunkakamachinkunatawan torrequrayladonpi,hinaspanñawpaqenkupillapa tarisqankutawañuchirqanku,manataqmihukrunallapas ayqekurqanchu

6LeviwanDanwanAserwantaqtorreqintilloqsimuy ladontalloqsirqanku,phisqachunka(runakuna) paykunawankuska,hinaspanMoabpi,Amónpimaqanakuq runakunatawañuchirqanku

7RubenpasIsacarpasZebulonpaschaytorreqwichay ladonmanlloqsirqanku,phisqachunkarunakunawankuska,

hinaspanFilistearunakunaqmaqanakuqrunakunata wañuchirqanku.

8RubenpachurinSimeón,Benjamín,Enoc,torreqinti haykuyladontalloqsirqanku,phisqachunka(qharikunata) paykunawankuska,hinaspanEdomllaqtamantahorea runakunatawantawapachakqharikunatawañuchirqanku, paykunaqakallpasapamaqanakuqrunakunankarqanku Soqtapachaktaqayqekurqanku,Esauqtawachurinkunataq paykunawanayqekurqanku,hinaspantaytankuta wañuchisqatasaqerqanku,‘Aduramorqoman urmaykusqanmanhina

9JacobpachurinkunanqatiparqankuSeirorqokama Jacobtaqwawqenta‘Aduramorqopip’amparqan,hinaspan wasinmankutipurqan

10JacobpachurinkunanSeirorqokunapiEsaupa churinkunatasinchitamat’ipayarqanku,kunkankuta k’umuykukuspataqJacobpachurinkunaqkamachin kapurqanku

11Hinantaytankumankacharqanku(tapukunankupaq) paykunawan allipunakunankupaq icha wañuchinankupaqchu

12HinaqtinmiJacobqachurinkunamanwillaran allipunakunankupaq,paykunawantaqallipunakurqanku, kamachikayyugotataqpaykunamanchurarqanku, chhaynapinJacobmanchurinkunamanwanimpuesto pagarqankupuni

13HinaspanJacobmanimpuestopagasharqanku Egiptomanuraykamunankama.

14Edompachurinkunaqa,Jacobpachunkaiskayniyoq churinkunaqkamachikanankupaqyugota churasqankumanta,kunankamapasmanansaqerparinkuchu.

15EdomsuyupikamachikuqreykunanIsraelpa mirayninkunatamanaraqkamachikushaqtin[kunankama] Edomsuyupikamachikurqanku.

16BeorpachurinBalaqtaqEdomllaqtapikamachikurqan, llaqtanpasutintaqDanabakarqan

17Balaqwañupuqtintaqpayparantinpikamachikurqan BoserllaqtamantaZarapachurinJobab

18Jobabtaqwañupurqan,payparantinpitaqTemán suyumantaAsamkamachikurqan.

19Asamwañupurqan,BaradpachurinAdattaqMoab chakrapiMadiánrunakunatawañuchirqan,payparantinpi kamachikurqan,llaqtanpasutintaqAvitkarqan.

20Hinan‘Adathwañupurqan,Salmantaq,‘Amaseqamanta, payparantinpikamachikurqan

21Salmantaqwañupurqan,RaabotllaqtamantaSaultaq payparantinpikamachikurqan

22Saultaqwañupurqan,AcborpachurinBaelunantaq payparantinpikamachikurqan

23HinanAcborpachurinBaelunanwañupurqan,paypa rantinpitaqAdatkamachikurqan,warminpasutintaqkarqan Mataratpaususin,Metabedzaabpaususin.

24PaykunanEdomsuyupikamachikurqanku

39RAKI

1JacobtaqCanaánsuyupitaytanpatiyasqanhallp'api tiyaranKaykunaqaJacobpamirayninkunam

2JoseqachunkaqanchisniyoqwatayoqmikasharanEgipto nacionmanuraykamuqtinku,FaraonpaeunuconPotifartaq rantiran

3HinaspanJosetachurarqanllapawasinkunata,Señorpa saminchayninmiEgiptorunaqwasinmanJoserayku hamurqan,Señortaqtukuyruwasqanpiallintayanaparqan 4EgiptorunaqatukuyimatanJosepamakinman entregarqan.Wiraqochapaywankashasqantarikurqan, tukuyruwasqanpitaqWiraqochaallintayanaparqan 5Joseqrikch'ayninpassumaqrikch'ayniyoqmikarqan [anchasumaqrikch'ayniyoqtaqmikarqanpas],patronninpa warminpasñawintahoqarispaJosetarikuspapayta munakuspavalekurqanpaywanpuñunanpaq

6Ichaqamananalmantaentregarqanchu,yuyarirqantaq Wiraqochata,taytanJacobpaleesqansimikunatawan Abrahamparimasqankunamanta,amapipasqosayoq warmiwanqhellihuchapipurinanpaq;paypaqwañuy muchuchiyhanaqpachakunapiAnchaHatunDiospa ñawpaqenpichurasqakasqanmanta,huchantaqWiñay QelqakunapisapakutiWiraqochaqñawpaqenpiqelqasqa kanqa

7HinanJoseqachaysimikunatayuyarispamana munarqanchupaywanpuñuyta

8HinaqtinmiJesusqahukwataruegakurqan,ichaqamanan munarqanchu,manataqmiuyariytamunarqanchu.

9Ichaqaabrazaykuspanwasiukhupihap’iykuranpaywan puñunanpaqobligananpaq,wasipunkukunatawisq’aspataq allintahap’irqan;ichaqap'achantamakinpisaqespa punkutap'akispahawamanayqekurqan

10Warmitaqpaywanmanapuñunantarikuspapatronninpa qayllanpik’amirqan:‘Munasqaykihebreokamachiykiqa kallpachaytamunawarqanñoqawanpuñunanpaq;Hinan kunkaytahoqariqtiymiayqekuspap’achantamakiypi saqerqanhap’iykushaqtiy,hinaspanpunkutap’akikurqan’, nispa

11EgiptorunaqaJosepap'achantapasp'akisqapunkutapas rikuspa,warminpanisqantauyarispa,reypawisq'asqan presokunatacarcelmanwisq'aykurqan

12HinancarcelpikasharqanWiraqochataqJoseyman qorqancarcelpiguardiakunaqumalliqninpañawpaqenpi khuyapayakuytawan,Wiraqochapaywankashasqanta rikusqanrayku,Wiraqochataqtukuyruwasqankunata allinyananpaqruwasqanmantawan.

13HinaqtinmiJesusqatukuyimaymanatamakinman hap’iykuran,carcelpiguardiakunaqumallinpasmanan yacharanchupaywankashasqanmanta,Joseqatukuyimata ruwasqanmanta,Wiraqochataqhunt’asqataruwaran

14HinaspaniskaywatachaypiqhepakurqanChay p'unchaykunapinEgiptonacionpareyninFaraonqa phiñakurqaniskayeunucokunacontra,cosecharuwaqpa umalliqnincontra,t'antaruwaqumalliqpacontranpi, hinaspanpaykunatacarcelmanwisq'aykuran

15CarcelpiguardiakunaqumallinmiJosetachurarqan paykunataservinanpaqHinanpaykunaqñawpaqenpi servirqan.

16Hinaqtinmiiskayninkumosqoypimosqokurqanku, manoqumalli,t’antaruwaqumalliqpas,hinanJoseman willarqanku

17Paykunamant’ikrasqanmanhinanpaykunaman pasarqan,Faraontaqmayordonaumalliqta,t’antaruwaqpa umalliqnintawankutichipurqan,Joseqpaykunaman t’ikrasqanmanhina

18IchaqacarcelpimayordomoumalliqmiJoseta qonqapurqanimachuspasanantawillaqtinpas,manataqmi

yuyarirqanchuFaraonmanwillananpaqJoseypa willasqanmanta,qonqapusqanrayku.

40RAKI

1Chayp’unchaykunapitaqFaraonqahuktutallapiiskay mosqoykunatamosqokurqan,llapanhallp’apiyarqaymanta, hinaspanpuñusqanmantarikch’arispaEgiptopillapa mosqoykunatat’ikraqkunata,layqakunatawanwaqyaspa iskaymosqoynintawillarqan,manataqmi(chaykunata) willaytaatirqankuchu

2HinanumalliqmayordomoqaJosetayuyarispareyman rimarirqan,carcelmantataqhorqomurqan,iskay mosqoynintataqñawpaqenpiwillarqan

3HinaspanFaraonpañawpaqenpinirqaniskaynin mosqokusqanqahukllakasqanmanta,hinaspanpayta nirqan:‘Qanchiswatahamunqa(chaypin)lliwEgipto hallp’apiaskhamikhunatamikhunqa,qanchiswata yarqaymantataq,chayyarqaymanallapansuyupichu karqan’,nispa

4KunantaqFaraonqaEgiptosuyuntinpiumallikunata churachun,mikhunatahuñuchunsapankallaqtakunapi askhap’unchaykunapi,qanchiswatayarqaymantataq mikhuykanqa,yarqaymantataqhallp’aqamana chinkanqachu,sinchimillaymikanqa’,nispa.

5HinanSeñorDiosqaFaraonpaqayllanpiJoseta khuyapayarqan,hinanFaraonqakamachinkunatanirqan Kayrunahinayachayniyoqallinyuyayniyoqrunataqa manantarisunchu,SeñorDiospaespiritunmipaywan kashan’,nispa

6HinaqtinmiJesusqallapagobiernonpiiskaykaq carretamanchurarqan,Egiptosuyuntinpikamachikuqta kamachirqan,Faraonpaiskaykaqcarretanpitaq sillaykuchirqan.

7Hinaspanp’achachirqanbyssusp’achawan,hinaspan kunkanmanqoricadenawanchurarqan,hinaspan(huk willakuq)ñawpaqenpiwillarqan‘‘El‘Elwa‘Abirer’, hinaspanmakinmananillotachuraspallapawasinpi kamachikuqtachurarqan,hatunchaspataqpaytanirqan ‘Tronollapinqanmantaaswanhatunkasaq’,nispa.

8JoseqallapanEgiptosuyutakamachirqan,Faraonpallapa kamachikuqninkunapas,llapakamachinkunapas,llapan reyparuwaynintaruwaqkunapaspaytamunakurqanku, chaninpipurisqanrayku,manahatunchakuq,mana hatunchakuqkasqanrayku,manataqmirunata respetarqanchu,manataqmiregalokunatapaschaskirqanchu, ichaqachaninpijuzgarqanllapachaysuyupillapa runakunata.

9Egiptohallp’ataqJoseraykuFaraonpañawpaqenpithak kasharqan,SeñorDiosqapaywankashaspanllapa mirayninkunapaqkhuyapayarqankhuyapayananpaq,llapa paytareqsiqkunaqñawpaqenpi,paymantauyariqkunaq ñawpaqenpi,Faraonpaqhapaqsuyunpasallinordenasqa kasharqan,manataqmiSatanaspasnitaqmillayrunapas (chaypiqa)karqanchu

10ReytaqJosetasuticharqanSefantifánnispa,hinaspan JosemanqorqanHeliopolisllaqtapisacerdoteqususin Potifarpaususinta

11JoseqaFaraonpañawpaqenpisayashaqtinmikinsa chunkawatayoqkasharqan[Faraonpañawpaqenpi sayashaqtin]

12ChaywatapinIsaacwañupurqanHinataq,Joseqiskay mosqoyninpasut’inchayninpinisqanhina,nisqanhina, qanchiswatamiraykarqanllapanEgiptohallp’api,Egipto hallp’ataqaskharuruchirqan,huktupuy(ruray)chunka pusaqniyoqpachaktupuy.

13HinanJoseqasapallaqtakunapimikhunatahuñurqan trigohunt'aykunankama,manañayupaytaatispa,askha kasqantatupunankupaq.

41RAKI

1Tawachunkaphisqayoqjubileop’unchaypi,iskaykaq semanapi,iskaykaqwatapitaq,[2165AM]Judáphiwi churinErtacasarakurqan,ArampaususinkunamantaTamar sutiyoqwarmita

2Paymiichaqacheqnikurqan,manataqmipaywan puñurqanchu,mamanCanaánllaqtayoqususinkunamanta kasqanrayku,mamanpaayllunmantawarmitacasarakuyta munasqanrayku,taytanJudáichaqamanamunarqanchu.

3JudánacionpaphiwichurinErqamillayrunankaran, chaymiSeñorDiosqawañuchiran

4JudátaqwawqenOnantanirqan:‘Wawqeykiq warminmanhaykuspaqosaykiqwawqenparuwananta hunt’ay,hinaspawawqeykipaqmiraykunatawiñachiy’, nispa.

5Onanqayacharqanmichaymuhuqamanapaypachu kananta,(aswanqa)wawqenpasapallankananta,hinan wawqenpawarminpawasinmanhaykuspamuhuta pampamanhich’aykurqan,Wiraqochaqñawpaqenpitaq millaykarqan,paytataqwañuchirqan

6JudátaqnuesanTamartanirqan:‘Taytaykiqwasinpi viudahinaqhepakuy,churiSelawiñanankama,ñoqataq warmimanqosqayki’,nispa

7Paytaqwiñarqan;JudápawarminBedsuelmiichaqa churinSelatamanacasarakunanpaqsaqirqachuJudárunaq warminBedsueltaqwañupurqan[2168AM]kaysemanaq phisqakaqwatapi.

8SoqtakaqwatapitaqJudárunakunaqaTimnallaqtapi ovejankunatarutuqrirqan[2169AM]HinaspanTamarta nirqanku:‘QhawariysuegroykiqaTimnallaqtamanmi rishanovejankunatarutunanpaq’,nispa

9Hinaqtinmiviudanpap'achantap'achakuspa,velowan p'achakuspa,Timnallaqtamanriqpunkupitiyaykurqan.

10Judállaqtaqarishaspanchaywarmitatarirqan,hinaspan yuyaykurqanrabonawarmikananpaq,hinaspannirqan: ‘Qanmanhaykumuway’,nispa.Hinanpaytanirqan Yaykumuy’,nispa,nispa

11Paytaqpaytanirqan:‘Qawawaypagay’,nispa.hinaspan paytanirqan:‘Mananimapasmakiypikanchu,aswanpas dedoypikaqanillollan,collarniy,makiypikaqk’aspiypas’, nispa

12Paytaqpaytanirqan:‘Qawaykuwayalquilerniyta kachamuwanaykikama’,paytaqniran:‘Hukcabritota kachamusqayki’,nispaHinanchaykunataqorqan,hinan payqapaymanhaykurqan,paywantaqwiksallikurqan

13Judátaqovejankunamanrirqan,hinaspantaytanpa wasinmanrirqan.

14Judárunaqamichiqninpamakinpihukcabritota kacharqan,payqamanantarirqanchuHinanchaypitiyaq runakunatatapurqan:‘¿Maypitaqkaypikashaqrabona

warmirikashan?’,nispaPaykunataqnirqanku:‘Kaypiqa manankanchurabonawarmiqañoqaykuwankuska’,nispa.

15Hinankutimuspawillarqan,manatarisqanmantataq nirqan:‘Chayllaqtapirunakunatatapurqani,paykunan niwarqanku:“Manankaypiqakanchurabonawarmi”, nispa’,nispa

16Hinaspannirqan:‘Chaykunatawaqaychachun,ama asikunapaqhinachukasunman’,nispa.Kimsakilla hunt'aykuqtintaq,wiksallisqakasqansut'irikukurqan, hinanJudállaqtatanirqanku:‘SuñakiTamarqhellihuchapi wiksallisqakashan’,nispa

17Judátaqtaytanpawasinmanrispataytanta wawqenkunatawannirqan:‘Apamusparuphachichunku, Israelllaqtapiqhelliruwaykunataruwasqanrayku’,nispa

18Ruphachinankupaqpusamuqtinkunsuegronman apachirqananillota,collarta,k’aspitawan:‘Reqsiypiqpa kasqankuta,paywanmiwiksallisqakashani’,nispa

19Judátaqreqsikuran,hinaspannirqan:‘Tamarqa noqamantaaswanchaninniyoqmi’,nispa.

20Chayraykuamaruphachichunku’Chayraykutaqmana Selamanqosqachukarqan,manataqmipayman asuykusqachu.

21Chayqhepatataqiskayqhariwawakunatawachakurqan, Pérez[2170AM]Zerawan,kayiskaykaqsemanapi qanchiskaqwatapi.

22Hinaqtinmiqanchiswatamirayhunt’akurqan, chaymantanJoseqaFaraonmanrimarqan

23Judátaqreqsikurqanchayruwasqanmillaykasqanta, nuesanwanpuñusqanrayku,chaymipayqacheqnikuqpaq qhawarirqan,hinaspanreqsikurqanhuchallikusqanmanta, pantasqakasqanmantawan,churinpap’achanta kicharikusqanrayku,huchallikusqanmantataqSeñorpa ñawpaqenpiwaqaytarogakuytaqallarirqan

24Hinanmosqoyniykupinirqaykupampachasqa kashasqanmanta,tukuysonqowanrogakusqanrayku, waqasqanrayku,manañawakmantaruwasqanmantawan

25Paymipampachaytachaskirqanhuchanmantamana yachayninmantawankutirisqanrayku,Diosninchis ñawpaqepisinchitahuchallikusqanrayku;pipaschhaynata ruwaqpas,suegranwanpuñuqpasninawanruphachichun chaypiruphachinanpaq,paykunapatapiqhellikaypas qhellichasqapaskasqanrayku,ninawanruphachichunku

26Israelrunakunatakamachinkiamapaykunaukhupi qhellikachun,pipasnuesanwanotaqsuegranwanpuñuqqa qhellikunatanruwaranNinawankañachunkupaywan puñuqrunata,hinallataqwarmitapas,Israelmanta phiñakuytapasmuchuchiytapaskutichipunqa

27Judárunamanminirqaykuiskayninchurinkunamana paywanpuñusqankumanta,chayraykunmirayniniskaykaq miraypaqallintakyasqakasharqan,manataqmi saphimantachuqarqosqakaytamunarqan

28Ichaqasapallanñawillanpinrispacastigotamaskharqan, Abrahampajuzgasqanmanhina,churinkunaman kamachisqanmanhina,Judárunaqaninawanruphachiyta munarqan

42RAKI

1Tawachunkaphisqayoqjubileoqkinsakaqsemananpa ñawpaqwatanpitaqyarqaykayhallp’amanhamuyta

qallarirqan,parataqmanamunarqanchukaypachaman qoyta,mananimapasurmarqanchu.

2Kaypachaqamanaimayoqmikapurqan,Egiptosuyupin ichaqamikhunatakasharqan,qanchiswataaskha kashaqtinmiJoseqachayhallp'amuhutahuñuspa waqaycharqan

3EgiptorunakunataqJosemanhamurqankumikhunata qonanpaq,hinanpayqahukwatayoqmikuykunata waqaychanawasikunatakicharirqan,hinaspanchayhallp'a runakunamanqoriwanvenderqan

4<Canaanhallp'apiyarqaysinchitapunikasharqan>, JacobtaqEgiptopimikhunatauyarispachunka churinkunatakacharqanEgiptopimikhunata maskhanankupaqBenjamintaichaqamanankacharqanchu, <Jacobpachunkachurinkuna>taq<Egiptoman> chayarqanku(chayman).

5HinaqtinmiJoseqapaykunatareqsirqan,ichaqamanan reqsirqankuchu,hinaspanpaykunatarimaspatapurqan, hinaspanpaykunatanirqan;‘¿Manachuqhamiyaqkuna kankichis,manachuhamurqankichischayhallp’aq asuykuynintat’aqwiriq?‘Hinaspataqpaykunata guardiamanchurarqan.

6Chayqhepatataqwakmantakacharichirqan, Simeonllatataqwisq'arqan,isqonwawqenkunatataq qarqorqan.

7Sasachankumantrigotahunt'achirqan,qorikunatapas bolsankumanchurarqan,ichaqamananyacharqankuchu 8Hinansullk'awawqenkutapusamunankupaq kamachirqan,taytankukawsashasqanmanta,sullk'a wawqenkutawanwillasqankurayku

9EgiptosuyumantalloqsispaCanaánsuyuman chayarqankuHinaspantaytankumanwillarqankutukuy imapasasqanta,hinallataqllaqtakamachiqpaykunaman k'araktarimapayasqanmanta,Benjamínllaqtata pusamunankukamaSimeontahap'isqanmantawan 10Jacobtaqniran:‘¡Wawaykunatanqechuwarankichis! Joseqamanankanchu,Simeonpasmanankanchu, BenjamíntapasqechunkichismiÑoqamanmichayamurqa millayruwaynikiqa

11‘Hinaspataqnirqan:‘Wawayqamananqanwan kuskachuuraykamunqa,manachayqaonqokunmanmi; Mamankuiskayqhariwawakunatawachakurqan, huknintaqchinkapun,kaytapasñoqamantaqechunkichismi, nispaSichusñanpifiebrewanhap’ichikunmanchayqa, machuyasqaytanllakikuywanwañuyman uraykachiwaqchis’,nispa.

12HinaqtinmiJesusqarikurqanqolqenkusapankanku bolsankupikutichipusqanta,chayraykunpaytakachamuyta manchakurqan

13Canaánhallp’api,Egiptohallp’allapillapan hallp’akunapitaqyarqayqaastawanyapakurqan,Egipto hallp’allapichu,askhaEgiptowawakunamuhunkuta waqaychaspamikhunankupaq,Josetamuhutahuñuspa waqaychanawasikunamanchuraspa,yarqaywatakunapaq waqaychaspaimamuhunkutawaqaychaspa

14Egiptonacionmantarunakunaqayarqaykashaqtinmi chaywanmikhurqanku.

15Israelnacionmiichaqachaynacionpisinchitayarqay kashaqta,manataqmiqespichimushaqtarikuspa, churinkunatanirqan:‘Riychis,manawañunanchispaq mikhunatamaskhamuwayku’,nispa

16Hinaspanniranku:‘Mananrisaqkuchu;manasullk’a wawqenchisñoqaykuwanrinqachayqa,mananrisaqkuchu’, nispa

17Israelrunakunataqrikurqankupaykunawankuskamana kachaqtinqa,llapankuyarqaymantawañunankuta 18Rubentaqniran:‘Makiymanqoykuway,manataq kutichimusaqchuchayqa,almanparantinpiiskaynin churiykunatawañuchiy’,nispa.

19Hinanpaytanirqan:‘Mananqanwanqarinqachu’,nispa Judátaqasuykamuspaniran:‘Ñoqawankachamuway, manataqqanmankutichimusaqchuchayqa,tukuy kawsasqayp’unchaykunañawpaqeykipihuchachakusaq’, nispa.

20Paykunawankuskakacharqankaysemanaqiskaykaq watanpi[2172Am]killaqallariyp’unchaypi,hinaspan Egiptohallp’amanhamurqankullapariqkunawan, makinkupitaqregalokunatahap’irqanku,stacte, almendrakuna,terebintonueces,ch’uyamielima 21HinaspanJosepañawpaqenpisayarirqanku,hinan wawqenBenjamintarikurqan,paytareqsispataqpaykunata tapuran:¿Kaychusullk’awawqeykichis?’,nispa Paykunataqnirqanku:‘Paymi’,nispa.Hinaspannirqan SeñorDioskhuyapayasunki,waway!’,nispa

22Hinanwasinmankacharqan,Simeontataqpaykunaman pusamurqan,paykunapaqtaqmikhunataruwarqan, paykunataqmakinkupiapamusqankuregalota haywarirqanku

23Paypañawpaqenpimikhurqanku,hinaspanllapankuman qorqanhukt'aqata,Benjaminpamikhunanmiichaqa qanchiskutiaswanhatunkarqanmayqenninkumantapas

24Hinaqtinmipaykunaqamikhurqanku,ukyarqanku, sayarispataqasnonkuwanqhepakurqanku

25HinanJoseqahukplantayuyaykurqan,chhaynapi paykunaukhupithakkawsayyuyaykuychusatipashanicha manachuschaytayachananpaq,hinaspanwasintaqhawaq mayordomotanirqan:‘Llapabolsankutamikhunata hunt’achiy,hinaspaqolqenkutakutichipuyvasonkuman, hinallataqvasoyta,qolqemantavasotaukyasqayta, sullk’akunaqbolsanmanchuraspakachapuy’,nispa

43RAKI

1HinanJoseqaJosepanisqanmanhinaruwarqan,hinaspan llapabolsankumanmikhunatahunt'achirqan, qollqenkutataqbolsankumanchurarqan,vasotapas Benjaminpabolsanmanchurarqan.

2Tutamantañataqmiripurqanku,chaymantaripusqanku qhepamantaqJoseqawasinpimayordomotanirqan:‘Qatiy, phawayllahap’iy,kayhinatanispa:“Allinmimanaallinta kutichiwarqankichis,wiraqochaypaukyasqanqolqe vasotansuwawarqankichis”,nispaHinaspasullk'a wawqenkutakutichimuway,hinaspa(paytaqa)usqhaylla pusamuymanaraqtaripaytiyanaymanrishaqtiy’,nispa

3Paykunaqqhepantaphawaykuspataqkayrimaykunaman hinapaykunatanirqan

4Paykunataqnirqanku:‘Diosamachachun kamachiykikunakaytaruwanankupaq,wiraqochaykiq wasinmantaimaunutapassuwanankuta,ñawpaqkutipi sakuykupitarisqaykuqolqetapas,chaytanñoqaqa kamachiykikunaCanaánhallp’amantakutichimurqayku’, nispa

5Chhaynaqa,¿imaynatataqimautenlotapassuwasunman? Qhawariy,kaypinñoqaykupassacoykupasmaskhashayku, maypipasnoqaykuukhupikaqrunaqbolsanpivasota tarinkichayqa,wañuchisqakachun,ñoqaykupas asnoykupasseñorniykitanservisaqku’,nispa.

6Hinaspanpaykunatanirqan:‘Mananchhaynachu, piwanchustarisqayrunallatankamachitahinahap’isaq, hinaspanthak-kaypiwasiykichismankutipunkichis’,nispa. 7HinaqtinmiJesusqavasonkupimaskhasharqan, kuraqmantasullk'amantawan,Benjaminpabolsanpitarisqa 8P’achankutallik’ikuspaasnonkutaq’epichakuspa llaqtamankutispaJosepawasinmanchayarqanku, llapankutaqpaypañawpaqenpipampaman k’umuykukurqanku

9HinanJoseqapaykunatanirqan:‘Manaallintan ruwarqankichis’,nispa.Hinaspanniranku:‘¿Imatannisun, imaynatataqdefiendekusun?Señorninchismirepararqan kamachinkunaqhuchallikusqankuta;Qhawariy, wiraqochanchispakamachinkuna,asnoykupas.

10‘HinaqtinmiJoseqapaykunatanirqan:‘ÑoqapasSeñor DiostanmanchakuniQankunañataqwasiykichisman riychis,wawqeykichistaqkamachiykachun,manaallinta ruwasqaykichisrayku¿Manachuyachankichishukruna copanwankusikusqanta,ñoqahinakaycopawan kusikusqanta?Chaywanpassuwawarqankichismi’,nispa.

11Judátaqnirqan:‘Señorniy,kamachiykihuksimillatapas rimachunseñorniypaninrinpiiskaywawqenkunatan taytaykumanwachakurqankamachiykiqmaman:hukninmi ripurqanchinkasqa,manataqtarisqachu,payllataq mamanmantapuchuq,kamachiykitaqtaytanchispayta munakun,kawsayninpaswatasqakashankaykawsaywan (muchacha)

12Taytaykukamachiykimanrispayku,waynamana ñoqaykuwankashaqtin,wañupunqa,taytaykutapasllakisqa wañuymanuraykachisaqku

13Aswanpasnoqakamachiyki,wiraqochaypakamachin hinawaynaqrantinpiqhepakusaq,waynatataq wawqenkunawanripusaq,kamachiykitaytaykupa makinpinsegurokapurqani,manataqkutichimusaqchu chayqa,kamachiykiqawiñaypaqmitaytaykupahuchanta uyarinqa’,nispa

14HinaqtinmiJoseqarikurqanllapankuallinkaypi kasqankuta,manataqmipaykikintahark'akuytaatirqanchu, hinaspanpaykunamanwillarqanJosekasqanmanta

15HinaqtinmiJesusqahebreorimaypipaykunawan rimaspakunkankumank'umuykuspawaqarqan.

16Ichaqamananpaytareqsispawaqaytaqallarirqanku Hinaspanpaykunatanirqan:‘Amawaqaychischu, aswanpasusqhayllataytaytapusamuwaychisQankunaqa rikunkichismisiminrimashasqanta,wawqeyBenjamínpa ñawinpasrikusqanta

17Qhawariychis,kayiskaykaqwatayarqaymanta, hinallataqphisqawataraqmanacosechayoq,mana sach’akunaruruyoq,nitaqyapusqa

18Usqhayllauraykamuychis,wasiykichispas,ama yarqaymanta wañunaykichispaq, amataq kapuqniykichismantallakisqakanaykichispaq,Señor Diosmiñawpaqeykichistakachamuwarqan,askha runakunakawsanankupaqimakunatapasallichanaypaq

19Taytaymanniykawsashasqayta,qankunaqa rikunkichismi,SeñorDiosqaFaraonpataytanhina

churawasqanta,wasintapas,Egiptosuyuntinpi kamachikuqtawan.

20SeñorDiospaqowasqanqhapaqkasqayta, hatunchayniymantawantaytaymanwillay’,nispa.

21Faraonpasiminpakamachisqanmanhinancarretakunata, ñanpimikhunataimaqorqan,llapankumanpasqorqan imaymanacolorniyoqp’achakunataqolqetawan

22Taytankumanapachimurqanp'achata,qolqeta,chunka asnokunatawan,chaykunantrigoaparqanku,hinan paykunatakacharqan

23HinaspantaytankumanwillarqankuJoseqa kawsashasqanmanta,kaypachapillapasuyukunamantrigo tupushasqanmanta,Egiptosuyuntinpikamachikuq kasqanmantawan

24Taytankutaqmanacreerqanchu,yuyayninpimusphasqa kashasqanrayku.ichaqaJoseqkachamusqancarrokunata rikuspaespiritunpakawsayninkawsarirqan,hinaspan nirqan:‘Josekawsaqtinqañoqapaqqaaypanmi;Manaraq wañuchkaspaymipaytaqawamusaq’,nispa.

44RAKI

1Israelqakinsakaqkillamosoqkillap’unchaypin wasinmantaHaránllaqtamantalloqsipurqan,hinaspan JuramentoPukyuñannintarirqan,hinaspankaykilla qanchisp’unchaypitaytanIsaacpaDiosninmansacrificiota haywarqan

2JacobtaqBetelpimusqukusqantayuyarispaEgiptoman uraykamuytamanchakurqan

3Hinataq,Josemanwillaytakachananpaqyuyaykushaspa, manauraykamunanpaq,qanchisp’unchaychaypi qhepakurqan,ichapashukrikuytarikunmanqhepananpaq otaquraykamunanpaq

4Ñawpaqrurukunacosecharaymitataqmawk’atrigowan ruwarqan,Canaánsuyupiqamananhukmakillapas muhullapaschukarqan[chaysuyupi],yarqayqallapa animalkunata,wakakunata,pisqukunatapas,runakunatapas. 5Chunkasoqtayoqp'unchaypitaqSeñorDiosqapayman rikhurimuspanirqan:‘Jacob,Jacob’,nispaPaytaqnirqan: ‘Kaypinkashani’,nispa.Hinaspanpaytanirqan:‘Ñoqan kaniñawpataytaykikunaqDiosnin,AbrahampaIsaacpa Diosnin;amamanchakuychuEgiptomanuraykamuyta, chaypihatunsuyutaruwasaqqanwankuskauraykamusaq, hinaspataq(hukmanta)wicharichisqayki,kayhallp’apin p’ampasqakanki,Josetaqmakintañawiykimanchuranqa

6Amamanchakuychischu;Egiptomanuraykamuy’,nispa.

7Hinanchurinkuna,churinkunaqchurinkunapiwan sayarirqanku,taytankutapaskaqninkunatawan carretakunapichurarqanku

8Kaykinsakillachunkasoqtayoqp’unchaypinIsraelqa JuramentoPukyumantasayarispaEgiptosuyumanrirqan

9IsraelnacionmiJudállaqtatawawanJosemankacharqan Gosenhallp’atat’aqwirinanpaq,Joseqa wawqenkunamanminiranpaymanhamuspachaypi tiyanankupaq

10Kaymikarqanaswansumaq(allpa)Egiptosuyupi, hinallataqpaypaqayllanpi,llapankupaq(paykunapaq) hinallataquywakunapaqpas

11ChaymiJacobpachurinkunaEgiptomanriqtaytanku Jacobwankuska.

12IsraelpaPiwiChurinRuben;ChaymichurinkunaEnoc, Palu,Hezrón,Carmi-pichqa.

13Simeónchurinkunapiwan;Paypachurinkunapasutinmi: Jemuel,Jamin,Oad,Jaquin,Zohar,Saul,qanchiswarmipa churin.

14LevíchurinkunapiwanChurinkunapasutinmi:Gerson, Coat,Merari-tawa

15Judáchurinkunapiwan;Churinkunapasutinmi:Sela, Pérez,Zara-tawa

16IsacarpaschurinkunapiwanChurinkunapasutinmi: Tola,Phua,Jasub,Simrón-pichqa

17ZebulonchurinkunapiwanChurinkunapasutinmi: Sered,Elon,Jahleel-tawa.

18MesopotamiallaqtapiJacobpachurinkuna,Leapa Jacobpawachakusqanchurinkuna,soqta,hukninñañan Dina,Leapachurinkunapalliwalmankuna,churinkuna, taytankuJacobwankuskaEgiptomanriqchurinkunapas iskaychunkaisqunniyuqmikarqaku,taytankuJacobpas kimsachunkawatayoqmikarqaku.

19JacobpawarminLeapasirvientanZilpapachurinkuna, JacobpachurinkunaGadtaAsurtawan

20PaywankuskaEgiptomanriqchurinkunaqsutinmi. Gadpachurinkuna:Zifión,Hagi,Suní,Ezbón,<Eri>,Areli, Arodi,pusaq

21Aserpachurinkunankarqan:Imna,Isva,<Ishvi>,Beria, Sera,soqtapanankuna

22Llapallankumchunkatawayuqkarqaku,Leapa llapallankuñataqmitawachunkatawayuqkarqaku.

23JacobpawarminRaquelpachurinkunamkarqaJosewan Benjamínwan

24JoseqamanaraqtaytanEgiptomanhamushaqtinmi Egiptopinacerqan,HeliopolisllaqtapisacerdotePotifarpa ususinAsenatpawachakusqanta,Manasés,kinsakinsa Efraín.

25Benjamínpachurinkuna:Bela,Beker,Asbel,Gera, Naaman,Ehi,Ros,Mupim,Hupim,Ard-11

26Raquelpallapallanalmakunanchunkatawayoq karqanku

27JacobpawachakusqanJacobpawarminRaquelpa sirvientanBilhapachurinkunamkarqaDanhinaspaNeftalí. 28PaykunawankuskaEgiptomanriqchurinkunaqsutinmi DanpachurinkunamkarqaHushim,SamonhinaspaAsudi hinaspa'Ijaka,hinaspaSalomon-suqta.

29Egiptomanhaykusqankuwatapinwañurqanku,Dan Hushimsapallantaqpuchurqan

30NeftalipachurinkunaqsutinmikarqanJahziel,Guni, Jezer,Salum,‘Iv

31YarqaywatakunaqhepamannaceqIvtaqEgipto nacionpiwañupurqan

32Raquelpallapallanalmakunanishkaychunkasoqtayoq karanku

33JacobpaEgiptomanriqkunaqaqanchischunka runakunankarankuPaykunanwawankuna,wawankunaq wawankuna,llapankuqanchischunka,ichaqaphisqa runakunanEgiptopiwañurqankuJosemantañawpaqtaraq, manataqwawayoqchukarqanku

34CanaánsuyupitaqiskayJudáchurinkunawañurqanku, Er,Onan,manawawayoqkarqanku,Israelrunakunataq wañuqrunakunatap’amparqanku,qanchischunkamana judíonacionkunaukhupitaqyupasqakarqanku.

1IsraelllaqtaqaEgiptosuyuman,Gosenhallp'aman,tawa p'unchay[2172AM]mosoqkillap'unchaypirirqan.killapi, tawachunkapichqayuqjubileopakimsakaqsemananpa iskaykaqwatapi

2JoseqataytanJacobwantupaqGosenhallp'amanrirqan, taytanpakunkanmank'umuykuspawaqarqan.

3IsraeltaqJosetanirqan:‘Kunanqawañupusaq rikusqaymantapacha,kunantaqIsraelpaSeñorDiosnin saminchasqakachunAbrahampaDiosnin,Isaacpa Diosninpas,paymimanakhuyapayakuyninta khuyapayakuynintapashark’arqanchukamachin Jacobmanta

4Ñoqapaqqaallinmikawsashaqtiyuyaykitarikuspay;ari, cheqaqmiBetelpirikusqayrikuyqa.Wiñay-wiñaypaq SeñorDiosniysaminchasqakachun,sutinpassaminchasqa kachun’,nispa

5HinaqtinmiJoseqawawqenkunapiwantaytankuq ñawpaqenpit’antatamikhuspavinotaukyarqanku, Jacobtaqanchakusikuywankusikurqan,Joseta wawqenkunawankuskamikhushaqta,ñawpaqenpi ukyashaqtarikuspa,paytawaqaychaq,chunkaiskayniyoq churinkunatapaswaqaychaqtukuyimaymanatakamaqta samincharqan.

6JoseqataytanmanwawqenkunamanmiqorqanGosen hallp'api,Ramésesllaqtapi,tukuymuyuriqpitiyanankupaq IsraeltaqchurinkunapiwanGosenhallp'apitiyarqanku, Egiptosuyumanta,Israelmantawanaswanallinkaqparten pachakkinsachunkawatayoqEgiptomanhamuspa

7Josetaqtaytantawawqenkunatawan,kapuqninkunatapas t’antawanmikhuchirqan,qanchiswatayarqay kasqankumanhina

8Egiptohallp’aqayarqaymantañak’arirqan,chaymi JoseqaFaraonpaqllapaEgiptohallp’atamikhunanta kutichipurqan,hinaspanFaraonpaqrunakunata, uywankutapas,tukuyimatapashap’ikapurqan.

9Yarqaywatakunanhunt’akurqan,Josetaqchayhallp’api runakunamanmuhutamikhunatawanqorqanpusaqkaq watapitarpunankupaq,mayullapanEgiptohallp’ata hunt’aykusqanrayku

10Qanchiswatakunapiyarqaykasqanpin(mana)mayu patapipisicheqaskunallataqarparqan,kunanmiichaqa hunt’aykusqa,Egiptorunakunataqhallp’atatarpurqanku, chaywatapitaqaskhatrigotapuqurqan

11Kaywataqatawachunkaphisqayoqjubileop’unchaypa tawakaqsemananpañawpaqwatanmikarqan

12HinaqtinmiJoseqacosechatrigomantaphisqat’aqata reypaqhap’ispatawat’aqatasaqerqanmikhunankupaq muhupaqwan,hinanJoseqakunankamaEgiptosuyupaq kamachikuymanchurarqan

13IsraelqachunkaqanchisniyoqwatatanEgiptohallp’api kawsarqan,llapanp’unchayninkunataqkinsajubileo, pachaktawachunkaqanchisniyoqwata,wañurqantawa chunkaphisqayoqsemanaqtawakaqwatapi

14Israelnacionmichurinkunatamanaraqwañukushaqtin samincharqan,Egiptosuyupitukuyimapasananta willarqanqhepap’unchawkunapipaykunamanimachus hamunanmantataqpaykunamanwillarqan,saminchaspataq Josemaniskayt’aqataqorqanchayhallp’api.

15HinaqtinmiJesusqañawpataytankunawanpuñuykuspa, Canaánhallp’apiiskaymachaypip’amparqanku,taytan Abrahampaqayllanpi,Hebrónhallp’apiiskaymachaypi t’oqosqanayap’ampanapi.

16Llapanlibronkunata,ñawpataytankunaq libronkunatapaschurinLevimanqorqan,chaykunata waqaychananpaq,kunankamapaswawankunapaq mosoqyachinanpaq.

46RAKI

1JacobwañupusqanqhepamantaqIsraelpa mirayninkunaqaEgiptohallp’apimirarqanku,hatun llaqtataqkapurqanku,huksonqollataqmikarqanku, chhaynapinchaywawqewawqentamunakurqankusapanka runataqwawqenkutayanaparqan,askhataqyapakurqanku, sinchitataqmirarqanku,chunka[2242AM]semana watakunapi,Joseqkawsayninpatukuyp’unchayninkunapi 2ManataqmiSatanaspasnitaqimamillaypaskarqanchu taytanJacobpaqhepantakawsasqanp’unchaykunapi,llapa EgiptorunakunanIsraelpamirayninkunata yupaycharqankuJosepatukuykawsasqanp’unchaykunapi. 3Joseqapachakchunkawatayoqkashaspanwañupurqan ChunkaqanchisniyoqwatataqCanaánsuyupitiyarqan, chunkawatataqkamachikarqan,kinsawatataqcarcelpi kasharqan,pusaqchunkawatataqreypakamachisqan karqan,llapanEgiptosuyutakamachirqan

4HinaqtinmiJesusqawañuranllapawawqenkunapas,llapa miraykunapas

5HinaqtinmiIsraelrunakunatamanaraqwañupushaspa kamachirqanEgiptosuyumantalloqsispatullunkunata apanankupaq

6Tullunkunamantataqjurachirqan,yacharqanmiEgipto runakunamanañaCanaánsuyupip’ampanankuta,Canaán suyupireyMakamaronAsiriasuyupitiyashaspaEgipto reywanwayq’opimaqanakuspachaypiwañuchispaEgipto runakunataqatiykacharqan‘Ermonpapunkunkama’.

7Ichaqamananhaykuytaatirqanchu,hukmosoqreymi Egiptoreykapurqan,paymantaaswankallpasapataq, Canaánsuyumankutipurqan,Egiptopunkukunawisq'asqa kasharqan,manataqpipaslloqsirqanchunitaqpipas Egiptomanhamurqanchu

8Joseqatawachunkasoqtayoqjubileopinwañupurqan, soqtakaqsemanapi,iskaykaqwatapi,hinaspanEgipto suyupip’amparqanku,[2242AM]taqllapawawqenkuna wañurqanku.

9Egiptoreyqatawachunkaqanchisniyoqjubileopin[2263 AM]Canaánreywanmaqanakuqrirqan,iskaykaqwatapi iskaykaqsemanapi,IsraelrunakunataqJacobpa mirayninpallapatullunkunatahorqomurqanku,Joseq tullunkunallatasaqespa,hinaspanchakrapip’amparqanku orqopiiskaymachaypi.

10YaqallapankutaqmiEgiptomankutipurqanku,ichaqa pisillanHebrónorqokunapiqheparqanku,taytayki Amramtaqpaykunawanqhepakurqan

11CanaánreytaqEgiptoreytaatiparqan,Egiptollaqtaq punkunkunatapaswisq'arqan.

12Israelrunakunatañak’arichinanpaqmihukmillay yuyaytayuyaykurqan,Egiptollaqtatataqnirqan: ‘Qhawariychis,Israelpallaqtanqañoqanchismantaaswan

askharaqmiyapakurqan,aswanaskhataqmiyapakurqanpas’, nispa.

13Hamuychis,manaraqllumpayaskhakashaqtinku yachaywanruwasun,kamachikaywantaqñak’arichisun manaraqawqanakuyhamushaqtin,paykunapasmanaraq ñoqanchiswanmaqanakushaqtinku;manachayqa enemigonchiskunawanmi huñunakuspanku hallp’anchismantahorqomunqaku,sonqonkupasuyankupas Canaánsuyumanqhawarisqakasqanrayku’,nispa

14Paykunatakamachiqkunatachurarqanesclavitudwan ñak'arichinankupaqFaraonpaq,Pitompaq,Raamsespaqpas allintakyasqallaqtakunatahatarichirqanku,Egipto llaqtakunapitaqllapaperqakunata,llapahark’akunatapas hatarichirqanku

15Paykunatataqsinchitakamachirqanku,aswan millaytataqpaykunataruwarqankuchayqa,astawanmi yapakurqanku,aswanaskhataqmikarqankupas 16EgiptorunakunanIsraelrunakunatamillakurqanku

47RAKI

1Qanchiskaqsemanapi,qanchiskaqwatapi,tawachunka qanchisniyoqjubileokillapi,taytaykiqaCanaánsuyumanta lloqsirqan,tawakaqsemanapi,soqtakaqwatapi,tawa chunkapusaqniyoqjubileopinacerqankiIsraelrunakunaq ñak'ariytiemponkarqan

2EgiptonacionpareyninFaraonmikamachirqallapallan naceqqariwawankutamayumanwischunankupaq

3Qanchiskillapaqmichaykunatawikch'upurqanku nacesqaykip'unchaykama

4Mamaykitaqkinsakillapakasurqanki,paykunataq paymantawillarqankuHinaspanhukarcataruwaspa qatawanasfaltowanqataspamayupatapibanderakunaman churarqa,qanchisp'unchawtaqchaypichurarqasunki, mamaykitaqtutahamuspañuñuchisurqanki,p'unchawtaq ñañaykiMiriampisqukunamantahark'asunki.

5Chayp'unchaykunapitaqFaraonpaususinTarmutmayupi bañakuqhamurqan,qaparisqaykitauyarispataq sipasninkunatanirqanhorqomusunaykipaq,paykunataq pusamusurqanki

6HinaqtinmiArcamantahorqomusurqanki,hinaspan khuyapayarqasunki.

7Ñañaykitaqpaytanirqan:‘¿Rispaykichuhukhebreo warmitawaqyamusqaykikaywawatañuñuchisunaykipaq, ñuñuchisunaykipaqpas?’,nispa.

8Hinanpayqa<payman>nirqan:‘Riy’,nispaHinaspan mamaykiJocabedtawaqyamurqan,paymipagayninta qorqan,ñuñuchisurqanki

9Chayqhepamantaq,wiñasqañakaspa,Faraonpa ususinmanpusamusurqanki,churintaqkapurqanki,taytayki Amramtaqqelqaytayachachirqasunki,kinsasemana hunt’asqaykiqhepamantaqreypapatiomanpusarqasunkiku 10Kimsasemanawatataqpatiopikarqanki,reypa patiomantalloqsispayki[2351-]Israelpa mirayninkunamantakaqamigoykita[2372AM]Egipto runatamaqashaqtarikusqaykikama,wañuchispataqrit’ipi pakarqanki

11Iskaykaqp’unchaypitaqiskayIsraelrunakunawan maqanakuspamanaallinruwaqtanirqanki:‘¿Imaraykutaq wawqeykitamaqanki?’,nispa

12Hinanpayqaphiñakuspaphiñakuspanirqan:‘¿Pitaq churarqasunkikamachikuqtajueztawan?¿Qaynapunchaw Egiptorunatawañuchisqaykimanhinachuwañuchiwaq?’, nispa.Chaysimikunaraykunmancharikuspaayqekurqanki.

48RAKI

1Tawachunkaisqonniyoqjubileop'unchaypakinsakaq semanansoqtakaqwatapitaqripurqanki,hinaspan<2372 AM]Madiánhallp'apitiyarqanki,phisqasemanahukwata IskaykaqsemanapiiskaykaqsemanapiEgiptoman kutirqanki,phisqachunkajubileop'unchaypi

2Qantaqyachankiimatachus[2410AM]Sinaiorqopi rimasurqanki,hinallataqimatachuskamachikuqMastêmâ qanwanruwaytamunarqanEgiptomankutipushaqtiyki <yanpipaywantupasqaykipi>.

3¿ManachutukuyatiyninwanEgiptorunakunata juzganaykipaq,Egiptorunakunatavengakunaykipaq kachasqakasqaykitarikuspa,wañuchiytamunarqayki?

4Makinmantanqespichirqayki,Egiptonacionpi kachamusqaykimilagrokunata,milagrokunatawan ruwarqankiFaraoncontra,llapawasincontra, kamachinkunaqcontranpi,llaqtancontrapiwan

5IsraelrunakunaraykunSeñorDiosqapaykunatahatun vengakuytaruwarqan,yawarpa,sapokunaq,chuspikunaq, allqoch’uspakunaq,millayt’uqyaykunaqima muchuyninkunawanpaswañuchirqanuywankutapas wañuspa;runturumikunawantaq,chaywantaqpaykunapaq wiñaqtukuyimatapaschinkachirqan;runtuwan, tutayaqwanpuchuqpuchuqkunatamikhuq langostakunawantaq;Runakunaq,uywakunaqphiwi churinkunaq<wañusqankuwan>,llapaidolonkumanwantaq Señorqavengakuspaninawanruphachirqan

6Tukuyimapasmakiykiwanmikachasqakarqan,manaraq tukukushaqtin(kaykunata)willanaykipaq,Egipto reywantaqllapakamachinkunaqñawpaqenpi,llaqtanpa ñawpaqenpipasrimarqanki.

7Tukuyimapasrimasqaykimanhinanpasarqan;chunka hatunmanchayjuiciokunaEgiptohallp'apihamurqan Israelmantavengakunaykipaq.

8WiraqochataqtukuyimataruwarqanIsrael runakunarayku,Abrahamwanrimanakusqanmanhina, paykunamantavengakunanpaq,imaynanpaykuna kallpawankamachimanaparqankuhinata

9MastêmakamachikuqmiqancontrasayarispaFaraonpa makinmanwikch'uykuytamunarqan,Egipto layqakunatataqyanaparqan

10Sayarispankutaqñawpaqeykipiruwarqanku, cheqaqtapunisaqesqaykumillayruwaykunata,ichaqa manansaqerqaykuchuhampikunatamakinkuwan ruwananta

11HinanSeñorDiosqamillayulcerakunawanwaqachirqan, manataqmi sayariyta atirqankuchu, ch’usaqyachisqaykurayku,manahukseñalllatapas ruwanankupaq

12Tukuy(kay)señalkuna,musphanakunañakarqan chaypas,mananp’enqachisqachukarqankamachikuq Mastêmâ,kallpawanEgiptorunakunataqaparisqanrayku, Egiptorunakunaqllapaatiyninkunawan,carretankunawan, caballonkuwan,Egiptollaqtakunaqllapaejercitonkunawan qatipasunaykipaq

13EgiptorunakunawanIsraelrunakunawanchawpipi sayarqani,Israelrunakunatapaypamakinmanta,llaqtanpa makinmantawanqespichirqayku,SeñorDiostaqch'aki hallp'ahinalamar-qochachawpintapusamurqan.

14Israeltaqatiykachananpaqapamusqanllapa llaqtakunatataq,SeñorDiosninchispaykunata wikch’uykurqanlamar-qochaqchawpinman,Israel runakunaquranpiukhuukhuman,imaynanEgipto runakunapaswawankutamayumanwikch’uykurqanku hinatapaykunamantavengakurqan1000000 runakunamanta,waranqakallpasapakallpasapa runakunataqhukñuñuqch’unqasqallanmantawañuchisqa karqankuMayumanwikch'uykusqankullaqtaykiq wawankunamanta

15Chunkatawayoqp’unchaypi,chunkaphisqayoq p’unchaypi,chunkasoqtayoqp’unchaypi,chunka qanchisniyoq,chunkapusaqniyoqp’unchaypi,Mastêmâ kamachikuqtaIsraelrunakunaqqhepanpiwataspa carcelmanwisq’arqanku,manahuchachananpaq.

16Chunkaisqonniyoqp'unchaypinkacharirqaykuEgipto runakunatayanapanankupaq,Israelrunakunata qatipanankupaq.

17Hinansonqonkutarumiyachispak'ulluchachirqan, chaymiSeñorDiosninchisyuyaykurqanEgiptorunakunata maqaspalamar-qochamanwikch'uykunanpaq.

18Chunkatawayoqp’unchaypinwatarqaykuIsrael runakunatamanahuchachananpaq,chayp’unchaymi Egiptorunakunatamañakurqankuvasokunata, p’achakunata,qolqemantavasokunata,qorimantaruwasqa vasokunata,broncemantavasokunatawan,Egipto runakunatasuwanankupaq,chayp’unchaymi servinankupaqobligasqakasqankumantakutichipurqanku 19Israelpamirayninkunataqamananch'usaqmakillachu Egiptonacionmantapusarqayku.

49RAKI

1Yuyariy,PascuafiestamantaWiraqochaqkamachisqasu kamachikuyninta,ñawpaqkaqkillapachunkatawayoq p’unchayninpitiemponpiruwanaykita,manaraq ch’isiyashaqtinwañuchinaykipaq,intihaykuypachamanta chunkaphisqayoqp’unchaych’isiyaqtutamantataq mikhunankupaq.

2Kaytuta-fiestaqallariypi,kusikuyqallariypipasEgiptopiPascuafiestatamikhusharqankichis,chaypachan Mastêmâpallapaatiyninkunakacharisqakarqanku,Egipto suyupillapaphiwichurikunatawañuchinankupaq, Faraonpaphiwichurinmantapacha,molinopipresochasqa sirvientapaphiwichurinkama,wakakunatapas

3KaymiSeñorpapaykunamanqosqanseñalqa:Sapanka wasimanmi,chaywasiqwasanpihukwatayoqcorderopa yawarnintarikusqankuman,(chay)wasimanqamanan wañuchinankupaqchuhaykunankukarqan,aswanpas (chaytan)pasanankukarqan,chaywasipikaqllapa runakunaqespichisqakanankupaq,yawarpaseñalnin wasanpikasqanrayku

4WiraqochaqatiyninkunataqWiraqochaq kamachisqanmanhinatukuyimataruwarqanku,llapan Israelrunakunaqqayllantataqpasarqanku,manataqmichay onqoyqapaykunamanhamurqanchu,uywakunatapas, runatapas,allqotapas,paykunaukhumantawañuchinanpaq

5Egiptonacionpinsinchimillayonqoyqakarqan,Egipto nacionpipasmananhukwasipaskarqanchu,chaypin waqarqankuwaqarqankupas

6LlapanIsraelrunakunanPascuacorderoaychata mikhusharqanku,vinotapasukyasharqanku,ñawpaq taytankuqSeñorDiosninmanpasalabasharqanku, saminchasharqanku,graciastaqosharqankuima,Egipto yugomanta,millaykamachikaymantawanlloqsinankupaq. 7Kayp’unchaytayuyariytukuykawsayniyki p’unchaykunapi,hinaspataqwatanmantawatahunt’ay tukuykawsayniykip’unchaykunapi,hukkutitawatapi, p’unchayninpi,llapankamachikuyninmanhina,amataq (chaytaqa)p’unchaymantap’unchayman,nitaqkillamanta killamanpasqhepachiychu

8Wiñaypaqkamachikuymi,hanaqpachatablakunapipas grabasqallapanIsraelpamirayninkunamanta,sapawata p’unchayninpihukkutita,llapanmirayninkupi hunt’anankupaq;manataqmip’unchaykunaqtukukuynin kanchu,kayqawiñaypaqordenasqakasqanrayku.

9Pipasmanaqhellikaqtin,p'unchayninpimanaqhelli sacrificiotaruwananpaqhamuspa,SeñorDiospa ñawpaqenpisumaqsacrificiotaapamunanpaq,raymi p'unchaypiSeñorpañawpaqenpimikhunanpaq, ukyananpaqpas,ch'uya,qayllallapikaqrunaqawañuchisqa kanqa.

10IsraelrunakunahamuspaPascuafiestatayuyarichunku, sapakillapachunkatawayoqp’unchayninpi,ch’isikuna chawpipi,p’unchaymantakinsat’aqamantakinsa t’aqakama,p’unchaymantaiskayt’aqak’anchayman,kinsa t’aqataqch’isiman

11KaytanSeñorDioskamachisurqankich'isichawpipi hunt'anaykipaq

12Manataqmiatikunmanchuimak’anchaytiempopipas wañuchiyta,aswanpasch’isiyaqtiempopi,ch’isiyaq pachatamikhuchunku,kinsat’aqatutakama,llapan aychanmantaimapuchuqtapastutamantakinsa t’aqamantapachaninawanruphachichunku.

13Manataqmiunuwanwayk’unqakuchu,nitaq q’omerllatachumikhunqaku,aswanpasninapi q’oñichinqaku,tukuysonqowanmikhunqaku,umantapas ukhunwanchakintawanninawanq’apanqaku,manataq tulluntapasp’akinqakuchuIsraelpamirayninkunamantaqa manamimatullupasñut'usqachukanqa.

14ChayraykunSeñorDiosqaIsraelrunakunata kamachirqanPascuafiestatap’unchaypip’unchaypi ruwanankupaq,manataqmihuktullutapasp’akinqakuchu. raymip'unchawmi,kamachisqap'unchawpas,manataqmi p'unchawmantap'unchawpas,killamantakillapas chimpaypaskanmanchu,ichaqarayminp'unchawpi hunt'achisqakachun

15IsraelpamirayninkunatapaskamachinkiPascuafiestata tukuyp’unchayninkupi,sapawata,watapihukkutita p’unchaypichurasqap’unchaypi,chayp’unchaytaq hamunqaWiraqochaqñawpaqenpikusichiqallin yuyarinapaq,manataqmiimamuchuchiypaspaykunaman hamunqachuwañuchinanpaqotaqmaqachinanpaqchay watapi,maypichusPascuafiestataruwanqakutiemponpi tukuyimapikamachisqanmanhina

16ManataqmiSeñorDiospasantuarionpahawanpichu mikhunqaku,aswanpasSeñorDiospasantuarionpa

ñawpaqenpinmikhunqaku,llapanIsraelllaqtarunakunataq tiemponpifiestataruwanqaku.

17Sapap'unchayp'unchayhamuqqa,iskaychunka watayoqmantawichaymanSeñorpañawpaqenpi Diosniykiqch'uyacheqasninpimikhunqa.chhaynatan qelqasqakashan,ordenasqataqWiraqochaqsantuarionpi mikhunankupaq

18IsraelrunakunaCanaánhallp’amanhap’inankupaq hallp’amanhaykuspanku,hukayllunkupiSeñorDiospa karpantasayarichispanku,chayhallp’apiSeñorDiospa santuariontahatarichinankukama,SeñorDiospakarpan chawpinpiPascuafiestataruwanankupaq,hinaspa watanmantawataSeñorDiospañawpaqenpi wañuchichunku

19Herenciankuhallp’apiSeñorDiospasutinpiwasi hatarichisqap’unchaykunapitaq,ch’isiyaqintihaykuyta, kinsat’aqap’unchaypiPascuafiestatawañuchinqaku 20Altarpapunkunpinyawarnintahaywanqaku,wirantapas altarpatapininamanmichuranqaku,Señorpasutinpi ch'uyanchasqawasiqpatiopininawanq'oñichisqaaychanta mikhunqaku

21Pascuafiestataqamananllaqtankupipasnitaqmaypipas fiestataruwaytaatinkumanchu,aswanpasSeñorDiospa karpanpañawpaqenpi,sutintiyasqanwasiqñawpaqenpi ManataqmiWiraqochamantakarunchakunqakuchu.

22Qan,Moises,IsraelrunakunatakamachiyPascua fiestapaqkamachikuykunatahunt'anankupaq, kamachisqasuykimanhina.paykunamanwillaysapawata, p’unchayninp’unchayta,manaqonchuyoqt’anta raymitapas,qanchisp’unchaymanaqonchuyoqt’anta mikhunankupaq,(hinallataq)raymintayuyarinankupaq, sapap’unchaytaqhukofrendataapamunankupaqchay qanchisp’unchaykusikuypiWiraqochaqñawpaqenpi Diosniykiqaltarninpi.

23QankunaqaEgiptomantalloqsispaykichismiusqhaylla kayfiestataruwarqankichis,Surch'inneqman haykunaykikama.Lamarqochapapatanpimtukurqankichik, nispa

50RAKI

1KayKamachikuyKamachikuymanhinataq,Elimwan SinaiwanchawpipikaqSin[ai]ch'inneqpisamana p'unchaykunap'unchaykunatawillarqayki

2Sinaiorqopihallp'aqsamanap'unchayninkunatan willarqayki,samarinap'unchaykunapitaqjubileowatata willarqayki,ichaqamananwillarqaykichuimawatatachus hallp'ahallp'amanhaykunaykikama.

3Chayhallp'aqachaypitiyashaspankunsamana p'unchayninkunatawaqaychanqa,chhaynapinyachanqaku jubileowatata

4Chayraykunqanpaqchurarqaniwatasemanakunata, watakunata, jubileokunatapas: Adanpa p’unchayninkunamantakunanp’unchaykamaqatawa chunkaisqonniyoqjubileokunankan,[2410AM],huk semanaiskaywatapas,tawachunkawataraqmihamunan (lit.‘karu’)Señorpakamachikuyninkunata[2450AM] yachanaykipaq,JordánmayutaCanaánhallp’aman chimpanankukama,intihaykuyladoman 5Jubileop’unchaykunanpasapunqa,Israelrunakunaqhelli huchamanta,qhellikaymanta,qhellikaymanta,

huchamanta,pantaymantawanch’uyanchasqakanankama, llapanhallp’apimanamanchakuspatiyanankama, manañataqmiSatanaspasnitaqmillayrunapaskanqañachu, chaypachamantapachanchayhallp’aqawiñaypaqch’uya kanqa.

6Qhawariytaqsamanap’unchaykunamantakamachikuyta -qanpaqmiqelqamurqani-kamachikuyninkunaqllapa taripayninkunatapas.

7Soqtap'unchaymillank'anki,qanchiskaqp'unchaymi ichaqaSeñorDiosniykiqsamanap'unchayninChaypiqa mananimallank’anatapasruwankichischu,qankunapas churiykichispas,kamachiykichispas,sirvienteykichispas, llapauywaykichispas,qankunawantiyaqwakllaqtayoqpas. 8Pipaschayp’unchaypiimallank’aytaruwaqpas wañunqan:pipaschayp’unchayqhellichaqqa,pipas esposanwanpuñuq,otaqpipaschaypiimatapasruwasaq nispaniqtinqa,chaymanpurinqaimarantiymantapas vendeymantapas,pipassoqtakaqp’unchaypimana preparasqanunutahorqoqtin,pipasimaq’epitapas hoqarispacarpanmantaotaqpaypamantahorqonanpaqwasi wañunqa

9Sábadop'unchaypiqamananimallank'anatapas ruwankichischu,aswanpassoqtakaqp'unchaypi wakichisqaykichista, mikhunaykichispaq, ukyanaykichispaq,samarinaykichispaqpas,samana p'unchaytapaschayp'unchaypillapallank'anaykichismanta waqaychanaykichispaq,hinallataqSeñorDiosniykichista saminchanaykichispaq,paymiqosunkichisfiesta p'unchaytach'uyap'unchaytawan

10AnchahatunmiSeñorDiospaIsraelmanqosqan hatunchayqa,kayfiestap’unchaypimikhunankupaq, ukyanankupaq,saksasqakanankupaqpas,chaypi samarinankupaq,runakunaqwawankunaq llank’asqankumanta,ichaqainciensoruphachiymanta, sacrificiokunata,sacrificiokunatawanSeñorDiospa ñawpaqenpip’unchaykunasamanap’unchaykuna apamusqankumanta.

11Kayllank'ayqasamanap'unchaykunapillanSeñor Diosniykiqch'uyacheqasninpiruwakunqaIsraelllaqtata sapap’unchaysacrificiowanpampachanankupaq, Wiraqochaqñawpaqenpiallinkusichisqayuyarinapaq, sapap’unchaytaqkamachisqaykimanhinasapap’unchay chaskinanpaq.

12Pipaschaypiimallank’anatapasruwaq,otaqpuriq,otaq chakrantachakrallank’aq,wasinpiotaqhukcheqaspiña, pipasninatarawrachiq,otaqmayqenanimalmanpas sillakuq,otaqlamar-qochapibarcopipuriq,pipasimatapas maqaqotaqwañuchiq,otaqanimaltaotaqpisquta wañuchiq,otaqpipasanimaltaotaqpisqutaotaqchallwata hap’iq,otaqpichusayunaspaotaqguerrataruwansamana p'unchawkunapi:

13Samanap’unchaypikaykunamantamayqentapasruwaq runaqawañupunqan,chhaynapinIsraelpamirayninkunaqa samanap’unchaykunatahunt’anqakuchayhallp’aqsamana p’unchayninkunamantakamachikuykunamanhina, tablakunapiqelqasqakasqanmanhina,makiyman qowasqanta,qanpaqqelqanaypaqpachakunaq kamachikuyninkunata,pachakunaqt’aqakuyninmanhina Kaywanmihunt'akunp'unchawkunarakinakuymanta willakuy.