Quechua - Book of Jasher or the Book of the Upright or the Book of the Just Man

1kaqRAKI

1HinaqtinmiDiosqanirqan:–Noqanchismanrikch'akuq runataruwasun,paymanrikch'akuqrunatataqkamarqan, nispa.

2Diosmirunatahallp'amantakamarqan,hinansinqanman kawsaysamaytawayrachirqan,hinanrunaqarimaqkawsaq almamantukupurqan.

3Wiraqochataqnirqan:–Runapaqqamananallinchu sapallankasqanqaPaymanmihukyanapakuqtaruwasaq

4WiraqochataqAdanmansinchitapuñuchirqan,paytaq puñuykurqan,hinaspanhuknincostillantaqechurqan,chay patapitaqaychatahatarichispanAdanmanaparqan, Adantaqpuñusqanmantarikch’arirqan,hinaspataq rikukurqanñawpaqenpihukwarmisayashaqta

5HinaqtinmiJesusqanirqan:–Kayqatulluypatullunmi, chaymiwarmisutichasqakanqa,runamantankaytulluqa qechusqakashan,nispaAdanmiEvasutiwansuticharqa, payqallapakawsaqkunapamamankasqanrayku.

6DiosmipaykunatasaminchaspaAdanwanEvawan suticharqankamasqanp'unchaypi,SeñorDiostaqnirqan: Miraychis,miraychis,kaypachatahunt'aychis,nispa.

7SeñorDiosmiAdantawarmintawanpusarqan,hinaspan Edénhuertamanchurarqanp'achachinankupaq, waqaychanankupaqwan.Hinanpaykunatakamachispa nirqan:Huertapillapasach'akunamantanmikhunkichis, allinkaqtamanaallinyachaysach'amantanichaqaama mikhunkichischu,chaysach'amantamikhunaykichis p'unchaypiqawañunkichispunin,nispa

8Diospaykunatasaminchaspakamachispataq, paykunamantaripurqan,Adanwanwarminwantaq Wiraqochakamachisqanmanhinahuertapitiyarqanku

9KaypachapipaykunawankuskaDiospakamasqan mach’aqwaytaqpaykunamanhamurqan,Diospa kamachisqankamachikuynintap’akinankupaq

10Mach’aqwaytaqwarmitaaysarqan,convencechirqan yachaysach’amantamikhunanpaq,chaywarmitaq mach’aqwaypakunkantauyarirqan,Diospasiminta p’akispataqallinmanaallinyachaysach’amantahap’irqan, hinaspanmikhurqan,chaymantataqqosanmanpasqorqan, paytaqmikhurqan

11AdanesposanpiwantaqDiospakamachisqantamana kasurqankuchu,chaymiDiosqachaytayacharqan, phiñakuynintaqpaykunacontrarawrarispañakarqan

12Chayp'unchaymiSeñorDiosqaEdénhuertamanta qarqorqan,maymantachushap'isqakasqankuhallp'ata tarpunankupaq,hinaspanEdénhuertapaintilloqsimuy ladonpitiyarqanku.AdantaqwarmintaEvatareqsispaiskay qhariwawakunatakinsawarmiwawakunatawan wachakurqan

13HinaqtinmipiwinaceqwawataCainsutiwan suticharqan:–SeñorDiosmantanhukqharitahap'irqani, hukninpasutintataqAbelnispasuticharqan,payminirqan: Yanqapaqmikaypachamanhamurqayku,yanqallamantataq qechusqakasunchis,nispa

14Qhariwawakunawiñarqanku,taytankutaqchay hallp'apihallp'ataqorqan;Caintaqhallp'atarpuq,Abeltaq ovejakunataqhawaq

15Pisiwatakunatukukuqtintaq,Señormanyaqaofrendata apamurqanku,Caintaqhallp'arurunmantaapamurqan, Abeltaqovejankunaqphiwiuñankunamantawiranmanta

apamurqan,DiostaqkutirispaAbelmanofrendanmanwan k'umuykachirqan,hanaqpachamantataqSeñorDiosmanta ninauraykamusparuphachirqan

16CainmanwanofrendanmanwanWiraqochaqamanan kutirirqanchu,manataqmichaymanqak’umuykurqanchu, hallp’aqaswanpisirurunkunatanSeñorpañawpaqenman apamurqan,CaintaqwawqenAbelcontraenvidiakurqan chayrayku,hinaspanhukpretextotamaskharqan wañuchinanpaq

17WawqenAbelpiwanhukp'unchaychakramanrirqanku llank'anankutaruwanankupaqiskayninkutaqchakrapi kasharqanku,Caintaqhallp'antayapusharqan,Abeltaq ovejankunatamichisharqan.ovejataqCainpahallp’api yapusqanpartetapasarqanku,chayraykutaqCaintasinchita llakichirqan

18CaintaqphiñasqawawqenAbelmanasuykuspannirqan: –¿Imataqñoqawanqanwanhamushanki,ovejaykikunatataq hallp'aypimikhuqpusamuwaq?

19AbeltaqwawqenCaintakutichispanirqan:–¿Imataq ñoqawanqanwankashan,ovejaypaaychantamikhuspa millmankunawanp'achakunaykipaq?

.

21CaintaqwawqenAbeltanirqan:–Cheqaqtapunichus kunanp'unchaywañuchiqtiykiqa,¿pitaqyawarniykita mañakuwanman?

22AbeltaqCaintakutichirqan:–Cheqaqtapuninkay pachapikamawaqninchisDiosqahuchaymantavengakunqa, wañuchiwawaqtiykitaqyawarniytamañasunki,Señor Diosmijuez,juzgaqima,paymirunamankutichipunqa manaallinruwasqanmanhina,millayrunatataqkay pachapimillayruwasqanmanhinakutichipunqa,nispa. 23Kunantaq,kaypiwañuchiwankimanchayqa, cheqaqtapuninDiosqapakasqaqhawariyniykikunata yachan,kunanp’unchayruwawanaykipaqwillasqayki millaymillaykunamantataqjuzgasunki

24CaintaqwawqenAbelpanisqantauyarispa,Cainqa wawqenAbelcontraphiñakurqan,chaytawillasqanmanta. 25HinaqtinmiCainqausqhayllasayarispayapusqan wawqenpafierropartentahap’ispaqonqayllawawqenta wauchispawañuchirqan,hinanCainwawqenAbelpa yawarnintakaypachamanhich’arqan,Abelpayawarnintaq hallp’amanovejakunaqñawpaqenpipuririrqan

26KayqhepatataqCainwawqentawañuchisqanmanta kutirikurqan,llakisqataqllakikurqan,paymantataq waqarqan,sinchitataqphiñachirqan

27Caintaqsayarispachakrapit'oqoytat'oqorqan,chaypin wawqenpaayantachurarqan,hinaspanhallp'atat'ikrarqan

28HinanSeñorqayacharqanCainwawqenwanruwasqanta, hinanSeñorqaCainmanrikhurimuspanirqan:–¿Maypitaq kashanqanwankashaqwawqeykiAbel?

29Caintaqq'otukuspanirqan:–Mananyachanichu, ¿wawqeypawaqaychaqninchukani?HinanSeñorDiosqa paytanirqan:–¿Imatanruwarqanki?Wawqeykiq yawarninpakunkanmiwauchisqaykihallp'amanta waqyamuwan

30Qanmiwawqeykitawañuchirqanki,ñawpaqeypitaqmi rikch'akurqanki,sonqoykipitaqmiyuyaykurqankimana rikusqayta,nitaqllaparuwasqaykikunatapasyachasqayta

31Ichaqaqanmikaytaruwarqanki,wawqeykitataq yanqamantawañuchirqanki,chaninrimasqaykiraykutaq, kunantaq,chayrayku,ñakasqakanki,simintakichariq

hallp’amanta,wawqeykiqyawarnintamakiykimanta chaskinanpaq,maypitaqp’amparqanki.

32Chakratarpuqtiykiqamanañanqallariypihinachu kallpantaqosunki,kichkakunata,cardokunatawanhallp’a ruruchinqa,wañunaykip’unchaykamataqhallp’api kuyurispapurinki

33ChayratopinCainqaSeñorDiospañawpaqenmanta lloqsipurqan,hinaspanEdénllaqtaqintilloqsimuyladonpi kaqhallp'apipurirqan,llapanpaypakaqninkunapiwan

34Chayp'unchaykunapinCainqawarmintareqsispa wiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan,hinaspan suticharqanEnocnispa:ChaytiempopinSeñorDiosqa kaypachapisamaytaqallarirqan,nispa.

35ChaypachakunapitaqCainpasllaqtatahatarichiyta qallarirqan,llaqtatataqhatarichirqan,churinpasutinman hinataqEnocnispasuticharqan.chayp’unchaykunapin Wiraqochakaypachapisamaytaqorqan,manataqmi qallariypihinachukuyurirqan,purirqanchu

36IradtaqEnocmantanacerqan,IradtaqMechuyaelta churiyarqan,MechuyaeltaqMetusaeltachuriyarqan

2kaqRAKI

1Adanpakaypachapipachakkinsachunkawatayoq kashaqtinmi,warminEvatawakmantareqsirqan,hinaspan wiksallikuspapaymanrikch'akuqqhariwawata wachakurqan,hinaspanSetsutiwansuticharqan:–Abelpa rantinpihukmiraytaDioschurawasqanrayku,Cain wañuchisqanrayku,nispa

2Setqapachakphisqawatayoqmikasharqan,hukqhari wawatawachakurqan.SettaqchurinEnóssutiwan suticharqan:–Chaytiempopinrunakunaqchurinkuna askhayaytaqallarirqanku,almankutasonqonkutapas ñak’arichirqanku,Diospacontranpihuchallikuspa, hatarispaima,nispa

3Enospap’unchayninkunapinrunakunaqchurinkunaqa Diospacontranpihatarispahuchallikurqanku,runakunaq churinkunaqcontranpiWiraqochaqphiñakuyninta yapanankupaq

4Runakunaqchurinkunanrispahukdioskunata yupaycharqanku,kaypachapikamaqSeñorDiostan qonqapurqanku,chayp'unchaykunapinrunakunaq churinkunabroncemanta,fierromanta,k'aspimanta, rumimantaimarikch'aykunataruwarqanku, k'umuykukuspataqpaykunatayupaycharqanku

5Sapankarunandiosninkutaruwarqanku,paykunamanmi k’umuykurqanku,Enospawawankunapiwantukuy p’unchaykunapinrunakunaqchurinkunaSeñorta saqerparirqankuWiraqochaqphiñakuynintaqrawrarirqan kaypachapiruwasqankumanta,millaymillay ruwaykunamantawan

6WiraqochataqGihonmayuunukunatapaykunata llallichirqan,thunispataqthuñichirqan,kaypachaqkinsa kaqt’aqantataqthuñichirqan,chhaynakaqtinpas, runakunaqchurinkunaqamananmillayñanninkumanta kutirirqankuchu,makinkupasmast’arisqaraqmikarqan Wiraqochaqñawpaqenpimanaallintaruwanankupaq.

7Chayp’unchaykunapitaq,manantarpuypas,cosechapas kayhallp’apiqakarqanchu;manataqmirunakunaq churinkunapaqmikhuypaskarqanchu,chay p’unchaykunapitaqyarqayanchahatunkarqan

8Chayp’unchaykunapihallp’apitarpusqankumuhutaq kiskamantukupurqan,ch’uspikunaman,ch’aspikunaman imaAdanpap’unchayninkunamantapachankay willakuyqakarqankaypachamanta,Diospañakayninmanta, kaypachatañakasqanmanta,Adanpahuchallikusqanmanta Wiraqochaqñawpaqenpi

9RunakunaDiospacontranpihatarispa,ñanninkuta waqllichiqtinkutaq,kaypachapaswaqllipurqan.

10Enostaqisqonchunkawatatakawsarqan,paytaqCainan churiyarqan

11Cainanqawiñarqantawachunkawatayoqtaq, yachaysapakapurqan,yachayniyoq,yachayniyoqima, llapanrunakunaqchurinkunapitaqkamachikurqan, runakunaqchurinkunatapasyachayman,yachaymanpas pusarqan;Cainanqaanchayachaysaparunankarqan,tukuy yachayniyoqtaqmikarqan,yachayninwanmiespiritukunata supaykunatapaskamachirqan;

12Cainantaqyachayninwanyacharqankaypachapi huchallikusqankumantarunakunaqchurinkunataDios chinkachinanta,qhepap’unchaykunapitaqWiraqochaunuq ununtapaykunamanapamunanta

13Chayp’unchaykunapinCainanqarumimanta tablakunapiqelqarqanhamuqtiempopiimakunachus pasananta,hinaspanchaykunataqhapaqkayninkunaman churarqan.

14Cainanqaenteronpachapikamachikuran,wakin churinkunatataqDiostaservinankupaqkutirichirqan

15Cainanqaqanchischunkawatayoqkashaspankinsa qhariwawakunataiskaywarmiwawakunatawan churiyarqan

16KaymiCainanpamirayninkunaqsutin.Piwichuriqpa sutinmikarqanMahlalel,iskaykaqEnán,kinsakaqtaq Mered,ñañankunankarqanAda,ZilaimaPaykunamanta naceqCainanpapichqachurinkunam.

17MatusaelpachurinLamectaqCainanwancasarakuspa casarakuspaiskayususinkunatacasarakurqan,Adataq wiksallikuspahukqhariwawatawachakurqanLamecpaq, paytaqsuticharqanJabal

18Hukmantanwiksallikuspahukqhariwawata wachakurqan,hinaspansuticharqanJubal.ÑañanZilataq chayp'unchaykunapimanawachakuqkasharqan,manataq wawayoqchukarqan

19Chayp'unchaykunapinrunakunaqchurinkunaqaDiospa contranpihuchallikuytaqallarirqanku,Adanman kamachisqankamachikuykunatapasp'akiytaqallarirqanku, kaypachapimiranankupaq,askhayanankupaqpas.

20Runakunaqwakinchurinkunanwarminkumanunuwan tomachirqanku,chhaynapimanawawayoqkanankupaq, chhaynapimanawawayoqkanankupaq,chhaynapisumaq rikch’ayninkumanachinkananpaq

21Runakunaqchurinkunawakinwarminkuta ukyachiptinkutaqZilapaspaykunawankuskatomarqan.

22Wawayoqwarmikunaqaqosankuqñawpaqenpinviuda hinamillayrikch’akurqanku,qosankukawsashaqtinku, manawachakuqwarmikunallatank’askakuqku

23P'unchaykuna,watakunatukukuqtintaqZila machuyapuqtin,Wiraqochanwiksantakicharirqan.

24Hinanwiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan, paytataqsuticharqanTubalCaínnispa:–Ch'akiruspaymi tukuyatiyniyoqDiosmantapaytachaskirqani,nispa.

25Wakmantawiksallikuspahukwarmiwawata wachakurqan,paytataqNaamasutiwansuticharqan:–Ch'akiruspaymikusikuywankusikuywantarirqani,nispa 26Lamectaqmachuyasqa,machuyasqaña,ñawinkunapas manarikuyatiq,TubalCain,churin,paytapusasharqan, hukp’unchaytaqLamecchakramanrirqan,churinTubal Caintaqpaywankasharqan,chakrapipurishaqtinkutaq AdanpachurinCainpaykunamanñawpaqmanrirqan; Lamecqaanchamachuñankasharqan,manataqmi askhatachurikuytaatirqan,churinTubalCaintaqancha huch'uyllaraqkasharqan

27TubalCaintaqtaytantanirqanarcontaaysananpaq, flechakunawantaqCaintawaqachirqan,payqakaruraqmi kasharqan,hinaspanwañuchirqananimalhina rikhurisqanrayku

28Cainpaayanmanflechakunahaykurqankarupiña kashaspapas,pampamanurmaykuspawañupurqan

29SeñorDiosmiCainpamanaallinruwasqanmanta kutichipurqanwawqenAbeltamanaallinruwasqanman hina

30Cainwañupuqtintaq,LamecwanTubalwanrirqanku wañuchisqankuuywataqhawaq,hinanrikurqanku,hatun taytankuCainkaypachamanwañusqaurmaykusqata

31ChaytaruwasqanmantanLamecqasinchitallakikurqan, makintat’aqllakuspataqchurintamaqaspawañurachirqan.

32LamecpawarminkunanLamecparuwasqantauyarispa wañuchiytamunarqanku

33Chayp'unchaymantapachanLamecpawarminkunaqa paytacheqnikurqanku,CaintaTubalCaintawan wañuchisqanrayku,Lamecpawarminkunapaspaymanta t'aqakurqanku,chayp'unchaykunapitaqmanauyariyta munarqankuchu

34HinanLamecqawarminkunamanrirqan,hinaspan paykunatamat’ipayarqankayasuntomantauyarinankupaq.

35HinaspanwarminkunataAdataZilatawannirqan:–UyariychiskunkaytaqaLamecpaesposankuna,rimasqayta uyariychis,kunanmiyuyaykurqankichis,ninkichistaqmi hukrunatak’irisqaywanwañuchisqayta,hukwawatapas k’irisqaywanwañuchisqayta,manamaqanakuyta ruwasqankumanta,ichaqayachankichismimachuyasqa, yuraqumayoqkasqayta,ñawiypasmachuyaywan llasaqyasqakasqayta,chaytanruwarqani”,nispamana yachaspa.

36Lamecpawarminkunanpaytauyarirqankukayasuntopi, hinaspantaytankuAdanpayuyaychasqanmanhinapayman kutimurqanku,ichaqachaypachamantapachanmana wawayoqchukarqanku,chayp’unchaykunapiDiospa phiñakuyninyapakusqanmantayachaspa,manaallin ruwasqankumantaunuunuwanch’usaqyachinanpaq

37CainanpachurinMahlaleltaqsoqtachunkaphisqayoq watatakawsarqan,paytaqJaredtachuriyarqanJaredtaq soqtachunkaiskayniyoqwatatakawsarqan,Enoctataq churirqan

3RAKI

1Enocqasoqtachunkaphisqayoqwatayoqmikasharqan, MatusaléntataqchuriyarqanEnoctaqMatusalénta nacesqanqhepamanDioswanpurirqan,Señortataq servirqan,runakunaqmillayruwayninkunatapas pisicharqan

2EnocpaalmanmiWiraqochaqyachachikuyninpi, yachaypi,hamut'aypipasp'istuykusqakarqan. yachaywantaqrunakunaqchurinkunamanta sarunchakurqan,askhap’unchaytaqpaykunamanta pakakurqan.

3Askhawatakunatukukuqtinmi,SeñorDiostaservishaspa, wasinpiñawpaqenpimañakushaspa,Hanaqpachamanta SeñorDiospaangelninwaqyamuspanirqan:–Kaypin kashani,nispa

4Paytaqnirqan:–Hatariy,wasiykimanta,pakakusqayki cheqasmantawanlloqsiy,hinasparunakunaq churinkunamanrikhurimuy,maymanchusrinankuta yachachinaykipaq,Diospañanninkunamanhaykunankupaq imaruwanankutapas,nispa

5EnoctaqWiraqochaqsiminmanhinasayarispa wasinmanta,tiyasqanmanta,pakakusqancuartomantawan lloqsirqanrunaqchurinkunamanrispataqWiraqochaq ñanninkunatapaykunamanyachachirqan,chaypachataq runakunaqchurinkunatahuñuspaWiraqochaq yachachikuynintareqsichirqan

6HinaqtinmiJesusqakamachiran:“¿Maypitaqkashan SeñorDiospañanninkunata,allinruwaykunatawan yachaytamunaqqa?”,nispaEnocmanhamuchun

7Hinanllaparunakunaqchurinkunapayman huñunakurqanku,llapankaymunaqkunaEnocman risqankurayku,EnoctaqSeñorpasiminmanhinarunakunaq churinkunatakamachirqan,paykunataqhamuspapayman k’umuykurqanku,simintataquyarirqanku.

8DiospaespiritunEnocpatapikasharqan,paytaqllapa runankunamanyachachirqanDiospayachayninta, ñanninkunatawan,runakunaqchurinkunapasEnocpatukuy p’unchayninkunapinWiraqochataservirqanku,yachayninta uyarinankupaqtaqhamurqanku

9Runakunaqllapareyninkunan,ñawpaqmantaqhepakama, kamachikuqninkunawanjuezkunawankuska,Enocman hamurqankuyachayniyoqkaynintauyarispanku,payman k’umuykurqanku,hinallataqEnocmantamañakurqanku paykunapikamachikunanpaq,chaytanpayqaaceptarqan

10Llapallankumhuñunakurqakupachakkimsachunka reykunahinaspakamachiqkuna,Enoctareykananpaq churarqaku,llapankutaqmipaypakamachisqanhinaspa kamachisqankarqaku

11Enoctaqpaykunamanyachachirqanyachayta,yachayta, Wiraqochaqñanninkunatawan;Paykunachawpipitaqthak kaytaruwarqan,Enocpakawsasqanpachapitaqthakkay pachantinpikarqan.

12Enoctaqiskaypachaktawachunkakinsayoqwata runakunaqchurinkunapikamachikurqan,llapan llaqtankunawantaqchanin-kaytaruwarqan,Wiraqochaq ñanninkunapitaqpusarqan

13Enoc,Matusalén,Eliseo,Elimelecpakinsachurinkuna ÑañankunankarqanMelca,Nahma,Matusalénqapusaq chunkaqanchisniyoqwatatakawsarqan,paytaqLamecta churiyarqan

14LamecpapisqachunkasoqtayoqwatanpitaqAdan wañupurqan;isqonpachakkinsachunkawatayoqmi wañupuqtin,iskaychurinkuna,churinEnocwan Matusalénwankuska,reykunatap’ampasqankupihina, Diospawillasqanmachaypi,anchahatunp’amparqanku

15Chaycheqaspitaqllaparunakunaqchurinkuna Adanmantahatunwaqaytawaqaytapasruwarqanku;

chayraykunrunakunaqchurinkunaukhupicostumbreman tukupunkunankama.

16Adanmiwañupurqanyachaysach'amanta mikhusqanrayku.paywanqhepantawawankunapiwan, SeñorDiospanisqanhina.

17Adanpawañusqanwatapinkarqan,chaymikarqan Enocpaiskaypachaktawachunkakinsayoqwata,chay tiempopinEnocqayuyaykurqanrunakunaq churinkunamantat’aqakunanpaq,qallariypihina pakakunanpaqwanWiraqochataservinanpaq

18Enoctaqchhaynataruwarqan,ichaqamananllapantachu paykunamantapakakurqan,aswanpaskinsap’unchay runakunaqchurinkunamantakarunchakurqan, chaymantataqhukp’unchaypaykunamanrirqan

19Kimsap’unchaycuartonpikashaqtintaq,SeñorDiosnta mañakurqan,yupaycharqantaq,kamachisqankunaman rispataqrikhurimusqanp’unchaypitaqSeñorpa ñanninkunatayachachirqan,Señormantallapan tapusqankupaspaykunamanwillarqan.

20Chhaynatataqaskhawatakunataruwarqan, qhepamantaqsoqtap’unchaypakakurqan,qanchis p’unchaymantataqhukp’unchayllaqtanmanrikhurirqan; chayqhepamantaqhukkutitakillapi,chaymantataqhuk kutitawatapi,llapareykuna,kamachikuqkuna,runakunaq churinkunapaytamaskhanankukama,Enocpauyanta rikuyta,simintauyariytawanmunasqankukama;ichaqa mananatirqankuchu,imaynanllaparunakunaqchurinkuna Enoctasinchitamanchakurqankuhinata, manchakurqankutaqpaymanasuykuyta,uyantatiyaqDios hinamanchakuymanta;chayraykunmanapipaspayta qhawaytaatirqanchu,muchuchisqakayta,wañunanta manchakuspa

21Llapanreykunaumalliqkunapasyuyaykurqankun runakunaqchurinkunatahuñunankupaq,Enocman hamunankupaqwan,paykunapuralloqsimunanpachapi llapankupaywanrimanankupaqyuyaykuspanku, chhaynatataqruwarqanku.

22Enoclloqsispallapankuhuñunakuspankupayman hamusqankup’unchaychayamurqan,Enoctaqpaykunaman Wiraqochaqrimayninkunatarimarqan,paytaqpaykunaman yachachirqanyachaytayachaytapas,hinaspanñawpaqenpi k’umuykukuspanirqanku:Reykawsachun!¡Rey kawsachun!

23Huktiempoqhepamantaq,reykuna,kamachikuqkuna, runakunaqchurinkunaimaEnocwanrimashaqtinku, EnoctaqpaykunamanDiospañanninkunata yachachishaqtin,rikuytaqWiraqochaqangelninhanaq pachamantaEnoctawaqyaspahanaqpachamanpusayta munarqanDiospachurinkunapikamachinanpaq,imaynan kaypachapirunakunaqchurinkunapikamachikurqanhinata 24ChaytauyarispanEnocqarispakaypachapillapa yachaqrunakunatahuñurqan,yachaykunata yachaykunatawan yachachispa Diospa kamachikuyninkunataqorqan,hinaspanpaykunatanirqan: –Hanaqpachamanwicharinaypaqmikamachiwarqanku, chayraykunmanayachanichuripunayp'unchayta,nispa 25Kunantaqyachayta,yachaytapasyachachisqayki, manaraqsaqeshaqtiytaqyachachisqayki,imaynatataqkay pachapikawsanaykichispaq;chaytataqruwarqan

26Paykunamanyachachirqanyachayta,yachaytapas, yachachirqantaq,qaqcharqantaq,kaypachapi

ruwanankupaqkamachikuykunata,taripaykunatawan ñawpaqenkumanchurarqan,paykunapurataqthak-kayta ruwarqan,wiñaykawsaytataqyachachirqan, paykunawantaqhuktiempotiyarqantukuykaykunata yachachispa.

27ChayratopinrunakunaqchurinkunaEnocwan kasharqanku,Enoctaqpaykunawanrimasharqan,hinan paykunaqañawinkutahoqarirqanku,hanaqpachamantataq hatuncaballomanrikch’akuquraykamurqan,hinan caballoqawayrapipurisharqan

28HinaspanEnocmanwillarqankurikusqankuta,hinan Enocpaykunatanirqan:–Ñoqaraykunkaycaballoqakay pachamanuraykamushan.chayamunñanqanmanta ripunaypaq,manañataqmiqanwanqarikusaqchu,nispa

29ChayratopincaballouraykamuspaEnocpañawpaqenpi sayasharqan,Enocwankashaqllaparunaqchurinkunapas paytarikurqanku

30Enoctaqyapamantakamachirqan:–Maypitaqkashan SeñorDiosninpañanninkunatayachaytamunaqqa,kunan p'unchayEnocmanhamuchunmanaraqñoqanchismanta qechusqakashaqtin,nispa

31Llapanrunakunaqchurinkunanchayp'unchay huñunakuspaEnocmanhamurqankuChayp’unchaytaq kaypachapillapareykunakamachikuqninkunawan yuyaychaqninkunawankuskapaywanqhepakurqanku; chaymantaEnocrunaqchurinkunamanyachayta yachaytapasyachachirqan,hinaspataqpaykunamanhanaq pachayachachiytaqorqan;Paykunatataqkamachirqan Wiraqochataservinankupaq,ñanninkunapi purinankupaqpastukuykawsasqankup’unchaykunapi, hinallataqpaykunawanthak-kaypipurisharqan.

32Chayqhepatataqsayarispacaballopisillaykusqa; Jesustaqlloqsirqan,llaparunakunaqchurinkunapas qhepantarirqanku,yaqapusaqpachakwaranqarunakuna; Hinaspanhukp'unchaypuriytapaywanrirqanku 33Iskaykaqp'unchaypitaqJesusqapaykunatanirqan:–Carpaykichismanwasiykichismankutiychis,¿imaraykutaq rinkichis?ichapaswañuwaqchik;wakintaqpaymanta ripurqanku,puchuqtaqsoqtap'unchaypuririrqanku Enoctaqsapap'unchaypaykunatanirqan:Karpaykichisman kutiychis,amawañunkichischu,nispaichaqamanan kutimuytamunarqankuchu,hinaspanpaywankuska rirqanku.

34Soqtakaqp'unchaypitaqwakinqharikuna qhepakurqanku,hinaspanpaymank'askakurqanku, hinaspannirqanku:–Qanwanmirisaqkumaymanchus risqaykiman,nispaWiraqochakawsasqanmanhina, wañuyllant'aqawasun.

35Paykunawanrinankupaqmisinchitakallpacharqanku, chaymipayqamanañapaykunawanrimarqanñachuPayta qhepantarispankutaqmanakutimuytamunarqankuchu; 36Reykunaqakutimuqtinkun,Enocwankuskahayk'a puchuqrunakunatayachanankupaqQanchiskaq p'unchaypinEnocqahanaqpachamanwicharqan,nina caballokunawan,carretakunawanima

37Pusaqkaqp’unchaypitaqEnocwankashaqllapa reykunakacharqanku,hanaqpachamanwicharisqan cheqaspiEnocwankashaqrunakunatakutichimunankupaq 38Llapanreykunaqachaycheqasmanrispanku,rit’iwan hunt’akashaqtatarirqanku,rit’ipatapitaqhatunrit’i rumikunakashasqa,huknintaqhuknintanirqan:–Hamuy,

rit’itap’akispaqhawarisunchis,ichapasEnocwanqhepaq runakunaqawañusqañakashanku,kunantaqrit’irumikunaq uranpikashanku,maskharqankunichaqamana tarirqankuchu,hanaqpachamanwicharisqanrayku,nispa.

4kaqRAKI

1Enockaypachapikawsasqanp'unchaykunankinsa pachaksoqtachunkaphisqayoqwatakarqan

2Enochanaqpachamanwichaspataq,kaypachapillapa reykunahatarispachurinMatusaléntahap’ispahawirqanku, hinaspantaytanparantinpireykananpaqchurarqanku

3MatusalénqaDiospañawpaqenpichanintanruwarqan, taytanEnocpayachachisqanmanhina,hinallataqtukuy kawsayninpirunakunaqchurinkunamanyachachirqan yachayta,yachayta,Diostamanchakuytapas,manataqmi allinñanmantaqakutirirqanchunitaqpañamanpasnitaq lloq’emanpas

4IchaqaMatusalénqhepap’unchaykunapinrunakunaq churinkunaWiraqochamantat’aqakurqanku,kaypachata waqllichirqanku,suwakuspasuwakurqanku,Diospa contranpitaqhatarirqanku,huchallikurqankutaq, ñanninkutataqwaqllichirqanku,manataqmiMetusalaq kunkantauyariytamunarqankuchu,aswanpaspaycontran hatarirqanku.

5Wiraqochataqpaykunacontrasinchitaphiñakurqan,chay p’unchaykunapitaq Wiraqocha muhuta ch’usaqyachishallarqan,chhaynapinmanatarpuypasnitaq cosechapaskayhallp’apikarqanchu

6Mikhunatatarinankupaqhallp’atarpuqtinkutaq,mana tarpusqankukiskakuna,ch’uspikunaimapuqusqa kasharqan

7Hinallataqrunakunaqchurinkunaqamananmillay ñanninkumantakutirirqankuchu,makinkupas mast’arisqaraqmikarqanDiospañawpaqenpimanaallinta ruwanankupaq,hinallataqmillayñanninkuwan Wiraqochataphiñachirqanku,Wiraqochataqsinchita phiñakurqan,runamantukuchisqanmantataqyuyayman kutirimurqan

8Hinataqpaykunatachinkachiyta,ch’usaqyachiyta yuyaykurqan,chhaynatataqruwarqan

9MatusalapachurinLamecpachaksoqtachunkawatayoq kashaqtinmi,AdanpachurinSetwañupurqan.

10Setpakawsasqanp'unchaykunanisqonpachakchunka iskayniyoqwatakarqan,hinanwañupurqan

11Lamecqapachakpusaqchunkawatayoqmikasharqan tioEnocpachurinEliseaqususinAsmuata,hinaspan wiksallisqakasharqan.

12Chaytiempopinrunakunaqchurinkunahallp’api tarpurqanku,pisimikhunatataqrururqanku,chaywanpas runakunaqchurinkunaqamananmillayruwayninkumanta t’aqakurqankuchu,chaymihuchallikurqanku,Diospa contranpitaqhatarirqanku

13Lamecpaesposanmiwiksallikuspahukqhariwawata wachakurqan

14HinaqtinmiMatusalénqaNoésutiwansuticharqan:–Kaypachaqamanawaqlliqmikasharqan,taytanLamectaq Menaquemsutiwansuticharqan:–Paymisonqochawasun ruwasqanchiswan,kaypachapisinchillakisqa llank’asqanchiswan,Diospañakasqan,nispa.

15Wawaqawiñaspañuñumantawikch'usqañakapurqan, taytanMatusalénñannintarirqan,Diospañawpaqenpi hunt'asqa,chanin

16Llapanrunakunaqchurinkunanchayp’unchaykunapi Wiraqochaqñanninkunamantat’aqakapurqanku,churiwarmikunawanususikunawankaypachapi askhayasqankumanhina,millayruwayninkutataq yachachinakurqanku,Wiraqochaqcontranpitaq huchallikurqanku

17Sapankarunandiosmantukupurqanku,sapanka runamasinkuta,aylluntapassuwarqanku,suwarqankuima, kaypachatataqwaqllichirqanku,kaypachataq maqanakuywanhunt’aykusqakarqan.

18Juezninkuwankamachikuqkunanrunakunaq ususinkunamanrirqanku,akllakusqankumanhinataq qosankumantakallpawanwarminkutahap’irqanku,chay p’unchaykunapitaqrunaqchurinkunahallp’a uywakunamanta,chakrauywakunamanta,hanaqpacha p’isqokunamantawanhap’irqanku,hinaspataq yachachirqankuhukrikch’aqanimalkunatahukrikch’aq animalkunawanchaqrusqata,chaywantaqWiraqochata phiñachirqanku;Diostaqlliwkaypachatarikuspaismusqa karqan,kaypachapillaparunaqñanninkunata waqllichisqanrayku,llapanrunakunapas,llapa animalkunapas.

19Wiraqochataqnirqan:Kaypachamantakamasqayrunata pichasaq,arirunamantahanaqpachapisqukunaman, chakrapikaquywakunawan,uywakunawankuska, paykunatakamasqaymantayuyaymankutirikusqayrayku 20Wiraqochaqñanninkunapipuriqllaparunakuna,chay p’unchawkunapiwañurqanku,manaraqWiraqocha willasqanrunamanmanaallintaapamushaqtin,kayqa Wiraqochamantakasqanrayku,runakunaq churinkunamantaWiraqochaqrimasqanmillaymana rikunankupaq

21NoetaqSeñorDiospasonqonpikhuyapayakuytatarirqan, SeñorDiostaqpaytawawankunatawanakllarqan, paykunamantamuhutahatarichinanpaq,kaypachapi

5CAPÍTULO

1Noepapusaqchunkatawayoqwatakawsashaqtinmi, SetpachurinEnocwañupurqan,wañupuqtintaqisqon pachakphisqayoqwatayoqkasharqan

2Noepapachakqanchischunkaisqonniyoqwata kashaqtinmiEnospachurinCainanwañupurqan,Cainantaq isqonpachakchunkawatayoqkasharqan

3Noepaiskaypachakkinsachunkatawayoqwata kashaqtinmiCainanpachurinMalalelwañupurqan, Malaleltaqpusaqpachakisqonchunkaphisqayoqwata kasharqan,hinanwañupurqan

4MahlalelpachurinJaredtaqchayp’unchaykunapi wañurqan,Noepakinsapachakkinsachunkasoqtayoq watapi;Jaredpallapanp’unchayninkunataqisqonpachak soqtachunkaiskayniyoqwatakarqan,paytaqwañupurqan

5Chayp’unchaykunapinWiraqochatallapaqatikuqkuna wañuranku,kaypachapiDiospawillakusqanmana allinkunatamanaraqrikuspa

6Askhawatakunapasaqtintaq,Noepatawapachakpusaq chunkawatanpi,Señortaqatikuqllaparunakunarunakunaq

churinkunamantawañupuqtinku,Matusalénsapallan puchuqtintaq,DiosqaNoetawanMatusalénwannirqan: 7Rimaychis,hinasparunakunaqchurinkunamanwillaychis: KayhinatanWiraqochanin,millayñanniykichismanta kutirimuychis,hinasparuwayniykichistasaqeychis, Wiraqochataqkutirikunqamanaallinruwanaykichismanta willasqaykichismanta,manahunt'akunanpaq

8SeñorDiosminin:Pachakiskaychunkawatataqoykichis. sichusnoqamankutirispamillayñanniykichista saqenkichischayqa,ñoqapaskarunchakusaqmimanaallin willasqaymanta,manataqmikanqachu,ninWiraqocha

9NoewanMatusalénmisapap’unchayrunakunaq churinkunamanSeñorDiospatukuysimintawillarqanku.

10Runakunaqchurinkunanichaqamanauyariyta munarqankuchu,nitaqrimasqankutauyariyta munarqankuchu.

11HinanSeñorDiosqapachakiskaychunkawatataqorqan: –Kutimunqakuchayqa,Diosmimanaallin ruwasqankumantawanakunqa,chhaynapikaypachata manathuñichinanpaq,nispa

12LamecpachurinNoeqachayp'unchaykunapinmana warmiyoqkaytamunarqanchuwawayoqkayta,nirqanmi: Diosqakunanmikaypachatach'usaqyachinqa, ¿imaraykutaqwawakunatawachakusaq?

13Noeqachaninrunankarqan,mirayninkunapihunt’asqa runankarqan,Señortaqpaytaakllarqanmirayninmanta muhutakaypachapiwiñachinanpaq

14WiraqochataqNoetanirqan:Warmitacasarakuspa wawakunatawachamuy,kunanmiraypiqañawpaqeypi chaninkasqaykitanrikurqani,nispa

15Muhukunata,wawaykikunatapaskaypachachawpipi hatarichinkiNoetaqwarmitacasarakurqan,hinaspan EnocpaususinNaamataakllarqan,payqaphisqapachak pusaqchunkawatayoqmikarqan.

16Noeqatawapachakisqonchunkapusaqniyoq watayoqmikasharqan,chaypachanNaamawarmita casarakurqan.

17Naamataqwiksallikuspahukqhariwawata wachakurqan,paytataqJafetsutiwansuticharqan:–Diosmi kaypachapihatunyachiwarqan.Hinanhukmanta wiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan,paytaqSem sutiwansuticharqan:–Diosqapuchuqmanmichurawarqan kaypachaukhupimuhutawiñachinaypaq,nispa.

18Noeqaphisqapachakiskaywatayoqmikasharqan NaamaSemtawachakuqtin,chaywaynakunaqawiñaspa SeñorDiospañanninkunapipurirqanku,taytanku MatusalénwantaytanNoewantukuyyachachisqankupi

19NoepataytanLamectaqchayp'unchaykunapi wañupurqanchaywanpasmanantukuysonqonwanchu taytanpañanninkunamanrirqan,Noepapachakisqon chunkaphisqayoqwatapitaqwañurqan

20Lamecpatukuyp'unchawninkunaqaqanchispachak qanchischunkawatayoqmikarqan,hinanwañupurqan

21Wiraqochatareqsiqrunakunaqllapachurinkunanchay watapiwañurqanku,manaraqWiraqochapaykunaman manaallinkunataapamushaqtin;Wiraqochaqa wañunankutanmunarqan,chhaynapiDiospa wawqenkunaman,ayllunkunamanimamillayapamunanta manarikunankupaq,chaytaruwananpaqwillakusqanman hina.

22ChaytiempopinSeñorqaNoetawanMatusalantawan nirqan:–Sariychis,runakunaqchurinkunamanwillaychis chayp'unchaykunapillaparimasqaysimikunata,ichapas millayruwayninkumantakutiripunkuman,chaypachataq manaallinruwasqankumantawanakusaq,manataqmi apamusaqchu,nispa

23NoewanMatusalénmisayarisparunakunaq wawankunaquyarisqantanirqanku,paykunamantaDiospa tukuyimanisqanta

24Runakunaqchurinkunanichaqamanauyariyta munarqankuchu,manataqmillapawillasqankutapas uyariytamunarqankuchu

25ChayqhepamanmiSeñorDiosqaNoetanirqan:–Mana allinruwasqankumantanllaparunaqtukukuyninqa chayamurqan,kaypachatataqch'usaqyachisaq,nispa

26Goferk'aspitahap'ispahukcheqasmanrispahatun arcataruwaspachaycheqasmanchuranki

27Chhaynatataqruwanki;kimsapachakmetrosayayniyuq, pichqachunkametroanchoyuq,kimsachunkametro sayayniyuq

28Hukpunkutakichaspawaqtanpikichasqataruwanki, hanaqpitaqhukmetrokamatukunki,ukhuntahawapipas qatawantapaykunki

29Kaypachamanunuqunuhunt’aynintaapamusaq,llapa aychakunataqchinkapunqa,hanaqpachauranmantankay pachapillapakaqkunachinkapunqa

30Qanpaswasiykipasrispaiskay-iskaykawsaqkunata huñunkichis,qharitapaswarmitapas,hinaspanarcaman apamunkichis,kaypachapimuhuta hatarichimunaykichispaq

31Llapauywakunaqmikhusqanmikhunatahuñuy,qanpaq paykunaqmikhunankananpaq

32Churiykikunapaqmikinsasipaskunataakllanki, paykunanchuriykikunaqwarminkanqaku.

33NoetaqsayarispaarcataruwarqanDiospakamachisqan cheqaspi,NoetaqDiospakamachisqanmanhinaruwarqan 34Pisqapachakisqonchunkaphisqayoqwatayoq kashaspanNoeqaarcataruwaytaqallarirqan,SeñorDiospa kamachisqanmanhinataqphisqawatapiarcataruwarqan

35ChaymantanNoeqaNoepakamachisqanmanhina MetusalaqchurinEliakimpakinsantinususinkunata casarakurqan

36EnocpachurinMatusalénqawañupuqtinmiisqon pachaksoqtachunkawatayoqkasharqan

6RAKI

1ChaytiempopinMatusalénwañupusqanqhepamanSeñor DiosqaNoetanirqan:–Wasiykiwankuskaarcamanhaykuy, nispaQhawariy,kaypachapillapaanimalkunata,sallqa animalkunata,p'isqokunatapas,llapankuhamuspaarcata muyuykunqaku,nispa.

2Rispataqarcaqpunkunkunapitiyaykunki,llapa animalkunapas,animalkunapas,p’isqokunapas, huñunakuspañawpaqeykipichurakunqaku,ñawpaqeykipi hamuspak’umuykukuqkunatawan,churiykikunaq makinmanhap’ispaentreganki,paykunanarcaman pusamunqaku,ñawpaqeykipisayaqllaparunakunatapas ripunki

3PaqaristinmiSeñorDiosqachaytaruwachirqan,hinan animalkuna,animalkuna,p’isqokunapasaskhallaña hamuspaarcatamuyuykurqanku

4Noeqarispaarcaqpunkunpitiyaykurqan,ñawpaqenpi k'umuykukuqaychakunatapasarcamanpusarqan, ñawpaqenpikaqllaparunakunatapaskaypachapisaqerqan

5Hinanhukleonwarmihamurqan,iskayuñachankunawan, qhariwarmi,kinsantintaqNoepañawpaqenpi k’umuykukurqanku,chayiskayuñataqleonwarmiq contranpisayarispamaqarqanku,hinaspantiyasqanmanta ayqechirqanku,hinaspanripurqanku,hinaspan tiyasqankumankutispaNoepañawpaqenpihallp’apatapi k’umuykukurqanku.

6Hinaqtinmileonwarmiqaayqekuspaleonkunaqrantinpi sayaykurqan

7Noeqachaytarikuspasinchitaadmirakuspaniskay uñakunatahap'ispaarcamanpusaykurqan

8Noeqakaypachapillapakawsaqanimalkunamantan arcamanpusamurqan,chhaynapinNoeqaarcaman apamurqan

9IskayiskayiskayNoemanarcamanhamurqanku,ichaqa ch’uyaanimalkunamanta,ch’uyap’isqokunamantawan, Diospakamachisqanmanhinaqanchiscasarasqakunata pusamurqan

10Llapananimalkunapas,animalkunapas,pisqukunapas chaypiraqmikachkasqaku,sapakamamarcata muyuykurqaku,qanchispunchawmantaraqmiparaqamana uraykamurqachu.

11Chayp’unchaytaq,Wiraqochakaypachata chhaphchirqan,intitaqtutayachirqan,kaypachaq teqsinkunapassinchitankuyurirqan,llapanhallp’ataq sinchitakuyurirqan,llimp’illimp’itaq,t’oqyaypas qaparirqan,kaypachapillapapukyukunapasp’akisqa karqanku,ñawpaqpitiyaqrunakunaqmanareqsisqanhina; Diostaqkayatiyniyoqruwaytaruwarqan,runakunaq churinkunatamanchachinanpaq,kaypachapimanaña millaykananpaq.

12Runakunaqchurinkunaqamanankutimuyta munarqankuchumillayñanninkumanta,chaypachataq Wiraqochaqphiñakuynintayaparqanku,manataqmi sonqonkutapastukuykaymanpusarqankuchu

13Qanchisp’unchaytukukuqtintaq,Noepasoqtapachak watanpi,unuqakaypachamanchayarqan.

14Ukhupillapapukyukunanp’akikurqan,hanaqpachaq ventanankunapaskicharikurqan,tawachunkap’unchay tawachunkatutataqkaypachamanparamurqan.

15HinaqtinmiNoepasfamiliankunapiwanllapakawsaq animalkunapasunuqunuqyakunraykuarcaman haykurqanku,hinanSeñorDiosqawisq’aykuran

16Kaypachapipuchuqrunakunaqllapachurinkunan pararaykumanaallinpisayk’usqakarqanku,unukunakay pachamanaswansinchitahamusqanrayku,animalkunapas animalkunapasarcatamuyuykusharqankuraq

17Runakunaqchurinkunanhuñunakurqankuyaqaqanchis pachakwaranqaqharikunawarmikuna,hinaspanNoeman arcamanrirqanku

18HinaqtinmiNoetaqaparispankuniranku:–Qawayku buquepihamunaykupaq,¿imaraykutaqwañusaqku?

19HinaqtinmiNoeqahatunkunkawanarcmantapaykunata kutichirqan:–¿ManachullapaykichisSeñorDiospa contranpihatarispaykichismanakashasqanmanta?

chayraykutaqWiraqochakaymillayruwaytaqankunaman apamurqan,kaypachamantachinkachinaykichispaq, kuchunaykichispaqwan

20¿Manachukaypachakiskaychunkawatañawpaqta rimasqay,manataqWiraqochaqkunkantauyariyta munarqankichischu,kunantaqkaypachapikawsayta munankichis?

21PaykunataqNoetanirqanku:Señorman kutipunaykupaqmilistoñakashanchiskawsananchispaq, amawañunanchispaqpaskichariwanchis

22HinaqtinmiNoeqapaykunatacontestaran:Kunanqa almaykichispañak'arisqantarikuspaykichismiSeñor Diosmankutiytamunankichis.¿imaraykutaqmana kutimurqankichischukaypachakiskaychunkawatakunapi, chaytanWiraqochaqosurqankichisdecidisqatiempotahina?

23Kunantaqqankunahamuspawillawankichis almaykichispasasachakuyniykichisrayku,kunanpasSeñor Diosqamananuyarisunkichischu,manataqmikay p’unchaypiqauyarisunkichischu,chhaynapimanakunan munasqaykimanhinaruwanaykipaq

24Runakunaqchurinkunanasuykurqankuarcaman haykunankupaq,pararaykuhaykumunankupaq, paykunamanparatamanaaguantaytaatisqankurayku

25HinanSeñorDiosqaarcaqmuyuriqninpillapa animalkunataanimalkunatawankacharqan.Chay animalkunanpaykunataatipaspachaycheqasmanta qarqorqanku,sapankankutaqrirqanku,hinaspanwakmanta kaypachamanch’eqerirqanku.

26Parataqkaypachamanuraykamusharqan,tawachunka p’unchaytawachunkatutataquraykamurqan,unutaq hallp’apatamansinchitaatiparqan;Kaypachapiotaqunupi kaqllapaaychakunapaswañurqankun,runakunapas, animalkunapas,animalkunapas,qasqonkunañaotaq p’isqokunapas,Noepaspaywankuskabuquepikaqkunallan qheparqanku

27Unukunaatipaspataqhallp’apatapisinchitayapakurqan, arcatahoqarispataqhallp’amantahoqarisqakarqan.

28Chayarcataqunupatamanphawaykacharqan,unu patamantaqt’ikrakurqan,chhaynapinchayukhupikaq llapakawsaqkunahukmankapimankahinamuyuchisqa karqanku

29Arcapillapakawsaqanimalkunatansinchillakikuy hap'irqan,arctaqp'akisqahinakasharqan.

30Arcapikaqllapakawsaqkunapasmancharisqallaña karqanku,leonkunapasqaparirqanku,torokunapas qaparirqanku,lobokunapaswaqarqanku,arcapillapa kawsaqkunapaskikinrimayninkupirimarqanku, waqarqankuima,chaymikunkankuqakarumanchayarqan, Noetaqchurinkunapiwanqaparirqanku,waqarqankuima anchatamancharikurqankuwañuypunkukunaman chayasqankumanta

31NoetaqWiraqochatamañakurqan,kaymantataq qaparirqan,hinaspannirqan:–Señorníyyanapawayku, manankallpaykukanchukaymuyuriqninchispimillay millaytaaguantanaykupaq,unuqolakunan muyuriwarqanku,millaymayukunamanchachiwarqanku, wañuypatoqllankunanñawpaqeykumanhamuwarqanku; kutichiwayku,Apu,kutichiwayku,uyaykita k'anchariykuway,khuyapayaykuway,kacharichiwayku, qespichiwayku,nispa.

32HinanSeñorDiosqaNoeparimasqantauyarirqan,hinan SeñorDiosqayuyarirqan.

33Hinaqtinmihukwayrakaypachatapasaran,unutaq ch'inllakasharqan,hinanarcaqasamaykurqan.

34Ukhuukhumantapukyukunapas,hanaqpachaq ventanankunapaswisq’asqañakapurqan,hanaq pachamantaparapashark’akurqan

35Chayp’unchaykunapinunupisiyapurqan,chaymi arcaqaAraratorqokunapisamaykurqan

36HinaqtinmiNoeqaarcaqventanantakicharirqan,Noetaq chaytiempopiSeñortawaqyakurqanraq,hinaspannirqan:–Señor,kaypachata,hanaqpachata,llapachaypi kaqkunatapaskamaq,kaywisq’asqakaymanta, wisq’awasqaykicarcelmantawanalmaykutahorqomuy, sinchisayk’usqañankashanisuspiraspay,nispa

37HinanSeñorDiosqaNoeparimasqantauyarispanirqan: –Watahunt'akaspaqalloqsinki,nispa

38Watamuyuriqtintaq,Noebuquepitiyananpaqhukwata hunt’akashaqtin,unuqach’akipurqan,chaymiNoeqaarcaq tapantapaswikch’upurqan

39Iskaykaqkillapaiskaychunkaqanchisniyoq p'unchayninpinhallp'ach'akipurqan,Noewan churinkunapiwan,paywankaqkunapiwanichaqamanan buquemantalloqsirqankuchuSeñorDioswillanankama

40Chayp'unchaymiSeñorDiosqapaykunatawillarqan lloqsinankupaq,hinanllapankuarcamantalloqsirqanku

41Hinaspansapankankukutipurqankuñanninkuman, maypitiyasqankumanwan,Noetaqchurinkunapiwan Diospawillasqanhallp’apitiyarqanku,tukuy p’unchayninkupitaqSeñorDiostaservirqanku,Señor DiostaqsamincharqanNoetachurinkunatawanarcamanta lloqsishaqtinku

42HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:Miraychis,kay pachatahunt'aychis.kallpasapakay,kaypachapiaskhayay, chaypitaqmirariy

7RAKI

1Noepachurinkunaqsutinmikarqan:Jafet,Cam,Semima unuhunt'ayqhepatataqwawakunanacerqanku,manaraq unuhunt'aykushaqtinwarmi-qharicasarakusqankurayku

2PaykunanJafetpachurinkunakankuGomer,Magog, Madai,Javan,Tubal,Mesec,Tiras,qanchischurinkuna.

3GomerpachurinkunamkarqaAsquinaz,Refathinaspa Tegarma

4MagogpachurinkunankarqankuElicanaf,Lubalima.

5MadaipamirayninkunataqkarqankuAcón,Zeelo, Chazoni,Lotima.

6JavanpachurinkunamkarqaEliseo,Tarsis,Kitimhinaspa Dudonim

7TubalpachurinkunamkarqaArifi,KesedhinaspaTaari

8MesecpachurinkunamkarqaDedon,Zarónhinaspa Sebasni

9TiraspachurinkunankarqankuBenib,Gera,Lupirion, GilacimaPaykunanJafetpamirayninkunaqaayllunkuman hina,chayp'unchaykunapitaqtawapachaksoqtachunka qharikuna.

10KaykunaqaCampachurinkunankankuCus,Mitzraim, Fut,Canaán,tawachurikuna;Cuspachurinkunamkarqa Seba,Havila,Sabta,RaamahinaspaSateca,Raamapa churinkunamkarqaSebahinaspaDedan

11MitzrainpachurinkunankarqankuLud,Anom,Patros, Chaslot,Caftorima.

12FutpachurinkunankarqanGebul,Hadan,Benah,Adán ima.

13CanaánpachurinkunankarqankuSidón,Het,Amor, Gergasi,Hivi,Arkee,Seni,Arodi,Zimodi,Camotiima

14PaykunanCampachurinkunaayllunkumanhina,chay p'unchaykunapitaqyaqaqanchispachakkinsachunka qharikunakarqanku

15KaykunaqaSempachurinkunanElam,Asur,Arpacsad, Lud,Aram,pichqachurinkunaElampachurinkunamkarqa Susan,MaculhinaspaHarmón

16AsarpachurinkunankarqanMiro,Moquil,Arpacsadpa churinkunataqkarqanSelac,Anar,Ascolima

17LudpachurinkunankarqanPetor,Bizayon,Arampa churinkunataqkarqanUz,Chul,Gater,Mas.

18PaykunanSempachurinkuna,ayllunkumanhinaChay p'unchaykunapitaqkinsapachakqharikunakaranku

19PaykunanSempamirayninkuna.Semchuriyarqan Arpacsadta,ArpacsadtaqSelactawachakurqan,Selactaq Ebertawacharqan,Ebermantataqiskaywawakuna nacerqan,hukninpasutinmikarqanPéleg,paypatiemponpi runakunaqchurinkunat'aqanakusqanrayku,qhepa p'unchaykunapitaqkaypachat'aqasqakarqan

20IskaykaqpasutinmikarqanYoctán,chayminiyta munan,paypatiemponpiqarunakunaqchurinkunaq kawsayninpisiyapurqan,pisiyarqanima 21PaykunanYoctanpachurinkunakanku.Almodad,Selaf, Chazarmovet,Yerac,Hadurom,Ozel,Dicla,Obal, Abimael,Seba,Ofir,Havila,Jobabimallapankaykunaqa Yoctanpachurinkunam.

22WawqenPelegtaqwawanYenta,YentaqSerugta churiyarqan,SerugtaqNahortawacharqan,Nahortaq Taratawachakurqan,Tarataqkinsachunkapusaqniyoq watayoqkasharqan,HarántaNahortawanchuriyarqan 23Chayp'unchaykunapinNoepachurinCampachurinCus machuyapuspahukwarmitacasarakurqan,paytaqqhari wawatawachakurqan,paytataqsuticharqankuNimrod nispa:–Chaytiempopinrunakunaqchurinkunawakmanta Dioscontrahatariytaqallarirqanku,chaymiwawaqa wiñarqan,taytanpassinchitanmunakurqan, machuyasqanpachurinkasqanrayku,nispa

24HuertamantalloqsispaAdanpaqesposanpaqwanDiospa ruwasqanqarap'achakunatataqCusmanqorqanku

25Adanwanesposanwanwañupuqtinmichay p’achakunataJaredpachurinEnocmanqorqanku,Enoctaq DiosmanapasqakaqtintaqchurinMatusalénmanqorqan

26MatusalénwañupuqtintaqNoeqapaykunatahap’ispa arcamanpusarqan,arcmantalloqsinankamataqpaywan kasharqanku

27LloqsisqankupitaqCamqataytanNoemantachay p'achakunatasuwarqan,hinaspanwawqenkunamanta pakaykurqan

28PiwichurinCushnaceqtintaq,chayp'achakunata pakallapiqorqan,askhap'unchaytaqCuswankasharqanku 29Cushpaschurinkunamantawawqenkunamantapas pakarqanmi,CushtaqNemrodtawachakuspanchay p'achakunataqorqanmunakusqanrayku,hinanNimrod wiñarqan,iskaychunkawatayoqkashaspataqchay p'achakunatachurakurqan.

30Nimrodtaqkallpasapakapurqanp’achakunata churakuqtin,Diostaqatiytakallpatawanqorqan,kay pachapitaqatiyniyoqchakuqkarqan,ari,chakrapi atiyniyoqchakuqmikarqan,uywakunatataqhap’irqan altarkunatapashatarichirqan,paykunamantaqWiraqochaq ñawpaqenpiuywakunatahaywarqan

31Nimrodtaqkallpachakurqan,wawqenkunamantataq hatarirqan,wawqenkunaqmaqanakuyninkunatataq muyuriqninpillapaawqankunawanmaqanakurqan

32Wiraqochataqwawqenkunaqllapaawqankunata makinpihap’irqan,Diostaqsapakutilla maqanakuyninkunapiallinyachirqan,kaypachapitaq kamachikurqan.

33Chayp’unchaykunapinhukrunayachachisqan runakunatamaqanakuymanpusamuqtin,paykunataniq: ImaynanDiosqaruwarqanNemrodta,payqakaypachapi atiyniyoqcazaqmikarqan,wawqenkunaqcontranpi maqanakuykunapipasatiparqan,awqankuqmakinmanta qespichinanpaq,chhaynatanDioskallpachawasun,kunan p’unchaypasqespichiwasun”,nispa

34Nimrodtawachunkawatayoqkashaqtinmi, wawqenkunaJafetpamirayninkunawanmaqanakurqanku, chhaynapinawqankuqmunaychakurqanku

35ChayratopinNimrodlloqsirqan,hinaspanCuspallapa churinkunataayllunkunatawanhuñurqan,tawapachak soqtachunkaqharikunata,wakinamigonkunamantawan reqsisqankunamantawanpusaqchunkaqharikunata contratarqan,paykunawantaqmaqanakuqrirqan,ñanpi kashaspataqNimrodqapaywanriqrunakunaqsonqonta kallpacharqan

36HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:–Ama manchakuychischu,amamancharikuychischu,llapa awqanchiskunanmakinchismanhap'isqakanqaku, munasqaykimanhinataqpaykunawanruwawaqchis,nispa.

37Llapanriqrunakunataqyaqaphisqapachakkarqanku, awqankunawanmaqanakuspataqpaykunatawañuchirqanku, atiparqankutaq,Nimrodtaqsapankankupisayaq oficialkunatachurarqan

38HinaqtinmiJesusqawakinwawankutaaparqan, llapankutaqNimrodpawawqenkunaqkamachinkarqanku, Nimrodpaspaywanllaparunakunapaswasinkuman kutipurqanku

39Nemrodtaqawqankunataatipaspa,maqanakuymanta kusikuywankutimuqtin,llapawawqenkuna,ñawpaq reqsiqninkunawankuska,huñunakurqankureykananpaq churanankupaq,reycoronatataqumanpataman churarqanku

40Reykunapacostumbrenmanhinakamachikusqankunata, llaqtankunata,kamachikuqkunata,juezkunata, kamachikuqkunatawanchurarqan

41HinaspanNahorpachurinTaretachurarqanejercitopi kamachikuqta,hinaspanpaytahatuncharqan,llapa umalliqninkunamantapasaswanhatuncharqan

42Sonqoqmunasqanmanhinakamachikushaqtintaq,llapa awqankunataatipaspa,yuyaychaqninkunawankuska yuyaycharqanpalacionpaqhukllaqtatahatarichinankupaq, paykunataqchhaynataruwarqanku.

43Intilloqsimuyladochimpapihatunwayq’otatarirqanku, hatunhatunllaqtatataqpaymanhatarichirqanku,chaymi NimrodqaSinarllaqtatasuticharqan,awqankunataSeñorqa sinchitachhaphchispach’usaqyachisqanrayku

44NimrodtaqSinarllaqtapitiyaran,manamanchakuspataq kamachikurqan,awqankunawantaqmaqanakurqan, paykunatataqatiparqan,llapanmaqanakuyninkunapitaq t'ikarirqan,qhapaqsuyuntaqanchahatunkapurqan.

45Llapanacionkunapasrimaqrunakunapasallinreqsisqa kasqantauyarispankunpaymanhuñunakurqanku,hinaspan kaypachamank’umuykukuspaofrendakunata apamurqanku,paymipatronninkureyninkuwankapurqan, llapankutaqpaywankuskatiyarqankuSinarllaqtapi, NimrodtaqkaypachapiNoepallapachurinkunata kamachirqan,llapankutaqpaypaatiyninwanyuyaychasqan karqanku

46Llapankaypachataqhuksimillamantahuk simillamantawankarqan,ichaqaNimrodqamanan Wiraqochaqñanninkunapichurirqan,aswanmillaytaqmi karqanñawpaqninmantallaparunakunamanta,unuhunt’a p’unchaykunamantachayp’unchaykunakama

47Hinataqk’aspimantarumimantawandioskunata ruwarqan,paykunamank’umuykukuspataqWiraqocha contrasayarirqan,llapakamachisqankunaman,kaypachapi runakunamanwantaqmillayñanninkunatayachachirqan; churinMardontaqtaytanmantaaswanmillaykarqan.

48NimrodpachurinMardonparuwasqanmantallapa uyariqkunapaspaymantaniqku:–Millayrunamantan millayruwaykunalloqsimun,nispa.chayraykutaqkay pachapihukrimaymantukupurqan:Millayrunamantaqa millayruwaymilloqsimun,chaypachamanta kunankamataqrunakunaqrimayninkunapikunanhina karqan

49Chayp’unchaykunapinNahorpachurinTara,Nemrodpa ejercitonpaumallin,reypakamachisqanrunakunaq ñawpaqenpianchahatunkaran,reypaskamachikuqkunapas paytamunakuspanku,anchaaltomanhoqarinku

50TaretaqcasarakurqanCornebopaususinAmtelo.Chay p'unchawkunapitaqTarapawarminwiksallikuspahukqhari wawatawachakurqan

51Tareqaqanchischunkawatayoqmikasharqanpayta naceqtin,TaretaqnaceqchurintaAbramsutiwan suticharqan,chayp’unchaykunapireyuywasqanrayku, paywankuskakaqllapakamachikuqkunamantapasaswan allinpaqqhawarisqanrayku

8RAKI

1AbramnacesqantutapinTareqllapakamachinkuna, Nimrodpallapayachaysaparunakuna,layqankunapiwan hamurqanku,hinaspanTareqwasinpimikhurqanku ukyarqanku,chaytutataqpaywankuskakusikurqanku.

2Llapanyachaysaparunakunapas,layqakunapasTarepa wasinmantalloqsimuqtinkun,chaytutahanaqpachata qhawarispach’askakunataqhawanankupaqqhawarirqanku, hinaspanrikurqanku,intilloqsimuyladomantahukancha hatunch’askahamuspahanaqpachamanphawaykachaspa, tawach’askakunatataqhanaqpachaqtawaladonmanta millp’urqan

3Reypallapayachaysaparunakunapas,layqankunapas chayrikuspaadmirasqakarqanku,yachaysaparunakunataq kaytaentienderqanku,anchaallinkaynintataqyacharqanku 4Hinaqtinmipaykunaqaninakurqanku:–KayqaTareqkay tutanacesqanwawatanrikuchishan,paymiwiñaspa mirapunqa,mirapunqa,wiñaypaqtaqkaypachata

hap’ikapunqa,wawankunapiwan,mirayninkunapiwantaq hatunreykunatawañuchispahallp’ankutaherenciata chaskinqa”,nispa

5Chaytutanyachaysaparunakunapaslayqakunapas wasinkumankutipurqanku,tutamantanllapachay yachaysaparunakunapaslayqakunapastemprano hatarispankuhukwasimanhuñunakurqanku

6Hinaqtinmipaykunaqaninakurqanku:–Qaynatuta rikusqaykuqareypapakasqallankashan,manan willasqachu,nispa

7Qhepap'unchawkunapireyyachanqachayqa,niwasunmi: ¿Imanaqtinmikayasuntotapakawarqankichis,hinan llapanchiswañunanchispaqñak'arisunchis,nispa. chayrayku,kunanrispareymanwillasunrikusqanchis rikuymanta,chaypat’ikrakuyninmantawan,chaypachataq sut’itaqhepakusun.

8Hinaqtinmipaykunaqallapallankureymanrispa pampamank’umuykuspanirqanku:–Reykawsachun,rey kawsachun,nispa.

9UyarirqaykutaqmiejercitoykiqumallinNahorpachurin Tareqchurinnacesqanta,qaynatutataqwasinman chayarqayku,chaytutataqpaywanmikhurqayku, ukyarqayku,kusikurqaykuima

10KamachiykikunaTareqwasinmantalloqsimuqtinku, sapankawasiykumanripuqtinku,hanaqpachata qhawarispayku,intilloqsimuyladomantahukhatun ch’askatahamushaqtarikurqayku,chaych’askataqsinchi kallpawanphawarirqan,tawahatunch’askakunatataq millp’urqan,hanaqpachaqtawaladonmanta

11Hinataqkamachiykikunaadmirasqakarqanku rikusqaykumanta,hinaspaanchamancharisqakarqanku, chayrikusqaykupitaqtaripayniykutaruwarqayku, yachayniykuwantaqyacharqaykuchaypaallin t’ikrakuyninta,kayimapasTarepanacesqanwawaman tupasqanmanta,paymiwiñaspaanchatamiranqa, atiyniyoqtaqkapunqa,kaypachapillapareykunatataq wañuchinqa,llapanreyninkutataqherenciatachaskinqa allpakunata,paywanmirayninwanwiñaypaq

12Kunantaqwiraqochaykupasreyniykupas,kay wawamantarikusqaykumantacheqaqtareqsichimuykiku.

13Reyallinpaqqhawarikunmankaywawaraykutaytanta chaninqonanpaqchayqa,wañuchisaqkumanaraq wiñashaspahallp’apimirashaqtin,millayruwayninpas ñoqanchiscontrayapakushaqtin,ñoqanchispas wawanchiskunapasmillayruwayninwanwañunanchispaq

14Reytaqpaykunaqrimasqankutauyarispaallin qhawarisqakarqanku,hinanTaretawaqyamunanpaq kacharqan,Taretaqreypañawpaqenmanrirqan.

15HinaqtinmireyqaTaretanirqan:–Ñoqaqa willawarqankunqaynatutahukqhariwawa nacesqaykimanta,naceqtintaqhanaqpachapichhaynata qhawasqakashasqanmanta,nispa.

16Kunantaqwawataqoway,manaallinnincontranchispi manaraqwiñamushaqtinwañuchinanchispaq, chaninninraykutaqqosqayki,qolqewanqoriwanhunt’a wasiykita

17HinataqTarareymankutichispapaytanirqan: Wiraqochayrey,rimasqaykitauyarirqani,kamachiykitaq reyninpatukuymunaynintaruwanqa

18Ichaqawiraqochay,rey,qaynatutaimachus pasawasqanmantawillasqayki,reykamachinmanima

yuyaychaykunantaqonantaqhawanaypaq,chaymantataq reymankutichisaqchayllaraqrimasqanmanta;Hinanreyqa nirqan:–Rimay,nispa

19Taretaqreytanirqan:–MoredpachurinAyonqaynatuta hamuwarqan.

20Reypaqosusqaykihatunsumaqcaballotaqoykuway, ñoqataqqosqaykiqolqetaqorita,pajata,mikhunataima, chaninninmanhina.Hinanpaytanirqani:Suyay, rimasqaykimantareytarikunaypaq,reypaima niwasqantapasruwasaq,nispa

21Kunantaqwiraqochaypasreypas,kayimaymanata willarqayki,kamachinmanreyninpayuyaychasqantawan, chaytanqatikusaq.

22ReytaqTareqrimasqantauyarispaphiñakurqan, hinaspanmanayuyayniyoqhinaqhawarirqan

23ReytaqTaretakutichispanirqan:–¿Chaynamana yuyayniyoqchu,manayachaqchu,manayuyayniyoqchu kanki,kayhinataruwaspa,sumaqcaballoykitaqolqewan qoriwanotaqpajawanmikhunatawanqonaykipaq?

24¿Qolqepasqoripaspisichukanki,caballoykita mikhuchinaykipaqpajata,mikhunatamanatariyta atisqaykirayku?¿Imataqqollqepasqoripas,otaqpajapas, mikuypas,chaysumaqcaballoqosqaytaqonaykipaq,kay pachapiqamanankanchu?

25Hinaqtinmireyqamanañarimaranchu,hinanTare reymankutichirqan:–Kayhinatanreyqakamachinta rimapayaran

26Wiraqochay,rey,valekuyki,imataqkayniwarqanki: Churiykimanqoywañuchinaykupaq,qolqetaqoritapas qosqaykichaninninta,nispa¿imatanruwasaqqolqewan qoriwanwawaywañupuqtin?¿Pitaqherenciata chaskiwanqa?Cheqaqtapuninwañupuqtiyqaqollqepas qoripasqoqreyniymankutipunqa

27ReyqaTareqrimasqantauyarispa,reymanta rikch'anachiytawanuyarispansinchitallakikurqan,chaymi sinchitallakikurqan,chaymisinchitaphiñakurqan

28HinanTareqareypaphiñakuynintarikuspareyman kutichirqan:–Llapakapuwaqniyqareypaatiyninpinkashan imaruwaytapasreykamachinmanruwaytamunaptin, chaytaruwachun,ari,churillapas,reypaatiyninpinkashan, manachaninniyoq,paymantakuraqkaqiskay wawqenkunapiwan

29HinaqtinmireyqaTaretanirqan:–Manan,aswanpas sullk'achuriykitanrantipusaq,nispa

30Tarataqreymankutichirqan:–Señorniyreytapas valekuykichismikamachiykihuksimitarimananpaq, reytaqkamachinpasimintauyarinanpaq,Taretaqnirqan:–Reyniykinsap'unchaytaqoway,ñoqakikiypikayasuntota qhawarinaykama,reyyparimasqanmantaaylluywan rimanakunaypaq,nispareytataqsinchitañit’irqankaytaari ninanpaq

31ReytaqTaretauyarirqan,paytaqchaytaruwaspakinsa p’unchaytaqorqan,Tarataqreypaqayllanmantalloqsirqan, ayllunmanwasinmankutispataqreypallapa rimayninkunatapaykunamanwillarqan;runakunataq sinchitamancharikurqanku

32Kinsap'unchaypitaqreyqaTaremankacharqan:–Wawaykitakachamuway,nisqaykimanhinamanataq kaytaruwankichuchayqa,wasiykipillapa kapuqniykikunatakachamuspawañuchisaq,mana allqoykipaspuchunanpaq,nispa

33HinaqtinmiTareqausqhayllarirqan,reypa mañakusqanmanhina,hukninkamachinmantahukwawata hap’irqan,chayp’unchaymisirvientannacerqan,hinan Tareqachaywawatareymanaparqan,hinaspanvalorta chaskirqan.

34TaytaDiosmikayasuntopiTarewankasharqan,Nemrod Abramtaamawañuchinanpaq,reyqaTaremantawawata hap’ispatukuyatiyninwanumantapampaman t’oqyachirqan,Abramkasqanpiyuyaykusqanraykukaytaq chayp’unchaymantapachapaymantapakasqakarqan, reytaqqonqapurqan,Providenciaqmunayninkasqanman hina,Abrampawañuynintamanamuchunanpaq

35HinanTareqachurinAbramtapakallapipusarqan mamanwanuywaqninwankuska,hinaspanhukmachaypi pakarqan,hinaspansapakillamikhunataapamuq

36SeñorDiosqaAbramwankuskamachaypikasharqan, hinanpayqawiñarqan,Abramtaqchunkawatamachaypi kasharqan,reypasumalliqninkunapiwan,adivinokuna, yachaysapakunaima,yuyaykurqankureyAbramta wañuchisqanmanta

9RAKI

1Chayp'unchaykunapinAbrampakuraqwawqenTarepa churinHaráncasarakurqan.

2Haranqakinsachunkaisqonniyoqwatayoqmikasharqan paytapusamushaspaHaranpawarmintaqwiksallikuspa hukqhariwawatawachakurqan,paytansuticharqanLot nispa

3HinaqtinmiJesusqawakmantawiksallikuspahukwarmi wawatawachakurqan,paytansuticharqanMilcanispa. Hukmantanwiksallikuspahukwarmiwawatawachakurqan, hinaspansuticharqanSarainispa

4Haránqatawachunkaiskayniyoqwatayoqmikasharan Saraisutiyoqwarmitanaceshaqtinchay p'unchawkunapitaqAbrammamanwanñuñuqwarminwan machaymantalloqsirqanku,reywankamachisqan runakunawanAbramparuwasqantaqonqapusqankuman hina

5Abramqamachaymantalloqsimuspataq,Noemanchurin Semmanwanrirqan,paykunawantaqqhepakurqanSeñor Diospayachachikuyninta,ñanninkunatawanyachananpaq, manataqmipipasyacharqanchumaypiAbram kashasqanmanta,AbramtaqunaytaservirqanNoetachurin Semtapas

6AbramtaqkinsachunkaisqonniyoqwataNoepawasinpi kasharqan,AbramtaqkinsawatayoqmantapachaSeñor Diostareqsirqan,wañupunankamataqSeñorDiospa ñanninkunapipurirqan,NoepachurinSemwan yachachisqankumanhinachayp’unchaykunapitaqllapan hallp’aqchurinkunaWiraqochaqcontranpisinchita huchallikurqanku,paycontrataqhatarirqankuhuk dioskunatapasyupaycharqanku,kaypachapikamaq Wiraqochatapasqonqapurqankun;hallp’apitiyaqkunataq, chaypachakunapi,sapankankudiosninkutaruwarqanku; k'aspimantarumimantadioskunamanarimayta,uyariyta, manakacharichiytaatiq,runakunaqchurinkunapaykunata yupaychaspadiosninkukapurqanku

7Chaypachanreypasllapakamachinkunapas,Tarepas llapafamiliankunapiwanñawpaqkaqkarqanku k'aspimantarumimantadioskunatayupaychaqkunamanta

8Tareqachunkaiskayniyoqhatundiosniyoqmikarqan, chaydioskunaqak’aspimantarumimantawanmiruwasqa karqan,sapakillataqsapankamadioskunataserviq,sapa killataqdiosninkunamanmikhunasacrificiota,ukyana sacrificiotawanapamuq.chhaynatanTareqatukuy p'unchaykunaruwarqan

9LlapanchaymiraytaqWiraqochaqñawpaqenpimillay karqanku,chhaynataqsapankarunatadiosninkuman tukupurqanku,ichaqapaykunatakamaqWiraqochata saqerparirqanku

10Chayp’unchaykunapiqamananhukrunapastarisqachu, llapanteqsimuyuntinpi,Wiraqochatareqsiq(sapankanku kikinDiosninkutaservisqankurayku),aswanpasNoewan wasinpikaqkunawan,llapanyuyaychasqanrunakunapas chayp’unchaykunapiWiraqochatareqsirqanku

11Chayp'unchaykunapinTareqchurinAbramqaNoepa wasinpihatunyasharqan,manataqmipipasyacharqanchu, SeñorDiostaqpaywankasharqan

12WiraqochataqAbrammanallinyuyayniyoqsonqota qorqan,yacharqantaqmichaymiraypallaparuwayninkuna yanqakasqankuta,llapadiosninkupasyanqakasqankuta, manaimapaqvaleqkasqankutapas.

13Abramtaqkaypachapiintik'ancharishaqtarikurqan, hinanAbramqasonqonpinirqan,kunanqakaypachapi k'anchariqintiqaDiosmi,paytanservisaq,nispa.

14Chayp'unchaypinAbramqaintitaservirqan,hinaspan paytamañakurqan,ch'isiyaqtintaqsapakutihinainti chinkaykuykurqan,hinanAbramsonqonpinirqan:–¿ManachukayqaDioskanman?

15HinaqtinmiAbramqasonqonpirimashallaran:¿Pitaq hanaqpachatakaypachatakamaqri?¿pitaqkaypachapi unancharqa?maypitaqkachkan?

16Tutataqtutayaykurqan,intihaykuyladoman,wichay ladoman,surladoman,intilloqsimuyladomanwan qhawarispataqrikurqanintihallp’amantachinkapushaqta, p’unchaytaqtutayapurqan

17Abramtaqñawpaqenpich'askakunatakillatawanrikuspa nirqan:–CheqaqtapuninkaypachatarunatakamaqDiosqa, kaykamachinkunaqamuyuriqninpidioskunankanku, chaymiAbramqakillatayupaychaspachaytutatukuyta mañakurqan,nispa

18Tutamantak'anchariqtin,intipassapakutihinakay pachamank'anchariqtin,AbramqarikurqanSeñorDiospa kaypachapitukuyimaruwasqankunata

19AbramtaqsonqonpinirqanCheqaqtapuninkaykunaqa manankaypachatallaparunakunatawankamaq dioskunachu,ichaqakaykunaqaDiospakamachinkunan, AbramtaqNoepawasinpiqhepakurqan,chaypitaq Wiraqochatañanninkunatawanreqsirqan’hinaspantukuy kawsasqanp’unchaykunapiWiraqochataservirqan,llapan chaymiraytaqSeñortaqonqapurqanku,hukdioskunatataq yupaycharqankuk’aspimantarumimantawan,tukuy p’unchayninkupitaqhatarirqanku

20ReyNimrodtaqmanaimamantamanchakuspa kamachikurqan,kaypachapillaparunakunapashuk simillamanta,huksimillamantarimaspa

21HinaqtinmiNimrodllaqtapillapakamachikuqkuna, hatunrunankunapiwanrimanakurqankuFut,Mitzraim, Cus,Canaánayllunkunawankuska,paykunapurataq ninakurqanku:Hamuychishukllaqtata,chaypisinchi torretahatarichisunchis,patantaqhanaqpachamanchayaq,

hinaspanallinreqsisqakasunchis,llapateqsimuyuntinpi kamachikusunchis,awqanchiskunaqmillayruwayninkuna tukukunanpaq,paykunatasinchitakamachinanchispaq, amach'eqerinanchispaq,nispakaypachapiguerrankurayku.

22Llapallankunreypañawpaqenmanrirqanku,reymantaq kaysimikunatawillarqanku,reyqapaykunawan rimanakurqankayasuntopi,paytaqchhaynataruwarqan

23Llapanayllukunanhuñunakurqankuyaqasoqtapachak waranqaqharikuna,hinaspanrirqankuhatunhallp’ata maskhaqllaqtatatorretawanhatarichinankupaq,llapan hallp’apitaqmaskharqankumanataqhukwayq’uhinata tarirqankuchuSinarhallp’aqintilloqsimuyladonpi,yaqa iskayp’unchaypuriypi,chaymanpurispachaypi tiyarqanku

24Hinaspanladrillokunataruwaytaqallarirqanku, ninatataqruphachirqanku,chayllaqtata,torretapas ruwanankupaq

25Chaytorretahatarichisqankuqapaykunapaqqa huchallikuymikarqan,huchataqmikarqan,chaymi hatarichiytaqallarirqanku,hanaqpachaqWiraqochan Diospacontranpiwasichakushaqtinkutaq,sonqonkupi yuyaykurqankupaywanmaqanakunankupaq,hanaq pachamanwicharinankupaqwan

26Llapankayrunakunapasllapaayllukunapaskinsa t’aqamant’aqanakurqanku.ñawpaqkaqminirqanHanaq pachamanwichaspapaywanmaqanakusaqku;iskaykaqtaq niran:Hanaqpachamanwichasunchis,chaypi diosninchiskunatachuraspaservisunchis,nispa.Kimsakaq t'aqataqnirqanku:Hanaqpachamanwichaspaarcokunawan lanzakunawanmaqasaqku,nispaDiostaqllapan ruwasqankuta,llapanmillayyuyaykuyninkutapasreqsirqan, hinaspanrikurqanllaqtata,torretapas,paykunan hatarichirqanku

27Wasitaruwashaspankutaqpaykunakikinkupaqhatun llaqtata,anchaaltokallpasapatorretawanhatarichirqanku; alturanraykutaqchaymorteropasladrillokunapasmana chaymanwicharisqankupiwasiruwaqkunaman chayarqankuchu,wichariqkunahukwatahunt’ata tukunankukama,chaymantataqwasiruwaqkunaman chayaspamorterotaladrillokunatawanqorqanku; chhaynatansapap’unchayruwaqku

28Qhawariytaqkaykunaqawicharirqankuhukkunapas tukuyp’unchayuraykamurqanku;makinkumantahuk ladrillourmaykuspap’akikunmanchayqa,llapankunchay patamantawaqankuman,hukrunaurmaspawañuspataq manamayqenninkupasqhawarinkumanchu.

29Wiraqochataqpaykunaqyuyaykusqankutayacharqan, wasitahatarichishaqtinkunflechakunatahanaqpachaman wikch’uykurqanku,llapaflechakunataqyawarwanhunt’a paykunamanurmaykurqanku,chaykunatarikuspataq ninakurqanku:–Cheqaqtapuninhanaqpachapillapa runakunatawañuchirqayku,nispa.

30KayqaSeñorDiosmantankarqan,pantachinanpaq, ordenpiimaallpamantachinkachinankupaq

31Hinaspantorretapasllaqtatapashatarichirqanku,sapa p’unchaytaqchaytaruwaqkuaskhap’unchaykuna watakunapasanankama.

32HinaqtinmiDiosqañawpaqpikaqqanchischunka angelkunata,qayllanpikaqrunakunatawankhaynataniran: “Hamuychisuraykamuspaqallunkutach’aqwachisunchis,

hukrunarunamasinparimaynintaamaentiendenanpaq, paykunataqpaykunataruwarqanku”,nispa.

33Chayqhepap’unchaymantapachansapankanku runamasinkuqqalluntaqonqapurqanku,manataqhuk simillapirimaytaentiendeytaatirqankuchu,wasiruwaqtaq runamasinpamakinmantamanakamachisqancaltaotaq rumitapashap’iqtin,wasiruwaqqawikch’upuspa runamasinpatamanwikch’uykuq,wañunanpaq.

34Chhaynataaskhap’unchaykunaruwaranku,askha runakunatataqchhaynatawañuchiranku

35Wiraqochataqchaypikaqkinsat’aqakunata muchuchirqan,hinaspanpaykunatamuchuchirqan ruwasqankumanhina,yuyaykusqankumanhina.Hanaq pachamanwichaspadiosniykutaservisaqkuniqkunaqa, monokuna,elefantekunahinankapurqanku;Hanaqpachata flechakunawanmaqasaqku,niqkunapas,SeñorDiosmi paykunatawañuchirqan,hukrunarunamasinpamakinwan Kimsakaqt'aqataq:Hanaqpachamanwichaspapaywan maqanakusaqku,nispaniqkuna,SeñorDiosmikay pachamanch'eqechirqan,nispa

36Paykunaukhupipuchuqkunapas,paykunaman hamushaqmillayyachaytayachaspa,hamut’aspaima, wasitasaqepurqanku,hinallataqllapanhallp’aqhallp’anpi ch’eqesqakarqanku

37Hinaqtinmillaqtata,torretapasmanaña hatarichirqankuñachuchayraykunchaycheqastaqaBabel nispasuticharqan,chaypiWiraqochallapanhallp’aq Simintapantachisqanrayku;Sinarhallp'aqintilloqsimuy ladonpinkasharqan

38Runakunaqchurinkunaqhatarichisqantorremanta rimaspaqa,kaypachaqasiminkicharikuspankinsat’aqa t’aqantamillp’upurqan,hanaqpachamantataqnina uraykamuspahukkinsat’aqataruphachirqan,hukkinsa t’aqataqkunankamapuchusqakashan,hanaqpikaq t’aqamantataq,muyuriqnintaqkinsap’unchaypuriyllapi 39Hinaqtinmichaytorrepiaskharunakunawañuranku

10RAKI

1Chayp'unchaykunapinEberpachurinPelegwañupurqan, TarepachurinAbrampatawachunkapusaqniyoqwatanpi, Pelegtaqiskaypachakkinsachunkaisqonniyoqwata karqan.

2Wiraqochataqrunaqchurinkunatahuchankumantatorrepi ch’eqechiqtin,qhawariychis,askhat’aqaman mast’arikurqanku,llapanrunakunaqchurinkunataqkay pachaqtawak’uchunmanch’eqesqakarqanku

3Llapanayllukunansapankankurimasqankumanhina, hallp'ankumanhina,llaqtankumanhina

4Runakunaqchurinkunanayllunkumanhinaaskha llaqtakunatahatarichirqanku,llaparisqankucheqaskunapi, SeñorDiospach’eqechisqanpachantinpipas.

5Wakintaqllaqtakunatahatarichirqankumaykunapichus qhepamanchinkachisqakarqanku,chayllaqtakunatataq suticharqankupaykunaqsutinkumanhina,otaqwawankuq sutinkumanhina,otaqsapanrikusqankumanhina

6NoepachurinJafetpachurinkunanrirqankuch’eqesqa kasqankucheqaskunapillaqtakunatahatarichimuspa,llapa llaqtankutapassutinkuwansuticharqanku,Jafetpa churinkunataqkaypachapit’aqasqakarqankuaskha t’aqakunapi,askhasimikunapiwan

7Jafetpachurinkunamayllunkumanhina:Gomer,Magog, Medai,Javan,Tubal,MesechinaspaTiras.Paykunam Jafetpamirayninkunamanhina

8Gomerpamirayninkunataq,llaqtankumanhina,Franza hallp'apitiyaq,Franzamayupatapi,Senamayupatapi.

9RefatpamirayninkunaqaBartonimrunakunankanku, paykunanBartoníahallp'apitiyankuLedamayupatapi, chaymayuqahatunlamar-qochapinununtach'usaqyachin, chaymihatunlamar-qochapi

10Tugarmapachurinkunapaschunkaayllukunam, paykunapasutinmi:Buzar,Parzunac,Balgar,Elicano, Ragbib,Tarki,Bid,Zebuc,OngalhinaspaTilmazllapan kaykunaqawichayladomanmast’arikuspasamarispa llaqtakunatahatarichirqanku

11Llaqtankutansuticharqankupaykunaqsutinkuwan, paykunankunankamaHitla,Italacmayupatapitiyashanku. 12Angoli,Balgar,ParzunacayllukunanichaqaDubnee hatunmayupatapitiyankullaqtankupasutinkunapas sutinkumanhinam.

13JavanpamirayninkunataqmikankuMacdoniahallp’api tiyaqJavanimrunakuna,MedaiarerunakunataqCurson hallp’apitiyaqOrelumrunakuna,Tubalpamirayninkunataq PasíamayupatapiTuskanahallp’apitiyaqkuna

14MesecpamirayninkunataqSibasnirunakuna,Tiraspa mirayninkunataqRusas,Cusni,Ongolisrunakuna.llapan kaykunaqarispallaqtakunatahatarichirqanku;chay llaqtakunantarikunJabuslamarqochapatapiCuramayu qayllapi,chaymayuqaTraganmayupinch’usaqyapun.

15EliseoqwawankunapasAlmanimikunankanku, paykunapasrispallaqtakunatahatarichirqanku;chay llaqtakunaqaJoborqokunaqSibatmoorqokunaq chawpinpinkashan;paykunamantataqmikarqanku Lumbardillaqtarunakuna,paykunantiyarqankuJobpa, Sibatmoorqokunaqchimpanpi,Italiahallp’ataatipaspataq kunankamachaypiqhepakurqanku

16KitimpamirayninkunaqaTibreumayupatapiCanopia wayq'opitiyaqRomimrunakunam.

17Dudonimrunakunapamirayninkunaqa,Bordnaallpapi Gihónlamarqochapapatanpitiyaqrunakunam

18PaykunanJafetpamirayninkunallaqtankumanhina, rimasqankumanhina,torreqqhepantach'eqesqakashaspa, llaqtankutasuticharqankusutinkumanhinaChay torremantaqhepap'unchaykunapihatarichisqanku ayllunkumanhinallapanllaqtankupasutinmi

19CampamirayninkunaqakarqanCus,Mitzraim,Fut, Canaán,mirayninkumanhina,llaqtankumanhina.

20Llapallanmirispallaqtakunatasayarichirqanku, paykunaqallincheqasnintatarisqankumanhina, llaqtankutataqñawpaqtaytankupasutinwansuticharqanku Cus,Mitzraim,Fut,Canaán

21Mitzrainpamirayninkunaqaqanchisayllukunamkanku: Ludim,Anamim,Lehabim,Naftuquim,Patrusim, CasluquimhinaspaCafturim

22LlapallanmiEgiptomayuSihormayupatapitiyanku, paykunakikinkupaqllaqtakunatahatarichispasutinkuwan suticharqanku

23PatrospaCaslocpamirayninkunancasarakurqanku, paykunamantanlloqsimurqankuPelistim,Azat,Gerarim, Gitim,Ecronimrunakuna,phisqantinayllukunapi paykunapasllaqtakunatahatarichirqanku,kunankamataq ñawpataytankuqsutinwanllaqtankutasuticharqanku

24Canaánrunakunapasllaqtakunatahatarichirqanku, llaqtankutapassutinkuwansuticharqanku,chunka hukniyoqllaqtakunata,manayupayatinallaqtakunatawan 25Hampaayllunmantatawaqharikunapampahallp'aman rirqanku.Chaytawarunakunapasutinmi:Sodoma, Gomorra,AdmahinaspaZeboyim

26Chayrunakunaqatawallaqtakunatanhallp'apampapi hatarichirqanku,llaqtankutataqsutinkuwansuticharqanku.

27Paykunawawankunapiwanllapakaqninkunapiwantaq chayllaqtakunapitiyarqanku,miraspataqaskhayarqanku, thakpitaqtiyarqanku

28CanaánpachurinHivipachurinHurpachurinSeir rispanmiParanorqopachimpanpihukwayqutatarirurqa, chaypimllaqtatahatarichirqa,qanchischurinkunapiwan ayllunkunapiwanchaypiyacharqaku,hinaspam hatarichisqanllaqtatasuticharqaSeirnispa.ChaymiSeir hallp'ankunankamapas

29PaykunanCampawawankunaqayllunkuna, rimasqankumanhina,llaqtankumanhina,torreqhepata ch’eqesqakashaspanku

30NoepachurinSempawakinmirayninkunapas,Eberpa llapamirayninkunapataytanpawawankunapasrispankum chiqisqakasqankucheqaskunapillaqtakunata hatarichirqaku

31SempachurinkunankarqankuElam,Asur,Arpacsad, Lud,Aram,paykunakikinkupaqmillaqtakunata hatarichirqanku,llapanllaqtankutapassutinkuwan suticharqanku.

32HinaqtinmiSempachurinAsur,wawankunapiwan, wawankunapiwan,chaytiempopirirqanku,anchahatun t’aqapaykunamanta,hinaspanrirqankukaruhallp’aman, chayhallp’amanrisqankuhallp’apitaqanchahatun wayq’owantuparqanku,tawallaqtakunatataq hatarichirqanku,paykunaqsutinkumanhina, sucedesqankumanhinataqsuticharqanku

33Asurrunakunaqhatarichisqanllaqtakunaqsutinmi karqan:Nínive,Resen,Calac,Rehoboterima.Asurpa mirayninkunapaschaypimkunankamayachachkanku

34Aramrunakunapasrispahukllaqtatahatarichimurqanku, kuraqwawqenkuqsutinwantaqUzsutiwansuticharqanku, chaypitaqtiyarqankuchaymikunankamapasUzhallp'an 35TorremantaiskaykaqwataqhepatataqAsurpa wasinmantahukruna,Belasutiyoq,Nínivehallp'amanta wasinpitiyaqripurqanmaymanpastariqtinChaymi paykunaqaSodomallaqtapachimpanpichayarqaku, chaypimyacharqaku.

36Hinaqtinmichayrunaqasayarispahukllaqtachata hatarichimurqan,hinaspansutinwansuticharqanBelanispa. chaymikunankamaZoarhallp'an

37PaykunanSemrunakunaqayllunkunarimasqankuman hina,llaqtankumanhina,torreqhepatakaypachaman ch’eqesqakasqankuqhepaman.

38Noepamirayninkunamantasapankareino,llaqtakuna, familiakunapasaskhallaqtakunatahatarichirqanku

39Llapallaqtankupikamachikuqkunatachuraranku, kamachikusqankumanhinakamachisqakanankupaq Noepamirayninpallapallanayllunkunapaswiñaypaqmi karqaku

11RAKI

1CuspachurinNimrodtaqSinarhallp'apiraqkasharqan, chaypitaqkamachikurqan,chaypitaqtiyarqan,Sinar hallp'apitaqllaqtakunatahatarichirqan

2Chaytawallaqtakunaqsutinmikarqan,chaykunatan suticharqantorretahatarichisqankupisucedesqanmanta.

3ÑawpaqkaqBabelllaqtatawaqyaspanirqan:–Chaypi SeñorDiosqakaypachapirimaykunata p'enqachisqanraykun.IskaykaqtaqErecnispasuticharqan, chaymantapachaDiosch'eqechisqanrayku

4KimsakaqtaqEcedtawaqyarqan,chaycheqaspihatun maqanakuykashasqanmantaTawakaqtaqCalnata suticharqan,chaypikamachikuqninkuna,atiyniyoq runakunawanwañuchisqakasqankurayku,SeñorDiosta phiñachisqankurayku,paycontrahatarispa huchallikurqanku

5NimrodtaqSinarhallp'apichayllaqtakunatasayarichispa, chayllaqtakunamanchurarqanllaqtanpapuchuqninta, kamachiqninkunata,qhapaqsuyunpipuchuq soldadonkunatawan.

6NimrodtaqBabelllaqtapitiyaran,chaypitaqwakin kamachinkunapimosoqmantakamachikurqan,mana manchakuspataqkamachikurqan,Nimrodpakamachisqan runakunapaskamachikuqninkunapasAmrafelsutiwan suticharqanku,torrepikamachikuqninkunapas runankunapasatiyninwanurmaykusqankuta.

7Kayhinañakaqtinpas,NimrodqamananWiraqochaman kutipurqanchu,hinallataqmillaykaypihinallataq runakunaqchurinkunamanmillaykaypiyachachispa; hinaspaMardon,churin,taytanmantaaswanmillaykarqan, hinallataqtaytanpamillayruwayninkunaman yapashallarqan.

8Runakunaqchurinkunatataqhuchallichirqan,chayraykun ninku:“Millayrunamantaqamillayruwaymilloqsimun”, nispa.

9Chaytiempopinhatarichisqankullaqtakunapitiyashaspa Hampaayllunkunamaqanakurqanku

10ElamreyKedorlaomertaqCampamirayninkunaq ayllunkunamantakarunchakurqan,paykunawan maqanakuspataqpaykunatakamachirqan,hinaspan pampapiphisqallaqtakunamanrirqan,paykunawan maqanakuspataqpaykunatakamachirqan,paykunataq kamachisqankarqanku

11Chunkaiskayniyoqwatataservirqanku,sapawatataq impuestopagarqanku

12ChaytiempopinSerugpachurinNahorwañupurqan, TarepachurinAbrampatawachunkaisqonniyoqwata kashaqtin

13TarepachurinAbrampitsqachunkawatakashaqtintaq, AbramqaNoepawasinmantalloqsispataytanpawasinman ripurqan

14AbramtaqSeñorDiostareqsirqan,hinanpayqapurirqan ñanninkunata,kamachikuyninkunatawan,SeñorDiostaq paywankasharqan

15Chayp'unchaykunapintaytanTareqareyNimrodpa ejercitonpacapitanninraqkasharqan,manareqsisqa dioskunatapasqatikusharqanraqmi

16Abramtaqtaytanpawasinmanrispa,yupaychana wasinkupichunkaiskayniyoqdioskunasayashaqta rikurqan,chaymiAbramqaphiñakurqantaytanpawasinpi chayidolokunatarikuspa.

17Abramtaqnirqan:–SeñorDiospakawsasqanmanhinaqa manantaytaypawasinpiqhepanqachu.chaynatam unanchawaqniyWiraqochapasruwawanqa,kimsa punchawmantamanallapantapakiqtiyqa.

18Abramtaqpaykunamantaripurqan,phiñakuynintaq sonqonpirawrarirqanAbramqausqhayllanchay cuartomantataytanpahawanpatiomanrirqan,chaypin tarirqantaytantapatiopitiyashaqta,llapa kamachinkunatapas,hinanAbramqañawpaqenpi tiyaykurqan

19Abramtaqtaytantatapurqan:Yayláy,willaway maypinkashanhanaqpachatakaypachata,kaypachapi llaparunakunaqchurinkunatakamaqDios,qantapas ñoqatapaskamaq,nispaHinanTareqachurinAbramta kutichispanirqan:–Kamawaqninchiskunaqa llapallanchismiwasinchispikashanku,nispa.

20Abramtaqtaytantanirqan:–Señorniy,chaykunata willaway;TaretaqAbramtaukhupatiocuartoman pusamurqan,hinanAbramrikurqanllapacuartota k'aspimantarumimantadioskunawanhunt'akashaqta, chunkaiskayniyoqhatunidolokuna,manayupayatiy dioskunamantataqpisilla.

21HinaqtinmiTareqachurintanirqan:–Kayrunakunan kaypachapillaparikusqaykitakamaq,ñoqatapasqantapas llaparunakunatapaskamawarqanku,nispa.

22Taretaqdiosninkunamank'umuykukuspa, paykunamantaripurqan,churinAbramtaqpaywankuska ripurqan.

23HinaqtinmiAbramqapaykunamantaripuspamamanpa qayllanpitiyaykuspamamantanirqan:–Qhawariy, taytaymirikuchiwarqanhanaqpachatakaypachata kamaqkunata,llaparunakunaqchurinkunatapas,nispa 24Chayhinaqa,usqhayllaovejamantahukcabritota apamuy,hinaspamisk’imikhunataruway,taytaypa diosninkunamansacrificiotahinaapamunaypaqichapas chaywanpaykunapachaskisqakayman

25Mamantaqchhaynataruwaspahukcabritotaapamuspa misk’imikhunataruwaspaAbrammanapamurqan, Abramtaqmamanmantaq’apayniyoqmikhunatahap’ispa taytanpadiosninkunamanaparqan,hinaspanpaykunaman asuykuranmikhunankupaqTaytanTaretaq,manachayta yacharqanchu

26Abramtaqpaykunaukhupitiyashaqp’unchaypirikurqan manakunkayoqkashasqankuta,manauyarisqankuta,mana kuyurisqankutapas,manataqmimayqenninkupasmakinta haywariytaatirqankuchumikhunanpaq.

27Abramtaqpaykunataburlakuspanirqan:–Cheqaqtapuninmisk'imikhunawayk'usqayqamana paykunamanqakusichisqachu,ichapaspisillañakarqan, chayraykunmanamikhuytamunarqankuchuchayraykun paqarinp’unchayqamosoqsach’aaychatawakichisaq, kaymantaaswanallin,aswanaskha,chaytarikunaypaq.

28Qhepantinp’unchaytaqAbrammamantakamachirqan q’apayniyoqaychamanta,hinanmamansayarispa ovejakunamantakinsasumaquñakunatapusamurqan, hinaspanchurinpamunasqanmanhinasumaqq’apayniyoq mikhunataruwarqan,hinaspanchurinAbrammanqorqan. ChaytataqtaytanTareqamanayacharqanchu

29Abramtaqmamanmantaq'apayniyoqmikhunata hap'ispataytanpadiosninkunamanaparqancuartoman. Mikhunankupaqasuykuspantaqñawpaqenkuman

churarqan,Abramtaqp'unchayntinñawpaqenkupi tiyaykurqan,ichapasmikhunkumannispayuyaykuspa.

30Abramtaqpaykunataqhawarispamanakunkayoqnitaq uyariyniyoqkasqankutarikurqan,manataqmi mayqenninkupasmakintahaywarirqanchumikhunata mikhunanpaq

31Chayp’unchaych’isiyaqtanAbramqaDiospa espiritunwanp’achasqakasharqan.

32Hinaqtinmiqaparispanirqan:Aytaytaymantakay millaymiraymantawan,llapankusonqonkuyanqaman k’umuykachisqa,kayk’aspimantarumimantawanruwasqa idolokunataserviqkuna,manamikhuyta,asnayta,uyariyta, manarimaytaatiq,manarimaqsimiyoq,manarikuq ñawiyoq,manauyariqrinriyoq,manasienteqmakiyoq, manakuyuriqchakiyoqima;paykunahinanchaykunata ruwaqkuna,paykunapiconfiaqkunapas.

33Abramtaqtukuychaykunatarikuspataytanpacontranpi phiñakurqan,hinaspanusqhayllahukhachatahap'ispa dioskunaqcuartonmanrirqan,hinaspantaytanpallapa diosninkunatap'akirqan

34Hinaqtinmichayidolokunatap’akispa,chayhachata paykunaqñawpaqenpikaqhatundiospamakinman churaspalloqsirqanTaytanTaretaqwasinmankutipurqan, punkupihachawaqasqantauyarisqanraykuchayraykun Tareqawasimanhaykurqanimamantachuskay rimashasqanmantayachananpaq

35HinaqtinmiTareqaidolokunaqcuartonpihachapa qapariynintauyarispa,idolokunamanphawayllarirqan, hinanAbramwantuparqanlloqsishaqta

36Taretaqcuartomanhaykuspatarirqanllapaidolokunata urmasqatap’akisqata,hatunkaqpamakinpihachatapas manap’akisqata,churinAbramparuwasqanmisk’i mikhunatapasñawpaqenkupiraqmikasharqan

37ChaytarikuspataqTareqasinchitaphiñakurqan, hinaspanusqhayllacuartomantaAbrammanripurqan

38HinanchurinAbramtawasiukhupitiyashaqtatarirqan Jesustaqpaytanirqan:–¿Imatataqdiosniykunata ruwarqanki?

39AbramtaqtaytanTaratakutichispanirqan:–Manan chhaynachuwiraqochay,paykunamanmisumaq q’apayniyoqmikhunataapamurqani,paykunaman asuykushaqtiymipaykunamanasuykurqani mikhunankupaqmikhunatahap’ispa,llapankumakinkuta haywarirqankumikhunankupaq,manaraqhatunruna mikhunanpaqmakintahaywarishaqtin,nispa

40Jatuntaqrikuranñawpaqpiruwasqankuta,sinchi phiñakuynintaqpaykunacontrarawrarirqan,hinaspanrispa wasiukhupikaqhachatahap’ispapaykunamanhamuspa llapankutap’akirqan,rikusqaykimanhinataqhachaqa makinpiraqkashan

41ChaytaniqtinmiTareqachurinAbramcontra phiñakurqan.HinanTareqachurinAbramtaphiñakuspa nirqan:–¿Imawillakuytaqkaywillasqaykiri?

Llullakunatanrimawanki

42¿Kanchukaydioskunapiespiritu,almaotaqatiypas tukuyniwasqaykikunataruwananpaq?¿Manachuk'aspipas rumipas,manachuñoqakikiychaykunataruwarqani,chay hinallullakuytachurimaytaatiwaq,paykunawankashaq hatundiosmipaykunatawañuchirqannispa?Qanmichay hachatamakinmanchurarqanki,chaymantataqllapankuta maqarqaninispaninki

43Abramtaqtaytantanirqan:–¿Imaynataqkayidolokunata serviwaq,manaimaruwayatiqidolokunata?¿Atimanchu chayidolokunapiconfiasqaykikunaqespichisunkiman? ¿Uyarinkumanchumañakuyniykikunatawaqyaqtiyki? awqaykikunaqmakinmantachuqespichisunkiman,icha awqaykikunawanchu maqanakuyniykikunata maqanakusunkiku,manarimayatiq,manauyariyatiq yantatapasrumitapasservinaykipaq?

44Kunantaqcheqaqtapunimanaallinchuqanpaq,nitaq qanwant’inkisqarunakunaqchurinkunapaqpas,kaykunata ruwayqa;¿anchasonsochukanki,manayuyayniyoqchu ichapisiyuyayniyoqchukanki,chaymik’aspitarumitapas servinki,hinaspakayhinataruwanki?

45HinallataqqonqaychisWiraqochaDiosta,paymihanaq pachatakaypachatapaskamarqan,pichuskaypachapi kamarqasunkichis,chaywantaqkayasuntopi almaykichismanhatunmillaytaapamunqarumiwan k’aspiwanservispa?

46¿Manachuñawpap’unchaykunapiñawpa taytanchiskunahuchallikurqanku,hinallataq teqsimuyuntinpaSeñorDiosninpaykunamanunuqununta apamuspa,llapankaypachatathuñichirqan?

47¿Imaynatataqkaytaruwashawaqchis,k’aspimanta rumimantawanruwasqadioskunatayupaychawaqchis, paykunaqamananuyariytaatinkumanchu,nitaqrimayta atinkumanchu, nitaq sarunchakuymanta kacharichisunkichismanchu,chhaynapinteqsimuyuntinpi Diospaphiñakuynintaqankunamanurmachisunkichis?

48Chaynaqa,taytaykaymantakarunchakuy,ama almaykimanpaswasiykipirunakunamanpasmana allinkunataapamuychu.

49Abramqausqhayllantaytanpañawpaqenmanta phawarispataytanpaaswanhatunidolomantahachata hap’ispaayqekurqan.

50TaretaqAbrampatukuyruwasqantarikuspawasinmanta usqhayllaripurqan,hinanreymanrirqan,hinaspan Nimrodpañawpaqenmanrispañawpaqenpisayaykurqan, hinaspanreymank'umuykukurqanHinanreyqanirqan:–¿Imatanmunanki?

51Paytaqnirqan:–Señorniy,valekuyki,uyariwanaykipaq-Kunanqaphisqachunkawatañawpaqtaraqmihukwawa nacewarqan,kayhinatandiosniykunataruwarqan, chhaynatanrimarqan;kunantaq,wiraqochaypas,reypas, paytawaqyayñawpaqeykimanhamunanpaq,hinaspa kamachikuysimimanhinajuzgananpaq,manaallin kayninmantakacharichisqakananchispaq.

52Hinanreyqakinsakamachinkunatakacharqan,hinan Abramtareypañawpaqenmanpusamurqanku.Chay p'unchaymiNimrodpas,llapankamachikuqninkunapas, kamachinkunapasñawpaqenpitiyasharqanku,Tarapas paykunaqñawpaqenpitiyasharqanku

53HinaqtinmireyqaAbramtatapuran:–¿Imatataq taytaykitadiosninkunatawanruwaranki?Hinaqtinmi Abramqataytanmanrimasqansimikunawanreyman kutichispanirqan:–Wasipipaykunawankashaqhatun diosmiuyarisqaykimanhinapaykunataruwarqan,nispa

54HinaqtinmireyqaAbramtanirqan:–¿Atiyniyoqchu karqankunisqaykimanhinarimanankupaq, mikhunankupaq,ruwanankupaqpas?Abramtaqreyta kutichirqan:–Manaatiyniyoqkaqtinqa,¿imanaqtintaq

paykunataservinki,manayuyayniyoqkasqaykiwantaq runakunaqchurinkunatapantachinki?

55¿Piensankichuqespichisunaykipaqotaqima huch’uytapashatuntapasruwaspapaykunataservinaykipaq? Hinaspa,¿imaraykutaqmanamusyankichulliw teqsimuyuntinpaDiosninta,paymikamasurqanki,paypa atiyninpitaqwañuchiypaskawsachiypas?

560manayuyayniyoq,manayuyayniyoq,manayachaq rey,ayqanmantawiñaypaq

57Ñoqaqayuyaykurqaninkamachiykikunamanchanin ñantayachachinaykipaq,ichaqamananchaytaqa ruwarqankichu,aswanpaskaypachatanhunt’achirqanki huchaykikunawan,ñanniykitaqatikuqllaqtaykiq huchankunawanima

58¿Manachuyachanki,ichamanachuuyarirqanki,kay millayruwasqaykita,ñawpaqp’unchawkunapiñawpaq taytanchiskunachaypihuchallikusqankuta,wiñay-wiñay Diostaqunuqununtapaykunamanapamuspallapankuta chinkachirqan,hinallataqllapanhallp’atapaspaykunaq rantinpichinkachirqan?¿Qanpasllaqtaykipaskunan hatarispakayllank’aytahinachuruwankichis, teqsimuyuntinpiSeñorDiospaphiñakuyninta uraykachinaykipaq,qanmanpaskaypachamanpasmana allinkunataapamunaykichispaq?

59Chaynaqa,kaymillayruwasqaykitaqasaqerpariy, hinaspateqsimuyuntinpaDiosnintaserviy,almayki makinpikasqanmanhina,chaymantaqaallinmikanqa

60Sichusmillaysonqoykimanauyarinqachu rimayniykunatamillayñanniykikunatasaqespa,wiñaywiñayDiostaservinaykipaqchayqa,p’enqaypinwañunki qhepap’unchaykunapi,qan,llaqtaykihinallataqllapan qanwant’inkisqakaqkunapas,rimayniykikunatauyarispa otaqmillayñanniykikunapipurispa

61Abramqareypaumalliqninkunaqñawpaqenpimanaña rimariqtinmi,hanaqpachataqhawarispanirqan:–Señor Diosqallapamillayrunakunatanrikun,paymipaykunata juzganqa,nispa.

12RAKI

1Abramparimasqantauyarispanreyqakamachirqan carcelmanwisq’anankupaqAbramtaqchunkap'unchay carcelpikasharqan.

2Chayp’unchaykunatukukuqtintaqreyqakamachirqan llapareykunata,kamachikuqkunata,imaymana provinciakunamanta gobernadorkunata, yachaysapakunatapasñawpaqenmanhamunankupaq, paykunataqñawpaqenpitiyarqanku,Abramtaqwisq’asqa wasipiraqkasharqan

3Hinaqtinmi reyqa kamachikuqkunata yachaysapakunatawannirqan:–¿UyarirqankichuTarepa churinAbramtaytantaruwasqanta?Kayhinatanpayta ruwarqan,ñoqataqkamachirqaniñawpaqeypi pusamuwanankupaq,chhaynatataqrimarqan;sonqonpas mananpantarqanchu,manataqmiñawpaqeypichu kuyurirqan,kunantaqcarcelpiwisq’asqakashan

4Chhaynataq,reytak’amiqkayrunamanimataripay kanantayuyaykuychis;Paymitukuyuyarisqaykikunata rimasparuwarqa

5Llapallankunreymankutichirqanku:–Reytak'amiqqa sach'amanmiwarkusqakanqa,nispaIchaqatukuy

nisqankunataruwaspa,diosninchiskunatapisichaspa, chayraykunruphachisqakanan,kayasuntopikamachikuy simiqakaymi

6Reykaytamunaspaqa,kamachinkunatakamachichun ladrillohornoykipitutap’unchayninatarawrachinankupaq, chaymantataqkayrunatachaymanwikch’uykusaqku Reytaqchaytaruwaspakamachinkunatakamachirqan reypahornonpikinsap'unchaykinsatutaninata wakichinankupaq,chayhornoqaCasdimllaqtapinkashan HinanreyqakamachirqanAbramtacarcelmantapusaspa ruphachinankupaqhorqomunankupaq

7Reypallapakamachinkuna,kamachikuqkuna, kamachiqkuna,kamachikuqkuna,juezkuna,chaysuyupi tiyaqkuna,yaqaisqonpachakwaranqaqharikuna,horno chimpapisayarqankuAbramtaqhawanankupaq

8Llapawarmikunapashuch’uywawakunapaswasi patakunapi,torrekunapipashuñunakurqankuAbramwan imachuspasashasqanmantaqhawanankupaq,llapankutaq karullapisayarqanku.manataqmihukrunapas puchurqanchu,chayp’unchaypimanahamuq,chayta qhawananpaq

9Abramchayamuqtintaq,reypalayqankuna,yachaysapa runakunawanAbramtarikuspa,reymanqaparirqanku:–Señorniyku,cheqaqtapunikayrunaqa nacesqanmantapachanhatunch’askamillp’urqantawa ch’askakunata,chaytanreymanwillarqaykukunanphisqa chunkawataña,nispa

10Kunantaqtaytanpaskamachikuyniykikunatap’akirqan, hukwawatapusamuspataqburlakusunki,chaywawatan wañuchirqanki

11Reytaqpaykunaqnisqantauyarispasinchita phiñakurqan,chaymiTaretañawpaqenman pusamunankupaqkamachirqan

12Reytaqnirqan:–¿Uyarirqankichulayqakunaq nisqankuta?Kunanqacheqaqtawillaway,imaynatataq ruwarqanki;Cheqaqtarimankichayqa,manahuchayoqmi kanki.

13Reypaphiñakuyninsinchitaphiñakusqantarikuspataq, Tareqareytanirqan:–Señorniy,rey,cheqaqtauyarirqanki, yachaysapakunaqrimasqankupasallinmi,nispa. Hinaqtinmireyqanirqan:–¿Imaynataqkaytaruwawaq, kamachikuyniykunatamanakasukuspa,mananacesqayki wawataqowanaykipaq,chaninpaqtaqqowanaykipaq?

14HinaqtinmiTarereymankutichirqan:–Chaytiempopiqa wawayraykunsonqoytakusikurqani,sirvienteypachurinta pusaspaymireymanpusarqani,nispa.

15Reytaqtapuran,¿Pitaqkaytayuyaychasurqanki?Niway, amaimatapaspakawaychu,chaymantaqaamawañunkichu, nispa

16Taretaqreypaqayllanpisinchitamancharikuran, reytataqniran:“KuraqchuriHaránmichayta yuyaychawarqan.Abramnacesqanp'unchaykunapitaq Haranqakinsachunkaiskayniyoqwatayoqkasharqan 17Haranmiichaqataytantamanaimamantapas yuyaycharqanchu,Tareqareymantaalmanta qespichinanpaqmichaytaniran,sinchita manchakusqanrayku.ReytaqTaretanirqan:–Chayta yuyaychasuqniykiHaránchuriykiAbramwankuskaninapi wañunqa,nispaimaraykuchuswañuysentencianpaypi kashan,reypamunayninmanhatarisqanmanta,chayta ruwaspa

18ChaytiempopinHaranqaAbrampañanninkunata qatikuytamunarqan,ichaqasonqollanpinchayta waqaycharqan

19Harantaqsonqonpinirqan:–Abramparuwasqanmantan reyqaAbramtahap'irqan,reytaatipaqtintaqpaytaqatikusaq, reyatipaqtintaqreypaqhepantarisaq,nispa

20TaretaqchurinHaranmantareymanwillaqtin,reyqa HarantaAbramwanhap’inankupaqkamachirqan.

21HinaspaniskaynintapusamurqankuAbramtawawqen Harantawanninamanwikch'unankupaqChayp'unchaytaq chaypitiyasharqanku,reypakamachinkuna, kamachikuqkunapas,llapawarmikunapas,huch'uy wawakunapas.

22ReypakamachinkunanAbramtawawqentawanhap’ispa llapap’achankutaqechuranku,p’achankup’achankutawan 23Makinkutachakitapaslinowaskhakunawan wataykuspankunreypakamachinkunahoqarispahornoman wikch'uykurqanku

24SeñorDiosqaAbramtamunakuspakhuyapayarqan, hinanSeñorqauraykamuspaAbramtaninamanta qespichirqan,manataqmirupharqanchu

25HinaqtinmiichaqaAbramqaninapiqhepakuspa purisharqan

26Harantaqninamanwikch'uykuspankuwañupurqan, hinanpayqausphamantukupurqan,sonqonmana hunt'asqachuSeñorwanNinamanwischuqrunakunaqa ninarawraymipaykunamanmast'arikurqan,hinanruphasqa karqanku,chunkaiskayniyoqrunakunataqwañurqanku.

27Abramtaqkinsap’unchaykinsatutaninaukhupi purisharqan,hinanreypallapakamachinkunaninapi purishaqtarikuspareymanwillarqanku:–Qhawariyku Abramtaninachawpipipurishaqta,urayp’achankunapas mananruphasqachu,aswanqawatasqawaskhanpas ruphasqañan,nispa.

28Reytaqpaykunaqrimasqankutauyarispasonqon pisiyapurqan,manataqpaykunatacreeytamunarqanchu; chaymihukhunt’aqkamachikuqkunatakacharqankay asuntotaqhawanankupaq,paykunataqrispachaytarikuspa reymanwillarqanku;Chaytaqhawaqrinanpaqtaqreyqa rikurqan,Abramtataqninaukhupipurishaqtarikurqan, Haranpaayantataqruphashaqtarikurqan,chaymireyqa sinchitamuspharqan

29HinanreyqaAbramtaninamantahorqonankupaq kamachirqanHinankamachinkunaasuykurqanku horqomunankupaq,ichaqamananatirqankuchu,nina muyuriqpikasqanrayku,ninarawraytaqhornomanta paykunamanwichasharqan

30Hinanreypakamachinkunaayqekurqanku,hinanreyqa paykunataqaqcharqan:–UsqhayllaAbramtaninamanta horqoychisamawañunaykichispaq,nispa

31Reypakamachinkunaqayapamantanasuykurqanku Abramtahorqomunankupaq,hinanninarawray paykunamanhamuspauyankutaruphachirqan,chaymi pusaqninkuwañurqanku

32Reytaqrikuspakamachinkunamananinamanasuykuyta atisqankutamanaruphachinankupaq,reyqaAbramta waqyarqan:HanaqpachapikaqDiospakamachin,nina chawpimantalloqsispañawpaqeypikaymanhamuy; Abramtaqreypakunkantauyarispaninamantalloqsispa reypañawpaqenpisayaykurqan.

33Abramlloqsimuqtinmireyllapakamachinkunapiwan rikurqankuAbramtareypañawpaqenmanhamushaqta, urayp’achanwanp’achasqa,mananruphasqachukarqan, watasqawaskhanichaqaruphasqakasharqan.

34HinaqtinmireyqaAbramtatapuran:¿Imaynataq ninapimanaruphachiwarqankichu?

35Abramtaqreytanirqan:–Hanaqpachaq,kaypachaq Diosninmi,paypinconfiashani,paymitukuyatiyniyoqkani, paymiqespichiwarqanninamanwikch'uwasqaykimanta, nispa

36AbrampawawqenHarántaqusphamantukupurqan, hinaspanayantamaskharqanku,hinaspanwañusqata tarirqanku.

37Haranqapusaqchunkaiskayniyoqwatayoqmi kasharqanCasdimllaqtapininapiwañupuqtinHinan reypas,kamachikuqkunapas,chaysuyupitiyaqkunapas, Abramninamantaqespichisqakasqantarikuspa, Abrammank'umuykurqanku

38Abramtaqpaykunatanirqan:–Ama k’umuykuwaychischu,aswanpaskaypachaq kamaqniykichisDiosmank’umuykukuychis,payta yupaychaychis,hinaspanñanninkunamanriychis,paymi kayninamantaqespichiwarqan,paymillaparunaqalmanta espirituntawankamarqan,mamanpawiksanpirunata kamarqan,kaypachamanpashorqomurqan,paypi hap’ipakuqkunatataqllapanmantakacharichinqananay

39Reypa,kamachikuqkunapañawpaqenpiqaancha admirakuypaqmirikchakurqa,Abramninamanta qespichisqakasqanmanta,Haránruphachisqa kasqanmantawanreytaqAbrammanaskharegalokunata qorqan,reypawasinmantataqiskayumalliq kamachinkunataqorqan;hukninpasutinmikarqaOni, hukninpasutintaqEliezer

40Llapareykuna,kamachikuqkunapas,kamachikunapas Abrammanmiqorqankuaskhaqollqeta,qorita,perlakunata, hinanreyqakamachikuqninkunapiwankacharqan,hinan payqathak-kaypiripurqan.

41Abramtaqthak-kaypireymantalloqsipurqan,hinan reypaaskhakamachinkunapaytaqatikurqanku,kinsa pachakrunakunataqpaywankuskarirqanku.

42Abramtaqchayp’unchaykutimuspataytanpawasinman rirqan,paywanqatikuqrunakunawan,Abramtaqtukuy kawsasqanp’unchaykunapiSeñorDiosntayupaycharqan, ñanninkunapipurispakamachikuysimintaqatikurqan

43Chayp'unchaymantapachanAbramrunaqchurinkunaq sonqontaTaytaDiostaservinankupaqyuyaykurqan.

44ChaytiempopinNahorwanAbramwancasarakurqanku wawqenHaránpaususinkuna.Nahorpawarminmikarqa Milca,AbrampawarminpasutintaqSaraiAbrampa warminSaraitaqmanawachakuqkasharqanchay p’unchaykunapiqamananwawayoqchukarqan

45Abramninamantalloqsimusqanmantaiskaywata tukukuqtin,phisqachunkaiskayniyoqwatakashaqtin, BabelllaqtapireyNimrodkamachikuytiyanapitiyashaqta, reytaqpuñuykuspamusquykurqanreypahornonpa chimpanpikaqwayq’opisoldadonkunawan ejercitokunawankuskasayashaqta.

46Hinanñawintahoqarispa,Abrammanrikch’akuqrunata rikurqanhornomantalloqsimushaqta,hinaspanreypa ñawpaqenpisayashaqta,hinaspanespadanwanreyman phawaykamurqan,reychayrunamantaayqekuqtin,

mancharikusqanraykuphawashaqtintaqchayrunaqareypa umanmanhukuhutawikch’uykurqan,chayuhutaqhatun mayumantukupurqan

47Hinanreyqamosqokurqanllapasoldadonkunachay mayumanchinkaykuspawañupusqankuta,hinanreyqa ayqekurqanñawpaqenpikashaqkinsarunakunawan,hinan ayqekurqan

48Reytaqchayrunakunataqhawarispareykunaq p’achanmanrikch’akuqkamachikuqp’achanwan p’achasqakasharqanku,reykunaqrikch’aynin,hatun kayninpiima

49Paykunaphawashaqtinkunmayuqareypañawpaqenpi hukmantauhumantukupurqan,uhumantataqhukp’isqo lloqsimurqan,reypañawpaqenmanphawaykuspataqreypa ñawintahorqomurqan

50Chaytarikuspataqreyqallakikurqan,hinanpuñuymanta rikch'arirqan,espirituntaqch'aqwarqanhinaspansinchi manchakuytasientekurqan

51Tutamantataqreyqamancharisqasofnamantahatarispa, llapayachaysaparunakunata,layqakunatawan ñawpaqenmanhamunankupaqkamachirqan,reyqa musqukusqanmantawillaqtin.

52Reypahukyachaysapakamachin,Anukisutiyoq, reymankutichirqan:–Kayqamananimapaschu,aswanpas Abrampamirayninpamillayllanmi,chaymiqhepa p’unchaykunapiWiraqochaypareyninpacontranpi wiñanqa,nispa

53Chayamunqap’unchaymiAbrammirayninkunapiwan familianpawawankunapiwanreywanmaqanakunqaku, reypallapaejercitontasoldadonkunatapaswañuchinqaku

54Qankikiykimanrikch’akuqtarikusqaykikinsa runakunamanta, ayqekuqkunamantawan rimasqaykimantataq,kayniytamunan,qanllaayqekunki kaypachareykunamantakinsareykunawan,paykunan qanwankanqamaqanakuypi

55Qallariypihinauhumantukuqmayumanta rikusqaykipas,uñap’isqopasñawiykitahorqomushaqta, mananimatapasniytamunanchu,aswanpasAbrampa mirayninmi,qhepap’unchaykunapireytawañuchinqa

56Kaymireypamosqoynin,kaymisut'inchaynin, mosqoypascheqaqmi,kamachiykiqsut'inchasqaykipas chaninmi

57Kunanchhaynaqarey,cheqaqtapuninyachankikunanqa phisqachunkaiskayniyoqwatañanpasarqon yachaysapaykikunaAbrampanacesqanmantapachakayta rikusqankumanta,reyniyAbramtakayhallp’api kawsanantasaqenqachayqa,wiraqochaypareyninpaima k’irisqanmikanqa,Abrampamanakawsasqan p’unchaykunamanaqanpasnitaqqhapaqsuyuykipas takyachisqankanqa,ñawpaqtaqanacesqanmantapachan yacharqanku;¿Imanaqtintaqreyyqamanawañuchinqachu, qhepap'unchawkunapimanaallinruwaynintaqanmanta pakasqakananpaq?

58NimrodtaqAnukiqkunkantauyarirqan,hinanpakallapi wakinkamachinkunatakacharqanAbramtahap’inankupaq, reypañawpaqenmanapanankupaqwañunanpaq

59ReypaqosqankamachinEliezertaqreypaqayllanpi kasharqan,hinaspanuyarirqanAnukireyman yuyaychasqanta,Abramtawañuchinanpaqreypa nisqantapas.

60EliezertaqAbramtanirqan:Usqhayllasayariy, almaykitaqespichiy,manareypamakinwanwañunaykipaq, chhaynatanmosqoypiqanmantarikurqan,chhaynatan Anukit’ikrarqan,chhaynatanAnukipasreyman yuyaycharqanqanmanta.

61AbramtaqEliezerpakunkantauyarirqan,hinan AbramqausqhayllaphawarirqanNoepachurinSempa wasinman,chaypipakakuspanhukcheqastatarirqan.reypa kamachinkunanAbrampawasinmanhamurqanku maskhanankupaq,ichaqamanantarirqankuchu,hinaspan tukuyhallp’atamaskharqankumanataqtarirqankuchu, rispataqtukuyladomanmaskharqankumanataqpaywan tupanankuchukarqan.

62ReypakamachinkunaAbramtamanatariyta atispankutaqreymankutipurqanku,reypaphiñakuyninmi ichaqaAbramcontramanatarisqankumanhina thasnukurqan,chaymireyqaAbrammantakayasuntota yuyayninmantaqarqorqan

63AbramqaNoepawasinpihukkillapakasqakasharqan, reyqonqapunankama,ichaqaAbramqareyta manchakushallarqanmiNoepawasinpimchurinAbramta pakallapiqawarqa,Taretaqreypaqawasqanqaanchahatun karqa

64Abramtaqtaytantanirqan:–¿Manachuyachankireyqa millayyuyaychaqninkunaqyuyaychasqanwan wañuchiwananpaq,kaypachamantasutiyta chinkachinanpaqyuyaykusqanta?

65¿Pitaqkaypikanki,imataqkayhallp'apikanki?Sayariy, Canaánsuyumankuskarisunchis,paypamakinmanta kacharichisqakananchispaq,qhepap'unchaykunapimana paywanwañupunaykipaq,nispa.

66¿Manachuyachankiotaqmanachuuyarirqanki, manachumunakuywanchuNimrodtukuykayhatunchayta qosunki,aswanpasallinninpaqllankaytukuyallinkunata qosunki?

67Kaymantaaswanhatunallinkunatataqruwasunki chayqa,chegaqtapuninkaykunaqakaypachaqyanqallan, qhapaqkaypasqhapaqkaypasmananimapaqpas valenmanchuphiñakuyp’unchaypiphiñakuy p’unchaypipas.

68Chayhinaqa,uyariychisrimasqayta,sayarispaCanaán hallp'amanrisunchis,chayhallp'ataqNimrodmantak'irisqa kanman.hinaspakaypachapikamasuqniykiWiraqochata serviyhinaspaallinkanqaqanpaq;Tukuyyanqa kaqkunatataqwikch'uy

69HinaqtinmiAbramqamanañarimariranñachu,Noe churinSempiwanTaretanispanku:“CheqaqmiAbrampa nisqasuykiqa”,nispa.

70TaretaqchurinAbrampakunkantauyarirqan,hinan TareqaAbrampanisqanmanhinatukuyimataruwarqan, chaytaqaSeñorDiosmantanruwarqan,reyAbramtamana wañuchinanpaq.

13RAKI

1HinanTareqachurinAbramta,willkanLottawan, HaranpachurinLotta,churinAbrampaesposanSaraita, familianpillaparunakunatawanpusaspaUrCasdim llaqtamantaCanaánsuyumanrirqanHaránhallp'akama chayaspataqchaypiqhepakurqanku,chayhallp'aqaancha

allinmikarqanpastopaq,hinallataqpaykunawan riqkunapaqpas.

2Haranhallp’apirunakunataqrikurqankuAbramDioswan runakunawanallinchaninkashaqta,SeñorDiosninpas paywankashaqta,Haransuyumantawakinrunakunataq Abramwankuskahamurqanku,paytaqpaykunaman yachachirqanWiraqochaqyachachikuyninta, ñanninkunatawan;chayrunakunataqAbramwanwasinpi qhepakurqanku,hinaspanpaymank’askakurqanku

3Abramtaqkinsawatachayhallp'apiqhepakurqan,kinsa watatukukuqtintaqSeñorDiosqaAbrammanrikhurimuspa nirqan:UrCasdimllaqtamantahorqomuqniyki,llapa awqaykikunaqmakinmantaqespichiqniykiSeñormikani.

4Kunantaq,sichuskunkayniytauyarinki, kamachiyniykunata, kamachiyniykunata, kamachikuyniykunatawanhunt’ankichayqa, awqaykikunatanñawpaqeykipiurmachisaq,hanaqpacha ch’askakunahinataqmirayniykitamirachisaq,makiykiq llaparuwayninkunamantaqsaminchayniytakachamusaq, manataqmiimatapaspisinkichu

5Kunansayariy,warmiykitallapakapuqniykikunatawan pusaspaCanaánhallp’amanriy,chaypiqhepakuy,chaypin qanpaqDioskasaq,saminchasqaykitaqHinanAbramqa hatarispawarmintallapakaqninkunatawancasarakuspa Canaánsuyumanrirqan,Señorpanisqanmanhina.Harán llaqtamantaripushaspanAbramqaphisqachunkawatayoq kasharqan

6AbramtaqCanaánhallp'amanchayaspallaqtaqchawpinpi tiyaykurqan,chaypitiyaqCanaánrunakunaqchawpinpi karpantasayarichirqan

7CanaánsuyumanchayaspataqSeñorDiosqaAbramman rikhurimuspanirqan:–Kaymiwiñaypaqqosqayhallp'a, mirayniykitapashanaqpachach'askakunamanhinan ruwasaq,mirayniykimanmiqosaqllaparikusqayki hallp'akunata

8AbramtaqDiosparimasqancheqaspialtartaruwarqan, chaypinAbramqaSeñorDiospasutintawaqyakurqan.

9ChaytiempopinAbramqakinsawataCanaánsuyupi tiyaran,chaywatapinNoewañupurqan,chaywatapin Abrampaphisqachunkapusaqniyoqwatawañupurqan. Noepakawsasqanp'unchaykunanisqonpachakphisqa chunkawatakarqan,wañurqantaq

10AbramtaqCanaánhallp'apitiyarqanku,paywan warminwan,llapapaywankuskapuriqkunawan,chay suyupitiyaqrunakunawankuskaIchaqaAbrampawawqen Nahor,taytanTara,HaranpachurinLot,llapankutaqHarán llaqtapitiyarqanku

11AbrampaCanaánsuyupiphisqawatatiyashaqtinmi SodomaGomorrallaqtarunakuna,pampapillapa llaqtakunapasElamreyQuedorlaomerpamunayninmanta hatarirqankuChaypampallaqtakunapillapareykunan chunkaiskayniyoqwatataKedorlaomertaservirqanku,sapa watataqimpuestopagarqanku,chunkakinsayoqwatapitaq chayp'unchaykunapipaycontrahatarirqanku

12AbrampaCanaánsuyupichunkawatatiyasqanpinSinar reyNimrodwanElamreyQuedorlaomerwan maqanakurqanku,hinanNemrodqaQuedorlaomerwan maqanakuqhamurqankamachinanpaq

13ChaytiempopinQuedorlaomerqaNimrodpaejercitonpa hukninumalliqninkarqan,torrepillaparunakunach’eqesqa kaqtinku,puchuqkunapaskaypachamanch’eqesqa

kaqtinkun,QuedorlaomerqaElamhallp’amanrispa,chaypi kamachikuspapatronnincontrahatarirqan.

14Chayp’unchaykunapitaqNimrodqapampapillaqtakuna hatarisqankutarikuspa,hatunchakuspaphiñakuspa Quedorlaomerwanmaqanakuqrirqan,Nimrodtaqllapa kamachikuqninkunatakamachisqanrunakunatawan huñurqan,yaqaqanchispachakwaranqarunakunata, hinaspanQuedorlaomercontrarirqan,Kedorlaomertaq phisqawaranqarunakunawanpaywantupananpaq lloqsirqan,hinaspanBabelwayq’opimaqanakunankupaq alistakurqankuElamwanSinarwanchawpipinkashan 15Llapanreykunanchaypimaqanakurqanku,hinan NemrodllaqtanwanKedorlaomerllaqtaqñawpaqenpi atipasqakarqanku,Nimrodpasoldadonkunamantataqyaqa soqtapachakwaranqarunakunawañurqanku,reypachurin Mardontaqpaykunaukhupiurmaykurqan.

16HinanNimrodqaayqekuspap’enqaypip’enqaypiwan hallp’anmankutipurqan,unaytiempotaqKedorlaomerpa kamachisqankarqan,Kedorlaomertaqhallp’anmankutispa ejercitonpaumalliqninkunatakacharqanmuyuriqninpi tiyaqreykunaman,ElasarreyAriocman,Goyimrey Tidalmanwan,hinaspanpaykunawanrimanakurqan, llapankutaqmikamachikusqantakasukurqanku

17AbrampachunkaphisqayoqwataCanaánhallp'api tiyashaqtinmi,Abrampaqanchischunkawatakawsasqan watapi,chaywatapitaqSeñorDiosqaAbramman rikhurimurqan,paytataqnirqan:–ÑoqanSeñorDiosqakani UrCasdimllaqtamantahorqomuqniykikayhallp'ata herenciatahinaqonaypaq,nispa

18Kunanqañawpaqeypipuriy,hunt'asqakay, kamachikuyniykunatahunt'ay,qanmanmi mirayniykimanpaskayhallp'ataqosaq,Mitzraim mayumantaÉufrateshatunmayukama

19Ñawpataytaykikunamanmihamunkithak-kaypi,allin kawsaypi,tawakaqmiraytaqkayhallp’amankutimunqaku, wiñaypaqtaqherenciatachaskinqaku;Abramtaqaltarta hatarichirqan,paymanrikhurimuqSeñorpasutinta waqyaspataqaltarpatapiSeñorDiospaqsacrificiokunata apamurqan

20ChayratopinAbramqaHaránllaqtamankutispataytanta mamantawantaytanpafamiliankunataqhawaqrirqan, AbramtaqesposanpillapakaqninkunatawanHarán llaqtamankutipurqanku,AbramtaqphisqawataHarán llaqtapitiyarqan

21Haranllaqtapiaskharunakuna,yaqaqanchischunka iskayniyoqqharikuna,Abramtaqatikurqanku,Abramtaq paykunamanyachachirqanSeñorDiospayachachiyninta, ñanninkunatawan,paytaqyachachirqanSeñorta reqsinankupaq

22Chayp'unchaykunapinSeñorDiosqaHaránllaqtapi Abrammanrikhurimurqan,hinaspanpaytanirqan:–Qhawariy,kayiskaychunkawatañawpaqtaraqminiykichis: 23Ripuyhallp’aykimanta,nacesqaykillaqtamanta, taytaykiqwasinmantawan,qanmanwawaykikunamanwan qonaypaqrikuchisqayhallp’aman,chaypichayhallp’api saminchasqayki,hatunsuyumantukuchisqayki, sutiykitapashatunyachisqayki,qanpinkaypachapi ayllukunasaminchasqakanqaku

24Kunansayariy,kaycheqasmantalloqsiy,qanpas warmiykipas,llapakaqniykikunatapas,sapankawasiykipi naceqkunatapas,Haránllaqtapillapaalmakunatapas,

kaymantahorqomuy,hinaspahatariyCanaánhallp’aman kutipunaykipaq.

25HinaqtinmiAbramqahatarispawarminSaraita,llapa kaqninkunata,wasinpillapanaceqkunatapas,Harán llaqtapiuywasqankualmakunatapascasarakuspaCanaán suyumanrirqanku

26AbramtaqSeñorDiospanisqanmanhinaCanaán suyumankutipurqan.WawqenHaranpachurinLottaq paywanrirqan,Abramtaqqanchischunkaphisqayoq watayoqkasharqanHaránllaqtamantaCanaánsuyuman kutipuqtin

27SeñorDiospaAbrammannisqanmanhinanCanaán hallp'amanchayarqan,karpantasayarichispataqMamre pampapitiyarqan,wawqenpachurinLottaqpaywankuska kasharqan

28HinanSeñorDiosqaAbrammanhukmantarikhurimuspa nirqan:–Mirayniykimanmikayhallp'ataqosaqchaypitaq paymanrikhurimuqWiraqochapaqaltartaruwarqan, kunankamapasMamrepampakunapinkashan.

14RAKI

1Chayp’unchaykunapinSinarhallp’apihukyachaysapa runakarqan,tukuyyachayniyoq,sumaqrikch’ayniyoq, ichaqawakcha,manaimayoqmikarqan;sutinqa Rikayonmikarqan,sinchitankallpachakurqan kawsananpaq

2HinaspanyuyaykurqanEgiptomanrinanpaq,Egiptorey AnompachurinOswirisman,reymanyachayninta rikuchinanpaqichapaspaypañawpaqenpikhuyapayakuyta tarinman,hatarichinanpaq,mikhunataqonanpaqpas; hinaspaRikayonchaytaruwarqan

3RikayontaqEgiptomanhamuspaEgiptopitiyaqkunata tapurqanreymanta,Egiptopitiyaqkunapaswillarqankun Egiptoreypacostumbrenta,chaypachanEgiptoreypa costumbrenkarqanreypawasinmantaripuspa,watapihuk p’unchayllahawallaqtakunapirikusqa,chayqhepamantaq reyqapalacionmankutiqchaypiqhepakunanpaq

4Reylloqsisqanp’unchaytaqchaysuyupijuzgarqan, sapankap’achayoqtaqchayp’unchayreypañawpaqenman hamurqankumañakusqankutachaskinankupaq

5RikayontaqEgiptopichaycostumbretauyarispa,reypa qayllanmanmanahamuytaatisqanmantawan,sinchita llakikurqan,sinchitataqllakikurqan

6Ch’isiyaqtaqRikayonlloqsispahukwasitatarirqan thunisqata,ñawpaqqaEgiptosuyupit’antaruwanawasi karqan,chaypitaqtutantintiyarqank’araksonqowan, yarqaymantataqk’irisqa,ñawinmantataqpuñuy chinkapurqan

7Rikayontaqsonqonpiyuyaykurqanimatachusllaqtapi ruwanantareyrikhurimunankama,imaynataschaypi waqaychanmanchayta.

8Tutamantahatarispanpuririspa,chaypitiyaq runakunamanqoqverdurakunataimaymanamuhukunata vendeqkunawantuparqan

9Rikayontaqchayhinataruwaytamunarqanllaqtapi mantenimientotachaskinanpaq,ichaqamananreqsisqachu runakunaqcostumbrenta,paykunaukhupiñawsahinan karqan

10HinaqtinmiJesusqariranverdurakunatavendenanpaq, chhaynapiaskharunakunapaytahuñunakuspa

burlakuspankuverdurankunataqechuranku,manataqmi imatapassaqerparinkuchu.

11HinaqtinmiJesusqasinchitaphiñakuspahatarispa, ñawpaqtutantint'antaruwanawasimanrirqan,iskaykaq tutataqchaypipuñurqan.

12Chaytutanyapamantayuyaykurqanimaynatas yarqaymantaqespichikunmanchayta,hinaspan yuyaykurqanimaynaruwananta.

13Tutamantahatarispataqallinyuyaywanruwarqan, rispataqkinsachunkakallpasaparunakunatacontratarqan guerrapaqinstrumentonkutamakinkupihap’ispa,Egipto ayap’ampanapatamanpusaspachaypichurarqan

14HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachiran:“Reyqakay hinatannin:Kallpanchakuychis,kallpasaparunakaychis, amapitapaskaypip’ampaykuchunku,iskaypachakqolqeta qonankukama,chaymantataqp’ampanqaku,nispa.chay runakunataqchaywatatukuytaEgiptorunakunaman Rikayonpakamachisqanmanhinaruwarqanku

15PusaqkillamantataqRikayonrunankunapiwanhatun qhapaqqolqetaqoritapashuñurqanku,Rikayontaqaskha kawallukunatahukuywakunatapashap’irqan,aswanaskha runakunatataqcontratarqan,caballokunatataqqorqan paywantaqqhepakurqanku

16Watamuyuriqtintaq,reyllaqtamanripusqanpachapi, EgiptopillapatiyaqkunahuñunakurqankuRikayonpa runankunaqllank’asqankumantarimanankupaq

17Chayp'unchaypinreyqalloqsirqan,hinanEgipto runakunaqñawpaqenmanrispaqaparirqanku:

18Reywiñaypaqkawsachun¿Imataqkayllaqtapi kamachiykikunamanrurasqayki,achkaqullqitaqurita qunankukamawañusqaayap'ampasqakanantamana saqispaykiqa?¿Hayk’aqllapaskaymanrikch’akuq ruwasqachukarqanllapankaypachapi,ñawpaqreykunaq p’unchayninmantapacha ari Adanpa p’unchayninkunamantapacha,kunanp’unchaykama, wañusqakunaamap’ampasqakanankupaqchurasqa chaninllapaq?

19Yachanchismireykunaqcostumbrenkashasqanmanta, sapawatakawsaqkunamantaimpuestotahorqoyta,ichaqa manankayllatachuruwanki,aswanpas wañusqakunamantansapap'unchayimpuestotamañakunki 20Kunanqa,rey,manañankaytaaguantaytaatiykumanchu, llapallaqtanthunisqañakashan,manachuyachanki?

21Reytaqtukuyrimasqankutauyarispasinchita phiñakurqan,chaymisinchitaphiñakurqankay asuntomanta,manaimatapasyachasqanrayku.

22Hinaqtinmireyqanirqan:–¿Pitaq,maypitaqkaymillay ruwaytamanakamachisqaytahallp’aypiruwaytaatrevikuq? Cheqaqtapuninwillawanki

23HinaqtinmiRikayonparunanpallaparuwayninkunata willarqanku,reypaphiñakuynintaqhatarirqan,chaymi Rikayontarunankunatawanñawpaqenman pusamunankupaqkamachirqan

24Rikayontaqyaqawaranqawawakunata,qhari wawakunata,ususinkunatahap’ispa,sedawan,bordadowan imap’achachirqan,hinaspancaballokunapichuraspa runankunawanreymankacharqan,hinallataqmiaskha qolqeta,qoritapas,anchachaniyoqrumikunatapas hap’irqan,hinallataqhukkallpasapasumaqkawallutapas, reypaqregalohina,chaywantaqreypañawpaqenman hamuspak’umuykukurqanñawpaqninpiallpa;reypas,

kamachinkunapas,Egiptosuyupillapatiyaqkunapas, Rikayonparuwasqanmantamuspharqanku,qhapaq kaynintapas,reymanapamusqanregalokunatapas rikurqanku.

25Anchatanreyqakusichiran,paytaqadmirakuran; Rikayontaqñawpaqenpitiyaykuqtinreyqatapurqanllapan ruwasqanmanta,Rikayontaqyuyaywanrimarqanreypa, kamachinkunaq,llapanEgiptopitiyaqrunakunaq ñawpaqenpi

26ReytaqRikayonparimayninkunata,yachayninwan uyarispataq,Rikayonqakhuyapayakuytatarirqan,reypa llapakamachinkunamanta,Egiptopillapa tiyaqkunamantawankhuyapayakuywan,sumaqsonqowan imatuparqan,yachaysapakayninrayku,allin rimayninkunarayku,chaypachamantapachataqanchata munakurqanku.

27ReytaqkutichispaRikayontanirqan:Sutiykiqamanañan Rikayonsutichasqachukanqa,ichaqaFaraonsutiykikanqa, wañusqakunamantaimpuestomañakusqaykirayku;Hinan Faraónsutiwansuticharqan

28ReypaskamachisqanrunakunapasRikayontan munakurqankuyachayniyoqkasqanrayku,chaymiEgiptopi llapatiyaqkunawanrimanakurqankureypakamachisqan kamachikuqkananpaq

29Egiptopillapayachaqkunapasyachaysaparunakunapas chhaynatanruwarqanku,chaymiEgiptosuyupi kamachikuymantukupurqan

30RikayonFaraontanchurarqankuEgiptoreyOswirispa kamachisqan,RikayonFaraontaqEgiptosuyuta kamachirqan,sapap’unchaytaqllapallaqtata chanincharqan,ichaqareyOswirismiwatapihukp’unchay chayhallp’apirunakunatajuzgaq,chaypinlloqsimuq rikhurimunanpaq

31RikayonFaraontaqEgiptosuyupikamachikuqta q'otukurqan,hinaspanEgiptopillapatiyaqkunamanta impuestotamañakurqan

32EgiptopillapatiyaqkunanRikayonFaraontaanchata munakurqanku,chaymikamachirqankuEgiptopipaykunaq mirayninkupikamachikuqllapareykunataFaraonnispa waqyanankupaq.

33ChaymichaytiempomantapachaEgiptopikamachikuq llapareykunaFaraonnispasutichasqakarqanku

15RAKI

1ChaywatapitaqtukuyCanaánhallp’apisinchiyarqay karqan,chayhallp’apitiyaqkunapasmananqhepakuyta atirqankuchuyarqaymantasinchimillaykasqanrayku.

2Abramqallapankaqninkunapiwantaqyarqaymanta Egiptomanhatarispauraykamurqanku,Mitzraimmayu patapiñataqchaypiqhepakurqankuñanpisayk’usqa kasqankumantasamarinankupaq.

3AbramwanSaraiwanmiMitzraimmayupatapi purisharqanku,hinanAbramqawarminSaraitarikurqan anchasumaqkashaqta

4AbramtaqwarminSaraitanirqan:–Diosqachhayna sumaquyayoqtakamasusqaykiraykunEgiptorunakunata manchakuni,amawañuchiwaspaapasunkiman,manan Diostamanchakuychukaycheqaskunapi,nispa

5Cheqaqtapuninkayhinataruwanki:Llapa mañakuqniykikunamanpanaykasqaykitaniy,allin

kanaypaq,kawsananchispaq,manataqwañuchisqa kananchispaq,nispa.

6AbramtaqyarqaymantaEgiptomanriqllaparunakunata kamachirqan.SobrinonLottapaskamachirqanmi:“Egipto runakunaSaraimantatapusunkikuchayqa,niychis Abrampapananmi”,nispa

7ChaywanpasAbramqamananpaykunapiconfiarqanchu, ichaqaSaraitahap’ispahukcajamanchurarqan,hinaspataq mankankuukhupipakarqan,AbramqaanchatanSaraimanta llakikurqanEgiptorunakunaqmillayruwayninkurayku

8AbramqallapakaqninkunapiwanMitzraimmayumanta hatarispaEgiptomanchayarqankuLlaqtapunkukunaman pisillatahaykushaqtinkunguardiakunapaykunaqqayllanpi sayarispanirqanku:–Kapuqniykichismantareyman diezmotaqoychis,chaymantataqllaqtamanhaykuwaqchis, nispa.Abrampaspaywankaqkunapaschaynatam ruwarqaku

9Abramtaqpaywankashaqrunakunawankuska Egiptomanrirqanku,chayamuqtinkutaqSaraipakasqa cajataapamurqanku,Egiptorunakunataqchaycajata rikurqanku

10HinaqtinmireypakamachinkunaAbramman asuykuspankutapuranku:–¿Imataqkaycajapimana rikusqaykichista?Kunanchaycajatakichaspadiezmota qoyreymantukuyimakasqanmanta.

11Abramtaqnirqan:–Manankaycajatakicharisaqchu, aswanpasllapanmañakusqaykikunatanqosaq,nispa FaraonpaoficialninkunataqAbramtakutichirqanku:–Chay cajaqaanchachaniyoqrumimantaruwasqa,chunkakaq t'aqataqowayku,nispa

12Abramtaqnirqan:–Tukuymunasqaykitaqosaq,ichaqa amacajatakicharinaykichu,nispa

13ReypaumallinkunanAbramtañit’iykurqanku,hinan chaycajamanchayaspakallpawankicharirqanku,hinan rikurqankuhuksumaqwarmisinqapikashaqta

14ReypaumallinkunanSaraitarikuspaadmirakurqanku sumaqrikch’ayniyoqkashasqanmanta,chaymiFaraonpa llapakamachikuqninkunapaskamachinkunapasSaraita rikunankupaqhuñunakurqanku,payqaanchasumaqmi karqan.Hinanreypaoficialninkunaphawayllaphawaylla Faraonmanwillarqankutukuyrikusqankuta,hinanreyman SaraitayupaycharqankuFaraontaqpaytapusamunankupaq kamachirqan,hinanwarmiqareypañawpaqenmanrirqan. 15FaraontaqSaraitarikuspaanchatakusichirqan,hinan reyqapaymantaanchatakusikurqan,paymanta willaqkunamanwillaqkunamanregalotaqorqan.

16HinaqtinmichaywarmitaFaraonpawasinman aparqanku,hinanAbramqawarminmantallakikurqan, chaymiSeñortamañakurqanFaraonpamakinmanta kacharichinanpaq

17HinanSaraipaschayratomañakuspanirqan:–Diosníy, SeñorniyAbramtanirqankihallp'anmantataytanpa wasinmantawanCanaánsuyumanripunanpaq, prometerqankitaqmikamachisqaykitahunt'aqtinqaallinta ruwanaykipaqkunanqhawariy,kamachiwasqaykikutan ruwarqayku,hallp’aykutapasaylluykutapassaqerpariyku, wakhallp’aman,ñawpaqpimanareqsisqayku runakunamanpasrirqayku

18Hinataqkayhallp’amanhamurqaykuyarqaymanta karunchakunaykupaq,kaymillayllakitaqñoqaman chayamuwarqan;kunanqa,SeñorDiosníy,qespichiwayku,

kaysarunchakuqpamakinmantataqqespichiwayku, khuyapayakuyniykiraykutaqallintaruwaway.

19HinanSeñorqaSaraiqkunkantauyarirqan,hinan SeñorqahukangeltakacharqanSaraitaFaraonpa atiyninmantaqespichinanpaq.

20HinaqtinmireyqaSaraiqñawpaqenpitiyaykurqan,hinan SeñorDiospaangelninpaykunaqhawanpisayashaqta rikurqan,hinanSaraimanrikhurimuspanirqan:–Ama manchakuychu,SeñorDiosmimañakusqaykitauyarirqan, nispa

21HinaqtinmireyqaSaraimanasuykuspantapuran: ¿Imataqkaymanpusasuqniyki?Paytaqnirqan:–Payqa wawqeymi,nispa.

22Hinaqtinmireyqanirqan:–Ñoqaykumanmi encargawanchispaytahatunchananchispaq, hoqariyninchista,kamachiwasqaykikuallinkunata ruwananchispaqpaschaypachataqreyqaAbrammanaskha qolqeta,qorita,anchachaniyoqrumikunatawanapachirqan, uywakunata,kamachiqharikunata,sirvientakunatawan kuskareytaqAbramtapusamunankupaqkamachirqan, reypawasinpapationpitiyaykuptintaqreyqaAbramtachay tutaanchatahatuncharqan.

23HinaqtinmireyqaSaraiwanrimananpaqasuykuran, paytaqmakintahaywariranllamiykunanpaq,hinanangelqa sinchitamaqaykuran,chaymimancharikuran,manataqmi paymanaysaytamunaranchu

24ReySaraimanasuykuqtintaq,angelqapampaman waqaykuspa,tukuytutachhaynataruwaspa,reyqa mancharisqallañakasharqan

25ChaytutanangelqaSarairaykureypallapa kamachinkunatallapafamiliankunatapassinchita wañuchirqan,chaymichaytutaFaraonpawasinpitiyaq runakunaqasinchitawaqarqanku

26HinaqtinmiFaraonqapaymanpasasqanmana allinkunatarikuspanirqan:–Cheqaqtapuninkaywarmiwan kaywarmiwanpasawarqan,hinaspanpaymanta karunchakuspakusikunapaqsimikunatarimarqan,nispa.

27HinaqtinmireyqaSaraitanirqan:–Willawaykayman hamusqaykirunamantaHinanSaraiqanirqan:–Kay runaqaqosaymi,ñoqataqniraykiwawqeykasqanmanta, manaallinruwaykunawanmanawañuchinaykipaq,nispa 28ReytaqSaraimantakarunchakurqan,SeñorDiospa angelpañak'ariyninpaspaymantawanfamilianmantawan tukupurqanFaraontaqyacharqanSarairaykumaqasqa kasqanta,chaymireyqaanchataadmirakurqan

29TutamantataqreyqaAbramtawaqyaspatapuran:–¿Imatataqkaytaruwawarqanki?Imanaqtintaqniranki: Ñañaymi,chayraykunwarmitacasarakurqani,chayraykun kaysinchimuchuyqañoqamanpaswasiymanpas chayamuwarqan,nispa

30Chayhinaqa,kaypiesposayki,paytahap'ispa hallp'aykumantaripuy,paqtanllapanchiswañunanchispaq. Faraontaqaswanaskhauywakunata,kamachikunata, sirvientakunata,qolqetawanqoritawanAbramman qonanpaqaparqan,hinaspanwarminSaraimankutipurqan

31Hinaqtinmireyqahuksipastahap’irqan,paytan nacerqanconcubinninkunamanta,hinaspanSaraiman qorqansirvientakananpaq

32Hinaqtinmireyqaususintanirqan:–Aswanallinmi ususiykayrunaqwasinpisirvientakay,wasiypipatrona

kanaykimantaqa,kaywarmiraykumanaallinkuna pasawasqanchistarikuspayku,nispa.

33AbramtaqsayarispallapakaqninkunawanEgiptomanta ripurqanku.Faraontaqwakinrunankunatakamachirqan paywanllapariqkunawankuskarinankupaq.

34ChaymantataqAbramqaCanaánsuyumankutipurqan, maypichusaltartaruwaranchayman

35AbrampawawqenHaranpachurinLotpallumpay uywankuna,ovejakuna,vacakuna,karpakunaimakasqa, AbramraykuSeñorDiosqapaykunata munaychakusqanrayku

36Abramchayhallp'apitiyashaqtintaqLotpa michiqninkunaAbrampamichiqninkunawan ch'aqwarqanku,paykunaqkaqninkunaanchahatun kasqanrayku,manataqmichayhallp'apikuska qhepakurqankuchu,chayhallp'ataquywankuraykumana aguantaytaatirqankuchu

37Abrampamichiqninkunaovejankutamichiqrispankuqa mananchayhallp’aqrunakunaqchakranmanriyta munarqankuchu,Lotpamichiqkunaquywankunanichaqa huktaruwaqku,chayhallp’aqrunakunaqchakrankunapi mikhunankupaqsaqesqakasqankurayku.

38Hinaqtinmichaynacionpirunakunaqasapap’unchay chaysucedesqantarikuspaAbrammanhamuspaLotpa michiqninkunaraykuch’aqwarqanku.

39AbramtaqLottanirqan:–¿Imatanruwawashankikay hallp'apitiyaqrunakunaqpisichasqakanaypaq, michiqniykitakamachinkihukrunakunaqchakranpi uywaykikunatamikhuchinanpaq?¿Manachuyachankikay hallp'apiCanaánrunakunaukhupiwakllaqtayoqkasqayta, ¿imaraykutaqkaytaruwawanki?

40Abramqasapap’unchaymiLotwanch’aqwasharqan chayrayku,ichaqaLotqamananAbramtauyariyta munarqanchu,hinanpayqaruwashallarqan,hinanchay suyupitiyaqkunahamuspaAbrammanwillarqanku

41AbramtaqLottanirqan:–¿Hayk'aqkamataqkaysuyupi tiyaqkunawanurmachiwaq?Kunanqavalekuyki,amaña ch'aqwayñakachun,ayllunkunakayku,nispa

42Ichaqavalekuykinoqamantat’aqakunaykipaq,rispahuk cheqastaakllakuy,maypitiyanaykipaquywaykikunawan llapakapuqniykikunawanima,ichaqakarunchakuway ñoqamanta,qanpaswasiykipas

43Amamanchakuychuñoqamantaripuyta,pipasmana allintaruwasunkimanchayqa,willaway,paymantan huchaykitavengakusaq,ñoqamantaayqekuylla

44AbramLotmantukuychaysimikunatawillaqtintaq, LotqasayarispaJordánmayupampamanqhawarirqan

45HinaqtinmiJesusqarikurqanllapakaycheqasallin unuyoqkashaqta,runapaqpasallinpastoyoqkashaqta, hinallataquywakunapaqpas

46LottaqAbrammantachaycheqasmanrirqan,chaypitaq karpantasayarichirqan,Sodomallaqtapitaqtiyarqan, hinaspant'aqanakurqanku

47AbramtaqHebrónllaqtapikaqMamrepampapitiyaran, chaypinkarpantasayarichirqan,Abramtaqaskhawatakuna chaypiqhepakurqan

16RAKI

1ChaytiempopinElamllaqtapireyQuedorlaomerqallapa vecinoreykunamankacharqan,chaytiempopi

kamachikusqanSinarllaqtapireyNimrodman,Goyimrey Tidalman,ElasarreyAriocmanpas,paykunawanmi rimanakurqan:“Hamuychis,yanapaykuwaychis,Sodoma llaqtapillapallaqtakunata,chaypitiyaqrunakunatawan wañuchinaykupaq”,nispakaychunkakimsayuqwatañam contraypihatarirqaku

2Chaytawareykunaqayaqapusaqpachakwaranqa runakunanllapacampamentonkuwankuskarirqanku, hinaspanimaynakasqankumanhinarirqanku,hinaspan ñanninkupitarisqankurunatawañuchirqanku

3SodomaGomorrallaqtakunapiphisqareykuna,Adma llaqtareySinab,ZeboimreySemeber,SodomareyBera, GomorrareyBersa,ZoarreyBelaima,paykunawan tupanankupaqlloqsirqanku,llapankutaqSidimwayq'opi huñunakurqanku

4ChayisqonreykunaqaSidimwayq'opinmaqanakurqanku. SodomaGomorrareykunapasElamreykunapañawpaqenpi atipasqakarqaku

5Sidimwayq’otaqq’omert’oqokunawanhunt’akasharqan, hinanElamreykunaSodomareykunataqatiykacharqanku, Sodomareykunapascampamentonkupiwanayqekuspalime t’oqokunamanurmaykurqanku,llapanpuchuqtaqorqoman rirqankumanaimamantamanchakuspa,Elamllaqtapi phisqareykunapasqatiykachaspaSodomallaqtaq punkunkamaqatiykacharqanku.

6SodomaGomorrallaqtakunatasuwakurqanku,Abrampa wawqenLottapas,kaqninkunatawanhap’ikapurqanku, Sodomallaqtakunaqllapakaqninkunatahap’ispa ripurqankuGuerrapikashaqAbrampakamachinUniktaq chaytarikuspaAbrammanwillarqanreykunaqSodoma llaqtakunatatukuyimaruwasqankuta,Lotpaspaykunaq presoapasqankasqanmantawan

7ChaytauyarispanAbramqayaqakinsapachakchunka pusaqniyoqrunakunawankuskasayarirqan,chaytutataq chayreykunataqatiykachaspawañuchirqan,hinanllapanku Abramparunankunaqñawpaqenmanurmaykurqanku, manataqmipipaspuchurqanchu,aswanpastawareykunan ayqekurqanku,sapankankutaqñannintarirqanku

8AbramtaqSodomallaqtapillapakaqninkunata kutichipurqan,Lottapas,kaqninkunatawan,warminkunata, wawankunata,llapakaqninkunatapaskutichipurqan, chaymiLotmanmanaimatapaspisirqanchu

9Chayreykunatamaqasqanmantakutimuqtintaq, runankunawankuskaSidimwayq’otapasarqanku,chaypin reykunamaqanakurqanku

10SodomallaqtapireyBera,paywankuskakaqwakin runankunapiwan,urmasqankulimpit’oqokunamanta lloqsirqankuAbramwanrunankunawantupanankupaq.

11JerusalénllaqtapireyAdonisedecSemsutiyoq, runankunawankuskaAbramwanllaqtantawant’antawan vinowantupananpaqlloqsirqan,hinaspanMelecwayq’opi kuskaqhepakurqanku.

12AdonisedectaqAbramtasamincharqan,Abramtaq awqankunaqqechusqanmantachunkamantahukninta qorqan,AdonisedecDiospañawpaqenpisacerdote kasqanrayku

13SodomaGomorrallaqtakunapillapareykuna kamachinkunawankuskaAbrammanasuykuspanku valekurqankupresochasqakamachinkunata kutichipunanpaq,llapankaqninkunataapananpaq.

14AbramtaqSodomareykunamankutichispanirqan:–Hanaqpachatakaypachatakamaq,almaytapastukuy ñak'ariykunamantakacharichiq,kunanp'unchay awqaykunamantaqespichiwaqniy,makiymanqowaq Señorqakawsashaqhinan,paqarinp'unchaymana alabakunaykichispaq,Abramqaqespichisqan kapuqniykumantanqhapaqyapurqan,nispa

15PaypiconfiaqSeñorDiosniyminiwarqan:Manan imapaspisisunkichu,llaparuwasqaykikunapin saminchasqayki,nispa

16Kunantaqchhaynaqaqhawariychis,kaypi llapaykichismi,hap’ispariychis;Señorkawsasqanman hinaqamanankawsaqalmamantazapatomanpas q’aytumanpasqechusqaykichu,aswanpasñoqawankuska maqanakuymanlloqsiqrunakunaqmikhunangastomantan, hinallataqñoqawanriqrunakunaqpartentapas,Anar,Ascol, Mamreima,paykunapasrunankupas,hinallataqequipajeta qhawanankupaqpuchuqkunapas,paykunan qechusqankumantapartenkutaqechunqaku.

17SodomallaqtapireykunanAbrammantukuyima nisqanmanhinaqorqanku,hinanpaytamat’ipayarqanku imamunasqantapashap’inanpaq,ichaqamanan munarqanchu

18Sodomareykunatapaspuchuqrunankunatawan kacharqan,Lotmantataqkamachirqan,hinaspan sapankankumanrirqanku

19WawqenpachurinLotpaskapurqanmikaqninkunata apaspa,paykunawankuskaripurqan,Lottaqwasinman kutipurqan,Sodomallaqtaman,Abramllaqtanwantaq wasinkumankutipurqankuHebrónllaqtapiMamre pampaman.

20HinaqtinmiSeñorDiosqaAbrammanHebrónllaqtapi yapamantarikhurimurqan,hinaspanpaytanirqan:–Ama manchakuychu,premioykiqaanchahatunmiñawpaqeypi, manan saqesaqchu, mirachinaykikama, saminchanaykikama,mirayniykitapashanaqpachapi ch'askakunahinaruwanaykikama,chaych'askakunamana tupuypasnitaqyupayatiypas,nispa

21Mirayniykikunamanmiqosaqllapakayhallp’akunata ñawiykiwanrikusqaykihallp’akunata,paykunamanmi qosaqwiñaypaqherenciatahina,ichaqakallpasapakay amamanchakuychu,ñawpaqeypipuriyhinaspahunt’asqa kay.

22Abrampaqanchischunkapusaqniyoqwatakashaqtinmi, PelegpachurinReuwañupurqan,Reutaqiskaypachak kinsachunkaisqonniyoqwatakarqan.

23AbrampawarminHaranpaususinSaraitaqchay p'unchaykunapimanawachakuqllaraqkasharqan. manataqmiAbrampaqqachuritapaswarmichuritapas wachakurqachu

24Manawawayoqkashasqantarikuspataq,Faraonpa qosqansirvientanAgartacasarakuspaqosanAbramman qoykurqanwarmikananpaq

25AgarqaSaraipayachachisqanmanhinantukuy imaymanatayacharqan,mananimapipaspisicharqanchu allinruwayninkunata

26HinaqtinmiSaraiqaAbramtanirqan:–Kaypikashan sirvientayAgar,paymanriyqonqorikuspawawata wachamuwananpaq,paywanwawayoqkanaypaq,nispa

27AbrampachunkawataCanaánsuyupitiyasqan qhepamanmiSaraiqaAgartaqorqan

28AbramtaqesposanSaraiqkunkantauyarispakamachin Agartapusarqan,Abramtaqpaymanhamuspa wiksallikurqan

29Agartaqwiksallisqakasqantarikuspaanchata kusikurqan,patronanpaspisichasqakasharqan,sonqonpitaq nirqan:–Diospañawpaqenpiaswanallinkasqayraykulla, patronaySaraimantapas,patronaypatronaywankashasqan p’unchaykunapinmanawiksallikurqanchu,ichaqañoqatan Señorqapisitiempollapipaywanwiksayachiwarqan”,nispa 30SaraitaqAgarAbramwanwiksallikusqantarikuspa, Saraiqasirvientanmantaenvidiakurqan,hinanSarai sonqollanpinirqan:–Chayqamananimapaschu,aswanpas ñoqamantaaswanallinpuninkanman”,nispa.

31HinaqtinmiSaraiqaAbramtanirqan:–Manaallinniyqa qanwankachun,SeñorDiospañawpaqenpi wawakunaraykumañakushaqtiyki,¿imanaqtintaqmana ñoqamantamañakurqankichu,SeñorDiosqanmantamiray qowananpaq?

32QanpaqayllaykipiAgarwanrimaptiyqa,wiksallisqa kasqanrayku,manaimatapasninkichuSeñorDiosqa ñoqawanqanwanjuzgachun,ñoqawanruwasqaykimanta, nispa.

33AbramtaqSaraitanirqan:–Qhawariy,sirvientaykiqa makiykipinkashan,paytaruwaymunasqaykimanhina Saraitaqñak'arichirqan,hinanAgarqach'inneqman ayqekurqan

34SeñorDiospaangelninmiayqekusqancheqaspi,huk p'uytuqayllapitarirqan,hinaspannirqan:–Ama manchakuychu,mirayniykitanaskhayachisaq,qhari wawatawachakunki,sutintaqIsmaelnispakunantaq señoraykiSaraimankutiy,hinaspapaypamakinman kasukuy,nispa

35AgartaqchaypukyutaBeer-lahai-roinispasuticharqan, chayqakashanCadeswanBeredch'inneqwanchawpipin.

36Agartaqpatronninpawasinmankutipurqan, p'unchaykunatukukuqtintaqAgarqaAbrampaqqhari wawatawachakurqan,AbramtaqIsmaelsutiwan suticharqanAbramqapusaqchunkasoqtayoqwatayoqmi kasharqanpaytanaceqtin

17RUWAY

1Chayp’unchaykunapitaq,Abrampaisqonchunka hukniyoqwatanpi,KitimrunakunaTubalpa wawankunawanmaqanakurqanku,runakunaqchurinkunata Wiraqochakaypachamanch’eqechiqtin,Kitimrunakuna rispaCanopiapampapicuerpochakurqanku,chaypitaq llaqtakunatahatarichirqanku,Tibreumayupatapitaq tiyarqanku

2TubalpamirayninkunataqToscanallaqtapitiyaranku, linderonkutaqTibreumayukamachayaran,Tubalpa mirayninkunataqToscananllaqtapihukllaqtata hatarichirqanku,taytanTubalpachurinSabinapa sutinwantaqSabinasutitachurarqanku,kunankamataq chaypitiyarqanku

3ChaytiempopinKitimrunakunaTubalpa mirayninkunawanmaqanakurqanku,Tubalpa mirayninkunataqKitimrunakunaqñawpaqenpiatipasqa karqanku,Kitimrunakunataqkinsapachakqanchischunka qharikunataTubalpamirayninkunamantaurmachirqanku.

4HinaqtinmiTubalpamirayninkunaqaKitimrunakunaman jurarqanku:–Amataqmiñoqaykuwancasarakunkichischu, nitaqpipasususintamayqenKitimpachurinkunamanpas qonqachu”,nispa.

5Chayp’unchaykunapiqaTubalpallapaususinkunan sumaqrikch’ayniyoqkarqanku,chaypachaqamanan mayqenwarmikunapasTubalpaususinkunahinasumaq rikch’ayniyoqkarqankuchu.

6Llapawarmikunaqsumaqkayninwankusikuqkunan Tubalpaususinkunamanrispawarmi-qharikasarakurqanku, qharikunaqchurinkuna,reykuna,kamachikuqkunapas, warmikunaqsumaqkayninwananchatakusikuqkunapas, chayp’unchaykunapinTubalpaususinkunamantawarmiqharikasarakurqanku

7TubalpachurinkunaKitimrunakunamanjurasqanku qhepamanmi,Kitimrunakunamantaiskaychunkahina qharikunaTubalpawakinususinkunatacasarakunankupaq rirqanku,ichaqamananmayqentapastarirqankuchu

8Tubalpamirayninkunaqamanancasarakunankupaq juramentonkutahunt’arqankuchu,manataqmijurasqankuta p’akirqankuchu

9Cosechap’unchaykunapitaqTubalrunakuna chakrankumanrirqankucosechankutahap’inankupaq, KitimwaynakunahuñunakuspaSabinallaqtamanrirqanku, sapankankutaqTubalpaususinkunamantahuksipasta hap’ispallaqtankumanchayarqanku

10Tubalpamirayninkunataqchaytauyarispanku, paykunawanmaqanakuqrirqanku,manataqpaykunata atipaytaatirqankuchu,orqopaykunamantasinchialto kasqanrayku,manaatipaytaatisqankutarikuspataq hallp’ankumankutipurqanku.

11WatamuyuriqtintaqTubalrunakunarispachunka waranqarunakunatacontratarqankuchayqaylla llaqtakunamanta.

12TubalpamirayninkunataqKitimrunakunawan maqanakuqrirqanku,hallp’ankutathuñichinankupaq, llakichinankupaqima,kaymaqanakuypitaqTubalpa churinkunaKitimpamirayninkunataatiparqanku,Kitimpa mirayninkunataq,sinchillakisqakasqankutarikuspa, Tubalpaususinkunawanwachakusqankuwawakunata hoqarirqanku,hatarichisqaperqapatapi,wawankunaq ñawpaqenpikanankupaqTubal

13Kitimrunakunataqpaykunatanirqanku:–¿Qankunachu hamurqankichischuriykichiswanususiykichiswan maqanakuq,¿manachuchaypachamantakunankama aychaykichistatulluykichistahinaqhawarisqakarqayku?

14ChaytauyarispankutaqTubalpamirayninkunaqa manañaKitimrunakunawanmaqanakurqankuñachu.

15Llaqtankumankutipuspankutaq,chaytiempopiKitim runakunahuñunakuspaiskayllaqtakunatalamar-qocha patapihatarichirqanku,huknintataqPurtunispa suticharqanku,huknintataqAriznispa.

16TarepachurinAbramtaqisqonchunkaisqonniyoq watayoqkasharqan

17ChayratopinSeñorDiosqapaymanrikhurimuspa nirqan:–Ñoqawanqanwanrimanakuyniytaruwasaq, mirayniykitapasanchatanmirachisaq.

18Pusaqp'unchayniyoqñakashaspataqseñalasqakanqa, kayrimanakuytaqaychaykichispiwiñaypaqrimanakuy kanqa.

19KunantaqsutiykiqamanañaAbramchukanqa,aswanpas Abrahanmi,warmiykipasmanañanSaraichukanqa, aswanpasSarami

20Iskayniykichistansaminchasaq,mirayniykichistapas askhayachisaqmi,chhaynapihatunnacionman tukunaykichispaq,reykunapasqankunamanta lloqsimunqaku

18RAKI

1HinaqtinmiAbrahamqahatarispaDiospa kamachisqanmanhinatukuyimataruwaran,hinaspan wasinpikaqrunakunataqolqenwanrantisqarunakunatawan pusarispaSeñorDiospakamachisqanmanhinaseñalarqan

2Hinaqtinmimanahukrunapaspuchurqachu,paytaqa manaseñalarqanchu,AbrahampaschurinIsmaelpas ñawpaqqarankupiseñalasqakarqankuIsmaelqachunka kinsayoqwatayoqmikarqan,ñawpaqqaranpaaychanta señalasqakashaqtin.

3Kinsap’unchaypitaqAbrahanqakarpanmantalloqsispa punkupitiyaykurqan,cuerponpananasqantiempopiintiq k’anchayninwankusirikunanpaq.

4MamrepampapitaqWiraqocharikhurimurqan,hinaspan kinsaministroangelninkunatawatukamunanpaqkacharqan, karpapunkunpitiyashaspataqrikurqan,karumantataqkinsa runakunahamusharqanku,hinaspansayarispaphawarirqan paykunawantupananpaq,paykunamank’umuykukuspataq wasinmanpusamurqan.

5HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:–Sichusqankuna allinqhawarisqakanichayqa,hamuychis,hinaspahuk t'antatamikhuychis.hinaspanpaykunatañit’iykurqan, hinaspanpaykunamankutiykurqankuhinaspanunuta qorqanhinaspanchakinkutamayllirqanku,hinaspankarpa punkupisach’aukhumanchurarqan.

6HinaqtinmiAbrahamqaphawayllahap’ispahuktorillota hap’irqan,chaytorillota,llamp’ullata,allinkaqtawan, hinaspanusqhayllawañuchirqan,hinaspankamachin Eliezermanqorqanp’achachinanpaq

7HinaqtinmiAbrahamqakarpamanSaramanhamuspa, paytanirqan:–Usqhayllakinsatupuyallinharinataalistay, chaytamasaspatortakunataruwayaychayoqmankata tapananpaq,chaymipayqachhaynataruwarqan,nispa 8Abrahamqausqhayllanpaykunaqñawpaqenman apamurqanmantequillata,lecheta,wakaaychata,oveja aychatawan,hinaspanñawpaqenkumanqorqantorillo aychahunt’aykushaqtinmikhunankupaq.

9Mikhuytatukuqtinkunhukninpaytanirqan:–Kawsasqaykitiempomanhinankutimusaq,warmiyki Sarataqqhariwawayoqkanqa,nispa 10Qhepamanmichayrunakunaqaripurqanku, maymanchuskachasqankucheqaskunamanrirqanku 11Chayp’unchaykunapinllapaSodomaGomorrallaqta runakuna,llapanphisqallaqtakunapiwan,sinchimillay huchasapataqWiraqochaqcontranpikarqanku,millay ruwasqankuwantaqWiraqochataphiñachirqanku, Wiraqochaqñawpaqenpitaqmillaymillay,pisichakuspa machuyaypikallpacharqanku,chayp’unchaykunapitaq millayruwayninkupashuchankupasWiraqochaq ñawpaqenpihatunkarqan

12Paykunaqhallp’anpiqaanchahatunwayq’oyoqmikasqa, yaqakuskanp’unchaypurinapaq,chaywayq’opinunuq pukyunkuna,askhaq’omerkunapasunumuyuriqpikasqa 13SodomaGomorrallaqtakunapillaparunakunantawa kutitawatantinchaymanrirqanku,esposankuwan, wawankunawan,llapakaqninkunawanima,chaypin kusikurqankutocaspa,tususpaima

14Kusikuypachakunapitaqllapankuhatarispa runamasinkuqwarminkunatahap’iqku,wakintaq, runamasinkuqdoncellaususinkunata,paykunawantaq kusikuqku,sapankataqwarmintaususintawanrunamasinpa makinpirikuspamanaimasimitapasrimaqkuchu

15Chhaynatataqtutamantatutakamaruwaqku,chay qhepamantaqsapankaqhariwasinkumankutipurqanku, sapawarmitaqkarpanmanchaymisapakutitawakutita watapiruwaqku.

16Hukmanareqsisqarunallaqtankumanhamuspachaypi wikch’unanpaqrantisqankaqninkunataapamuqtin,chay llaqtakunapirunakunaqahuñunakuqku,qharikuna, warmikuna,wawakuna,wayna-sipaskuna,kuraqkunapas, hinaspanchayrunamanrispakallpawankaqninkunata hap’iqku,sapankamanhukchhikantaqoqku,chay hallp’amanapamusqandueñoqllapakaqninkuna tukukunankama

17Kamayoqpadueñonpaykunawanch'aqwaspaninman: Imataqkayruwasqaykiqa,hukmantahukmantapayman asuykamuqku,sapankankutaqpisihap'isqantarikuchispa burlakuqku:“Qanpaqowasqaykipisillatanhap'irqani”, nispallapankumantakaytauyarispataq,hatarispa paykunamantaripuq,llakikuypi,k’araksonqowanima, llapankuhatarispaqhepantaripuqtinku,hatunqapariywan, ch’aqwaywanllaqtamantaqarqoqtinku

18Elamllaqtamantahukrunanasnonpitiyashasqa,payqa imaymanacolorniyoqsumaqp’achayoqmikashasqa, asnomanmiwaskhawanwatasqakashasqa

19Chayrunaqach’isiyaqintihaykuyamuqtinmiSodoma llaqtaqcallentapasasharqan,tutapiqhepakunanpaqtaq chaypiqhepakurqan,ichaqamananpipaswasinman haykuytamunarqanchuChaytiempopinSodomallaqtapi hukmillaymillaymillayruna,manaallinruwayyachaq runa,sutinmikarqanHedad

20HinaqtinmiJesusqañawintahoqarispallaqtaqcallenpi puriqrunatarikuspatapuran:¿Maymantataqhamunki, maymantataqrishanki?

21Hinaqtinmichayrunaqapaytanirqan:–Hebrón llaqtamantanrishanimaypichuskashaniElamllaqtaman, intichinkaykushaqtiymimanapipaswasinman haykunaypaqsaqewanmanchu,t’antawanunuwan, asnoypaqpajawanmikhunawanñakashaqtiy,manataqmi imapaspisiwashaqtiypas,nispa

22HinaqtinmiHedadqapaytanirqan:–Ñoqantukuyima pisichisqaykitapasqosunki,ichaqamanantutantinchu callepiqhepakunki,nispa

23Hedadtaqwasinmanpusamurqan,asnomantap'achata q'aytuwanhorqospawasinmanpusarqan,hinaspan asnomanpajatamikhunatawanqorqan,puriqrunaHedadpa wasinpimikhushaspaukyashaqtin,chaytutataqchaypi qhepakurqan

24Tutamantataqpuriqrunaqatutamantanhatarirqan purinantahinallapurinanpaq,hinanHedadqanirqan:–Suyay,sonqoykitasonqochayhukt'antawan,chaymantataq

ripuy,hinanchayrunaqaruwarqanJesustaqpaywan qhepakurqan,p'unchaytaqiskayninkukuskamikhurqanku, ukyarqankuima,chayrunaqarinanpaqsayariqtin

25Hedadtaqpaytanirqan:–Kunanqap'unchaymi pisiyashan,aswanallinmikanmankarqantutantin qhepakunayki,sonqoykithasnukunanpaqHinanpayta ñit'irqantutantinchaypiqhepakurqan,iskaykaq p'unchaytaqtutamantahatarirqanripunanpaq,Hedadtaq ñit'iykurqan:–Sonqoykitahukt'antawansonqochay, chaymantataqripuy,iskaykaqp'unchaytaqqhepakuspa paywanmikhurqan,chaymantataqchayrunaqahatarirqan puriynintahinallapurinanpaq,nispa

26Hedadtaqpaytanirqan:–Kunanqap'unchaypisiyashan, ñoqawanqhepakuysonqoykitasonqochanaykipaq, tutamantataqhatarisparipuy,nispa

27Chayrunaqamananqhepakuytamunarqanchu, aswanpashatarispanasnontasillaykushaspaHedadpa warminqosantanirqan:–Qhawariy,kayrunaqaiskay p’unchaymiñoqaykuwanqhepakunmikhuspaukyaspa, manataqmiimatapasqowarqankuchu,kunantaqmana imatapasqowaspachuripuwasunman?Hedadtaqpayta nirqan:–Upallakay,nispa.

28Hinaqtinmichayrunaqaasnontasillaykuranrinanpaq, hinanHedadtavalekurqanasnomanwatananpaqwaskhata, p’achantawanqonanpaq.

29Hedadtaqpaytanirqan:–¿Imaninkitaq?Chaymi Jesusqapaytanirqan:–Señorniymiqowankichaywaskhata, imaymanacolorniyoqp'achatapas,chaykunatanwasiykipi pakawarqankichaytacuidanaypaq,nispa

30Hedadtaqchayrunatakutichispanirqan:–Kay rikusqaykiwaskhaqa,kawsayniykiqawaskhahina largoyachisqakananta,tukuyrikchaqllimp’iwanllimp’isqa p’achatarikuspa,uvaschakrayoqkanki,chaypintukuy ruruyoqsach’akunatatarpunki,nispa.

31Chaypuriqrunataqkutichirqan:–Mananchhaynachu wiraqochay,rikch'asqañankasharqaniwaskhata,imaymana colorniyoqawasqap'achatapasqoqtiy.Hedadtaqkutichispa nirqan:–Cheqaqtapuninwillarqaykimosqoyniykiq sut'inchayninta,allinmosqoytaqmi,kaytaqmi sut'inchayninpas,nispa.

32Runakunaqchurinkunantawaqolqetaqowanku,chay qolqeqamosqoykunatasut’inchanaypaqmi,qanllamantan kinsaqolqetamañakuni.

33HinanHedadpanisqanwanphiñakuspasinchita qaparirqan,hinanHedadtaSodomallaqtapijuezSerakman pusarqan.

34HinanchayrunaqajuezSerakpañawpaqenman rimarirqan,Hedadtaqkutichirqan:–Mananchhaynachu, ichaqachhaynapinkashan,nispaHinanjuezqapuriq runatanirqan:–KayHedadrunaqacheqaqtanwillasunki, mosqoykunataallintasut'inchasqanmantanllaqtakunapi reqsisqakashan,nispa.

35Chayrunaqajuezpanisqantaqaparispannirqan:–MananchayhinachuSeñorniy,asnopatapiwaskhata p'achatawanwasinpichuranaypaqqosqayp'unchaymi, nispaJuezpañawpaqenpimiskayninkuatipanakurqaku, hukninminirqa:“Chayhinañamkachkan”,nispa.

36Hedadtaqchayrunatanirqan:Tawaqolqetaqoway, mosqosqaytasut'inchanaypaqManamimaasignaciontapas ruwasaqchu;hinaspawasiypimikusqaykitawamikuypa gastontaqoway,nispa

37HinanchayrunaqaHedadtanirqan:–Cheqaqtapunin wasiykipimikhusqaymantapagasqayki,wasiykipi pakasqaykiwaskhata,p'achatawanqoykuway,nispa

38Hedadtaqjuezpañawpaqenpikutichispachayrunata nirqan:–¿Manachuwillarqaykimusqusqaykipaimaninan kasqanmanta?waskhaqaniytamunanp’unchayniykikuna waskhahinaunayta,mantelpas,uvaschakrayoq kanaykipaq,chaypintukuyrikch’aqrurusach’akunata tarpunki

39Kaymimusquyniykiqallinsut’inchaynin,kunanqa qowaytawaqolqeta,chaykunatanmañakusqayta, manataqmiimatapasqosqaykichu

40ChayrunaqaHedadpanisqantauyarispaniskayninku juezpañawpaqenpich'aqwarqanku,jueztaq kamachinkunatakamachirqan,hinaspanmanayuyaypichu wasimantaqarqorqan.

41Sodomallaqtapirunakunaqapaykunatauyarispankun juezmantach’aqwasparipurqanku,hinaspanpaykunaq muyuriqninpihuñunakurqanku,hinaspanwakllaqtayoq runacontraqaparirqanku,hinaspanmanayuyaypichu llaqtamantaqarqorqanku

42Hinaqtinmichayrunaqaasnonpik’arakphiñakuspa waqaspawaqaspapurisharqan

43RishaspataqwaqarqanSodomawaqllisqallaqtapi imachuspasasqanmanta.

19RAKI

1Sodomallaqtakunapitawajuezkunatawallaqtakunaman karqan,paykunaqsutinmikarqan:SodomallaqtapiSerak, GomorrallaqtapiSharcad,AdmallaqtapiZabnac,Zeboim llaqtapiMenón

2AbrahanpakamachinEliezertaqpaykunamant'ikrarqan Sakraman,SharcadtaSakruraman,ZebnactaKezobimman, MenóntataqMatslodinman

3SodomaGomorrarunakunaqtawajuezkunaq munasqanmanhinanllaqtakunaqcallenkunapicamakunata sayarichirqanku,chaycheqaskunamanpipas chayamuqtintaqhap’ispahuknincamankumanpusaqku, kallpawantaqchaykunapipuñuchiqku.

4Puñushaqtintaqkinsaqharikunaumanpisayarispa chakinpikinsarunakunasayariqku,hinaspancamapa largonwantupuqku,chayrunapuñunamantapisikaqtintaq kaysoqtarunakunasapankapuntanpimast’ariqku, paykunamanqapariqtintaqmanakutichiqkuchu

5Puñunamantaaswanhatunkaqtintaq,camapaiskaynin ladontasapankapuntanpihuñunkuman,chayrunawañuy punkukunamanchayanankama.

6HinaqtinmiJesusqaqaparispallapunipaykunataniqku: “Chayhinatanruwanqakuhallp’anchismanhamuqrunata”, nispa

7Sodomallaqtakunapirunakunaqtukuyimaymana ruwasqankutauyarispankun,manañachayman hamurqankuchu

8Hukwakcharunahallp’ankumanhamuqtintaqqollqeta qoritapasqoqku,llapanllaqtapitaqwillakuqku,manahuk t’antat’antatapasqonankupaq,chaywakllaqtayoqtaq wakinp’unchaykunachaypiqhepakunman, yarqaymantataqwañunman,manahukt’antat’antata tariytaatispa,wañupuqtintaqllaqtapillaparunakuna hamuspaqosqankuqolqenkutaqorinkutapasapakuqku

9Paymanqosqankuqolqetaotaqqoritapasreqsiyta atiqkunankutichipurqanku,wañupuqtintaqp’achantapas qechupurqanku,paykunawantaqmaqanakurqanku, runamasintaatipaqtaqchaykunatahap’irqan.

10Chayqhepamanmiapaspach’inneqpiwakinsach’asach’akunaquranpip’ampanankukarqanchhaynatan tukuyp’unchaykunataruwaqkupimanpaspaykunaman hamuspahallp’anpiwañuqman.

11TiempopasaqtintaqSaraqaEliezertaSodomallaqtaman kacharqan,Lot-tarikumunanpaq,allinkaynintatapunanpaq 12EliezertaqSodomallaqtamanrirqan,hinanSodoma llaqtamantahukrunawantuparqan,chaymiSodoma llaqtayoqrunaqawakcharunaqp'achantaqechuspa ripurqan

13ChaywakcharunaqaEliezertaqaparispanSodoma llaqtayoqrunaqruwasqanmantasumaqsonqonta mañakurqan

14HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–¿Imaraykun chhaynataruwankihallp'aykimanhamuqwakcharunata?

15SodomallaqtayoqrunataqEliezertanirqan:–¿Kay runachuwawqeyki,ichakunanp'unchaychuSodomallaqta runakunajueztachurasunkikukayrunamanta rimasqaykimanta?

16EliezertaqchaywakcharunaraykuSodomarunawan maqanakurqan,EliezertaqSodomarunamantawakcha runapp'achantakutichipunanpaqasuykuptin,usqhayllata rumiwanEliezertamat'inpiwaqaykurqa

17Eliezerpamat’inmantayawarqaaskhallaña lloqsimurqan,chayrunaqayawartarikuspataqEliezerta hap’ispanirqan:“T’uruykipikaymillayyawarta chinkachisqaymantapagaway,chayhinacostumbrepas kamachikuysimipaskayhallp’anchispi”,nispa

18Eliezertaqpaytanirqan:–Qanmik'iriwarqanki, qolqeykitapaganaypaqmimañakuwanki,nispa.Eliezertaq manauyariytamunarqanchuSodomallaqtayoqrunaq rimasqanta

19ChayrunaqaEliezertahap’ispaSodomallaqtapijuez Sacramanaparqanjuzgananpaq

20Hinaqtinmichayrunaqajueztanirqan:–Señorniy, ruegakuyki,kayhinatankayrunaqaruwaran,mat’inmanta yawarlloqsimuqrumiwanmaqasqayrayku,manataqmi pagaytamunawanchu,nispa

21JueztaqEliezertanirqan:–Kayrunaqacheqaqtan rimashan,qolqetaqoy,kayhinatanhallp'aykupicostumbre Eliezertaqjuezparimasqantauyarirqan,hinaspanhuk rumitahoqarispajueztawaqachirqan,rumitaqmat’inman laq’arqan,yawartaqjuezpamat’inmantaaskhallaña lloqsimurqan,Eliezertaqnirqan:–Hallp’aykipikayhina costumbrekaqtinqakayrunamanqoyimatachusqonay karqanchayta,kaymiqanpadecidisqaykirayku,qanmi decidirqanki”,nispa

22EliezertaqSodomallaqtayoqrunatajuezmansaqespa ripurqan

23ElamreykunaqaSodomareykunawanmaqanakuqtinkun, ElamreykunaqaSodomallaqtaqllapakaqninkunata hap’ikapurqanku,hinaspanLottapresohap’irqanku, kaqninkunatawan,AbrahammanwillaqtinkutaqElam reykunawanmaqanakuqrirqan,hinaspanLotpallapa kaqninkunata,Sodomallaqtaqkaqninkunatapas makinkumantakutichipurqan.

24ChaytiempopinLotpaesposanhukususita wachakurqan,hinaspanpaytasuticharqanPaltitnispa:–DiosqapaytallapafamiliantapasElamreykunamanta qespichisqanraykun,nispa.LotpaususinPaltitaqwiñarqan, Sodomallaqtamantahukninrunataqpaytacasarakurqan. 25Hukwakcharunanchayllaqtamanhamurqanmikhunata maskhaq,hinanhukp’unchaykunachayllaqtapi qhepakurqan,Sodomallaqtapillaparunakunan costumbrenkumantawillarqankukayrunamanhukt’antata manamikhunanpaq,wañusqahinakaypachaman urmaykunankama,hinanruwarqanku

26LotpaususinPaltitaqkayrunatarikurqanyarqaymanta yarqaymantacallekunapipuñushaqta,manataqpipas imatapasqoytamunarqanchukawsachinanpaq, wañunanpaqhinañakasharqan

27Hinaqtinmialmanqachayrunatakhuyapayarqan,hinan askhap’unchaykunapakallapit’antatamikhuchirqan, chaymikayrunaqalmankawsarirqan

28Yakutaapamuqlloqsispaqaunup’uyñumanmit’antata churaq,wakcharunaqkasqancheqasmanchayaspataq mankamantat’antatahorqospamikhunanpaqqoq chhaynatanaskhap’unchaykunaruwarqan.

29SodomaGomorrallaqtakunapillaparunakunan admirakurqanku,¿imaynataqkayrunaqaaskhap’unchay yarqaymantawañunman.

30Hinaqtinmipaykunapuraninakuranku:Chayqa kanmanmimikhuspaukyasqanlla,mananpipas yarqaymantaaskhap’unchaykunaaguantaytaatinmanchu, nitaqkayrunahinaqakawsanmanchu,uyantamana cambiaspaqakinsarunakunataqwakcharunaqtiyasqan cheqaspipakakurqanku,pichusmikhunanpaqt’antata apamurqanchaytayachanankupaq

31LotpaususinPaltitaqchayp’unchayunutaapamuq rirqan,paytaqunup’uyñunmant’antatachurarqan,wakcha runaqladonmantaqunutahorqoqrirqan,chay p’uyñumantataqt’antatahorqospawakcharunamanqorqan, paytaqmikhurqan.

32KinsantinrunakunataqrikurqankuPaltithwakcha runawanruwasqanta,hinaspannirqanku:–Qanmipayta yanaparqanki,chayraykunmanayarqaymanta wañurqanchu,manataqmirikch'ayninpascambiarqanchu, nitaqwakinkunahinachuwañurqanchu,nispa

33Chaykinsantinrunakunataqpakakusqankucheqasmanta lloqsirqanku,hinaspanPaltitawakcharunaqmakinpi t’antatawanhap’irqanku

34Paltithtahap’ispajuezninkuqñawpaqenmanaparqanku, paykunatataqnirqanku:Kayhinatanruwarqan,paymi wakcharunamant’antaqorqan,chayraykunmana wañurqanchukaytukuytiempopi;kunanqawillawayku kaywarmiqkamachikuyniykup’akisqanmanta muchuchiyta

35SodomaGomorrarunakunataqhuñunakuspallaqtaq callenpininatarawrachirqanku,hinanchaywarmita hap’ispaninamanwikch’uykurqanku,hinanpayqa usphamantukupurqan

36Admallaqtapitaqhukwarmikasharqan,paymanmichay hinataruwarqanku.

37HukpuriqrunaAdmallaqtamanchayamurqantutantin chaypiqhepakunanpaq,tutamantanwasinman kutipunanpaq,hinaspansipaspataytanpawasinpa punkunpachimpanpitiyaykurqan,chaypiqhepakunanpaq,

imaynanintihaykurqanchaycheqasmanchayaqtin sipastaqwasipunkupitiyashaqtarikurqan.

38HinaqtinmiJesusqaunutaukyanantamañakuran,paytaq tapuran:¿Pitaqkanki?Hinanpaytanirqan:–Kunan p'unchaymiñannintarisharqani,intichinkaykuqtintaq kaymanchayarqani,chaymitutantinkaypiqhepakusaq, tutamantataqtutamantahatarispapurisqaytahinallapurisaq, nispa.

39Chaysipasqawasimanhaykuspanchayrunaman t’antataunutaapamurqanmikhunanpaqukyananpaqwan

40Admallaqtapitiyaqrunakunaqchayruwasqanta yacharuspanku,huñunakuspajuezkunaqñawpaqenman chaysipastaaparqanku,chayruwasqanmanta juzganankupaq

41Jueztaqnirqan:–Wañuyjuzgayqakaywarmimanmi pasanan,kamachikuyninchistap’akisqanrayku,chayraykun kaywarmimantadecidikunqa”,nispa

42Chayllaqtakunapitiyaqrunakunaqahuñunakuspanchay sipastahorqomurqanku,juezpakamachisqanmanhinataq umanmantachakikamamielwanhawirqanku,chaypachataq colmenankupikaqabejakunaqñawpaqenmanchurarqanku, hinanabejakunapaymanphawaykachaspallapacuerpon punkisqakasharqan

43Chaysipastaqabejakunaraykuqaparirqan,ichaqa mananpipasrepararqanchunitaqkhuyapayarqanchu, chaymiqapariyninqahanaqpachamanwicharqan

44Wiraqochataqphiñakurqankaymantahinallataq Sodomallaqtakunaqllapallank’ayninkunamantawan, askhamikhuyniyoqkasqankurayku,paykunaukhupithak kayniyoqkasqankurayku,kunankamapasmanan wakchakunata,wakchakunatawanyanapayta munarqankuchu,chayp’unchaykunapitaqmillay ruwayninkuhuchankupasWiraqochaqñawpaqenpihatun kapurqan.

45HinanSeñorDiosqaAbrahampawasinmanhamuq iskayangelkunatawaqyachimurqan,Sodomallaqtatawan thuninankupaq.

46HinaqtinmiangelkunaqaAbrahampakarpan punkunmantahatarispanku,ch’isiyaqSodomallaqtaman chayarqanku,LottaqSodomallaqtaqpunkunpitiyasharqan, paykunatarikuspataqpaykunawantupananpaqsayarispa pampamank’umuykukurqan

47Hinaspansinchitañit’ispawasinmanpusamurqan, mikhunatataqqorqan,hinaspantutantinwasinpi qhepakurqanku

48HinaqtinmiangelkunaqaLottanirqanku:–Hatariy,kay cheqasmantalloqsiy,qanpasllapakapuqniykikunapas,kay llaqtaqmanaallinruwasqanwanamatukusqakanaykipaq, SeñorDiosmikaycheqastaqathunipunqa,nispa

49HinanangelkunaqaLotpamakinta,warminpamakinta, wawankunaqmakinta,llapankaqninkunatapashap’ispa, hawallaqtakunamantahawamanpusamurqanku.

50PaykunanLottanirqanku:–Wañuykitaqespichiy,hinan payqaayqekurqanllapakaqninkunatawan,nispa

51HinanSeñorDiosqahanaqpachamantaSodoma llaqtaman,Gomorrallaqtaman,llapallaqtakunamanpas azufreta,ninatapasparachimurqan.

52Hinaspanchayllaqtakunatathuñichirqan,llapan pampakunata,llapallaqtakunapitiyaqkunata,allpapi wiñaqkunatapas.LotpawarminAdotaqkutirispa qhawarirqanllaqtakunathunisqakashaqta,Sodomallaqtapi

qhepakuqususinkunakhuyapayasqanrayku,manapaywan risqankurayku.

53Qhepamankutirispataqkachipilarmantukupurqan, kunankamapaschaycheqaspinkashan.

54Chaycheqaspisayaqtorokunaqasapap’unchaymichaki puntankamakachitallamiqku,tutamantataqmosoqmanta lloqsimuq,kunankamataqyapamantallamiqku

55HinanLotqaiskayususinkunapiwanayqekuspanku Adulammachaymanayqekurqanku,chaypinhuktiempo qhepakurqanku

56AbrahanqatutamantanhatarirqanSodomallaqtakunapi imachuspasasqantaqhawananpaqJesusqaqhawarispataq rikurqanhornoq’osñihinallaqtakunaqq’osñinta wicharishaqta

57Lotiskayninususinkunapiwantaqmachaypi qhepakurqanku,taytankutataqvinotaukyachirqanku, paywantaqpuñurqanku,kaypachapiqamananpipas paykunamantamuhutahatarichiytaatinmanchunirqanku, llapanhallp’ach’usaqyachisqakasqanpi yuyaykusqankurayku

58Iskayninkutaqtaytankuwanpuñurqanku, wiksallikuspankutaqqhariwawakunatawachakurqanku, piwichurintaqchurinMoabsutiwansuticharqan:–Taytaymantapachanpaytaqawiksallikurqani,nispapayqa kunankamapasMoabrunakunapataytanmi.

59Sullk'ataqchurintaBenaminispasuticharqan kunankamapasAmónrunakunapataytanmi

60ChayqhepatataqLotiskayususinkunapiwanchaymanta ripurqanku,Jordánmayuchimpapitaqtiyarqankuiskaynin ususinkunawanchurinkunawan,Lotpachurinkunataq wiñarqanku,Canaánsuyumantataqcasarakurqanku, wawayoqtaqkarqanku,askhataqmirarqanku

20RAKI

1ChaytiempopinAbrahamqaMamrepampamanta lloqsispaFilistearunakunaqhallp'anmanrirqan,Gerar llaqtapitaqtiyarqanCanaánhallp'apiiskaychunka phisqayoqwatapikashaqtin,pachakwatakawsashaqtintaq, Filistearunakunaqhallp'anGerarllaqtamanchayarqan.

2Chayhallp'amanhaykuspankutaqwarminSaratanirqan: –Qanqañañaykasqaykitaniy,pipastapusuqniykiman, chaysuyupitiyaqrunakunaqmillayninmanta ayqekunanchispaq,nispa

3Filistearunakunaqhallp'anpiAbrahamtiyashaqtinmi, FilisteareyAbimelecpakamachinkunaSaraanchasumaq kashaqtarikurqanku,hinanAbrahamtatapurqanku:–Paymi, nispa.

4AbimelecpakamachinkunaqaAbimelecmanrispanku nirqanku:–Canaánsuyumantahukrunanchayhallp'aman tiyananpaqhamurqan,paypapananpasanchasumaq rikch'ayniyoqmi,nispa.

5Abimelectaqkamachinkunaqnisqankutauyarirqan, paykunanSaratayupaycharqanku,hinanAbimelecqa oficialninkunatakacharqan,hinanSaratareyman aparqanku

6SaraqaAbimelecpawasinmanchayaqtinmireyqaSara sumaqkashaqtarikuspaanchatakusichirqan

7HinaqtinmiJesusqapaymanasuykuspantapuran: ¿Imataqqanpaqhamusqaykiruna?Sarataqkutichispa

wawqeynispanisqa,Canaánhallp’amantataqhamurqayku maypitarisqaykupitiyanaykupaq.

8AbimelectaqSaratanirqan:–Qhawariy,hallp'ayqa ñawpaqeykipinkashan,wawqeykitakayhallp'api maymanchusmunasqaykimanchuray,wawqeyki kasqanraykunllaparunakunamantaaswanhatunchasqa, hoqariypaskanqa,nispa

9AbimelectaqAbrahantawaqyachimurqan,hinan Abimelecmanrirqan

10AbimelectaqAbrahantanirqan:–Ñoqankamachiykichis, panaykiSararaykumunasqaykimanhinahatunchasqa kanaykipaq,nispa

11Abrahantaqreypaqayllantaripurqan,reypa regalonkunapaspaytaqatikurqanku

12Ch’isiyaqhina,manaraqrunakunasamarinankupaq puñushaqtinkuhinanreyqakamachikuytiyananpi tiyasharqan,hinansinchipuñuyhap’irqan,hinaspan kamachikuytiyanapipuñuspatutamantakamapuñurqan

13HinanmusqukuranSeñorDiospaangelninhukespadata hap’ispapaymanhamushaqta,hinanangelqaAbimelecpa hawanmansayarispaespadawanwañuchiytamunarqan, reyqamusqukusqanpimancharikuspaangeltanirqan:–¿Imapitaqqancontrahuchallikurqaniespadaykiwan wañuchiwaqhamuwasqaykirayku?

14HinaqtinmiangelqaAbimelectanirqan:–Qaynatuta wasiykimanpusamusqaykiwarmiraykunwañushanki, payqacasarasqawarmin,wasiykimanhamuqAbrahanpa warmin.kunanqachayrunaqawarminmankutichipuy, warminkasqanrayku;manataqkutichinkichuchayqa, yachaycheqaqtapuniwañunaykita,qanpasllapa kaqniykikunatapas.

15ChaytutataqFilistearunakunaqhallp’anpihatun qapariykarqan,chayhallp’apitiyaqkunataqrikurqanku hukrunaqrikch’ayninta,makinpihap’isqaespadata hap’ispasayashaqta,chayhallp’apitiyaqkunatataq espadawanmaqarqan,aritaqpaykunatamaqashallarqan

16SeñorDiospaangelninmichaytutapiFilistearunakunaq hallp'antamuchuchirqan,chaytutantinpaqarinpassinchi ch'aqwaymikarqan

17Wisq'asqakasharqanwiksallikusqa,llapanchurikunapas, Señorpamakinpaspaykunamanmihap'iykusqaAbimelecpa casarakusqanAbrahampaesposanSararayku

18TutamantataqAbimelecqamancharisqa,ch'aqwasqa, sinchimancharisqaimahatarispa,kamachinkunata waqyachimuspamusqukusqanmantawillarqan,chaymi runakunaqasinchitamancharikurqanku.

19Hukrunanreypakamachinkunaqchawpinpisayashaspa reymankutichirqan:–Amakamachikuqrey,kaywarmita qosanmankutichipuy,qosanmi,Egiptonacionpareyninpas chayhinatanpasarqanEgiptomanchayamuqtin,nispa

20WarminmantataqJesusqanirqan:–Payqapanaymi,wak llaqtayoqkasqanhallp'apitiyananpaqhamuspaqa chhaynatanruwan,nispa

21HinanFaraonqakacharqankaywarmitacasarakunanpaq, hinanSeñorqasinchimuchuykunataapamurqanqosanman kutichipunankama

22Kunantaq,kamachikuqrey,yachayqaynatutallapan hallp’apiimachuspasasqanmanta,anchahatun mancharikuy,sinchinanay,waqayimakashasqanrayku, yachanchistaqmihap’isqaykiwarmiraykukasqanmanta.

23Kunan,kaywarmitaqosanmankutichipuy,amaEgipto reyFaraonmankamachisqanrunakunamanwan pasawasunman,amawañunanchispaq;Abimelectaq usqhayllawaqyaspaSaratawaqyachirqan,paytaq ñawpaqenmanhamurqan,paytaqAbrahamtawaqyachirqan, paytaqñawpaqenmanhamurqan

24HinaqtinmiAbimelecqapaykunatanirqan:–¿Imatan ruwashankichiswawqepanaykichiskasqaykichista,kay warmitataqcasarakurqani?

25HinaqtinmiAbrahamqanirqan:–Esposayrayku wañunaytayuyaykusqayraykuHinanAbimelecqa ovejakunata,vacakunata,qharikamachikunata, sirvientankunata,waranqaqolqetawanhap'ispa Abrahammanqorqan,Saratataqkutichipurqan

26HinaqtinmiAbimelecqaAbrahamtanirqan:–Qhawariy, llapanhallp'aqañawpaqeykipinkashan,maymanchus akllakusqaykimanhinachaypitiyay,nispa

27HinaqtinmiAbrahamwanesposanSarawanreypa ñawpaqenmantalloqsimurqanku,hinaspanGerarllaqtapi tiyarqanku

28Filistearunakunapahallp'anpitiyaqkunapas,reypa kamachinkunapas,Sararaykutukuytutaangelpa muchuchisqanwanñak'arisqaraqmikasharqanku

29AbimelectaqAbrahantawaqyachimurqan:–DiosniykichisSeñorDiosmantakamachiykichista mañakuychis,kaywañuykawsaytañoqanchisukhumanta ch'usaqyachinanpaq,nispa

30AbimelecpakamachisqanrunakunaraykunAbrahamqa Diosmantamañakurqan,hinanSeñorDiosqaAbrahampa mañakusqantauyarirqan,hinanAbimelectallapa kamachisqankunatapasqhaliyachirqan.

21RAKI

1ChaytiempopinAbrahamqaGerarllaqtapiFilistea runakunaqhallp'anpihukwatatawakillatiyasqan qhepaman,DiosqaSaratawatukamurqan,hinanSeñorqa yuyarirqan,hinanpayqawiksallikurqan,hinaspan Abrahampaqhukqhariwawatawachakurqan

2HinaqtinmiAbrahamqaSarapawachakusqanchurinta suticharqaIsaacnispa

3HinaqtinmiAbrahamqapusaqp’unchayniyoqkashaspa churinIsaactaseñalarqan,Diospakamachisqanmanhina, mirayninkunataruwananpaqAbrahantaqpachakwatayoq kasharqanku,Sarataqisqonchunkawatayoqkasharqan, Isaacnaceqtin.

4Wawaqawiñaspataqñuñumantañuñusqakapurqan, AbrahamtaqIsaacatañuñumantawikch'usqanp'unchaypi hatunfiestataruwarqan

5HinanSem,Eber,llapahatunrunakuna,Filistearey Abimelec,kamachinkuna,Ficol,ejercitonpaumalliqnin Ficolpiwan,churinIsaacñuñumantat’aqasqap’unchaypi Abrahamparuwasqanfiestatamikhunankupaq, ukyanankupaq,kusikunankupaqimahamurqanku 6AbrahanpataytanTarepaswawqenNahorpasHarán llaqtamantanhamurqanku,paykunapasllapankupi kaqkunapas,anchatankusikurqankuSaraqwawa nacesqantauyarispanku

7HinaqtinmiAbrahammanhamuspanku,Isaacpañuñunta qarqosqanp’unchaypiAbrahamparuwasqanfiestapi mikhurqanku,ukyarqankuima

8TarepasNahorpasAbrahamwankusikuspankunaskha p'unchaykunaFilistearunakunaqhallp'anpiqhepakurqanku.

9ChaytiempopinReupachurinSerugwañupurqan, AbrahampachurinIsaacnacesqanpañawpaqwatanpi.

10Serugpatukuyp'unchayninkunaqaiskaypachakkinsa chunkaisqonniyoqwatañankarqan,hinanwañupurqan

11Chayp'unchaykunapinAbrahampachurinIsmael wiñarqan.ChunkatawayoqwatayoqmikasharanSara IsaactaAbrahanmanwachakushaqtin

12DiosqaAbrahampachurinIsmaelwanmikasharqan, wiñaspataqarcowanflechaytayachaspaflechaqkapurqan 13PichqawatanpiIsaacqaIsmaelwankuskakarpapunkupi tiyachkasqa.

14IsmaeltaqIsaacmanasuykuspachimpanpitiyaykurqan, hinaspanarcotaaysaspaflechatachuraspaIsaacta wañuchiytamunarqan.

15SaraqarikurqanmiIsmaelpachurinIsaacwanruwayta munasqanmanta,chaymichurinmantasinchitallakikurqan, hinanAbrahamtawaqyachimuspanirqan:–Kaykamachi warmitachurintawanqarqoy,wawanqamananwawaywan herederochukanqa,kayp’unchaymichhaynatapayman ruwaytamunarqan,nispa.

16AbrahantaqSaraqkunkantauyarispatutamanta hatarispaAgarmanchunkaiskayniyoqt’antatahukp’uyñu unutahap’ispachurinwankuskaripurqan,Agartaq churinwankuskach’inneqmanrirqan,ch’inneqpi tiyaqkunawankuskataqParanch’inneqpitiyarqanku, Ismaeltaqflechaqrunakasharqanch’innequnaypacha.

17ChaymantataqmamanwanEgiptosuyumanrirqanku, chaypitaqtiyarqanku,AgartaqEgiptosuyumantachurinpaq warmitacasarakurqan,sutintaqMeriba.

18Ismaelpawarminwiksallikuspatawaqhariwawakunata iskaywarmiwawakunatawanwachakurqan,chaymantataq Ismaelmamanwanwarminwanwawankunapiwan ch'inneqmankutipurqanku

19Ch’inneqpitiyasqankuch’inneqpinkarpakunata ruwarqanku,sapakillataqsapawatasamariqku.

20HinaqtinmiDiosqaIsmaelmanovejakunata,vacakunata, carpakunatawanqorantaytanAbrahamrayku

21Ismaeltaqch'inneqkunapi,karpakunapipasunayta purispasamarispa,taytanpauyantamanarikurqanchu

22ChayqhepamanmiAbrahamqaesposanSaratanirqan:–WawayIsmaeltaqhawaqrisaq,unayñanmana rikusqayrayku,nispa

23HinaqtinmiAbrahamqahuknincamellontasillakuspa ch’inneqmanrirqanchurinIsmaeltamaskhananpaq, ch’inneqpihukkarpapitiyashaqtauyarisqanrayku

24HinaqtinmiAbrahamqach’inneqmanrirqan,chawpi p’unchayhinataqIsmaelpakarpanmanchayarqan,hinaspan Ismaelpaqhepantatapurqan,hinaspantarirqanIsmaelpa warmintawawankunawankarpapitiyashaqta,qosan Ismaelpasmamanpasmanapaykunawankasharqankuchu.

25HinaqtinmiAbrahamqaIsmaelpaesposantatapuran: ¿MaymanmiIsmaelriran?Paytaqnirqan:–Chakramanmi ripuncazaq,Abrahamtaqcamellopisillashasqaraq,payqa mananpampamanuraykamuytamunarqanchuwarmin Saramanjurasqanmanhina,camellomantamana uraykamunanpaq,nispa

26HinaqtinmiAbrahamqaIsmaelpaesposantanirqan:–Ususiy,pisiunutaukyanaypaqqoykuway,purisqaypi sayk’usqañakashani,nispa

27IsmaelpawarmintaqAbrahamtanirqan:–Mananunupas nitaqt'antapaskanchu,chaymikarpapitiyasharqan, manataqmiAbrahamtarepararqanchu,manataqmi tapurqanchupichuskasqanmanta,nispa.

28Paymiichaqawawankunatakarpapimaqasharqan, ñakasharqantaqmi,qosanIsmaeltapasñakaspa k’amisharqan,AbrahamtaquyarirqanIsmaelpaesposanpa wawankunamanrimasqanta,hinanpayqasinchi phiñakuspamanakusikurqanchu

29HinaqtinmiAbrahamqacarpamantalloqsimunanpaq warmitawaqyamurqan,hinanwarmiqaAbrahampa chimpanpisayasharqan

30HinaqtinmiAbrahamqaIsmaelpaesposantanirqan: QosaykiIsmaelwasinmankutipuqtinmikaysimikunataniy

31Filistearunakunaqhallp'anmantaanchamachuruna kaymanmaskhaqhamurqan,kayhinataqrikch'ayninpas rikch'ayninpaskarqanManamtapurqanichupi kasqanmanta,manakaypikasqaykitarikuspataqniwarqa: QusaykiIsmaelkutimuptinqakaynatamnirqa:Wasiykiman kutimuspaykiqakaypichurasqaykikarpapakayclavonta hurquy,hinasparantinpihukclavotachuray,nispa

32HinaqtinmiAbrahamqachaywarmimanyachachisqanta tukurqospa,camellopikutispawasinmankutipurqan

33ChayqhepatataqIsmaelqamamanwankuskakarpaman kutipurqanku,esposantaqkaysimikunatanirqan.

34Filistearunakunaqhallp'anmantaanchamachuruna maskhaqhamurqan,kayhinataqrikch'ayninpas rikch'ayninpaskarqan.Manamtapurqanichupi kasqanmanta,manawasiykipikasqaykitarikuspataq niwarqa:Qusaykiwasimankutimuptinqakaynatamnin machuchaqa:Kaypichurasqaykikarpaclavontawischuy hinasparantinpihukclavotachuray,nispa

35Ismaeltaqwarminparimasqantauyarispayacharqan taytankasqanta,warminpasmanarespetasqanta.

36Ismaeltaqtaytanparimasqantaentienderqan esposanwanrimasqanta,hinanIsmaelqataytanpakunkanta uyarirqan,hinanIsmaelqachaywarmitawikch’upurqan, hinanpayqaripurqan

37ChayqhepamanmiIsmaelqaCanaánsuyumanrirqan, hinaspanhukwarmiwancasarakuspakarpanmanpusarqan, chaypachatiyasqancheqasman

38KinsawatatukukuqtintaqAbrahamqanirqan:–Waway Ismaeltaqhawaqrisaq,unayñanmanarikusqayrayku,nispa.

39Camellonpisillakuspanch'inneqmanrirqan,chawpi p'unchayhinataqIsmaelpakarpanmanchayarqan

40HinanIsmaeltatapurqan,warminwankarpamanta lloqsimuspataqnirqan:–Manankaypichuwiraqochay, chakrapicazaqrirqancamellokunatamikhuchinanpaq, chaymiwarmiqaAbrahamtanirqan:–Señorniytakarpaman haykuspahukt'antatamikhuy,viajasqaykiraykualmaykiqa sayk'usqachákashanki,nispa

41HinanAbrahamqapaytanirqan:–Manansayasaqchu, usqhayllapurisqayrayku,aswanpaspisiunutaukyanaypaq qoway,ch'akisqakasqayrayku,nispachaywarmitaq usqhayllakarpamanphawarirqanhinaspanAbrahamman unutat’antatawanapamurqan,chaytanñawpaqenman churarqanhinaspankallpacharqanmikhunanpaq,hinaspan mikhurqanukyarqan,sonqontaqsonqochakurqan,churin Ismaeltataqsamincharqan

42MikhuytatukuspataqSeñorDiostasamincharqan, hinaspanIsmaelpaesposantanirqan:–Ismaelwasiman kutimuspakaysimikunataniy

43Filistearunakunamantaanchamachurunakayman hamuspatapusurqanki,manataqkaypichukasharqanki. T’antataunutawanhorqomurqani,mikhuspataqukyaspa sonqonsonqochasqakarqan

44Paytaqkaysimikunataniwarqan:QosaykiIsmael wasimankutimuspaniy:Karpaykiqclavonqaanchaallinmi, amakarpamantat'aqaychu,nispa

45HinaqtinmiAbrahamqachaywarmitakamachiyta tukurpari,wasinmanriranFilistearunakunaqhallp’anman Ismaeltaqkarpanmanchayaqtintaqwarminlloqsirqan paywantupananpaqkusikuywan,kusisqasonqowanima

46Hinanpaytanirqan:–HukmachurunaFilistea runakunaqhallp’anmantakaymanhamurqan,chhaynataq rikhurirqan,paytaqtapusunkimanataqkaypichu kasharqanki,chaymit’antataunutahorqomurqani, hinaspanmikhurqanukyarqan,sonqonpassonqochakurqan, nispa

47HinaqtinmiJesusqakaysimikunataniwaran:Qosayki Ismaelwasiykimankutimuqtintaqnimuy:“Kapuqkarpa clavonqaanchaallinmi,amakarpamantat’aqaychu”,nispa 48Ismaeltaqyacharqantaytankasqanta,warminpas hatunchasqanta,chaymiSeñorqaIsmaeltasamincharqan.

22RAKI

1HinanIsmaelqahatarispawarminta,wawankunata, uywankunata,llapakaqninkunatawanaparqan,hinaspan chaymantaripurqanFilistearunakunaqhallp'antaytanman. 2HinaqtinmiAbrahamqachurinIsmaelmanwillarqan Ismaelpañawpaqkaqwarminwanimachusruwasqanmanta 3Ismaeltaqwawankunapiwanaskhap'unchaykuna Abrahamwanchaysuyupitiyarqanku,Abrahamtaqunayta Filistearunakunaqhallp'anpitiyarqan

4P’unchaykunanyapakurqaniskaychunkasoqtayoq wataman,chayqhepatataqAbrahamqakamachinkunawan llapakaqninkunapiwanFilistearunakunaqhallp’anmanta ripurqanku,hinaspanHebrónllaqtamanasuykurqanku, chaypinqhepakurqankuAbrahampakamachinkunaunu p’uytukunatat’oqospa,Abrahamtaqllapan kaqninkunatawanunuqayllapitiyarqanku,Filistea runakunaqreyninAbimelecpakamachinkunapas uyarirqanmiAbrahanpakamachinkunaallpapa linderonkunapiyakupukyutauchkusqankumanta.

5HinaqtinmipaykunaqaAbrahampakamachinkunawan ch'aqwarqanku,hinaspant'oqosqankuhatunpukyuta suwakurqanku

6FilisteareyAbimelectaqchaytauyarispa,soldadonkunaq umallinFicolwaniskaychunkarunankunapiwan Abrahamman hamurqanku, Abimelectaq kamachinkunamantaAbrahanmanrimapayarqan, kamachinkunasuwasqankup’uytumantataqAbimelecta anyarqan

7HinaqtinmiAbimelecqaAbrahamtanirqan:–Kaypachata kamaqSeñorDiosqamananuyarirqanichu kamachiykikunaqruwasqankuta,kunankamapas,nispa

8HinaqtinmiAbrahamqaqanchisovejaovejakunata Abimelecmanqorqan:Amaykichismikayp'uytuta t'oqosqaytasut'inchawanaykichispaq,nispa

9AbimelectaqAbrahampaqosqanqanchisoveja corderokunatahap’irqan,askhauywakunatapas vacakunatapasqosqanrayku,AbimelectaqAbrahamman jurarqanp’uytumanta,chaymichayp’uytutasuticharqan Beersebanispa,chaypiiskayninkujurarqanku.

10IskayninkutaqBeerseballaqtapirimanakurqanku,hinan AbimelecqaejercitonpaumallinFicolwanllapa runankunawankuskasayarirqanku,hinaspanFilistea runakunaqhallp’anmankutipurqanku,Abrahampasllapa kaqninkunapiwantaqBeerseballaqtapitiyarqanku,payqa unayñanchayhallp’apikasharqan

11AbrahantaqBeerseballaqtapihatunsach’a-sach’ata tarpurqan,chaymantaqtawapunkukunataruwachirqankay pachaqtawaladontaqhawarispa,chaypitaquvaschakrata tarpurqan,chhaynapinpuriqrunaAbrahammanhamuspaqa ñanninpimayqenpunkumanpashaykuspachaypi qhepakuspamikhuspaukyaspasaksachikusparipurqan

12Abrahanpawasinqasapap'unchaymiAbrahampa wasinmanmikhuqukyaqrunakunaqwawankunapaq kichasqakasharqan

13PipasyarqasqakaspaAbrahanpawasinmanhamuqqa, Abrahamqat’antataqoqmikhunanpaq,ukyananpaq, saksasqakananpaqima,pipasq’alawasinmanhamuqtaqa munasqanmanhinap’achawanp’achachiq,qollqeta qoritapasqoq,kaypachapikamaqWiraqochatapaspayman reqsichiq;chaytanAbrahamqatukuykawsayninpi ruwarqan

14HinanAbrahamqawawankunapiwanllapa kaqninkunapiwanBeerseballaqtapitiyarqanku,hinaspan Hebrónllaqtakamakarpantasayarichirqan

15AbrahanpawawqenNahorpas,taytanpas,llapan runakunapasHaránllaqtapintiyaranku,paykunaqamanan AbrahamwankuskachuCanaánsuyumanhamurqanku 16HinaqtinmiHaranpaususinMilca,Abrahampaesposan SarapañañanNahorpachurinkunatawachakuran 17Paypanacesqanrunakunaqsutinmikarqan:Uz,Buz, Kemuel,Kesed,Chazo,Pildas,Tidlaf,Betuel,pusaq churinkunakarqanku,paykunankarqankuMilcapa wawankuna,AbrahampawawqenNahorpaq

18Nahorpahukconcubinayoqmikarqan,paypasutinmi karqanReuma,paypastawaqharikunatanwachakurqan Nahorta,Zebacta,Gacashta,Tacasta,Maacatawan 19Nahorpawawankunaqachunkaiskayniyoqqhari wawakunankarankuususinkunamantawan,Harán llaqtapipaswawayoqmikarqanku

20NahorpapiwichurinUzpachurinkunamkarqaAbi, Ceref,Gadin,MelushinaspapananDebora

21BuzpachurinkunankarqanBeraquel,Naamat,Seva, Madonúima

22KemuelpachurinkunamkarqaAramhinaspaRecob 23KesedpachurinkunankarqankuAnamlec,Mesai,Benón, Yifiima.ChazopachurinkunamkarqaPildas,Mequi hinaspaOfer

24PildaspachurinkunamkarqaArud,Camum,Mered hinaspaMoloc

25TidlafpachurinkunamkarqaMusan,Cusanhinaspa Mutsi.

26BetuelpamirayninkunamkarqaSecar,Labánhinaspa ñañanRebeca

27PaykunanHaránllaqtapinaceqNahorpamirayninkuna. HinanKemuelpachurinAramwawqenRecobpiwanHarán

llaqtamantaripurqanku,hinaspanÉufratesmayupatapihuk wayq'otatarirqanku.

28Chaypihukllaqtatahatarichirqanku,chayllaqtatataq ArampachurinPetorpasutinwansuticharqanku,chaymi kunankamaAramNaheraim.

29Kesedpamirayninkunapasmaypitiyanankupaqrirqanku, rispankutaqSinarhallp’aqchimpanpihukwayq’ota tarirqanku,chaypitaqtiyarqanku.

30Chaypitaqpaykunakikinkupaqhukllaqtata hatarichirqanku,chayllaqtapitaqtaytankuqsutinmanhina Kesedsutitachurarqanku,chaymiKasdimhallp’a kunankama,Kasdimrunakunataqchayhallp’apitiyarqanku, anchatataqmirarqanku,mirarqankutaq.

31NahorpaAbrahanpataytanTaretaqyuyaqñakashaspa hukwarmiwancasarakurqan,paypasutinmikarqanPelila, hinaspanwiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan, paytaqsuticharqanZobanispa

32Zobanacesqanmantaiskaychunkaphisqayoqwata qhepamanmiTareqakawsarqan.

33ChaywatapinTarewañupurqan,Abrahampachurin Isaacnacesqanmantakinsachunkaphisqayoqwatapi

34Tareqaiskaypachakphisqawatayoqmikarqan,Harán llaqtapip'ampasqakarqan

35TarepachurinZobaqakinsachunkawatayoqmikaran, Aramta,Aclista,Meriktawanchuriyarqan.

36TarepachurinZobapachurinAramtaqkinsawarmiyoq karqan,chunkaiskayniyoqqhariwawakunatakinsa ususinkunatawan.HinanSeñorDiosqaZobaqchurin Arammanqorqanqhapaqkaykunata,kapuykunata,askha uywakunata,ovejakunata,vacakunatapas,hinanchay runaqaaskhayarqan.

37ZobapachurinAramwawqenwanllapa familiankunapiwanHaránllaqtamantaripurqanku,chaypi tiyanankupaqtaqrirqanku,paykunaqkaqninkunaancha hatunkasqanrayku,chaymimanaHaránllaqtapi qhepakurqankuchuNahorpawawqenkunawankuska Haránllaqtapiqamanansayaytaatirqankuchu.

38ZobapachurinAramtaqwawqenkunawanrirqan, hinaspanintilloqsimuyladomanhukwayq'otatarirqanku, chaypitaqtiyarqanku.

39Chaypitaqhukllaqtatahatarichirqanku,kuraq wawqenkuqsutinwantaqAramsutiwansuticharqanku; chaymikunankamaAramZoba.

40Chayp'unchaykunapinAbrahampachurinIsaac wiñasharqan,taytanAbrahamtaqSeñorDiostareqsinanpaq yachachirqan,SeñorDiostaqpaywankasharqan.

41KinsachunkaqanchisniyoqwatanpiIsaactaqwawqen Ismaelcarpapipurisharqan.

42IsmaeltaqIsaacmanalabakurqan:–SeñorDiospa taytaymanniwaqtinqachunkakinsayoqwatayoqmikarqani, taytaymannisqanmanhinataqruwarqani,almaytapas Señormanmiqorqani,manataqmitaytaymankamachisqan simintap’akirqanichu,nispa

43HinanIsaacqaIsmaeltakutichirqan:–¿Imaraykun kaymantahatunchakuwanki,cuerpoykimantapisiaychata horqomusqaykimanta, Señor Diospa kamachisusqaykimanta?

44TaytayAbrahanpaDiosninSeñorDiosqa,sichusSeñor taytaytaninman:ChuriykitaIsaactapusamuy,hinaspa ñawpaqeymanofrendataapamuychayqa,manan

hark'akuymanchu,aswanpaskusikuywanmichaskiyman, nispa.

45HinanSeñorqauyarirqanIsaacpaIsmaelmanrimasqan simita,hinanSeñorpañawpaqenpiallinpaqqhawarikurqan, chaymiyuyaykurqanAbrahamtakayasuntopijuzgananpaq.

46DiospachurinkunahamuspaSeñorDiospañawpaqenpi churakusqankup’unchaychayamurqan,SatanaspasDiospa churinkunawankuskaSeñorpañawpaqenmanhamurqan.

47SeñorDiostaqSatanastanirqan:–¿Maymantataq hamurqanki?SatanasqataqWiraqochatakutichispanirqan: –Kaypachamanpurispa,wichaymanuraymanpurispa, nispa

48SeñorDiostaqSatanastanirqan:–¿Imaniwasqaykitaq kaypachapillapawawakunamanta?Satanasqataq Wiraqochatakutichispanirqan:–Rikurqaninkaypachapi llapawawakunata,paykunataserviqniykikunata, yuyarisuqniykikunataima,qanmantaimatapas mañakuqtinku,nispa

49Qanmantamañakusqankutaqoqtiykiqa,mana manchakuspatiyaykuspanku,saqerparisunkiku, manañataqmiyuyarisunkikuñachu

50RikurqankichischuTareqchurinAbrahamta, qallariypiqamanawawayoqkashaspa,servisurqanki, altarkunatapassayarichisurqanki,maymanpashamusqanpi sacrificiokunataapamuspa,sutiykitasapakutiwillashaqta, llaparunakunamanpas

51KunantaqchurinIsaacnaceqtin,saqerparisunki,hatun fiestataruwaranllapahallp’apitiyaqkunapaq, Wiraqochatapasqonqapun

52Tukuyimarurasqanpachawpinpiqamananofrendata apamurqasunkichu.nitaqruphachinasacrificiotapas,nitaq allikawsaysacrificiotapas,nitaqtorotapas,corderotapas, cabratapas,churinñuñumantañuñuchisqap'unchawpi wañuchisqanmantapas.

53Wawannacesqanmantapachankunankamakinsachunka qanchisniyoqwatakashaspapas,mananaltarta ruwarqanchu,nitaqimaofrendatapasapamurqasunkichu, ñawpaqeykipimañakusqantaqosqaykitarikuspa,chaymi saqerparqasunki

54SeñorDiostaqSatanastanirqan:–¿Kayhinatachu qhawarirqankikamachiyAbrahamta?kaypachapiqa mananpipaspayhinaqakanchu,ñawpaqeypihunt’asqa chaninruna,Diostamanchakuq,manaallinkunamanta karunchakuq;kawsashaqtiy,nisaq:ChuriykiIsaacta ñawpaqeypiuyway,mananhark'awanmanchu, aswantaraqminisaqovejankunamantaotaqvacakunamanta ruphachinasacrificiotañawpaqeymanapamunanpaq,nispa 55SatanasqataqSeñortanirqan:–Abrahanman nisqaykimanhinarimay,kunanp'unchaymana huchallikusparimayniykikunatawikch'upunmanchuicha manachuschayta,nispa

23RAKI

1ChaypachanAbrahanmanSeñorDiospasimin chayamurqan,paytataqnirqan:–Abraham,paytaqnirqan:–Kaypinkashani,nispa.

2HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–Kunanqachuriykita, munakusqaykisapallanchuriykitaIsaactapusay,hinaspa Moriahallp’amanriy,hinaspachaypihukorqopi

ruphachinasacrificiotahayway,chaypinrikunkihuk phuyutahinallataqSeñorDiospak’anchariynintapas,nispa.

3HinaqtinmiAbrahamqasonqonpinirqan:–¿Imaynatataq wawayIsaactamamanSaramantat'aqasaq,SeñorDiospa ñawpaqenpiruphachinasacrificiotaapanaypaq?

4HinaqtinmiAbrahamqakarpamanhaykuspaesposan Sarapañawpaqenpitiyaykuspakaysimikunatawillaran

5ChuriyIsaacqawiñasqañan,manataqmiunayñachu Diosninpaserviynintaestudiarqan,kunanqapaqarinmi risaqSemman,churinEbermanpaspusamusaq,chaypin yachanqaWiraqochaqñanninkunata,paykunan yachachinqakuWiraqochatareqsinanpaqhinallataq yachananpaq,sapakutillaSeñorpañawpaqenpi mañakuqtinqakutichipunqa,chayraykunchaypiyachanqa SeñorDiosntaserviyta

6HinaqtinmiSaraqanirqan:–Allintanrimarqanki, wiraqochaymanrispanisqaykimanhinaruway,ichaqaama karunchakuwaychu,amataqunaytachaypiqhepachunchu, almayqaalmanukhupiwatasqakashan,nispa.

7HinaqtinmiAbrahamqaSaratanirqan:–Ususiy, DiosninchisSeñorDiosmantamañakusun,paywanallinta ruwananpaq,nispa.

8SarataqchurinIsaactapusaspachaytutantinpaywan tiyaran,paytaqmuch’aykukuspaabrazaykuspa tutamantakamakamachirqan.

9HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–Waway,¿imaynataq almayqanmantat'aqakunman?Hinaqtinmipayqa much'aykuspaabrazaykurqan,Abrahammanpaspaymanta kamachikuykunataqorqan

10HinaqtinmiSaraqaAbrahamtanirqan:–Señorniy, ruegakuykichuriykitacuidakuspay,manataqmihuk churipasnitaqususiypaskanchu,aswanpaspayllan,nispa

11AmasaqeychuYarqaymantakaqtinqat'antataqoy, ch'akisqakaqtintaqunutaukyay.amachakipirichunchu, amataqintipitiyachunchu

12Amasapallanñanpirichun,amataqimamunasqantapas kallpachaychu,aswanpasnisusqaykimanhinaruway.

13SaraqatutantinmiIsaacmantasinchitawaqarqan, tutamantakamataqyachachirqan

14TutamantanSaraqaAbimelecpaqosqan p'achakunamantahuksumaqsumaqp'achataakllarqan

15ChurinIsaacmanmichaywanp’achachirqan, umanmantaqp’achawanp’achatachurarqan,turbante patamantaqhukanchachaniyoqrumitawisq’arqan, hinaspanñantamikhunataqorqan,hinaspanlloqsirqanku, IsaactaqtaytanAbrahanwanrirqan,wakin kamachinkunapaspaykunatapusaqrirqankuñanmanta lloqsinankupaq.

16HinanSaraqapaykunawankuskalloqsirqan, paykunawankuskaripunanpaqtaqñannintarirqan, hinaspanpaykunatanirqanku:Karpamankutiy,nispa 17SaraqachurinIsaacparimasqantauyarispansinchita waqarqan,qosanAbrahampaspaywankuskawaqarqan, churintaqpaykunawankuskasinchitawaqarqan paykunawanriqkunapassinchitanwaqarqanku

18SarataqchurinIsaactahap’ispamarq’ariykuspa abrazaykukuspawaqasharqan,hinanSarataqnirqan:–¿Pitaqyachankunanp’unchaymantahuktawanrikunayta?

19Hinaqtinmipaykunaqakuskawaqasharqanku, Abrahampas,Sarapas,Isaacpas,ñanpipuriqllapa runakunapaspaykunawankuskawaqarqanku,chay

qhepamantaqSaraqachurinmantat’aqakurqan,sinchita waqaspa,llapakamachinkunapas,sirvientankunapas paywankuskakarpamankutipurqanku

20HinaqtinmiAbrahamqachurinIsaacwankuskarirqan SeñorDiospañawpaqenmansacrificiotaapananpaq. 21HinaqtinmiAbrahamqaiskaywaynakunatapusarqan, AgarpachurinIsmaelta,kamachinEliezertawan 22IsmaeltaqEliezertanirqan:–TaytayAbrahamqa IsaacwankuskanrishanSeñorDiospaqruphachina sacrificiotapusamunanpaq,paypakamachisqanmanhina, nispa

23Kutimuqtinmitukuykaqninkunataqowanqa,paypa qhepantaherenciatachaskinaypaq,ñoqaqaphiwichurinmi kani

24EliezertaqIsmaeltakutichispanirqan:–Cheqaqtapunin Abrahamqamamaykiwankuskawikch’upurqasunki, jurarqantaqmillapakaqninkunamantamanaimatapas herenciatachaskinaykipaq,pimantaqqonqallapan kapuqninta,llapanqhapaqkayninkunatawan,aswanpas kamachinmanmi,wasinpihunt’aqsonqokaspa,tuta p’unchaypaytaserviq,tukuymunasqanmanhinataqruwaq? Wañupuspanmitukuykaqninkunatasaqewanqa.

25AbrahanchurinIsaacwanñannintapurishaqtinmi, SatanasqaAbrahammanhamuspa,anchayuyaqrunaq rikch’ayninpi,huch’uyyaykukuq,pesapakuqrunaq rikch’ayninpirikhurimuspa,Abrahammanasuykuspan nirqan:–¿Manayuyayniyoqchuichamillaychukanki, kunanp’unchaysapallanchuriykimanchayta ruwanaykipaqrisqaykimanta?

26Qhepap'unchawkunapi,machuyayniykipi,Diosqahuk qhariwawataqosurqanki,kunanp'unchaychurispa wañuchinkimanamaqanakuytaruwasqanmanta,sapallan churiykiqalmantachukaypachamantawañuchinki?

27¿Manachuyachanki,entiendenkitaqkayimapasmana Señormantahamunmanchu?Wiraqochaqamanankay pachapirunamanchhaynamillaytaruwaytaatinmanchu: “Riywawaykitawañuchimuy”,nispa.

28ChaytauyarispanAbrahamqayacharqanSeñorDiospa ñanninmantat’aqananpaqSatanasparimasqanta,ichaqa mananSatanaspakunkantauyariytamunarqanchu,hinan Abrahamqaanyarqanripunanpaq

29SatanasqakutispaIsaacmanrirqanHinanIsaacman rikhurimurqansumaqsonqo,allinqhawarisqawaynaq rikch'ayninpi

30HinaqtinmiJesusqaIsaacmanasuykuspannirqan:–¿Manachuyachanki,entiendenkitaqmachusonsotaytayki kunanp’unchayyanqallawañuchinaykichista?

31Chhaynaqa,waway,amauyariychunitaqatiendeychu, manayuyayniyoqmachurunan,amataqkaypachamanta anchachaniyoqalmaykipassumaqrikch’ayniykipas chinkachunchu

32ChaytauyarispanIsaacqaAbrahamtanirqan:–¿Uyarirqankichukayrunaqnisqanta?chhaynataraqmi rimaran

33HinanAbrahamqachurinIsaactakutichispanirqan:–Qhawariy,amataqrimasqantauyariychu,amauyariychu, payqaSatanasmi,kunanp'unchayDiospa kamachisqankunamanta t'aqawananchispaq kallpachakushan,nispa

34HinaqtinmiAbrahamqaSatanastaanyashallarqan, Satanasqataqpaykunaqqhepantaripurqan,manaatipayta

atispataqpaykunamantapakakurqan,hinaspanñanninta rispapaykunaqñawpaqentapasarqan.Hinaspanñanpi hatununumayumantukupurqan,hinanAbrahamwan Isaacwaniskaywaynachankunapiwanchaycheqasman chayarqanku,hinaspanrikurqankuhatununuhinahatun atiyniyoqwayq’ota

35Hinanmayumanhaykuspachaynintapasarqanku, unutaqqallariypichakinkumanchayarqan.

36Chaywayq’omanmiastawanukhumanrirqanku,unutaq kunkankukamachayarqan,unuraykutaqllapanku mancharikurqankuwayq'utachimpashaqtinkutaq Abrahamqachaycheqastaqareqsirqan,hinaspanyacharqan ñawpaqpimanaunukashasqanmanta.

37HinanAbrahamqachurinIsaactanirqan:–Ñoqaqa yachaninkaycheqaspimanamayupasnitaqunupas karqanchu,kunanqakaySatanasmitukuykaykunata ruwawanchis,kunanp’unchayDiospa kamachikuyninkunamantat’aqawananchispaq,nispa

38HinaqtinmiAbrahamqaqaqchaspanirqan:–Señor Diosqaanyaykusunki,Satanas,ñoqaykumantanacerqan, Diospakamachisqanmanhinapurisqaykurayku,nispa 39AbrahanpakunkantauyarispanSatanasqa mancharikuran,paykunamantakarunchakuspataqchay cheqasqaqallariypihinach’akihallp’amantukupurqan

40HinaqtinmiAbrahamqaIsaacwankuskaDiospa willasqancheqasmanriran

41Kinsap'unchaypitaqAbrahamqañawintahoqarispa Diospawillasqancheqastakarumantarikurqan.

42Hinaqtinmikaypachamantahanaqpachamanchayaq ninapilarrikhurimurqan,orqopatapitaqhukk'anchariq phuyurikhurirqan,SeñorDiospak'anchariyninphuyupi rikukurqan

43HinaqtinmiAbrahamqaIsaactanirqan:–Waway, ¿karumantarikusqanchisorqopichurikunki?

44HinaqtinmiIsaacqataytantanirqan:–Qhawashaninina pilarta,phuyutawan,SeñorDiospak'anchariyninmiphuyu patapirikukun,nispa.

45AbrahanqayacharanmichurinIsaacruphachina sacrificiotaSeñorDiospaqayllanpichaskisqanta

46HinaqtinmiAbrahamqaEliezertachurinIsmaeltawan nirqan:–¿Qankunapasrikunkichischukaruorqopi rikusqanchista?

47Hinaqtinmipaykunaqaniranku:–Mananimatapas rikunchischu,aswanpaskaypachapihukorqokunahinan, nispaHinanAbrahamqayacharqanSeñorDiospa ñawpaqenpimanachaskisqakasqankutapaykunawan rinankupaq,hinanAbrahamqapaykunatanirqan:–Kaypi asnowanqhepakuychis,ñoqawanchuriIsaacwanchay orqomanrispaSeñorDiospañawpaqenpi yupaychanaykichispaq,chaymantataqkutimunaykichispaq, nispa

48EliezerwanIsmaelwantaqAbrahampakamachisqanman hinachaypiqhepakurqanku

49HinanAbrahamqaruphachinasacrificiopaqyantata hap’ispachurinIsaacmanchurarqan,hinaspanninata cuchillotawanhap’ispaiskayninkuchaycheqasman rirqanku.

50RishaspankutaqIsaacqataytantanirqan:–Kaypi rikushanininata,yantatapas,¿maypitaqkashanSeñor Diospañawpaqenpiruphachinasacrificiopaqcordero?

51HinaqtinmiAbrahamqachurinIsaactakutichirqan:–SeñorDiosmichuriytaakllasurqanki,corderoparantinpi ruphachinasacrificiokananpaq,nispa

52HinanIsaacqataytantanirqan:–SeñorDiospa nisusqaykitankusikuywankusisqasonqowanruwasaq, nispa

53HinaqtinmiAbrahamqachurinIsaactayapamantaniran: ¿Sonqoykipichukaymantaimayuyaykuypasotaqima yuyaychaypasmanaallinchu?niwaychuriyta,amayá waway,amapakawaychu

54IsaactaqtaytanAbrahantakutichispanirqan:Taytay, SeñorDiospakawsasqanmanhina,almaykipas kawsasqanmanhinaqa,mananimapassonqoypikanchu, payparimasqaykisimimantapañamanpaslloq’emanpas karunchanaypaq,nispa

55Mananmakipasnitaqaychapaskaymantakuyusqachu nitaqkuyurirqanchu,nitaqmisonqoypipaskanchuima yuyaypasnitaqmillayyuyaychaypaskaymanta

56Ichaqakusisqakusisqasonqoyoqmikani,chayminini: SaminchasqanSeñorDiosqa,paymikunanp'unchay akllawarqanruphachinasacrificiokanaypaq,nispa

57AbrahamqaanchatankusikurqanIsaacparimasqanta, hinanSeñorDiosparimasqancheqasmanhuñunakurqanku 58HinaqtinmiAbrahamqachaycheqaspialtarta ruwananpaqasuykurqan,hinanAbrahamqawaqasharqan, Isaactaqrumikunata,morterokunatawanhap’irqanaltarta ruwaytatukunankukama

59HinaqtinmiAbrahamqachayk'aspikunatahap'ispa wasichasqanaltarpatamanchurarqan

60ChurinIsaactahap’ispawataykurqanaltarpatapik’aspi patamanchurananpaq,SeñorDiospañawpaqenpi ruphachinasacrificiotawañuchinanpaq

61Isaactaqtaytantanirqan:–Allintawataykuway, chaymantataqaltarpatamanchuraykuway,amakutirispa kuyurispa,cuchilloqkallpanmantaaychayman p’akikunaypaq,ruphachinasacrificiotapasqhellichanaypaq Abrahamtaqchaytaruwarqan.

62Isaactaqtaytantanillarqantaq:Taytay,wañuchiwaspa ofrendapaqruphachiwaqtiykiqa,usphaymantapuchuqta hap'ispamamanSaramanapamunaykipaq,hinaspaniy: KaymiIsaacpamisk'iq'apaynin,nispaichaqaamakayta niychischup’uytuqayllapiotaqaltocheqaspitiyaqtinqa, manachayqa,almantaqhepaytawikch’uspawañunman, nispa

63AbrahanmiIsaacparimasqantauyarispa,kunkanta uyarispawaqarqan,Isaacchaysimikunatarimaqtin. AbrahampawaqayninmichurinIsaacman phawaykamurqan,Isaactaqsinchitawaqarqan,hinaspan taytantanirqan:–Taytay,usqhayllaruway,hinaspa kamachisusqaykimanhinaSeñorDiosninchismunayninta ruwaway,nispa

64AbrahanpaIsaacpasonqonkutaqkusikurqankuSeñor DiospakamachikusqanmantaÑawitaqsinchitawaqarqan sonqokusikushaqtin

65HinanAbrahamqachurinIsaactawataspaaltarpataman k'aspipatapichurarqan,Isaactaqtaytanpañawpaqenpialtar patamankunkantahaywarirqan,Abrahamtaqmakinta haywarirqancuchillotahap'inanpaqchurintaSeñorDiospa ñawpaqenpiruphachinasacrificiotahinawañuchinanpaq 66ChaytiempopinkhuyapayakuqangelkunaSeñorDiospa ñawpaqenmanhamuspaIsaacmantarimapayarqanku

670Apu,qanmikankikhuyapayakuqkhuyapayakuqRey, hanaqpachapi,kaypachapitukuykamasqaykikunapi, llapantataqyanapanki;Chayhinaqa,kamachiykiIsaacpa rantinpikacharichiyta,kacharichiytawanqoy,khuyapayay, khuyapayaytaqAbrahamta,churinIsaactawan,kunan p'unchaykamachikuyniykikunatahunt'ashanku

68SeñorDiosníy,¿rikurqankichukamachiykiAbrahampa churinIsaacanimalhinawañuchisqakashasqanta? kunanqa,SeñorDiosníy,paykunamanta khuyapayakuyniykirikch'arichun

69ChayratopinSeñorDiosqaAbrahammanrikhurimurqan, hinaspanhanaqpachamantawaqyaspanirqan:–Ama makiykitachaywaynamanchuraychu,amataqimatapas ruwaychu,kunanqayachaninDiostamanchakusqaykita kayruwaytaruwaspa,hinallataqsapallanchuriykitamana hark'awaspaykita,nispa.

70HinaqtinmiAbrahamqañawintahoqarisparikurqanhuk carnerosach'a-sach'apiwaqrankunawanhap'isqakashaqta chaymikarqanSeñorDiospakaypachatahanaqpachata kamasqanp'unchaypikaypachapikamasqancarnero

71Chayp'unchaymantapachanSeñorDiosqakaycarnerota wakichirqanIsaacparantinpiruphachinasacrificio kananpaq

72KaycarneroqaAbrahammanñawpaqmanpurishaqtinmi Satanasqahap’ispawaqrankunatasach’a-sach’aman k’uyuykuran,chhaynapiAbrahammanmanañawpaqman purinanpaq,churinAbrahamtawañuchinanpaq

73HinaqtinmiAbrahamqacarnerotañawpaqmanrishaqta, Satanaspashark’ashaqtarikuspa,altarpañawpaqenman pusamurqan,wawanIsaactataqwatasqakasqanmanta kacharirqan,hinaspanrantinpicarnerotachurarqan, hinaspanchurinIsaacparantinpicarnerotawañuchirqan

74HinaqtinmiAbrahamqaaltarpatapicarneropa yawarnintach’aqchuykurqan,hinaspanqaparispanirqan:–Kayqawawayparantinpinkashan,kunanp’unchaytaq SeñorDiospañawpaqenpichuriypayawarninhina qhawarisqakachun,nispa.

75HinaqtinmiAbrahamqaaltarpaqayllanpitukuy ruwasqankunata,qaparispanniq:“Kayqawawaypa cuartonpinkashan,kunanp’unchaytaqchuriyparantinpi Wiraqochaqñawpaqenpiqhawarisqakachun”,nispa Abrahantaqaltarqayllapitukuyserviciotatukurqan,chay serviciotaqSeñorpañawpaqenpichaskisqakarqan, Isaacpaskanmanhinataqyupasqakarqan;Chay p'unchaytaqAbrahantamirayninkunatawansamincharqan

76SatanasqataqSaramanrirqan,hinanpayqaancha huch'uyyaykukuq,llamp'usonqomachurunaq rikch'ayninpirikhurirqan,AbrahamtaqSeñorDiospa ñawpaqenpiruphachinasacrificiotahaywasharqanraq

77Jesustaqpaytanirqan:–¿Manachuyachankikunan p'unchaysapanchuriykiwanAbrahampatukuyima ruwasqanta?Isaactahap'ispaaltartahatarichispa wañuchispaaltarpatamansacrificiotahinapusamurqan, Isaactaqtaytanpañawpaqenpiqaparispawaqarqan,ichaqa mananpaytaqhawarirqanchu,manataqmi khuyapayarqanchu

78Satanastaqkaysimikunatayapamantarimarirqan, paymantataqripurqan,SarataqSatanaspallapa rimayninkunatauyarirqan,hinaspanyuyaykurqan churinwankashaqrunakunaqchurinkunamantamachuruna kananpaq,hamuspataqkaykunatawillarqan

79Saraqawaqanmantawaqaspansinchitaqaparirqan Paytaqpampamanwikch'uykukuspaumanmanñut'uallpata wikch'uykuspanirqan:Waway,churiIsaac,kunan p'unchawqanparantinpiwañuymankarqan,nispa. Hinaqtinmiwaqashaspaniran:Waway,wawayIsaac, qanparantinpikunanp'unchaywañupusqayraykun llakikuwan,nispa

80Hinaqtinmipayqawaqashallaranraq,niran:–Ñoqaqa llakichiwankiuywasqayqhepamanpas,nispakunanqa kusikuyniyqaqanmantallakikuymanmitukupun,noqa qantamunakuq,isqonchunkawatayoqkashaqtiy wachakunaykikamataqDiosmantawaqarqani,mañakurqani; Kunanp'unchaymicuchillopaqninapaqpasservirqanki ofrendapaq,nispa

81Ichaqaqanwanmisonqochakuni,churiy,Wiraqochaq siminkayninpi,Diosniykiqkamachisqanta hunt’asqaykirayku;¿PitaqDiosninchispasiminta p'akinman,paypamakinpinllapakawsaqkunaqalman kashan?

82ApuDiosninchis,chaninmikanki,llapan ruwasqaykikunaqaallinchaninmi;Ñoqapaskusikunin kamachisqaykisimiykiwan,ñawiysinchitawaqashaqtintaq sonqoykusikun

83Saraqahukninsirvientanpasinqanmanumantachuraspa rumihinach'inllakapurqan.

84ChayqhepamanmisayarispaHebrónllaqtaman chayanankamatapukuqpurirqan,ñanpipurishaqllapa tupasqankunatataqtapurqan,manataqmipipaswillayta atirqanchuchurinwanimachuspasasqanmanta

85Hinanwarmikamachinkunawanqhari kamachinkunawanKireat-arballaqtamanhamurqan,chay llaqtaqaHebrónllaqtan,Churinmantataqtapukurqan, chaypinqhepakurqanwakinkamachinkunatakachashaspa maymanchusAbrahamIsaacwanrirqanchayta maskhanankupaqSemEberpawasinpimaskhaqrirqanku, manataqtarirqankuchu,llapanhallp’apitaqmaskharqanku manataqchaypichukasharqan.

86Satanasqamachurunamanrikch'akuqSaramanhamuspa, ñawpaqenpisayarispa,paytanirqan:Yanqatanrimarqani, Abrahamqamananchurintawañuchirqanchu,manataqmi wañusqachuchaysimitauyariqtintaq,churinrayku kusikuyninqasinchitasinchitamaqanakurqan,almantaq kusikuywanlloqsirqan;wañuruspanmillaqtanmanhuñusqa karqa

87AbrahantaqserviynintatukuruspachurinIsaacwan kuskawaynankunamankutipurqan,paykunataqhatarispa Beerseballaqtamanrirqanku,hinaspanwasinkuman kutipurqanku.

88HinaqtinmiAbrahamqaSaratamaskharqan,ichaqa manantariytaatirqanchu,hinaspanpaymantatapurqan, paykunataqnirqanku:–PayqaHebrónllaqtakamarirqan maymanchusrisqaykichistamaskhaq,nispa.

89HinanAbrahamwanIsaacwanHebrónllaqtaman rirqanku,wañusqañakashaqtareparaspataqsinchita waqarqankuIsaactaqmamanpauyantak'umuykuspa waqarqan,hinaspannirqan:–Mamay,mamay, ¿imaynatataqsaqerpariwarqanki,maymantaqrirqanki?¡Ay, imaynatataqsaqiwanki!

90AbrahanpasIsaacpasanchatawaqarqanku,llapa kamachinkunapaspaykunawankuskawaqarqanku Saramanta

24RAKI

1Saraqapachakiskaychunkaqanchisniyoqwatañankaran, Sarataqwañupurqan.Abrahantaqwañusqakunaq ñawpaqenmantahatarirqanwarminSaratap'ampananpaq p'ampanawasitamaskhananpaqHinanJesusqarispachay suyupitiyaqHetrunakunatarimapayaran.

2Ñoqaqawakllaqtayoqmikani,llaqtaykipihuk llaqtayoqtaqmikanihallp'aykipip'ampanawasitaqoway, ñawpaqeymantawañusqaykunatap'ampanaypaq,nispa

3HetpamirayninkunataqAbrahantanirqanku:Qawaychay hallp’aqañawpaqeykipinkashan,ayap’ampanayku akllasqapiwañusqaykikunatap’ampanaykipaq,manan pipashark’asunkimanchuwañusqaykip’ampanaykita

4HinaqtinmiAbrahamqapaykunatanirqan:–Chayta munaspaykichisqariychisZocarpachurinEfronman rogakuwaychischakranpatukukuyninpikaqMacpela machaytaqowananpaq,paymantataqrantisaqima munasqanmanhina,nispa

5EfrontaqHetrunakunaukhupitiyaran,paykunataq waqyamurqanku,Abrahampañawpaqenmanrispataq EfronqaAbrahamtanirqan:–Qhawariy,kamachiykitukuy imataruwananpaqmañakusqaykitaAbrahantaqnirqan:–Manan,aswanpasmachayta,chakraykitapaschaninwanmi rantisaq,wiñaypaqp'ampasqakanaykipaq,nispa

6Efrontaqkutichispanirqan:–Qhawariy,chakraykipas machaypasñawpaqeykipikashan,imamunasqaykitapas qoyAbrahantaqnirqan:–Qanmanta,llaqtaykiq punkunmanhaykuqkunaqmakinmanta,mirayniykiq makinmantawanwiñaypaqrantisaq,nispa.

7ChaytauyarispankunEfronqallapawawqenkunapiwan Efronmantawapachaksicloqolqetapesarqan,Efronpa makinpillapawawqenkunaqmakinpiwan.Abrahamtaqkay rantinakuytaqelqarqan,hinaspantawatestigokunawan kuskaqelqarqan

8Chaytestigokunaqsutinmikarqanku:HetrunaAbisnapa churinAmigal,HevioAsunacpachurinAdicorom, GomeritaAquirampachurinAbdón,SidonmantaAbudispa churinBacdil.

9HinaqtinmiAbrahamqarantisqanlibrotahap’ispaqhapaq kayninkunamanchurarqan,kaysimikunatanAbrahampa qelqanpiqelqarqan.

10Abrahamparantisqanmachaytapaschakratapashetruna Efrónmanta,mirayninmanta,llaqtanmanta lloqsimuqkunamanta,mirayninmantawanwiñaypaq rantisqankanqa,Abrahampaq,mirayninpaqpas, wasanmantalloqsimuqkunapaqwan,wiñaypaqp'ampasqa kanankupaqChaymanmihukletrerotachuraspa testigokunawanwillaran

11Chaychakrapas,chaypikaqmachaypas,llapanchay cheqaskunapasAbrahampaq,qhepamiraykunamanpas, Hetpamirayninkunamantanhap’ichisqakarqankuCanaán suyupiHebrónllaqtapiMamrellaqtaqñawpaqenpinkashan

12ChayqhepatataqAbrahamqaesposanSarata p’amparqan,chaycheqaspasllapalinderonpas Abrahampaqmirayninpaqpasp’ampasqakapurqan.

13AbrahanmiSaratap'amparqanreykunaqp'ampasqanku p'ampasqankupi,anchasumaqp'achawanp'ampasqa 14Paypap'ampananpinkasharqankuSem,churinkuna Eber,Abimelec,Anar,Ascol,Mamrewankuska,chay

suyupillapahatunrunakunapasp'ampasqap'ampananpa qhepantarirqanku.

15Saraqapachakiskaychunkaqanchisniyoqwatañan wañupurqan,hinanAbrahamqasinchitallakikurqan, qanchisp'unchaytaqwaqaycostumbrekunataruwarqan.

16LlapallanchaypitiyaqkunanAbrahantachurin IsaactawansonqocharqankuSararayku

17Llakikusqankup’unchaykunapasaqtintaqAbrahamqa churinIsaactakacharqan,hinaspanSemEberpawasinman rirqanSeñorDiospañanninkunata,yachachisqankunatapas yachananpaq,hinanAbrahamqakinsawatachaypi qhepakurqan

18ChaytiempopinAbrahamqallapakamachinkunawan hatarispaBeerseballaqtamankutipurqanku,Abrahampas llapakamachinkunapiwantaqBeerseballaqtapi qhepakurqanku.

19ChaywatapinFilistearunakunaqreyninAbimelec wañupurqanwañukuptinqapachakisqunchunkakimsayuq watayuqmikarqa;HinanAbrahamqallaqtanwankuska Filistearunakunaqhallp'anmanrirqan,paykunanllapa wasintallapakamachinkunatawansonqocharqanku,hinan payqakutirispawasinmankutipurqan.

20AbimelecwañupusqanqhepamanmiGerarllaqta runakunaqachurinBenmalictahap’irqanku,payqachunka iskayniyoqwatayoqllaraqmikasharqan,hinaspantaytanpa rantinpipuñuchirqanku

21PaytataqAbimelecsutiwansuticharqankutaytanpa sutinwan,Gerarllaqtapichhaynataruwaqku,Abimelectaq taytanAbimelecparantinpikamachikuqkapurqan,paytaq tiyananpitiyaykurqan

22HaranpachurinLotpaschayp’unchaykunapin wañupurqan,Isaacpakinsachunkaisqonniyoqwatanpi, Lotpakawsasqanp’unchaykunapitaqpachaktawachunka watawañupurqan.

23Lotpamirayninkunankarqankuususinkunamanta, ñawpaqchurinpasutinMoab,iskaykaqtaqBenami 24LotpaiskayninchurinkunanrispaCanaánsuyumanta casarakurqanku,hinaspanwawakunatawachakurqanku, MoabpamirayninkunataqkarqanEd,Mayon,Tarso, Canvil,tawachurikuna,kaykunaqakunankamapasMoab runakunaqtaytankunankanku

25Lotpamirayninpallapaayllunkunanmaymanpas k'anchaymanrirqanku,askhatamirasqankurayku.

26Rispataqtiyasqankuhallp’apillaqtakunata hatarichirqanku,hatarichisqankullaqtakunatataq sutinkuwansuticharqanku.

27Chayp’unchaykunapinAbrahampawawqenTareq churinNahorwañupurqan,Isaacpatawachunkawatayoq kashaqtin,Nahorpallapap’unchayninkunataqpachak qanchischunkaiskayniyoqwatakarqan,hinaspanHarán llaqtapip’ampasqakarqan

28Abrahanqawawqenwañupusqantauyarispansinchita llakikurqan,askhap'unchaytaqwawqenmantawaqarqan 29HinaqtinmiAbrahamqakamachinEliezerta waqyachirqanwasinmantakamachinanpaq,hinanpayqa ñawpaqenpisayarirqan

30HinaqtinmiAbrahamqapaytanirqan:–Qhawariy, machuñankani,mananyachanichuwañunayp'unchayta Ñoqaqañawpaqp’unchaykunankani;kunanqahatariy, lloqsiy,amataqchuriypaqwarmitacasarakuychukaymanta,

kayhallp’amanta,Canaánrunakunaqususinkunamanta, paykunaukhupitiyasqaykumantawan.

31Ichaqariyhallp’ayman,nacesqayllaqtaman,hinaspataq wawaypaqwarmitahap’iy,hinallataqHanaqpachaqkay pachaqSeñorDiosninpas,paymitaytaypawasinmanta pusawarqan,kaycheqasmanpusamuwarqan,hinaspa niwarqan:Mirayniykimanmikayhallp’ataqosaqwiñaypaq herenciatahina,paymiangelnintañawpaqeykipi kachamusunki,ñanniykitapast’ikarichinaykipaqchuri aylluymanta,taytaypawasinmanta

32HinaqtinmichaykamachiqapatronninAbrahanta kutichispanirqan:–Qhawariy,nacesqaykillaqtaman, taytaykiqwasinmanpasrisaq,hinaspataqchuriykipaq warmitacasarakusaq,nispaichaqa,warmimanakay hallp'amanqatiwaytamunaspaqa,¿churiykitachu nacesqaykihallp'amanpusasaq?

33HinaqtinmiAbrahamqapaytanirqan:–Cuidakuy wawaytaamakaymanpusamunaykipaq,ñawpaqeypi purisqaySeñorDiosmiangelnintakachamusunki,hinaspan allinkawsayniykitaruwasunki,nispa

34EliezertaqAbrahampakamachisqanmanhinaruwarqan, EliezertaqpatronninAbrahammanjurarqan.Eliezertaq hatarispapatronninpacamellonkunamantachunka camellokunata,patronninpakamachinkunamantachunka runakunatawanpusarikuspa,AbrahampaNahorpallaqtan Haránllaqtamanrirqanku,AbrahampachurinIsaacpaq warmitapusamunankupaqRipushaqtinkunAbrahamqa SemEberpawasinmankacharqan,churinIsaactataq pusamurqanku

35IsaactaqtaytanpawasinmankutipurqanBeerseba llaqtaman,EliezertaqrunankunapiwanHaránllaqtaman chayarqankullaqtapitaqunuqqayllanpisayaykurqanku, hinancamellonkunataunuqayllapiqonqorichirqan, chaypitaqqhepakurqanku.

36AbrahanpakamachinEliezertaqDiosmantamañakuspa nirqan:–AbrahanpaDiosnin,patronniy!kachamuway kunanp’unchayallinusqhaylla,patronniytapassumaq sonqokay,kunanp’unchaypatronniypachurinpaqwarmita churanaykipaqayllunmanta

37HinanSeñorDiosqaEliezerpakunkantauyarirqan, kamachinAbrahamrayku,hinanpayqaBetuelpaususinwan tuparqan,payqaMilcapachurinmikarqan,payqaNahorpa esposanmikarqan,Abrahampawawqenmikarqan, Eliezertaqwasinmanrirqan

38EliezertaqpaykunamanwillarqanAbrahampakamachin kasqanta,chaymipaykunaqaanchatakusikurqanku.

39LlapallankumchaytaruwaqSeñorDiosta samincharqaku,hinaspamBetuelpaususinRebecata Isaacpaqwarmikananpaqqurqaku

40Chaysipaschaqaanchasumaqrikch’ayniyoqmikasqa, payqadoncellaraqmikasqa,chayp’unchaykunapitaq Rebecaqachunkawatayoqkasharan.

41ChaytutanBetuelwanLabánwawankunapiwan mikhunataruwarqanku,Eliezertaqrunankunapiwanchay tutamikhuspaukyaspakusikurqanku

42Eliezerqatutamantanhatarispapaywankashaq runakunawanllapaBetuelfamiliatawaqyaspanirqan:–Kachawaypatronniymanrinaypaq,nispaHinan sayarispanku,UzpaususinRebecata,uywaqnin Deboratawankacharqanku,qollqetaqoritawanqorqanku,

kamachikunata,sirvientankunatawan,hinaspan samincharqanku.

43HinaspanEliezertarunankunawankacharqankuHinan kamachikunaRebecatahap'ispaCanaánsuyuman patronninmankutipurqan.

44IsaactaqRebecatacasarakuspanwarminkapurqan, hinaspankarpamanpusarqan

45IsaacqatawachunkawatayoqmikasharantioBetuelpa ususinRebecatacasarakunanpaq

25RAKI

1ChaytiempopinAbrahamqahukmantacasarakurqan CanaánsuyumantaCeturasutiyoq

2PaymiwachakurqanZimrán,Jocsan,Medan,Madián, Isbac,Suac,soqtaqharikuna.Zimranpamirayninkunam karqaAbihen,MolichinaspaNarim

3JocsanpachurinkunankarqanSeba,Dedan,Medanpa churinkunataqkarqanAmida,Joab,Goqui,Eliseo,Notac imaMadiánpachurinkunamkarqaEfa,Éfer,Canoc,Abida hinaspaElda

4IsbacpachurinkunamkarqaMakiro,Beyoduahinaspa Tator

5SuacpachurinkunankarqanBildad,Mamdad,Munan, Mebanima.llapanchaykunaqaHebreoAbrahamman wachakusqanCanaánwarmiKeturapamirayninkunam 6HinaqtinmiAbrahamqallapakaqkunatakacharqan, hinaspanpaykunamanregalokunataqorqan,hinaspan wawanIsaacmantaripurqankumaymanpastiyanankupaq 7Llapallanmiintilloqsimuyladoorqomanrirqanku, hinaspansoqtallaqtakunatahatarichirqanku,chay llaqtakunapinkunankamatiyarqanku

8JocsanllaqtamantaSeba,Dedanrunakunanichaqa wawqenkunawankuskamanallaqtankupichutiyaranku, kunankamapasch'inneqkunapi,ch'inneqkunapipas karpakurqanku

9AbrahanpachurinMadiánrunakunataqCushallp'ainti lloqsimuyladomanrirqanku,chaypitaqintilloqsimuylado hatunwayq'otatarirqanku,chaypiqhepakuspataqhuk llaqtatahatarichirqanku,chaypintiyarqankukunankama Madiánhallp'a

10Madiánhatarichisqanllaqtapitiyaranku,pishqa churinkunapiwan,llapapaypakaqninkunapiwan.

11MadiánrunakunaqtsurinkunaqsutinmikarqanEfa,Éfer, Canoc,Abida,Eldaallaqtakunapi

12EfaqchurinkunankarqanMetac,Mesar,Avi,Zanua, EferpachurinkunataqkarqanEfrón,Zur,Alirun,Medin, CanocpachurinkunataqkarqanReuel,Requem,Azi, Alyosub,Aladima

13AbidapachurinkunamkarqaChur,Melud,Kerurio, MolquiEldaaqchurinkunankarqanMiker,Reba, Malchiya,Gabol.Madiánrunakunaqsutinmiayllunkuman hina;ChayqhepamantaqMadiánrunakunaqayllunkuna Madiánsuyuntinmanmast'arikurqan 14ChaymiAbrahampachurinIsmaelpamirayninkuna, paytanSaraqkamachinAgarAbrahampaqwachakurqan 15IsmaeltaqEgiptosuyumantahukwarmitacasarakurqan, paypasutinmikarqanRiba,Meriba 16RibataqwachakurqanIsmaelNabayotta,Cedarta, Adbeelta,Mibsamta,pananBosmattawan.

17IsmaeltaqwarminRibatawikch'upurqan,hinaspan Egiptomankutipurqantaytanpawasinman,chaypitaq tiyarqan,Ismaelpañawpaqenpi,taytanAbrahanpa ñawpaqenpisinchimillaykasqanrayku.

18ChayqhepamanmiIsmaelqaCanaánsuyumantahuk warmitacasarakurqan,paypasutinmikarqanMalcut, hinaspanwachakurqanNisma,Duma,Masa,Cadad,Tema, Yetur,Nafis,Kedmaima.

19PaykunanIsmaelpachurinkuna,sutinkupas,chunka iskayniyoqumallikunankarqankuIsmaelpaayllunkunan qhepamanmast’arikurqanku,Ismaeltaqwawankunatallapa ganasqankaqninkunatawanhap’irqan,wasinpa almankunawankuska,llapankaqninkunatawan,hinaspan tiyanankupaqrirqankumaypichustarinankukarqanchaypi tiyanankupaq

20HinaspanpaykunaqaParanch'inneqqayllapitiyarqanku, tiyasqankutaqkarqanHavilamantaSurkama,chayllaqtaqa Egiptollaqtaqñawpaqenpinkashan,Asirialadoman chayashaqtiyki.

21Ismaeltaqchurinkunapiwanchayhallp'apitiyarqanku, wawayoqtaqkarqanku,askhataqmirarqanku

22IsmaelpaphiwichurinNebayotpachurinkunaqsutinmi. Allchay,Kachay,Mayon;Cedarpachurinkunamkarqa Alyon,Kezem,CamadhinaspaEli

23AdbeelpachurinkunamkarqaChamadhinaspaJabin. MibsampachurinkunamkarqaObadías,Ebedmelec hinaspaYeusPaykunamIsmaelpawarminRibapa mirayninkuna.

24IsmaelpachurinMismapachurinkunamkarqaSamua, ZacaryonhinaspaObedDumapachurinkunamkarqa Kezed,Eli,MacmadhinaspaAmed.

25MasapachurinkunamkarqaMelon,Mulahinaspa EbidadonCadadpachurinkunamkarqaAzur,Minsar hinaspaEbedmelec.TemapachurinkunamkarqaSeir, SadónhinaspaYacol

26YeturpachurinkunamkarqaMerit,Yaish,Alyohinaspa Pacot.NafispachurinkunamkarqaEbed-Tamed,Abiasaf hinaspaMirKedmapachurinkunamkarqaCalip,Tacti hinaspaOmirPaykunamayllunkumanhinaIsmaelpa warminMalcutpawawankunakarqaku.

27LlapallankaykunaqaIsmaelpaayllunkunan, mirayninkumanhina,kunanp'unchaykamataqtiyarqanku llaqtakunatasayarichisqankuhallp'akunapi.

28AbrahanpachurinIsaacpawarminBetuelpaususin Rebecataqmanawawayoqkasharqan,manataqmi wawayoqchukarqan.IsaactaqtaytanwanCanaánsuyupi tiyaranWiraqochataqIsaacwankasharqan;Noepachurin SempachurinArpacsadtaqchayp'unchaykunapi wañupurqan,Isaacpatawachunkapusaqniyoqwata kashaqtin,Arpacsadpakawsasqanp'unchaykunapitaqtawa pachakkinsachunkapusaqniyoqwatawañupurqan

26RAKI

1AbrahanpachurinIsaacpapichqachunkaisqunniyuq watakawsakuptinpas,warminRebecaqamana wachakuqraqmikarqa.

2RebecataqIsaactanirqan:–Señorniy,cheqaqtapunin uyarirqanitaytaykiSaramanawachakuqkashasqanmanta, taytaykiAbrahanpaymantamañakunankama,paywan wiksallikunankama,nispa

3Kunansayariy,Diosmantamañakuychis,paytaq mañakusqaykitauyarinqa,khuyapayakuyninwantaq yuyariwasun

4IsaactaqwarminRebecatakutichispanirqan:–AbrahanmiDiosmantamañakuwarqanñamirayninta mirachinaypaq,kunanqaqanmantankaymanawachakuq kayniykulloqsimusaqku,nispa

5Rebecataqpaytanirqan:–Qanpassayarispamañakuychis, SeñorDiosmañakuyniykitauyarispawawakunata qowananpaq,hinanIsaacqaesposanpanisqantauyarirqan, IsaactaqwarminwanMoriahallp'amanrirqankuchaypi mañakunankupaq,Señortamaskhanankupaq,chay cheqasmanchayaspataqIsaacsayarispaSeñormanta mañakurqanwarminmanawachakuqkasqanrayku

6HinaqtinmiIsaacqanirqan:–Hanaqpachaq,kaypachaq DiosninSeñorDiosníy,kaypachatahunt'aykukuqallin kaywankhuyapayakuyniykiwan,qanmitaytayta hap'irqankitaytanpawasinmanta,nacesqanllaqtamantawan, hinaspannirqanki:Mirayniykimanmichayhallp'ataqosaq, paymanprometewarqanki,paymanwillarqankitaqmi, askhayachisqaykin,nispamuhuhanaqpachach’askakuna hina,lamar-qochaqrit’ihina,kunanqacheqaqchasqa kachunrimasqaykitaytaymanrimasqayki

7QanmikankiSeñorDiosniyku,ñawiykuqaqanmanmi kashan,prometewasqaykimanhina,runakunaqmirayniyku qowanaykupaq,qanmiSeñorDiosniykukanki,ñawiykutaq qanllamanqhawarisqakashan

8SeñorDiosqaAbrahampachurinIsaacpamañakusqanta uyarirqan,hinanSeñorDiosqarogakurqanwarmin Rebecawanwiksallisqakarqanku

9Yaqaqanchiskillaqhepamanmiwawakunaqsonqonpi maqanakurqanku,chaymisinchitananarqanpaykunarayku sayk’usqakasqanta,hinaspanchayhallp’apillapa warmikunatanirqan:–¿Ñoqahinachuqankunapas pasarqankichis?Paykunataqnirqanku:–Manan,nispa 10HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:–¿Imanaqtintaq kaypachapillapawarmikunaukhupisapallaykashani? HinanMoriahallp’amanrirqankayraykuWiraqochata maskhananpaq;HinanSemmanchurinEbermanwanrirqan, kaymantatapunanpaq,paymantaSeñorta maskhanankupaqwan

11HinaqtinmiJesusqaAbrahamtanillarantaqSeñorDiosta maskhananpaq,tapunanpaqpas,paymantukuyima pasasqanmanta

12LlapallankunSeñorDiostatapurqankukayasuntomanta, hinanSeñormantawillarqanku:Iskaywawakunan wiksaykipikashan,iskaynacionkunataqpaykunamanta hatarinqaku.Huknacionmihukninmantaaswankallpasapa kanqa,aswanhatuntaqsullk'akunataservinqa

13Wachakunanp’unchaykunatukukuqtintaq qonqoriykukuspawiksanpimellizokunakashaqta,Señor Diospanisqanmanhina.

14Ñawpaqkaqmichukchayoqp'achahinapukayasqa lloqsimurqan,hinanllaparunakunaEsausutiwan suticharqanku:Kayrunaqawiksanmantapachan hunt'asqañakashan,nispa

15Chayqhepatataqwawqenhamurqan,makinwantaq Esaupatalonmantahap'iykusqa,chaymiJacobsutiwan suticharqanku

16AbrahanpachurinIsaacqasoqtachunkawatayoqmi karanpaykunatanaceqtin

17Qhariwawakunaqachunkaphisqayoqwatayoq kanankupaqmiwiñarqanku,runakunaqt'aqanpa chawpinpitaqhamurqankuEsauqayuyaysapa,q’otukuq runankarqan,chakrapiyachaqcazaqmikarqan,Jacobtaq hunt’asqayachaysaparunakarqan,karpakunapitiyaq, ovejakunatamikhuchiq,Wiraqochaqkamachikuyninkunata, taytanpamamanpakamachikuyninkunatayachaq 18IsaactaqayllunkunapiwanCanaánsuyupitaytan Abrahamwantiyarqanku,Diospakamachisqanmanhina

19AbrahanpachurinIsmaeltaqwawankunawanllapa kaqninkunawanrirqan,hinaspanHavilahallp'aman kutipurqanku,chaypitaqtiyarqanku

20Abrahanpaconcubinninkunaqllapawawankunaninti lloqsimuyladohallp'amantiyaqrirqanku,Abrahamqa churinmantakarunchasparegalokunataqosparipurqanku

21HinaqtinmiAbrahamqachurinIsaacmantukuy kapuqnintaqorqan,llapanqhapaqkayninkunatapasqorqan 22HinaqtinmiJesusqakamachiran:¿Manachuyachanki, entiendenkitaqSeñorDiosqahanaqpachapipas,kay pachapipasDioskasqanta,manataqhukrunapaskanchu?

23Paymitaytaypawasinmanta,nacesqaycheqasmantawan pusawarqan,kaypachapillapakusikuykunatataqqowarqan; Paymimillayrunaqyuyaychasqanmantaqespichiwarqan, paypinconfiarqani

24Paymikaycheqasmanpusawarqan,UrCasdim llaqtamantataqqespichiwarqanPaytaqniwarqan: Mirayniykikunamanmikayllapahallp'akunataqosaq, kamachisqayta, kamachikuyniykunata, kamachikuyniykunatahunt'aqtinkutaq,paykunaman herenciatachaskinqaku,nispa

25Chhaynaqa,churiy,kunkayniytauyariy,kamachisqayki SeñorDiosniykiqkamachikuyninkunatahunt’ay,ama pañamanpaslloq’emanpasallinñanmantakutiychu, qanpaqpasqhepaykiqwawaykikunapaqpaswiñaypaqallin kanaykipaq

26YuyarisuntaqWiraqochaqmusphanaruwayninkunata, khuyapayakuynintawan rikuchiwasqanchista, awqanchiskunaqmakinmantaqespichiwasqanchismanta, WiraqochaDiosninchistaqmakinchisman urmachiwasqanchismanta;kunantaqllapankamachisqayta hunt’ay,amataqDiosniykiqkamachikuyninkunamanta karunchakuychu,amataqpaytaserviychu,qanpaq, qhepaykiqmirayniykipaqpasallinkananpaq.

27Wawaykikunaman,mirayniykikunamanwanyachachiy, Wiraqochaq yachachikuyninkunata, kamachikuyninkunatawan,yachachiytaqchaninñanninta purinankuta,wiñaypaqallinkananpaq

28Isaactaqtaytantakutichispanirqan:–Señorniypa kamachisqantaruwasaq,manataqSeñorDiosniypa kamachikuyninkunatat'aqasaqchu,llapan kamachiwasqankunatanhunt'asaq,nispaAbrahamtaq churinIsaacta,wawankunatapassamincharqan; AbrahamtaqJacobtayachachirqanWiraqochaq yachachikuyninta,ñanninkunatawan

29ChaytiempopinAbrahamwañupurqan,Isaacpa churinkunaJacobpaEsaupachunkaphisqayoqwatanpi, Abrahampallapap’unchayninkunataqpachakqanchis chunkaphisqayoqwatakarqan,hinaspanwañupuspa llaqtanmanhuñusqakarqanallinmachuyasqa,machuyasqa, p’unchaykunawansaksasqa,churinIsaacwanIsmaelwantaq p’amparqanku

30CanaánllaqtapitiyaqrunakunaqaAbrahampa wañupusqantauyarispankun,llapankureyninkunawan, kamachikuqninkunawan,llaparunankunawanima, Abrahamtap’ampanankupaqhamurqanku.

31Haranhallp'apitiyaqkuna,Abrahampamirayninllapa ayllukuna,kamachikuqkuna,hatunkamachiqkuna, Abrahampachurinkunapas,Abrahampawañukusqanmanta uyarispanku,llapankuhamurqanku,Abrahampa khuyapayakuynintakutichipurqanku,churinIsaactataq sonqocharqanku,hinaspanAbrahamtap'amparqankuHet runamantaEfrónmantawanwawankunamantarantisqan machaypip’ampanawasi

32LlapaCanaánllaqtapitiyaqkunapas,llapanAbrahamta reqsiqkunapas,watantinmiAbrahammantawaqarqanku, qharikunapaswarmikunapaspaymantawaqarqanku

33Hinaqtinmillapawawakunapas,chayhallp’api tiyaqkunapasAbrahammantawaqarqanku,Abrahamqa llapankupaqallinpunikasqanrayku,Dioswanrunakunawan chaninkashasqanrayku.

34ManataqmiAbrahamhinaDiostamanchakuqrunaqa hatarirqanchu,waynakayninmantapachanDiosninta manchakurqan,Wiraqochatataqservirqan,kawsasqanpitaq tukuyñanninkunapipurirqan,warmakayninmanta wañusqanp’unchaykama

35SeñorDiostaqpaywankashaspaNemrodpallaqtanpa yuyaychasqanmantaqespichirqan,Elamllaqtapitawa reykunawanmaqanakuspataqpaykunataatiparqan

36PaymikaypachapillapawawakunataDiospa serviyninmanpusamurqan,Señorpañanninkunatataq yachachirqan,Wiraqochatataqreqsichirqan

37Hukarboledataruwaspachaypiuvaschakratatarpurqan, karpanpitaqsapakutillamikhunataukyanatawanwakichiq chayhallp’atapasaqkunapaq,wasinpisaksasqa kanankupaq.

38AbrahanraykunSeñorDiosqakaypachataqespichirqan 39AbrahampawañupusqanqhepamanmiDiosqachurin Isaactawawankunatawansamincharqan,Señortaqtaytan AbrahamwanhinaIsaacwankasharqan,taytanAbrahampa kamachisqanmanhinanIsaacqaSeñorpallapa kamachikuyninkunatahunt’arqan.manataqmitaytanpa kamachisqanpañañanmantaqapañamanchunitaq lloq’emanchukutirirqan

27RAKI

1ChaytiempopinEsauqaAbrahampawañupusqan qhepamansapakutillachakramanrirqancazaq

2BabelllaqtapireyNimrodpasAmrafelsutiyoqmikarqan, sapakutillanmikallpasapasoldadonkunawankuska chakrapicazaqriq,p’unchaychiripitaqrunankunawan puriq

3Nimrodqatukuyp’unchaymiEsautaqhawasharqan, Nemrodpasonqonpintukuyp’unchayEsaucontra envidiakurqan

4Hukp'unchaymiEsauqachakramanrirqancazaq,hinan Nemrodtatarirqanch'inneqpipurishaqtaiskay runankunawankuska.

5Llapankallpasapasoldadonkunapasllaqtankunapas ch’inneqpinpaywankasharqanku,ichaqakarumanmi ripurqanku,hinaspanhukladomanrirqankucazaq,Esautaq Nemrodpaqpakakurqan,ch’inneqpitaqpaytamaskharqan

6Nimrodpaspaywankaqrunankunapiwanmana reqsirqankuchu,Nimrodpasrunankunapiwansapakutilla p’unchaychiripichakrapipuriqku,runankunachakrapi maypicazasqankutayachanankupaqpas.

7HinanNimrodqaiskayrunankunapiwanmaypikasqanku cheqasmanchayarqanku,Esautaqqonqayllamantalloqsispa espadantahorqospausqhayllaNimrodmanphawaykuspa umantapaskuchurqorqan.

8EsauqasinchitanmaqanakurqanNemrodwankuskakaq iskayrunakunawan,paykunaqwaqyakuqtinkunEsauqa paykunamankutirispaespadanwanwañuchirqan

9Ch’inneqmanrinanpaqsaqeqNimrodpallapakallpasapa runakunankarumantauyarirqankuchayqaparisqankuta, hinaspanchayiskayrunakunaqkunkantareqsirqanku, hinaspanphawayllaphawarirqankuimamantachuschayta ruwashasqanmantayachanankupaq,chaypintarirqanku reyninkuta,paywankuskakaqiskayrunakunatawan ch’inneqpiwañusqapuñushaqta

10EsauqaNimrodpakallpasaparunakunatakarumanta hamushaqtarikuspaayqekurqanHinanEsauqaNimrodpa taytanNimrodmansaqesqananchachaniyoqp'achanta hap'irqan,chaywantaqNimrodqallapanhallp'ataatiparqan, hinaspanphawayllawasinpipakarqan

11Esauqachayp'achakunatahap'ispaNimrodpa runankunaraykullaqtamanphawarirqan,sayk'usqa sayk'usqataqtaytanpawasinmanchayarqan,wawqen Jacobmanasuykuspanñawpaqenpitiyaykuspanllakisqa wañunanpaqhinañakasharqan.

12HinaqtinmiwawqenJacobtanirqan:–Kunan p'unchaymiwañusaq,¿imaraykutaqpiwikaypiderechota munani?HinanJacobqaEsaúwanallintaruwaran,chaymi EsauqañawpaqkaqderechontaJacobmanvenderan, chaytaqaSeñorDiosmichaytaruwaran

13Macpelahallp'amachaypiEsaúhap'isqanta,Het runakunamantap'ampanapampakananpaqrantisqanta, EsaútaqJacobmanvenderqan,Jacobtaqwawqen Esaumantallapantarantirqanchaninqosqakasqanmanhina.

14HinaqtinmiJacobqallapantahuklibropiqelqaran, paymitestigokunawanwillaran,sellarantaq,chaylibrotaq Jacobpamakinpiqheparan.

15CuspachurinNimrodwañupuqtintaq,runankuna hoqarispamancharisqapusamurqanku,hinaspanllaqtanpi p'amparqanku,Nimrodpakawsasqanp'unchaykunapitaq iskaypachakchunkaphisqayoqwatawañupurqan

16Nimrodpakamachikusqanp'unchawkunaqapachak pusaqchunkapichqayuqwatamkarqan.HinanNemrodqa p'enqaypi,pisichasqaimaEsaupaespadanwanwañurqan, Abrahampamirayninpasmosqoyninpirikusqanmanhinan wañurachirqan

17Nimrodwañupuqtintaqqhapaqsuyunqaaskhat’aqaman t’aqakurqan,Nimrodpakamachikusqanllapasuyukunataq kutichipusqakarqanchaysuyupisapankankuqreykunaman, paykunanchaykunatakutichipurqankuNimrod wañupusqanqhepaman,Nimrodpawasinmantallapa runakunataqunaytiempochaysuyupillapawakin reykunaqkamachinkarqanku

28RAKI

1Chayp’unchaykunapitaq,Abrahampawañupusqan qhepaman,chaywatapiSeñorqasinchiyarqaytachay

suyupiapamurqan,Canaánsuyupiyarqaysinchita kashaqtintaq,IsaacsayarirqanyarqaymantaEgiptoman uraykamunanpaq,imaynantaytanAbrahanpasruwarqan hinata.

2HinanSeñorDiosqachaytutaIsaacmanrikhurimuspa nirqan:–AmaEgiptomanuraykamuychu,aswanpas hatarispaFilisteareyAbimelecpaGerarllaqtamanriy, chaypiqhepakuyyarqaytukukunankama,nispa.

3HinanIsaacqasayarispaGerarllaqtamanrirqanSeñor Diospakamachisqanmanhina,chaypinhukwatahunt'ata qhepakurqan

4IsaacqaGerarllaqtamanchayaqtinmichaysuyupitiyaq runakunaqarikurqankuwarminRebecasumaq rikch'ayniyoqkashaqta,hinanGerarllaqtapirunakunaqa Isaactatapurqankuwarminmanta,paytaqnirqanku:–Payqa panaymi,payqamanchakurqanmiwarminkasqanmanta niyta,manachayqachaysuyupirunakunapayta wañuchinankupaq,nispa

5Abimelecpaumallinkunanrispareymanchaywarmita alabarqanku,ichaqamananpaykunatakutichirqanchu, nitaqrimasqankutapasuyarirqanchu

6Ichaqauyariranmi,Isaacqañañanminispanisqankuta, chaymireyqasonqollanpipakaykuran

7Chayhallp’apikinsakillaqhepakuqtinmiAbimelecqa ventanamantaqhawarisparikurqan,Isaacqawarmin Rebecawanpukllashaqtarikurqan,Isaacqareypawasinpi tiyasharqan,chaymiIsaacpawasinqareypawasinpa chimpanpikasharqan.

8HinaqtinmireyqaIsaactatapuran:–¿Imatataqkayri warmiykitaniwaspaykiku:“Paymi?maynafacil-llatataq hukninhatunrunapaspaywanpuñunmankarqan, chaypachataqhuchataapamuwawaqkukarqan

9IsaactaqAbimelectanirqan:–Esposayraykumana wañunaytamanchakuspayminirqani:“Payqapanaymi”, nispa

10ChaytiempopinAbimelecqakamachiranllapa kamachikuqninkunatahatunrunakunatawan,chaymi paykunaqaIsaactawarminRebecatawanreypa ñawpaqenmanaparqanku

11Reytaqkamachirqankamachikuqp'achawan p'achachinankupaq,llaqtacallekunapisillakuspa purichinankupaq,llapanhallp'antinpipaykunaq ñawpaqenpiwillanankupaq:Kaymiqhari,kaytaqwarmin, nispaPipaskayrunataotaqwarmintallamiykuqqa wañunqapunimHinanIsaacqawarminwankuskareypa wasinmankutipurqan,WiraqochataqIsaacwankasharqan, hinanpayqahatunyarqan,manataqmiimatapaspisirqanchu 12HinanSeñorqaIsaactaAbimelecpa,llapakamachisqan runakunaqqhawariyninpipasallinpaqqhawarichirqan, AbimelectaqIsaacwanallintaruwarqan,Abimelecqa yuyarirqanmitaytanwanAbrahamwanjuramentota, rimanakuynintawan.

13AbimelectaqIsaactanirqan:–Qhawariy,kaypachaqa ñawpaqeykipinkashanllaqtaykimankutinaykikamamaypi allinrikch’akusunkimanchaypitiyay;Abimelectaq Isaacmanqorqanchakrakunata,uvaschakrakunata,Gerar hallp'amantaaswanallinkaqpartekunatapas,tarpunanpaq, cosechananpaq,hallp'arurunkunatamikhunanpaq,yarqay p'unchawkunapasanankama

14Isaactaqchayhallp'apitarpurqan,pachakkutitataq chaskirqan,SeñorDiostaqsamincharqan

15Hinaqtinmichayrunaqahatunyarqan,ovejakunata, vacakunata,askhakamachikunatapashap’irqan.

16Yarqayp'unchaykunatukukuqtintaqWiraqocha Isaacmanrikhurimuspanirqan:–Satariy,kaymanta lloqsispaCanaánsuyuykimankutipuy,nispa.Isaactaq sayarispaCanaánsuyupikaqHebrónllaqtamankutipurqan, Señorpakamachisqanmanhinallapanpaypa kaqninkunapiwan.

17ChayqhepatataqArpacsadllaqtapichurinSelac wañupurqan,chaywatapinJacobpaEsaupachunka pusaqniyoqwataSelacpakawsasqanqatawapachakkimsa chunkakimsayuqwatañamwañururqa

18ChaytiempopinIsaacqasullk’achurinJacobtaSem Eberpawasinmankacharqan,hinanSeñorDiospa kamachikusqantayacharqan,Jacobtaqkinsachunka iskayniyoqwataSemEberpawasinpiqhepakurqan, wawqenEsautaqmanarirqanchu,manariyta munasqanrayku,Canaánsuyupitaytanpawasinpi qhepakurqan.

19Esauqasapap’unchaymichakrakunapimaskhasharqan imachaskisqantapaswasinmanapamunanpaq

20Esauqaq'otukuq,q'otukuqrunankarqan,runaq sonqontamaskhaq,k'uyukuq,Esautaqchakrapikallpasapa runakarqan,pachaqpasasqanmanhinataqcazaqrirqan HinaspanSeirhallp'akamachayarqan,chayllaqtaqaEdom llaqtan

21HinanSeirhallp'apihukwatatawakillachakrapicazaq qhepakurqan.

22EsautaqSeirhallp'apiCanaánrunaqususintarikurqan, paypasutinmikarqanJehudit,EferpachurinBeeripaususin 23Esautaqwarmitacasarakurqan,hinaspanpayman hamurqanEsauqatawachunkawatayoqmikasharqan paytapusaqtin,hinaspantaytanpatiyasqanHebrón llaqtamanpusarqan,chaypitaqtiyarqan.

24Chayp’unchaykunapin,Isaacpapachakchunkakaq watapi,Jacobpaphisqachunkawatanpi,NoepachurinSem wañupurqan.Semwañukuptinqasoqtapachakwatanpim karqa

25SemwañupuqtintaqJacobqataytanmankutipurqan CanaánsuyupiHebrónllaqtaman.

26Jacobpaphisqachunkasoqtayoqwatakashaqtinmi Haránllaqtamantarunakunahamurqanku,hinan RebecamanwillarqankuBetuelpachurinLaban wawqenmanta

27Chayp'unchaykunapiqaLabanpawarminmana wawayoqmikaran,manataqmiwawayoqchukaran,llapa sirvientankunapasmananwawayoqchukaran

28ChayqhepamanmiSeñorDiosqaLabanpaesposan Adinatayuyarirqan,hinaspanwiksallikuspamellizo ususinkunatawachakurqan,hinanLabanqaususinkunata suticharqankuraqLeasutiwan,sullk’aRaquelwanwan

29HinanchayrunakunahamuspaRebecamanwillarqanku, hinanRebecaqaanchatakusikurqanwawqentaWiraqocha watukamusqanmanta,wawayoqkasqanmantawan 29RAKI

1AbrahanpachurinIsaactaqmachuyapurqan, machuyapuspataqñawinpasllasaqyapurqanpaykunaqa tutayaqmikarqanku,manataqmirikuytaatirqankuchu.

2ChayratopinIsaacqachurinEsautawaqyaspanirqan:–Ruwayarmaykikunata,qasqoykita,arcoykitawan, sayarispachakramanlloqsiy,hinaspamillp'aaychata apamuway,hinaspamisk'iaychataruwaspaapamuway, manaraqwañushaspasaminchanaypaqmikhunaypaq, kunanqamachuyasqa,yuraqumayoqñakashaqtiy,nispa 3Esautaqchhaynataruwaranarmantahap’ispataq chakramanrirqanvenenaychatamaskhaq,sapakutihina, taytanmanpusamunanpaqkamachisqanmanhina, saminchananpaq

4RebecataquyarirqanIsaacpatukuyrimasqanta,hinan usqhayllachurinJacobtawaqyaspanirqan:–Taytaykiqa wawqeykiEsautanniran,kayhinatanuyarirqani,kunanqa usqhayllaruway,hinaspawillasqaykimanhinaruway, nispa

5Hatarispariy,mañakuyki,ovejakunaman,hinaspaiskay sumaqcabrakunatapusamuway,hinantaytaykipaqsumaq q’apayniyoqaychataapamusaq,manaraqwawqeyki qatiykachasqamantahamushaqtin,misk’iaychata apamunki,chhaynapitaytaykisaminchasunaykipaq

6Jacobqausqhayllanmamanpakamachisqanmanhina ruwarqan,hinaspanmisk'imikhunataruwaspataytanpa ñawpaqenmanaparqanmanaraqEsauqatiykachasqa hamushaqtin

7IsaactaqJacobtanirqan:–Waway,¿pitaqkanki?Paytaq nirqan:–ÑoqankanipiwichuriykiEsaú, kamachiwasqaykimanhinanruwarqani,kunanqahatariy, hinaspacazasqaytamikhuy,almaykisaminchawanaykipaq, niwasqaykimanhina,nispa

8Isaactaqsayarispamikhuspaukyarqan,sonqonpas sonqochakurqan,JacobtasaminchaspataqJacobqa taytanmantakarunchakurqanIsaactaqJacobta saminchaspapaymantakarunchakuqtinhina,Esauqa chakramantahap’isqanmantahamusharqan,hinaspan misk’imikhunataruwaspataytanmanapamurqan mikhunanpaq,saminchananpaqwan

9IsaactaqEsautanirqan:–¿Pitaqmanaraqhamushaqtiyki apamuwaq,paytataqsamincharqani?Esauqayacharanmi wawqenJacobchaytaruwasqanta,chaymiEsauqa phiñakurqanwawqenJacobcontrachhaynata ruwasqanmanta

10Esautaqnirqan:–¿ManachuJacobsutichasqa?iskay kutitañataqmirantinpichurawarqan,ñawpaqkaq derechoytaqechuwarqan,kunantaqsaminchayniyta qechuwarqan;EsautaqsinchitawaqarqanIsaactaqchurin Esaúwaqashaqtauyarispa,Esautanirqan:–¿Imatataq ruwayman,wawqey,wawqeykiqamanareparaywanmi hamuspasaminchayniykitaqechupurqan,nispa.Esautaq wawqenJacobtacheqnikurqantaytanpa saminchasqanrayku,chaymisinchitaphiñakurqan

11JacobtaqwawqenEsautasinchitamancharikuran,hinan hatarispaayqekurqanSempachurinEberpawasinman, hinaspanchaypipakakurqanwawqenrayku,Jacobtaqsoqta chunkakinsayoqwatayoqkasharqanCanaánsuyumanta Hebrónllaqtamantalloqsispa,Jacobtaqchunkatawayoq wataEberpawasinpipakakurqanwawqenEsaurayku Señorpañanninkunata,kamachikuyninkunatawan.

12EsauqaJacobayqekuspaayqekusqantarikuspa,Jacobpa saminchaynintatoqllawanchaskisqantarikuspataq,Esauqa sinchitallakikurqan,taytanwanmamantawan phiñakullarqantaqhinallataqmihatarispawarminta

hap’ispataytanmantamamanmantawanSeirhallp’aman ripurqan,chaypitaqtiyarqan;Esautaqchaypihukwarmita rikurqanHetpaususinkunaukhumanta,paypasutinmi karqanBosmat,HetrunaElonpaususin,hinaspanñawpaq warminmantayapaspawarmikananpaqcasarakurqan, EsautaqAdasutiwansuticharqan,chaytiempopi saminchayqapaymantanpasarqannispa

13EsauqasoqtakillanSeirhallp'apitiyarqantaytanta mamantamanarikuspa,chaymantataqEsauqa warminkunatacasarakuspaCanaánsuyumankutipurqan, EsautaqiskayninwarminkunataHebrónllaqtapitaytanpa wasinmanchurarqan

14EsaupawarminkunanIsaacataRebecatawan phiñachirqanku,phiñachirqankuimaruwasqankuwan, paykunaqamananSeñorDiospañanninkunapichu purirqanku,aswanpastaytankuqyachachisqanmanhina k’aspimantarumimantataytankuqdiosninkunatan yupaycharqanku,taytankumantaaswanmillaytaqmi karqanku.

15Sonqonkupimillaymunapayasqanmanhinanrirqanku, hinaspanbaalrunakunamansacrificiotahaywarqanku, inciensotapasruphachirqanku,chaymiIsaacpasRebecapas sayk'uykurqanku

16Rebecataqnirqan:–Hetpaususinkunaraykun kawsayniymantasayk'usqakashani.JacobpasHetpawarmi churinkunamantawarmiwancasarakuptinqa,¿imapaqtaq kawsayqañuqapaq?

17Chayp’unchaykunapinEsaupaesposanAda wiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan,Esautaq paypanacesqanchurintaElifaznispasuticharqan,Esautaq wachakushaqtinsoqtachunkaphisqayoqwatayoq kasharqan

18Chayp'unchaykunapinAbrahampachurinIsmael wañurqan,Jacobpasoqtachunkatawayoqwatanpi, Ismaelpakawsasqanp'unchaykunapitaqpachakkinsa chunkaqanchisniyoqwatawañupurqan

19IsaactaqIsmaelwañupusqantauyarispawaqarqan, Isaactaqaskhap'unchaykunapaymantawaqarqan

20ChunkatawayoqwataJacobpaEberpawasinpitiyasqan qhepamanmiJacobqataytantamamantawanrikuyta munarqan,JacobtaqtaytanpamamanpawasinmanHebrón llaqtamanrirqan,chayp’unchaykunapitaqEsauqa qonqapurqanJacobparuwasqanta,chayp’unchaykunapi saminchataqechusqanmanta

21EsauqaJacobpataytanmanmamanmanhamushaqta rikuspataqJacobparuwasqantayuyarirqan,chaymisinchita phiñakuspawañuchiytamunarqan

22AbrahanpachurinIsaactaqmachuyasqañakasharqan, wiñayñataqmikasharqan,hinanEsauqanirqan:–Taytaypa wañunantiemponqayllaykamushan,wañupuqtintaq wawqeyJacobtawañuchisaq,nispa

23ChaytaRebecamanwillaqtinmi,payqausqhaylla wawanJacobtawaqyamunanpaqkacharqan,paytaqnirqan: –Sayariy,HaránllaqtamanayqekuywawqeyLabanman, hinaspahuktiempochaypiqhepakuy,wawqeykiq phiñakuyninqanmantat'aqakunankama,chaymantataq kutimunaykikama,nispa.

24IsaactaqJacobtawaqyaspanirqan:–AmaCanaán ususinkunamantawarmitacasarakuychu,kayhinatan taytanchisAbrahamqakamachiwarqankuSeñorDiospa nisqanmanhina:Mirayniykimanmikayhallp'ataqosaq,

nispasichuswawaykikunaqanwanrimanakusqayta hunt’anqakuchayqa,ñoqapaswawaykikunamanpas hunt’asaqmiqanwanrimasqayta,manataqmisaqesaqchu 25Chhaynaqa,churiyqauyariy,llapankamachisqayta, Canaánrunakunaqususinkunamantaamacasarakuychu. sayariy,mamaykiqtaytanBetuelpawasinmanHarán llaqtamanriy,hinaspamamaykiqwawqenLabanpa ususinkunamantawarmitacasarakuy,nispa.

26Chhaynaqa,cuidakuy,amaqonqankichuSeñor Diosniykita,risqaykihallp’apillapañanninkunatawan, chayhallp’aqrunakunawantaqt’inkinakunaykipaq, yanqakunataqatipanaykipaq,WiraqochaDiosniykitapas saqerparinaykipaqpas.

27Hallp'amanchayaspaykiqa,SeñorDiostaserviy,ama pañamanpaslloq'emanpaskutiychu,kamachisqay ñanmanta,yachasqaykimantawan.

28Tukuy-atiyniyoqDiosmikaypachapirunakunaq ñawpaqenpisumaqsonqotaqosunki,munasqaykimanhina warmitacasarakunaykipaq;SeñorDiospañanninkunapi allin,chaninruna

29Diostaqqanmanmiraykikunamanwantaytayki Abrahanpasaminchaynintaqosunki,mirachisunki, mirachisunki,maymanchusrisqaykihallp’apiaskha runakunamantukupusunki,Diostaqkutichipusunkikay hallp’aman,taytaykiqtiyasqanhallp’aman,wawakunawan, hatunqhapaqkaywan,kusikuywankusikuywanima

30IsaactaqJacobtakamachispasamincharqan,hinaspan askharegalokunataqorqan,qolqewanqoriwankuska, hinaspankacharqanJacobtaqtaytantamamantawan uyarirqan;paykunatamuch'aykuspansayarispaPadanAramllaqtamanrirqan.Jacobtaqqanchischunka qanchisniyoqwatayoqkasharqanCanaánsuyumanta Beerseballaqtamantalloqsispa

31JacobHaránllaqtamanripuqtintaqEsauqachurin Elifaztawaqyaspapakallapirimapayarqan:Kunanqa usqhaylla,espadaykitahap'ispaJacobtaqatiy,hinaspa ñannintapasay,hinaspahukorqopiespadaykiwan wañuchiy,hinaspataqllapankaqninkunatahap'ispa kutimuy,nispa

32EsaupachurinElifazqataytanpayachachisqanmanhina arcotaallintapuriqmikarqan,chakrapiallinreqsisqacazaq, kallpasaparunapas

33Elifaztaqtaytanpakamachisqanmanhinaruwarqan, Elifaztaqchunkakinsayoqwatayoqkasharqan,Elifaztaq sayarispamamanpachunkawawqenkunatapusaspa Jacobtaqatiykacharqan.

34HinaqtinmiJacobqaJacobtaqatikuran,Siquemllaqtaq chimpanpiCanaánnacionpalinderonpi.

35JacobtaqElifaztarunankunatawanqatikushaqta rikurqan,Jacobtaqrishasqancheqaspisayasharqanimachus kashasqanmantayachananpaqElifaztaqespadanta horqosparunankunapiwanJacobmanrirqan;Hinan Jacobqapaykunatanirqan:–¿Imataqkayman hamusqaykichiswan,imaninantaqespadaykichiswan qatiykachasqaykichispas,nispa

36ElifaztaqJacobmanasuykuspankutichirqan:–Taytaymi kamachiwarqan,kunanqamanantaytaypa kamachiwasqanmantaqakarunchakusaqchuHinanJacobqa ElifaztaEsaúwankallpawanrimapayasqantarikuspa, JacobqaasuykuspanElifaztarunankunatawanrogakurqan.

37Qhawariychisllapankapuqniykunata,taytaypa mamaypaqowasqankupas,qanmanhap’isparipuwaqniy, manataqwañuchiwaqchischu,kaytaqchaninkayhina qhawarisqakachun.

38EsaúpachurinElifazpa,runankunapiwanJacobta sumaqtaqhawarichirqan,Jacobpakunkantauyarispankutaq manawañuchirqankuchu,Elifaztaqrunankunapiwan JacobpallapakaqninkunataBeerseballaqtamanta apamusqanqolqetaqoriwankuskaaparqankumana imatapassaqerqankuchu

39ElifaztaqrunankunapiwanpaymantaripuspaBeerseba llaqtamanEsaumankutipurqanku,Jacobwanimachus pasasqanmantawillarqanku,Jacobmantallapa qechusqankutataqqorqanku

40EsauqaphiñakurqanmichurinElifazmanta,paywan kuskakaqrunakunamantawan,Jacobtamana wañuchisqankurayku

41PaykunataqEsautanirqanku:Jacobkaypiama wañuchinaykupaqvalekuwasqaykuraykunpayta khuyapayarqayku,chaymillapakaqninkunatahap'ispa qanmanapamurqaykuEsautaqElifazpaJacobmanta qechusqanqolqetaqoritapashap'ispawasinmanchurarqan. 42ChayratopinEsauqaJacobtaIsaacsaminchashaqta rikuspakamachirqan:–AmaCanaánususinkunamanta warmitacasarakunkichu,CanaánususinkunapasIsaacpa Rebecaqñawpaqenpimillaykasqankutapas

43ChaymantataqtioIsmaelpawasinmanrirqan,kuraq warminkunamantawantaqNebayotpapananIsmaelpa ususinMaclattacasarakurqan

30RAKI

1JacobtaqHaránllaqtamanrirqan,Moriaorqokamataq chayarqan,chaypitaqtutantinLuzllaqtaqqayllanpi qhepakurqanChaytutapitaqSeñorDiosqaJacobman rikhurimurqan,hinaspanpaytanirqan:–Ñoqankani AbrahampaSeñorDiosnin,taytaykiIsaacpaDiosninpas, nispamaypichuspuñusqaykihallp'ataqanman mirayniykikunamanwanqosqayki,nispa 2Qhawariytaqqanwankashani,maymanpasrisqaykipitaq waqaychasqayki,hanaqpachach’askakunahinataq mirayniykitamirachisaq,llapaawqaykikunatataq ñawpaqeykipiurmachisaq;qanwanmaqanakuqtinkutaq manaatipasunkikuchu,kayhallp’amantaqkusichisqayki, wawakunawan,hatunqhapaqkaykunawanima 3Jacobtaqpuñusqanmantarikch’arirqan,rikusqan rikuymantataqanchatakusikurqan;Hinanchaycheqastaqa Betelsutiwansuticharqan.

4Jacobtaqchaycheqasmantahatarirqananchakusisqa, purishaqtintaqchakinkunak’ancharirqankusikuymanta, chaymantataqIntilloqsimuyladowawakunaqhallp’anman rirqan,Haránllaqtamankutispataqmichiqpap’uytun qayllapisayarirqan

5ChaypitaqwakinrunakunatatarirqanHaránllaqtamanta ovejankutamichiqrispanku,Jacobtaqpaykunatatapuspa nirqanku:–NoqaykuqaHaránllaqtamantankayku”,nispa

6HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:–¿Reqsinkichischu NahorpachurinLabanta?Paykunataqnirqanku: Reqsiyku,ususinRaqueltaqtaytanpaovejankunata michinanpaqhamushan,nispa.

7PaykunawanrimashaqtinraqmiLabanpaususinRaquel hamurqantaytanpaovejankunatamichinanpaq,payqa michiqwarminkarqan

8JacobtaqmamanpawawqenLabánpaususinRaquelta rikuspaphawayllamuch'aykurqan.

9JacobtaqRaquelmanwillarqantaytanpapananRebecaq churinkasqanmanta,hinanRaquelphawayllataytanman willarqan,JacobtaqwaqashallarqanLabánpawasinman manaimatapasapamunanpaqkasqanrayku

10LabantaqpananpachurinJacobhamusqantauyarispa phawayllamuch'aykuspaabrazaykuspawasimanpusaspa t'antataqorqan,hinaspanmikhurqan

11JacobtaqLabanmanwillarqanwawqenEsaúimayna ruwasqanmanta,churinElifazpañanpiruwasqanmantawan 12JacobtaqhukkillaLabanpawasinpitiyaran,Jacobtaq Labanpawasinpimikhurqanukyarqan,chayqhepamantaq LabanqaJacobtanirqan:–Willawayimatataqpaganayki kanqa,¿imaynataqyanqapaqserviwankiman?

13Labanqamananqhariwawayoqchukarqan,aswanpas ususinkunallan,wakinwarminkunapassirvientankunapas chayp’unchaykunapiqamanawachakuqraqmikarqanku KaymiLabanpaususinkunapasutin,warminAdinapa wachakusqankurakpasutinmikarqanLea,sullk'ataq RaquelLeataqllamp'uñawinkarqan,Raqueltaqichaqa sumaqsonqo,allinqhawarisqakarqan,Jacobtaqpayta munakurqan

14JacobtaqLabantanirqan:–Qanchiswatataservisqayki Raquelsullk'aususiykirayku.Labantaqchaytachaskirqan, JacobtaqususinRaquelraykuqanchiswataLabanta servirqan

15JacobpaHaránllaqtapiiskaykaqwatapitiyasqanwatapi, Jacobpaqanchischunkaisqonniyoqwatanpi,Sempachurin Eberwañupuqtintaqtawapachaksoqtachunkatawayoq watayoqkasharqan.

16JacobtaqEberwañupusqantauyarispasinchita llakikurqan,askhap'unchaytaqpaymantawaqarqan, waqarqanima.

17JacobHaránllaqtapikinsawatatiyashaqtinmiEsaupa esposanIsmaelpaususinBosmathukqhariwawata wachakurqan,EsautaqReuelsutiwansuticharqan.

18JacobpatawakaqwataLabanpawasinpitiyashaqtinmi, SeñorqaLabantawatukamurqan,Jacobmantayuyarispataq churinkunanacerqan,ñawpaqchurinBeor,iskaykaq churintaqAlib,kinsakaqtaqCoras

19SeñorDiosqaLabanmanqhapaqkayta, yupaychaytawanqorqan,churinkunataususinkunatawan, Jacobraykutaqchayrunaqaaskhayarqan

20Chayp’unchaykunapinJacobqaLabantaservirqan tukuyimallank’aypi,wasipichakrapipas,SeñorDiospa saminchayninmikarqanllapaLabánpawasinpichakrapipas

21PichqakaqwatapitaqCanaánsuyupiEsaúpawarmin BeerpaususinJehuditwañupurqan.

22Esaupaqwachakusqanususinkunaqsutinmikarqan, kurakpasutinmikarqanMarzit,sullk’aqsutintaqPuit

23JehuditwañupuqtintaqEsauqahatarispaSeirllaqtaman rirqanchakrapicazaq,EsautaqunaytaSeirhallp'api tiyarqan.

24SoqtakaqwatapinEsauqacasarakurqanhuk warminkunamantawan,HeverunaZebeonpaususin Alibamatapas,EsautaqCanaánsuyumanpusarqan.

25AlibamataqwiksallikuspaEsaupaqkinsaqhari wawakunatawachakurqan:Yeus,Yaalan,Coraima.

26Chayp’unchaykunapitaq,Canaánsuyupi,Esaúpauywa michiqninkunawan,Canaánsuyupitiyaqmichiqkunawan ima,ch’aqwaytaqallarirqanku,Esaupauywankuna, kapuqninkunapasanchaaskhakasqanrayku,Canaánsuyupi, taytanpawasinpiqhepakunankupaq,Canaánhallp’ataq uywankunaraykumanaaguantaytaatirqankuchu.

27EsaútaqCanaánsuyupitiyaqrunakunawanch’aqway yapakusqantarikuspa,hatarispawarminkunata, churinkunata,ususinkunata,llapakaqninkunata, uywakunata,tukuykaqninkunata,Canaánsuyupitukuy imakapuqninkunatawan,ripurqa,chayjallp’api tiyaqkunamantaSeirjallp’aman,Esautaq,tukuyjallp’a jallp’ajallp’amanripurqaPaymiSeirhallp'apitiyaran 28EsauqasapakutillanmiCanaánhallp'apitaytanta mamantaqhawaqriq,Esautaqhorearunakunawan casarakuq,ususinkunatataqSeirpachurinkunamanqoq 29HinankuraqususinMarzittaqorqanesposanpawawqen ZebeonpachurinAnaman,PuittataqqorqanHoreta BilhanpachurinAzarmanEsautaqwawankunapiwan orqopitiyaran.

31RAKI

1QanchiskaqwatapitaqJacobpaLabantaservisqan tukukurqan,hinanJacobqaLabantanirqan:Warmiyta qoway,servisqayp'unchaykunanhunt'akurqan.Labantaq chhaynataruwarqan,LabanwanJacobwantaqchay cheqaspillaparunakunatahuñurqanku,hinaspanfiestata ruwarqanku.

2Ch’isiyaqtanLabanqawasimanchayarqan,chay qhepamantaqJacobqafiestapikaqrunakunawankuska chaymanrirqan,hinanLabanqawasipillapa k’anchaykunatawañuchirqan

3HinaqtinmiJacobqaLabantanirqan:–¿Imanaqtintaq kaytaruwawankiku?Labantaqkutichirqan:–Chayna costumbreykuqakaysuyupiruwaymi,nispa

4ChayqhepamantaqLabanqaususinLeatapusamurqan, JacobmanpusamuspataqJacobmanhamurqan,Jacobtaq manayacharqanchuLeakasqanmanta

5LabantaqususinLeatakamachinZilpataqorqan sirvientankananpaq.

6FiestapillaparunakunaqayacharqankunLabanpaJacobta ruwasqanta,ichaqamananJacobmanwillarqankuchu

7ChaytutataqllapavecinokunaJacobpawasinman hamurqanku,hinaspanmikhurqanku,ukyarqanku, kusikurqanku,Leapñawpaqenpitocarqankutocarqanku, tususpaima,Jacobpañawpaqenpitaqkutichirqanku,Helea, Helea

8Jacobtaqrimasqankutauyarirqanichaqamanan entienderqanchuimachusniytamunasqankuta,ichaqa yuyaykurqanmikayhallp’apichhaynacostumbrenku kanman

9HinanvecinokunaqaJacobpañawpaqenpitutapichay simikunatarimarqanku,chaytutataqLabanpawasinpillapa k'anchaykunawañuchisqakasharqan.

10Tutamantap'unchawk'anchaytarikuqtintaqJacobqa warminmankutirisparikurqan,sinqanpisiriykusqaLea kashaqta,Jacobtaqnirqan:–Kunanqayachaninqaynatuta

vecinokunaqnisqankuta:Helea,nirqanku,manataqmi yacharqanichu,nispa.

11HinaqtinmiJacobqaLabantawaqyaspanirqan:–¿Imatankayruwawarqanki?CheqaqtapuninRaquelrayku servirqayki,¿imanaqtintaqq'otuwarqanki,Leatataq qowarqanki?

12LabantaqJacobtakutichispanirqan:–Manan ñoqaykumantaqasullk'ataqakurakpañawpaqenman qoykuchu,chhaynaqa,panantapaspusaytamunaspaqa, qanchiswatatawanserviwanaykipaqpusay,nispa 13JacobtaqchaytaruwaspaRaqueltapascasarakurqan, qanchiswatatawantaqLabantaservirqan,Jacobpas Raquelmanhamurqan,Raquelmanpasaswanta munakurqanLeamanta,LabantaqsirvientanBilhataqorqan sirvientakananpaq

14SeñorDiosqaLeatacheqnisqakashasqantarikuspa wiksantakicharirqan,hinanwiksallikuspaJacobmantawa qhariwawakunatawachakurqan

15Paykunaqsutinmi:RubénSimeón,Leví,Judá,chay qhepamantaqwawatasaqepurqan

16ChaytiempopinRaquelqamanawachakuqkasharqan, manataqwawayoqchukasharqan,chaymiRaquelpanan Leataenvidiakurqan,Jacobpaqmanawawayoq kashasqantarikuspataq,kamachinBilhatapusarqan, Jacobpaqtaqiskayqhariwawakunatawachakurqan,Danta Neftalítawan

17Leataqwawayoqkashasqantarikuspa,kamachin ZilpatapascasarakuspaJacobmanqorqanwarmikananpaq, JacobpasZilpallaqtamanhamurqan,Jacobmanpas wachakurqanmiiskayqharikunata,GadtaAsertawan

18Chayp’unchaykunapinLeaqawakmantawiksallikuspa Jacobtawachakurqaniskayqhariwawakunata,hukwarmi wawatawan,paykunaqsutinmikarqanIsacar,Zabulon, ñañanDinaima.

19Chayp'unchaykunapinRaquelqamanawachakuqraq kasharqan,chayratotaqRaquelSeñortamañakuspanirqan: –SeñorDiosníy,yuyariway,watukamuway,ruegakuyki, kunanqaqosaymiwikch'upuwanqa,mananwawayoqchu kani,nispa

20SeñorDiosníy,ñawpaqeykipimañakusqaytauyariy, ñak’arisqaytarikuy,huksirvientahinawawataqoway,ama k’amisqaytaapakunaypaq

21HinanDiosqapaytauyarispawiksantakicharirqan, hinanRaquelwiksallikuspahukqhariwawata wachakurqan,hinaspannirqan:–SeñorDiosmik'amisqayta qechuwarqan,hinaspanJosesutiwansuticharqan:Señor Dioshukqharitayapaykuchun,nispaJacobtaqisqon chunkahukniyoqwatayoqkasharqanpayta wachakushaqtin

22ChayratopinJacobpamamanRebecakacharqanUzpa ususinDeborata,Isaacpaiskaykamachinkunatawan Jacobman.

23HinaqtinmiHaránllaqtamanJacobmanhamuspanku niranku:–Rebecakachamuwayku,taytaykiqwasinman kutipunaykipaq,Canaánsuyuman,nispaJacobtaq paykunatauyarirqanmamanpanisqanta

24ChaytiempopinJacobqaRaquelraykuLabanta servisqanhukqanchiswatahunt’akurqan,Haránllaqtapi tiyasqanchunkatawayoqwatatukukuqtintaqJacobqa Labantanirqan,warmiykunataqoway,kachapuway,

hallp’aymanrinaypaq,qhawariyCanaánhallp’amanta mamaykachamuwarqantaytaypawasinmankutinaypaq.

25Labantaqpaytanirqan:–Mananchhaynachu ñawpaqeykipikhuyapayakuytatarirunichayqa,ama saqerpariwaychu;pagayniykitachuraway,ñoqataqqosaq, ñoqawantaqqhepakusaq,nispa

26HinaqtinmiJacobqapaytanirqan:–Kaytanpagawanki, kunanp’unchaymillapaovejaykikunatapasaspa ovejakunaqchawpinta,cabrakunaqchawpinpipasllapa ch’iqchikunata,q’omercorderokunatapasqechusaq,kayta ruwawaqtiykitaqkutispaovejaykikunatamikhuchisaq, qallariypihinataquywasaq,nispa

27Labantaqchhaynataruwarqan,hinanLabanqa ovejankunamantaJacobpanisqankunatahorqospaqorqan

28JacobtaqLabanpaovejankunamantallapa horqosqankunatachurinkunaqmakinmanchurarqan, JacobtaqLabanpaovejankunaqpuchuqnintamichisharqan 29JacobmankachamusqanIsaacpakamachinkunaqa, JacobpataytanmanCanaánsuyumanmanapaykunawan kutimunantarikuspa,paymantaripurqanku,Canaán suyumankutipurqanku

30DeborataqHaránllaqtapiJacobwanqhepakurqan, manataqmiIsaacpakamachinkunawanCanaánsuyuman kutipurqanchu,DeborataqJacobpawarminkunawan wawankunawanHaránllaqtapitiyarqan.

31JacobtaqsoqtawatatawanLabantaservirqan,ovejakuna wachakuqtintaq,JacobqaLabanwandecidisqanmanhina ch'iqchich'iqchikunata,ch'eqchich'iqchikunatapas qarqorqan,JacobtaqsoqtawatataLabanpawasinpi ruwarqan,chayrunataqaskhayarqan,uywakuna, sirvientankuna,kamachinkuna,camellokuna,asnokunaima.

32Jacobtaqiskaypachakt’aqauywakunayoqkasqa, uywankunapashatunsayayniyoqsumaqrikch’ayniyoqmi kasqa,ancharuruqtaqkasqa,llaparunaqchurinkunaq ayllunkunapasJacobpauywankunamantawakintahap’iyta munarqanku,anchaqhapaqkasqankurayku

33HinaqtinmiaskharunakunahamurqankuJacobpa ovejankunamantawakintamikhuchinankupaq,hinan Jacobqahukovejataqorqankamachinpaqotaqsirvientapaq otaqasnopaqotaqcamellopaqpas,otaqJacobpaima munasqantapasqorqanku

34HinaqtinmiJacobqarunakunaqchurinkunawanchay rantinakuywanqhapaqkaykunata,hatunchasqata, kapuqkunatapaschaskirqan,Labanpamirayninkunataq paytaenvidiakurqanku

35TiempoqpasasqanmanhinanLabanpachurinkunaq nisqankutauyarirqan:Jacobqataytanchispallapa kaqninkunatanqechupurqan,taytanchispakaqninkunatataq tukuykayhatunchaytachaskirqan,nispa

36JacobtaqrikurqanLabanpawawankunaquyanta, manataqmichayp’unchaykunapichuñawpaqpihina paymankasharqan.

37SoqtawatatukukuqtintaqWiraqochaJacobman rikhurimuspanirqan:–Sayariy,kayhallp'amantalloqsiy, nacesqaykihallp'amankutiy,ñoqataqqanwankasaq,nispa

38HinaqtinmiJacobqachaytiempopisayarispa wawankunatawarminkunata,llapakaqninkunatawan camellokunapisillaykuspanCanaánnacionmanrirantaytan Isaacman

39LabanqamananyacharqanchuJacobparipusqanta,chay p’unchaymiLabanqaovejarutuqkasharqan

40Raqueltaqtaytanpaidolonkunatasuwaspahap’ispa tiyasqancamellopatapipakaykurqan,hinaspanrirqan.

41Kayhinataqimaymanarikch’aykunaqa;piwikaqrunata hap’ispawañuchispaumanmantachukchatahorqospa, kachitahap’ispaumantapaskachichispaaceitewanhawispa, chaymantataqhukhuch’uytablatahap’ispacobremanta otaqqorimantatablatahap’ispasutintaqelqaspa,chay tablataqallunpauranpichuraspa,umantataqqalluurapi hap’ispawasimanchuraspa,ñawpaqenpik’anchaykunata k’anchaykuspa,k’umuykukuspa

42Chaymank’umuykuqtinkutaq,chaypiqelqasqasutiq atiyninwantukuyimamañakusqankupipaykunamanriman 43Wakintaqrunakunaqrikch’ayninmanhinaruwanku, qorimantaqolqemantawan,hinaspanpaykunaqreqsisqan tiempokunapipaykunamanrinku,chaysiqikunataq ch’askakunaqatiynintachaskispahamuqtiempopi imakunachuspasanantawillanku,chhaynapinRaquel taytanmantasuwasqanrikch’aykunaqakarqan

44Raqueltaqtaytanpachayidolokunatasuwarqan,Jacobpa maymanrisqantaLabanmanayachananpaq

45LabantaqwasinmankutimuspaJacobtawasinmantawan tapurqan,manataqtarisqachukarqan,Labantaqimaymana rikch’ayninkunatamaskharqanmaymanchusJacob risqanmantayachananpaq,manataqtarirqanchu,hinaspan hukrikch’aykunamanrirqan,paykunatataqtapurqan, paykunataqwillarqankuJacobpaymantaayqekusqanmanta taytanpawasinman,Canaánhallp’aman

46Labantaqsayarispawawqenkunatallapa kamachinkunatawanhap’ispaJacobtaqatiykacharqan, Galaadorqopitaqhap’irqan

47LabantaqJacobtanirqan:–¿Imatataqkayta ruwawarqankiayqekuspaq'otuwanaykipaq,ususiykunata wawankunatapasespadawanhap'isqatahina pusawanaykipaq?

48Manataqmisaqewarqankichumuch’aykunaypaq, kusikuywantaqkachaykunaypaq,diosniykunatasuwaspa ripurqanki.

49HinaqtinmiJacobqaLabantakutichirqan: Manchakusqayraykunususiykikunatakallpawan qechuwawaq,nispa.Kunantaqpiwanchusdiosniykikunata tarinkichayqa,wañunqan,nispa

50LabantaqchayidolokunatamaskhaspaJacobpa carpankunata,mueblenkunatapast'aqwirirqan,ichaqa manantarirqanchu

51LabantaqJacobtanirqan:–Ñoqaykuqahuk rimanakuytanruwasaqku,chaymiñoqawanqanwantestigo kanqaSichusususiykunatañak’arichinki,otaq ususiykunamantahukwarmikunatacasarakunkichayqa, Diosmiñoqawanqanwankaypitestigokanqa

52Rumikunatahap'ispahukmontóntaruwarqanku,hinan Labannirqan:–Kaymontóntestigoñoqawanqanwan, chayraykunGalaadsutiwansuticharqan,nispa.

53JacobwanLabánwantaqorqopatapisacrificiota haywarqanku,chaypitaqmontónqayllapimikhurqanku, hinaspantutantinorqopiqhepakurqanku,Labantaq tutamantahatarispaususinkunawanwaqarqan, much’aykurqantaq,hinaspanwasinmankutipurqan.

54HinaqtinmiJesusqausqhayllachurinBeortakacharqan, payqachunkaqanchisniyoqwatayoqmikarqan,Nahorpa churinUzpachurinAbicorofwankuska,paykunawan kuskataqchunkaqharikunakasharqanku

55UsqhayllarispaJacobpañawpaqenñannintapasarqanku, hukñannintataqSeirhallp'amanchayarqanku.

56Esaúmanrispataqnirqanku:–Chaywawqeykipas, aylluykipas,mamaykiqwawqenLabán,Betuelpachurin, ninmi.

57UyarirqankichuwawqeykiJacobparuwawasqanta, paymiñawpaqtaq’alahamuwarqanq’ala,paywan tupanaypaqtaqrirqani,hatunchakuspataqwasiyman pusarqani,hatuncharqanitaq,iskayususiykunatataq warmipaqqorqani,iskaysirvientaykunatapas

58HinaqtinmiDiosqanoqaraykusamincharqan,askhatataq mirarqan,qhariwawakuna,ususinkuna,sirvientakunaima

59Askhaovejakunata,vacakunata,camellokunata, asnokunatapas,askhaqolqetapasqoritapasqhapaqkaynin yapakusqantarikuspataq,ovejaykunatarutuqrishaqtiy saqerpariwarqan,hinaspanpakallapihatarispaayqekurqan. 60Warminkunatawawankunatawancamellokunaman hoqarispa,hallp'aypillapauywankunata,kaqninkunatawan pusarqan,uyantahoqarispataqtaytanIsaacmanrinanpaq, Canaánsuyuman

61Manataqmisaqerparirqanchuususiykunata wawankunatapasmuch’anaypaq,ususiykunatataq espadawanhap’isqapresokunatahinapusarqan, diosniykunatapassuwaspaayqekurqan

62KunantaqJabucmayuorqopisaqerqanipaytallapan kaqninkunatawan;manataqmiimapasfaltanchu

63Paymanriytamunaspaykiqa,chaypachariychaypi tarinki,almaykiqmunasqanmanhinataqpaymanruwayta atinki;HinanLabanpakachasqankunahamuspaEsaúman willarqankutukuychaykunata

64EsauqaLabanpakachamusqankunatauyarispanJacobpa contranpisinchitaphiñakurqan,cheqnikusqanta yuyarispataqphiñakuyninpasrawrarirqan

65Esauqausqhayllanwawankunata,kamachinkunata, soqtachunkaqharikunatawanhap’irqan,hinaspanhoreo Seirpallapamirayninkunatallaqtankutawanhuñurqan, kinsapachaktawachunkaqharikunatawan,tawapachak runakunatataqhap’irqan,hinaspanJacobmanrirqan wañuchinanpaq

66Esauqaaskhat’aqamanmit’aqarqan,hinaspansoqta chunkawawankunata,kamachinkunata,familianpa almankunatapashukumalliqtahap’ispa,kuraqchurin Elifaztaqhawarichirqan.

67PuchuqumakunatataqhoreoSeirpasoqta churinkunamanqorqan,sapankankutataqmiraykunaman, wawankunamanpaschurarqan.

68Kaycampamentopillaparunakunanimayna kasqankumanhinapurirqanku,EsautaqJacobpa qayllanmanpaykunaqchawpintarirqan,paytaqusqhaylla pusarqan

69LabanpakachasqankunaqaEsaúllaqtamantalloqsispa Canaánsuyumanrirqanku,JacobpaEsaupamaman Rebecaqwasinmanchayarqanku

70Hinaqtinmipaykunaqaniranku:–WawqeEsauqatawa pachakrunakunawanmiwawqenJacobpacontranpirishan, payhamushasqantauyarispanpaywanmaqanakuqripun, paywanmaqanakuqripun,llapakaqninkunata hap’inanpaq”,nispa

71RebecaqausqhayllanIsaacpakamachinkunamanta qanchischunkaiskayniyoqrunakunatakacharqanñanpi

JacobwantupanankupaqPayminirqan:–IchapasEsauqa ñanpimaqanakunman,paywantupaspaqa,nispa.

72ChaykachasqakunaqaJacobwantupanankupaqmi ñannintarirqanku,Jabucwayq’oqchimpanpimayu ñanpitaqpaywantuparqanku,Jacobtaqpaykunatarikuspa nirqan:KaycampamentoqaDiosmantandestinasqakashan, JacobtaqchaycheqastasuticharqanMacnayimnispa,nispa

73Jacobtaqtaytanpallapallaqtantareqsispamuch’aykuspa abrazaykuspapaykunawankuskahamurqan,Jacobtaq taytanmantamamanmantawantapurqan,paykunataq nirqanku:Allinmikashanku,nispa

74ChaywillakuqkunanJacobtaniranku:–Mamayki Rebecamiqanmankachamuwarqanku:Waway, uyarirqaninwawqeykiEsauhoreoSeirpamirayninmanta runakunawanñanmanripusqanmanta,nispa

75Chhaynataq,churiy,kunkaytauyariy, yuyaychakuyniykiwantaqqhawayimatachusruwanaykita, asuykamuqtintaqpaytarogakuy,amataqapurayllapaywan rimaychu,kapuqniykimanta,imachusDiosallinpaq qhawarisusqaykimantawanhukregalotaqoy

76Imapasruwasqaykimantatapusuqtiykiqa,amaimatapas pakaychu,ichapasqancontraphiñakuyninmanta kutirinman,chaywantaqalmaykitaqespichinki,qantapas llapaqanpakaqniykikunatapas,paytahatunchanaykipaq deberniykikasqanrayku,kuraqwawqeykikasqanrayku.

77HinaqtinmiJacobqamamanparimasqantauyarispa, Jacobqakunkantahoqarispasinchitawaqarqan,mamanpa kamachisqanmanhinataqruwarqan.

32RAKI

1HinaqtinmiJacobqawawqenEsaúmanwillaqkunata kacharqanSeirhallp'aladoman

2HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachiran:“Señorniy Esautankayhinataninkichis:KaytanninkamachiykiJacob: ‘Señorniyamayuyaykuychutaytaypasaminchawasqanqa allinniypaqkasqanta”,nispa.

3IskaychunkawatañanLabánwankashani,paymi q’otuwarqan,chunkakutitataqqolqetacambiawarqan, wiraqochaymanwillasqahina.

4Wasinpitaqanchallank’aywanpaytaservirqani, qhepamantaqDiosqarikurqanñak’arisqayta,llank’asqayta, makiypallank’aynintawan,hinaspanpaypaqayllanpi khuyapayakuytamunapayasqaytawantarichiwarqan

5ChayqhepamanmiDiospakhuyapayakuyninwan khuyapayakuyninwantorokunata,asnokunata,wakakunata, qharikunatakamachikunata,sirvientakunatawantarirqani

6Kunantaqhamushanihallp’ayman,wasiymanwan taytaymanmamaymanwan,paykunanCanaánhallp’api kashanku;hinaspataqkachamurqaniwiraqochaymantukuy kaykunatayachananpaq,wiraqochaypañawpaqenpiallin qhawarisqakanaypaq,manayuyaykunanpaq,ñoqa kikiymantaqhapaqkaytatarisqayta,otaqtaytaypa saminchawasqan saminchay allinniypi yanapawasqanmanta

7ChaywillakuqkunaqaEsaumanmirirqanku,hinaspan JacobmanrishaqEdomhallp'apatapitarirqanku,Horeo Seirpamirayninkunamantatawapachakrunakunataq espadakunatahap'ispasayasharqanku

8JacobpakachasqankunaqaEsaumanwillarqankuJacobpa Esaumantallapanrimasqanta

9Esautaqpaykunatakutichirqanhatunchakuspapisichaspa, hinaspanpaykunatanirqan:–Cheqaqtapuninuyarirqani, cheqaqtataqmiwillawarqanLabantaJacobparuwasqanta, paymiwasinpihatuncharqanususinkunatawarmikananpaq qorqan,churinkunatawanususinkunatawacharqan, Labanpawasinpitaqaskhaqhapaqkayta,qhapaq kaynintapasmirachirqan,nispa

10Qhapaqkayninpasaskhakashaqta,qhapaqkayninpas askhakashaqtarikuspataq,Labanpawasinmantallapa kaqninkunawanayqekurqan,Labanpaususinkunatataq taytankumantaaparqan,espadawanhap’isqapresokuna hina,manawillaspa

11ManataqmiLabanllatachuJacobqachhaynataruwaran, aswanpasnoqamanmichaytaruwaran,iskaykutitataq rantinpichurawaran,ch’inllachukasaq?

12Kunanp'unchaymicampamentoykunawanhamuni paywantupanaypaq,sonqoypamunasqanmanhinataqmi paytaruwasaq

13HinaqtinmiwillakuqkunaqaJacobmankutispaniranku: –WawqeykimanEsaumanhamurqayku,hinaspantukuy rimasqaykita willarqayku, chhaynatataq kutichimuwarqanku,tawapachakrunakunawantaqqanwan tupananpaqhamushan,nispa

14Chaynaqa,yachayhinaspaqawayimataruwanaykita, hinaspaDiospañawpaqenpimañakuykipaymanta kacharichisunaykipaq

15Jacobpakachasqankunamanwawqenparimasqan simikunatauyarispanJacobqasinchitamancharikurqan, llakisqataqtarikurqan

16HinaqtinmiJacobqaDiosninSeñorDiostamañakuspa nirqan:–Abrahanpa,IsaacpañawpaqtaytaypaDiosnin, taytaypawasinmantaripushaqtiyminiwarqanki

17ÑoqankanitaytaykiqAbrahanpaWiraqochanDiosnin, IsaacpaDiosninpas,qanmanmiqosaqkayhallp’ata, qhepaykipimirayniykitapas,mirayniykitapashanaqpacha ch’askakunatahinanruwasaq,hanaqpachaqtawa ladonmanmast’arikunki,qanpinmirayniykipipaskay pachapillapaayllukunasaminchasqakanqaku

18Rimayniykikunatataqtakyachirqanki,qhapaqkaykunata, wawakunata,wakakunatapasqowarqanki,sonqoypaancha munayninmanhinakamachiykimanqowasqaykimanhina; tukuyimamañakusqaytanqowarqanki,chaymimana imapaspisiwarqanchu.

19Qhepamanminiwarqanki:Tayta-mamaykiman, nacesqaykillaqtamankutiy,ñoqapasallintanruwasaq, nispa.

20Kunantaqhamuspay,Labanmanta qespichiwasqaykimantawan,Esaupamakinman urmaykusaq,paymiwañuchiwanqa,ari,wawaykunaq mamankunawankuska

21Chayhinaqa,SeñorDiosníy,wawqeyEsaúpa makinmantapasqespichiway,paytaanchata mancharikusqayrayku

22Noqapichaninkaypasmanakanchuchayqa, Abrahampa,taytayIsaacpaallinninpaqruway

23Yachaninkhuyapayakuywankhuyapayakuywankay qhapaqkaytatarisqayta.kunanmivalekuykichis,kunan p'unchaysumaqsonqokayniykiwanqespichiwanaykipaq, kutichimuwanaykipaqpas

24JacobtaqmanañaSeñorDiosmantamañakurqanñachu, paywankuskakaqrunakunatataqovejakunawan

uywakunawankuskaiskaycampamentomant’aqarqan, kuskantataqAbrahampakamachinEliezerpachurin Damesecmanwawankunawankuskacampamentopaq qorqan,hukninkuskantataqwawqenEliezerpachurin Elianotawawankunawankuskacampamentopaqqorqan.

25HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachiran:“Karupi kashaychiscampamentoykichiswan,amanishuta asuykamuychischu,Esautaqhukcampamentoman hamuspawañuchinmanchayqa,karupikaqhuknin campamentotaqayqekunqa”,nispa

26ChaytutanJacobqachaypiqhepakurqan,chay tutantintaqkamachinkunamankamachirqan ejercitokunamantawawankunamantawan.

27Chayp’unchaypinSeñorDiosqaJacobpamañakusqanta uyarirqan,hinanSeñorDiosqaJacobtawawqenEsaú makinmantaqespichirqan.

28HinanSeñorDiosqahanaqpachaangelkunaqkinsa angelninkunatakachamurqan,hinanEsaúqñawpaqenta rispapaymanhamurqanku.

29ChayangelkunaEsaumanllaqtanmanwan rikhurimurqankuiskaywaranqarunakunahina,tukuy rikchaqguerrapaqinstrumentokunawanadornasqa caballokunapisillaykuspanku,Esaupahinaspallapa runankunapañawpaqninpitawacampamentomanrakisqa kanankupaq,tawaumallikunawan.

30Hukcampamentomanrispataqtarirqankutawapachak runakunawanEsautawawqenJacobmanhamushaqta,kay campamentotaqEsaumanllaqtantawanphawaykachaspa mancharichirqan,Esautaqmancharikuspacaballomanta urmaykurqan,llaparunankunataqchaycheqaspi t’aqanakurqanku,sinchitamancharikusqankurayku.

31Esaumantaayqekuspankutaqllapacampamentopi runakunapaykunaqqhepantaqaparirqanku,hinanllapa maqanakuqrunakunaqanirqanku:

32CheqaqtapuninJacobpakamachinkunakanchis,payqa Diospakamachin,¿pitaqcontranchispisayariytaatinman? HinaqtinmiEsauqapaykunatanirqan:–Chayhinaqa, wiraqochay,wawqeyJacobmiseñorniykichis,kayiskay chunkawatañamanarikusqay,kunanp'unchaypayta qhawaqhamusqayrayku,¿kayhinatachutratawankichis?

33Hinaqtinmiangelkunakutichirqanku:Kawsashaq hinaqa,mananJacobqawawqeykichukarqan,mananhuk runallapasqanmantallaqtaykimantawanpuchunanpaqqa saqerparirqaykuchu,aswanpasJacobraykullanmana imatapasruwasaqkuchu,nispa

34KaycampamentoqaEsaumantarunankunamantawan pasasparipurqan,Esautaqrunankunapiwanhukleguahina ripurqanku,iskaykaqcampamentotaqimaymana armakunawanpaymanhamurqanku,paykunapasEsaúta runankunatawanruwarqankuimaynanñawpaqkaq campamentokunaruwarqankuhinata

35Chaytaripunankupaqsaqerparispankutaq,kinsakaq campamentokunapaymanhamuspallapankumancharisqa kasharqanku,hinanEsaúcaballomantaurmaykurqan,llapa campamentotaqqaparirqanku:CheqaqtapuninJacobpa kamachinkunakayku,payqaDiospakamachinmi,¿pitaq contranchispisayarinman?

36Esaútaqpaykunatakutichirqan:–Chayhinaqa, patronniyJacob,patroykichispaswawqey,iskaychunka watañataqmiuyantamanarikuspay,kunanp’unchay

hamushasqantauyarispay,kunanp’unchayrirqanipaywan tupanaypaq,¿kayhinatachutratawankichis?

37Paykunataqkutichirqanku:–Señorpakawsasqanman hinaqa,mananJacobwawqeykichukarqan,nisqaykiman hinaqa,mananqanmantapasrunaykikunamantapas puchuqtachusaqerqayku,aswanpaswawqeyki kasqanmantarimasqaykiJacobraykunmanaqanwanchu nitaqrunaykiwanpaschaqrukusaqkuchu,nispa.

38Kimsakaqcampamentopaspaykunamantapasarqon, hinallataqrunankunawankuskaJacobmanpurisharqan, tawakaqcampamentotaqpaymanhamuqtin,paykunapas paytapasrunankunatapasruwarqankuwakinkunahina

39Esauqatawaangelkunaqmanaallinruwasqankuta rikuspa,wawqenJacobtamancharikuspathakpipaywan tupananpaqrirqan

40EsauqaJacobcontracheqnikusqantapakarqan,wawqen Jacobtawañunantamanchakuspa,chaytawa campamentokunapiJacobpakamachinkunakasqanpi yuyaykusqanrayku.

41ChaytutaJacobtaqkamachinkunawankuska campamentonkupiqhepakurqan,hinaspan kamachinkunawandecidikurqanEsaumantukuy kaqninkunamanta,llapakaqninkunamantawanregalota qonanpaqJacobtaqtutamantahatarirqan,runankunapiwan, uywakunaukhumantaEsaúpaqhukregalotaakllarqanku.

42JacobqaovejankunamantanakllarqanwawqenEsauman qonanpaq,iskaypachaktawachunkauma ovejakunamantanakllarqan,camellokunamanta asnokunamantawankinsachunkataakllarqan, vacakunamantataqphisqachunkawakakunataakllarqan

43Llapallankutataqchunkat’aqat’aqamanchurarqan, sapankat’aqatataqsapankamanchurarqan,sapanka t’aqatataqchunkakamachinkunamanentregarqan

44HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachirqan:–Karunchakuychis,t'aqat'aqakunaqchawpinpitaqhuk ch'usaqtachuraychis,Esauwanpaywankaqkunawan tupaspatapusunkichis:¿Piqpataqkanki,maymantaq rinkichis,piqpataqllapankaykunaqañawpaqeykichispi kashanchayta,nispaninkichis:Jacobpakamachinkunan kayku,hinaspanthak-kaypiEsauwantupanaykupaq hamusaqku,nispaqhepanchistahamun

45ÑawpanchispikaqpasJacobpawawqenEsauman apachisqanregalo.

46Sichuspaykunanisunkichis:Imaraykutaq qhepaykichistaqhepan,wawqenwantupananpaq,uyanta qhawananpaqhamunantachayqa,ninkichismi: Cheqaqtapuninqhepanchispikusikuywanhamun wawqenwantupananpaq,payminiwarqan:“Paymanriq regalowanmithasnuchisaq,kayqhepatataquyantarikusaq, ichapaschaskiwanman”,nispa 47Hinaqtinmillapaqosqakunaqakamachinkunaq makinmanhaykurqan,hinaspanchayp’unchaypi ñawpaqentarirqan,chaytutataqJabucmayupatapi campamentonkunawanqhepakurqan,chawpitutataq hatarirqan,hinaspanwarminkunatakamachinkunatawan llapakaqninkunatawanpusarqan,chaytutataqJabucmayu patantapasarqan.

48Paypallapakaqninkunatamayuchimpantapasaqtintaq Jacobqasapallanqhepakurqan,hinanhukrunapaywan tuparqan,hinaspanchaytutapaywanmaqanakurqan

p’unchayp’unchayp’unchaykama,Jacobpapiernanpa t’oqontaqmanajunt’arqanchupaywanmaqanakusqanrayku.

49P’unchayp’unchaytataqchayrunaqaJacobtachaypi saqerparispasaminchasparipurqan,Jacobtaqp’unchay p’unchaypimayupatantapasaspapiernanpisayaykurqan.

50Hinanintilloqsimurqanmayupatantapasaspa,uywanpa wawankunaqtiyasqancheqasman

51Chawpip'unchawkamapurirqanku,rishaspankutaq ñawpaqenkupiregaloqapasasharqan

52HinaqtinmiJacobqañawintahoqarispaqhawarispa, Esauqakarullapiñakashasqa,tawapachakhinaaskha runakunawanhamushaqta,Jacobtaqwawqentasinchita mancharikusharqan.

53HinanJacobqausqhayllawawankunatat'aqarqan warminkunaman,sirvientankunaman,ususinDinatawan hukcajamanchuraspakamachinkunamanentregarqan.

54Wawankunawanwarminkunaqñawpaqentanpasarqan wawqenwantupananpaq,hinaspataqpampaman k’umuykukurqan,aritaqqanchiskutitak’umuykukurqan wawqenmanasuykunankama,DiostaqJacobtaqorqan khuyapayakuynintamunakuynintawanEsaúrunanpa ñawpaqenpi,JacobpamañakuynintaDiosuyarisqanrayku.

55Jacobtamanchachikuspamancharikusqanmiwawqen Esautahap’irqan,EsautaqJacobtamancharikuranDiospa angelninkunaEsautaruwasqankumanta,EsautaqJacob contraphiñakuyninqakhuyapayakuqmantukupurqan

56EsautaqJacobtaphawaykachashaqtarikuspa,payman phawayllaphawayllaabrazaykuspakunkanman k'umuykuspamuch'anakuspawaqarqanku

57ChaymiDiosqaJacobtamanchachirqan, khuyapayakuqtataqmiEsauwanhamuqrunakunaq sonqonmanchurarqan,paykunapasJacobta much’aykuspankuabrazaykurqanku

58EsaupachurinElifazpas,Esaupachurintawa wawqenkunawankuska,Jacobtamuch’aykuspanku abrazaykuspanku,Jacobpamanchakuyninku llapallankumanurmaykusqanrayku.

59EsauqañawintahoqarispanrikuranJacobpa mirayninkunawankuskaJacobpaqhepantapurishaqta, Esauñannintak’umuykushaqta.

60EsautaqJacobtatapuran:Wawqeykuna,¿pitaq kaykunaqa?¿wawaykikunachuichakamachiykikunachu? JacobtaqEsautakutichispanirqan:–Diospa kamachiykimankhuyapayaykusqanwawaykunankanku, nispa

61JacobqaEsauwanrunankunawanrimashaqtinmiEsauqa llapacampamentotarikuspaJacobtanirqan:–¿Maymantataqqaynatutatupasqaycampamentota horqomurqanki?HinanJacobqanirqan:–Señorniypa munakuynintatarinaypaqmi,Diosqakamachiykiman khuyapayakuspaqowarqan,nispa

62EsaúqñawpaqenmanchayamuqtinmiJacobqaEsauta tanqarqan:–Señorniymanapamusqayregalotaapakuy, hinanEsautaqnirqan:–¿Imaraykutaqkaytamunani? Kapuqniykitaqaqankikiykipaqwaqaychay,nispa 63HinaqtinmiJacobqanirqan:–Uyaykita rikusqaymantapachantukuykaykunataqonaypaqqa,thakpi kawsashanki,nispa

64Esautaqmanamunarqanchuchayregalotahap'iyta, hinanJacobqanirqan:–Señorniy,ruegakuyki,sichuskunan ñawpaqeykipikhuyapayakuytatarirqanichayqa,makiypi

regaloytachaskiykuway,chayraykunuyaykitarikurqani diosmanrikch'akuquyatarikusqaymanhina,ñoqawan kusisqakasqaykirayku,nispa

65Esauqachayregalotahap’irqan,Jacobtaqqollarqantaq qolqeta,qorita,bdelliumtawan,sinchitañit’isqanraykun chaykunatahap’irqan

66Esaútaqcampamentopikaquywakunatat’aqarqan, hinaspankuskannintaqorqanpaywanhamuqrunakunaman, paykunancontratasqahamurqanku,hukninkuskantataq wawankunamanentregarqan

67KuraqchurinElifazmanqollqeta,qorita,bdelliumtawan qorqan,EsautaqJacobtanirqan:–Qanwanqhepakusunchis, ñoqawankuskawasiymanchayanaykikamapisi-pisimanta risaqku,chaypikuskatiyakunanchispaq,nispa

68Jacobtaqwawqentakutichispanirqan:–Señorniypa niwasqanmanhinanruwaytamunani,ichaqawiraqochayqa yachanmiwawakunallamp’ukasqankuta,ovejakuna, vacakunapasñoqawankashaquñachankunawankuska, pisi-pisimantariy,usqhayllarispaqallapankun wañunkuman,qanmiyachankiq’epinkutasayk’usqa kasqankutapas

69Chayrayku,wiraqochayqakamachinpañawpaqenta pasachun,ñoqataqpisi-pisimantarisaqwawakunaq ovejakunaqallinninpaq,SeñorniypawasinmanSeir llaqtamanchayanaykama.

70EsautaqJacobtanirqan:–Ñoqawankashaqwakin runakunatataqñanpicuidasunaykipaq,sayk'uyniykitapas q'epiykitapasapanankupaq,paytaqnirqan:–¿Imatan necesitanwiraqochay,ñawpaqeykipikhuyapayakuyta tariymanchayqa?

71Qhawariy,Seirllaqtamanhamusaqchaypikuska tiyanaypaqrimasqaykimanhina,chaypachaqallaqtaykiwan riyqantaqatikusqaykirayku

72JacobqaEsautannirqanEsautarunankunatawan paymantaqarqonanpaq,chhaynapiJacobqataytanpa wasinmanCanaánsuyumanrinanpaq

73EsaútaqJacobpakunkantauyarirqan,hinanEsauqatawa pachakrunakunawankuskaSeirllaqtamankutipurqan, Jacobtaqllapakaqninkunapiwanchayp’unchayCanaán suyuqk’uchunkamarirqanku,chaypinhuktiempo qhepakurqan

33RAKI

1HinaqtinmiJacobqachaynacionpalinderonmanta lloqsispaSalemhallp’amanchayaran,chayllaqtaqa Canaánhallp’apinkashan,chayllaqtaqaSiquemllaqtan

2Hinaqtinmichayhallp'apitiyaqHamorpa mirayninkunamantapishqasiclowanrantirqan

3HinanJacobqahukwasitasayarichirqan,chaypitaq karpantasayarichirqan,uywankunapaqtaqt’aqakunata ruwarqan,chayraykunchaycheqastasuticharqanSucot nispa

4JacobtaqSucotllaqtapihukwatasoqtakillaqhepakurqan

5ChaypachanchaysuyupitiyaqwakinwarmikunaSiquem llaqtamanrirqankullaqtapirunakunaqususinkunawan kuskatusunankupaqkusikunankupaqpas,lloqsiqtinkutaq JacobpawarminkunaRaquelwanLeawanayllunkuwan kuskarirqanku

6JacobpaususinDinapaspaykunawankuskarispallaqtaq ususinkunatarikuspa,chayususinkunaqñawpaqenpi

qhepakurqanku,llaqtapillaparunakunapaykunaqladonpi sayashaqtinkukusikuyninkutaqhawanankupaq,llaqtapi llapahatunrunakunapaschaypikasharqanku

7ChaysuyupikamachikuqHamorpachurinSiquempas paykunataqhawananpaqmisayasharqan.

8HinanSiquemrikuranJacobpaususinDinatamamanwan kuskallaqtaususinkunaqñawpaqenpitiyashaqta,hinan chaysipasqaanchatakusichirqan,hinaspanchaypi amigonkunatallaqtantawantapurqan:¿Piqususintaqkay llaqtapimanareqsisqaywarmikunaukhupitiyashaq?

9Paykunataqnirqanku:–Cheqaqtapuninkayllaqtaqa hebreoIsaacpachurinJacobpaususin,payqaunayñankay llaqtapitiyashan,chayllaqtapiususinkunakusikunankupaq lloqsimusqankutawillaqtinkutaqmamanwan sirvientankunawankuskarirqanrikusqaykimanhina paykunaukhupitiyaykunankupaq,nispa.

10HinaqtinmiSiquemqaJacobpaususinDinatarikurqan, paytaqhawarispataqDinapik'uyukurqan

11Hinankacharqankallpawanhap’inankupaq,Dinataq Siquemwasimanhamuspakallpawanhap’ispapaywan puñuspahuch’uyyaykuchirqan,sinchitanmunakuspa wasinmanchurarqan.

12HinaspanJacobmanchaytawillarqanku,Jacobtaq SiquemususinDinataqhellichasqanmantauyarispa, chunkaiskayniyoqkamachinkunatakacharqanSiquempa wasinmantaDinatapusamunankupaq,hinaspanSiquem wasimanrirqankuDinataapanankupaq

13ChayamuqtinkunSiquemrunankunawankuska paykunamanlloqsispawasinmantaqarqorqan,manataqmi munarqanchuDinaqñawpaqenmanhamunankuta,ichaqa SiquemqatiyasharqanmiDinawanmuch’aykukuspa, abrazaykukuspaima

14HinaqtinmiJacobpakamachinkunakutimuspa willarqanku:–Hamuspaykutaqrunankunapiwan qarqowarqanku,chhaynatanSiquemqaDinataruwarqan, nispa

15JacobtaqyacharqanSiquemususinta qhellichasqanmanta,ichaqamananimatapasrimarqanchu, churinkunapaschakrapiuywankunatamikhuchisharqanku, Jacobtaqkutimunankukamach'inllakasharqan.

16ManaraqchurinkunawasimankutimushaqtinmiJacobqa kamachinkunaqususinkunamantaiskaysipaskunata kacharqanSiquempawasinpiDinatacuidanankupaq, paywanqhepakunankupaq,Siquemtaqkinsaamigonkunata kacharqantaytanHamorta,payqaPeredpachurin QuidequempachurinHamormikarqan,ninanpaq:“Kay sipastawarmichaypaqapamuway”,nispa

17HivioQuidequempachurinHamortaqchurinSiquempa wasinmanrispañawpaqenpitiyaykurqan,hinanHamorqa churintanirqan:–Siquem:¿Manachullaqtaykiqususinkuna ukhupiwarmimanallaqtaykimantakaqhebreowarmita casarakunaykipaq?

18HinaqtinmiSiquempaytanirqan:–Payllatan chaskiwanki,payqakusichiwashanHamortaqchurinpa nisqanmanhinaruwarqan,paypaanchamunakusqanrayku 19HamortaqJacobmanrirqankaymantarimananpaq, churinSiquempawasinmantaripuspataqJacobpa churinkunachakramantahamusharqanku,Hamorpachurin Siquemparuwasqantauyarispanku

20Qharikunaqaanchatanllakikurqankupananmanta, llapankutaqphiñasqawasinkumankutimurqanku,manaraq uywankuhuñunapachachayamushaqtin

21Hinaspantaytankuqñawpaqenpitiyaykurqanku, hinaspanphiñasqapaywanrimarqanku:–Cheqaqtapunin kayrunapaqpaswasinpaqpaswañupunan,kaypachaq SeñorDiosninNoetawawankunatawankamachisqanrayku, runaqamananhayk’aqpassuwakunanta,nitaqwasanchay huchatapasruwanqachu,nispakunanqaqhawariychis Siquempananchiswanqhellihuchapihuchallikuspaqhelli huchapipurin,manataqmayqenllaqtarunakunamantapas huksimillatapaspaymanrimarirqanchu

22Cheqaqtapuninyachanki,entiendenkitaqmiSiquempa, taytanpa,llaqtantinpiwañuyjuzgasqakananta

23Kayasuntomantataytankuqñawpaqenpi rimashaqtinkunSiquempataytanHamorhamurqan churinpaDinamantarimasqankunataJacobman willananpaq,Jacobpañawpaqenpitaqchurinkunaq ñawpaqenpitiyaykurqan.

24Hamortaqpaykunatanirqan:–WawaySiquempa almanqaususiykichistananchatamunashanMañakuyki, warmikananpaqqonaykipaq,ñoqaykuwantaq casarakunaykipaq;ususiykikunataqowayku,ñoqaykutaq ususiykutaqosqaykiku,ñoqaykuwankuskataqhallp'aykupi tiyanki,hukllaqtahinataqmihallp'apikasaqku.

25Hallp'aykuqaanchahatunmi,chaymichaypitiyaychis, qhatunaykichispaq,chaypikapuqniykichistahap'iychis, munasqaykimanhinaruwaychis,manataqmipipas hark'asunkichismanchuhuksimillatapas

26HamortaqJacobwanchurinkunawanmanaña rimarirqanchu,hinanrikurqanchurinSiquemqhepanta hamushaqta,paykunaqñawpaqenpitiyashaqta

27HinaqtinmiSiquemqaJacobpañawpaqenpichurinkunaq ñawpaqenpiniran:Qanpaallinqhawarisqakachun ususiykitaqowasqaykimanta,imaniwasqaykitapas paypaqmiruwasaq,nispa

28Askhadoteta,regalotawanmañakuway,chaytataqqosaq, imaniwasqaykipasruwasaq,pichuskamachiyniykikunaq contranpihatariqqa,wañunqa;warmichaypaqsipasllata quway.

29SimeonwanLevíwantaqq'otuspachurinHamorta Siquemtawankutichirqanku:–Llapaniwasqaykikutan qankunapaqruwasaqku,nispa.

30Qhawariypanaykuwasiykipikashan,ichaqapaymanta karunchakuychistaytanchisIsaacmankayasuntomanta kachanaykukama,manapaypamunasqanmanhinaqa mananimatapasruwaytaatiykuchu

31PayqayachanmiñawpataytanchisAbrahanpaimayna kawsasqanta,imaniwasqanchistapaswillasqaykikun, mananimatapaspakasqaykikuchu

32SimeonwanLevíwanmichaytanirankuSiquemwan taytanwanimamantarimapayanankupaq,Siquemwan llaqtanwanimachusruwananta

33SimeonwantaytanwanSimeonwanLeviwan rimasqankutauyarispankunSiquemwantaytanwan wasinkumankutipurqanku

34RipuqtinkunJacobpachurinkunaqataytankutaniranku: –Yachanchismikaymillayrunakunaqllaqtankupas wañunanta,Noeman,wawankunaman,qhepa miraykunamanwanDiospakamachisqantamana kasukusqankurayku,nispa

35Hinallataq,SiquempananchisDinataqhellichaspakayta ruwasqanrayku,manahayk’aqpaschhaynamillayruwayqa noqanchisukhupiruwasqachukanqa

36Kunantaqyachaychis,qhawariychisimatachus ruwanaykichista,yuyaychakuychis,imachus ruwanaykichistapas,kayllaqtapillapatiyaqkunata wañuchinaykichispaq

37Simeontaqpaykunatanirqan:–Kaypiallinyuyaychaymi qankunapaq:niychis,paykunaukhupisapankaqharita señalasqakasqanchistahinaseñalanankupaq,mana munaspaqaususinchistahap'isparipusaqku,nispa

38Kaytaruwanankupaqarinispankuruwanqakuchayqa, nanaywanunumanchinkaykuqtinkunespadanchiswan atacasaqku,ch’inllathakpikawsaqrunamanhina,paykuna ukhupitaqsapaqharitawañuchisaqku

39Simeonpayuyaychasqanmipaykunatakusichirqan, hinanSimeonwanLeviwanyuyaykurqanku yuyaykusqankumanhinaruwanankupaq

40PaqaristinmiSiquemwantaytanHamorwanJacobpa wawankunamankutimurqankuDinamantarimanankupaq, Jacobpachurinkunarimasqankutauyarinankupaq

41HinaqtinmiJacobpachurinkunaqaq'otukuspapaykunata nirqanku:–ÑoqaykuqataytaykuIsaacmanmiwillarqayku llaparimasqaykikunata,rimasqaykitaqmipaytakusichirqan, nispa.

42HinaqtinmiJesusqaniwarqanku:–TaytanAbrahammi kaypachapiSeñorDiosmantakamachirqan,pipasmana mirayninkunamantahukninususintacasarakuytamunaqqa, sapankaqharitaseñalachinanpaq,imaynanñoqaykupas señalasqakashanchishinata,chayqhepamantaq ususinchistaqosunmanwarmikananpaq,nispa.

43Taytaykupaniwasqankumanhinantukuyñanniykutaqa willarqaykichis,manankayniwasqaykikutaqaruwayta atiykumanchu,ususiykutamanaseñalasqarunaman qonaykupaq,p’enqaymiñoqaykupaq

44Ichaqakaypinaceptasqaykiku,ususiykuta qonaykichispaq,hinallataqususiykichistapas casarakusaqku,hinaspanqankunaukhupitiyasaqku, rimasqaykimanhinataqhukllaqtallakasaqku,sichus uyariwaqniyku,hinaspanoqaykuhinakanaykichispaq, sapankankuqharikunataseñalanaykupaq,imaynan ñoqaykupasseñalasqakasqaykumanhina

45Qankunamanauyariwaqchischu,kamachisqaykuman hinallapaqharikunaseñalasqakasqaykumanhina señalanankupaqchayqa,qankunamanhamusaqku,hinaspa ususiykutaqechusparipusaqku.

46HinanSiquemtaytanHamorpiwanJacobpachurinkunaq rimasqantauyarirqanku,chaymipaykunataanchata kusichirqan,SiquemwantaytanHamorwantaqJacobpa churinkunaqmunaynintausqhayllaruwarqanku,Siquem Dinataanchatamunakusqanrayku,almanpaspaywan remachasqakasharqan.

47HinanSiquemtaytanHamorwanllaqtapunkuman usqhayllarirqanku,hinaspanllaqtankupillaparunakunata huñuspaJacobpachurinkunaqnisqantapaykunaman willarqanku

48Kayrunakunamanhamurqayku,Jacobpa churinkunaman,hinaspapaykunamanrimarqayku ususinkumanta,kayrunakunataqarininqaku munasqaykumanhinaruwanankupaq,hinaspaqhawariy hallp’aykuhatunhatunmipaykunapaq,chaypitaq

tiyanqaku,qhatunqakutaq,hukllaqtallataqmikasaqku; ususinkutacasarakusaqku,ususiykutapaspaykunaman qosaqkuwarmikananpaq

49Ichaqakayhinallatankayrunakunakayruwaytaari ninqaku,noqanchisukhupisapankaqhariqharikuna señalasqakasqankumanhina,Diosninkuq kamachisqanmanhina,kamachisqankumanhinaseñalasqa kananchispaqruwaqtinchis,chaypachataqñoqanchis ukhupitiyanqaku,uywankuwan,kapuqninkunawankuska, paykunawankuskataqhukllaqtahinakasunchis

50LlapallanllaqtarunakunaSiquempataytanHamorpa rimasqantauyarispankutaq,llaqtankupillaparunakunakay yuyaykusqankutaallinpaqqhawarirqanku,chaymi kasurqankuseñalasqakanankupaq,Siquemwantaytan Hamorwanqaanchaallinqhawarisqakarqanku,chay suyupikamachikuqkunakasqankurayku.

51PaqaristinmiSiquemwantaytanHamorwantutamanta hatarirqanku,hinaspanllaqtankupillapaqharikunatallaqta chawpimanhuñurqanku,Jacobpachurinkunatataq waqyarqanku,paykunanchayp’unchaypasqhepantin p’unchaypassapankaqharikunataseñalarqanku

52HinanSiquemta,taytanHamortawan,Siquempaphisqa wawqenkunatawanseñalarqanku,chaymantataq sapankankusayarispawasinkumankutipurqanku,Señor DiosmantanSimeonpayuyaychasqankarqan,chayhinapi Simeonpayuyaychasqan,Jacobpaiskaychurinkunaq makinmanSeñorDiosqonanpaq

34RAKI

1Llapanqharikunaseñalasqakarqankusoqtapachaktawa chunkaphisqayoqqharikuna,iskaypachaktawachunka soqtayoqwawakunaima

2IchaqaHamorpataytanPeredpachurinKidequemsoqta wawqenkunapiwanmanauyariytamunarqankuchu SiquemtataytanHamortawan,manataqseñalakuyta munarqankuchu,Jacobpachurinkunaqyuyaykusqankuqa millaymikarqanpaykunaqqhawarisqankupi,chaymi sinchitaphiñakurqankullaqtapirunakunamana uyarisqankumanta.

3Iskaykaqp’unchaych’isiyaqtaq,pusaqwawakunata tarirqanku,manaseñalasqakaqkunata,mamankuna Siquemmanta,taytanHamormantawan,llaqtapi runakunamantawanpakasqakasqankurayku

4HinaqtinmiSiquemtaytanHamorpiwankacharqanku señalasqakanankupaqpaykunatapusamunankupaq, chaymiQuidequemsoqtawawqenkunapiwan espadankuwanphawaykuspawañuchiytamunarqanku.

5SiquemtapastaytanHamortapaswañuchiyta munarqankun,paykunawankuskataqDinatapas wañuchiytamunarqanku

6Paykunataqnirqanku:–¿Imataqkayruwasqaykichisri?

¿manachuCanaánwawqeykichispaususinkunaukhupi warmikunakankichis,ñawpaqpimanareqsisqaykichis hebreorunakunaqususinkunatacasarakuyta munaspaykichis,taytaykichispamanahayk'aq kamachisqanruwaytapasruwankichischu?

7¿Piensankichukayruwasqaykiwanallintaruwanaykita?

¿ImatataqkutichinkiwawqeykichisCanaánrunakunaman, paykunanpaqarinhamuspakaymantatapusunkichis?

8Ruwasqaykikunamanapaykunaqqayllanpichanin allinchurikhurinqachayqa,¿imatanruwankichis kawsayniykichispaq,ñoqataqkawsayniykurayku, kunkaykumanauyarisqaykichispi?

9Hallp'apitiyaqkunapas,llapanwawqeykichiskunapas Hampamirayninkuna,chayruwasqaykichistauyarinkuman: 10HukhebreowarmiraykuntaytanSiquemwanHamorwan llaqtankupitiyaqllaparunakunapasmanareqsisqa kasqankutaruwarqanku,ñawpaqtaytankupasmana hayk’aqpaskamachikusqankuta,maymanmiphawankichis otaqp’enqayniykichistapakankichis,tukuy p’unchayniykichispiCanaánhallp’apitiyaq wawqeykichiskunaqñawpaqenpi?

11Kunanpasmananaguantaytaatiykumanchukay ruwasqaykichista,manataqmikayyugowanqa q’epichiwasunmanchu,ñawpaqtaytanchiskunaqmana kamachisqan

12Qhawariychispaqarinp’unchaymillapa wawqenchiskunatahuñusaqku,chayhallp’apitiyaqCanaán wawqekunata,llapankutaqhamusaqku,qankunatallapa hap’ipakuqkunatapasmaqarisunchis,qankunamantapas paykunamantapasmanapuchuqpaspuchunanpaq.

13HinaqtinmiHamorchurinSiquem,llaqtapillapa runakunapiwanQuidequempawawqenkunaqrimasqanta uyarispanku,sinchitamancharikurqankuchay rimasqankuwan,chaymihuchankumantawanakurqanku 14HinanSiquemtaytanHamorpiwantaytaKidequemta wawqenkunatawankutichirqanku:–Llapa rimasqaykichisqacheqaqmi,nispa

15Amaniychischu,nitaqsonqoykichispiyuyaykuychischu, hebreorunakunaqmunakuyninraykunñawpa taytanchiskunaqmanakamachiwasqanchistaqa

16Ichaqamananpaykunaqyuyaykusqankuchunitaq munayninkupaschukarqanususinkumantahap’isqayku hina,manataqkaycondicionpichu,chaymipaykunaq kunkankutauyarirqayku,kayrikusqaykiruwaytataq ruwarqayku,paykunamantamunayniykuchaskinaykupaq.

17Paykunamantamañakuyniykuchaskiqtinchistaq, paykunamankutipusaqku,hinaspaniwasqaykikuta ruwasaqku.

18Hinaqtinmivalekuykichissuyakunaykichispaq, qhepakunaykichispaq,aychanchisqhaliyanankama, wakmantakallpayoqkanankama,chaymantataqpaykunaq contranpikuskarisaqku,sonqoykichispi,sonqoykupi kaqtapasruwasaqku

19JacobpaususinDinataquyarirqanKidequempa wawqenkunapiwantukuyrimasqankuta,Hamorpaschurin Siquempiwanllaqtankupirunakunaqrimasqankutapas.

20Usqhaylla,taytanpakachamusqansipasnintaSiquem llaqtapicuidananpaqkacharqan,taytanJacobman wawqenkunamanwan

21ChayhinatanQuidequemwawqenkunapiwan yuyaycharqankichis,Hamorpas,Siquempas,llaqtapi runakunapaschhaynatanpaykunatakutichirqanku

22ChaysimikunatauyarispanJacobqaphiñakuspa phiñakurqan,paykunacontrataqphiñakurqan

23HinanSimeonwanLevíwanjurarqanku:–Paqarinkay pachaqDiosninSeñorDiosqamananllapanllaqtapi puchunqachu,nispa

24Iskaychunkawaynakunanpakakusqakumanaseñalasqa, hinanchaywaynakunaSimeonwanLeviwan

maqanakurqanku,SimeonwanLevíwantaqchunka pusaqniyoqrunakunatawañuchirqanku,iskaytaq ayqekurqanku,hinaspanllaqtapikaqlimet’oqokunaman ayqekurqanku,hinanSimeonwanLeviwanmaskharqanku, ichaqamanantarirqankuchu.

25SimeonwanLevíwanmillaqtapipurisharqanku,chaymi llaqtapillaparunakunataespadawanwañuchirqanku, manataqmimayqentapaspuchurqankuchu.

26Llaqtachawpipitaqsinchitamancharikurqanku,chay llaqtapirunakunaqqapariyninmihanaqpachaman wicharqan,llapawarmikunapaswawakunapaskallpawan qaparirqanku

27SimeonwanLevíwanmillaqtantintawañuchirqanku. manataqmihukqaritapasllaqtantinpipuchurqachu

28HinanHamortachurinSiquemtawanespadawan wañuchirqanku,hinaspanDinataSiquempawasinmanta aparqanku,chaymantataqripurqanku

29Jacobpachurinkunataqrispakutispawañuchisqa runakunamanhamurqanku,hinaspanllaqtapichakrapillapa kaqninkunatasuwarqanku

30Saqueokunataapashaqtinkutaqkinsapachakrunakuna sayarispañut’uallpatawikch’uykuspankurumiwan ch’aqwarqanku,Simeontaqpaykunamankutirispa espadawanllapankutawañuchirqan,SimeontaqLevíq ñawpaqenmankutirispallaqtamanhaykurqan.

31Ovejakunata,toronkutapas,uywankutapas,hinallataq puchuqwarmikunata,huch’uywawakunatapasaparqanku, llapankaykunatataqpusarqanku,hukpunkutakichaspataq lloqsispataytankuJacobmankallpawanhamurqanku

32HinaqtinmiJacobqallaqtatatukuyimaruwasqankuta rikuspa,suwakusqankutarikuspa,Jacobqasinchita phiñakurqan,hinanJacobqapaykunatanirqan:–¿Imatan kayruwawarqankichis?Qhawariy,chayhallp'apitiyaq Canaánrunakunaukhupisamarirqani,manataq mayqenninkupasñoqawanchaqrukurqankuchu

33Kunantaqchayhallp’apitiyaqkunawan,Canaán runakunawan,Perezrunakunawanima,millakuwayta ruwawarqankichis,pisirunakunallataqmikani, llapankutaqmicontraypihuñunakuspawañuchiwanqaku wawqenkunawanllank’asqaykichistauyarispanku,ñoqapas wasiykunapasthunisqakasaqku

34HinaqtinmiSimeonwanLevíwanllapa wawqenkunapiwantaytankuJacobtaniranku:–Qhawariychis,¿kayhallp'apitiyashanchis,¿hinachu Siquemñañanchistaruwanqa?¿ImanasqataqSiquempa tukuyimaruwasqanmantaupallallakachkanki?

¿Ñañanchistachuruwanqacallekunapirabonawarmitahina?

35SimeonwanLevíwanSiquemllaqtamantapreso apasqankuwarmikunaqapusaqchunkaphisqayoqmi karqanku,paykunaqamananqharitareqsirqankuchu

36Paykunaukhupitaqhuksipaschakarqan,sumaq rikch’ayniyoq,allinqhawarisqa,Bunasutiyoq,Simeóntaq warmikananpaqcasarakurqan,presoapasqanku qharikunataqtawachunkaqanchisniyoqqharikunata, wakintataqwañuchirqanku

37SimeonwanLevíwanSiquemllaqtamantapreso apasqankullapawaynasipaskunapasJacobpachurinkunaq, qhepankuwawankunaqkamachinkarqanku,Jacobpa churinkunaEgiptosuyumantalloqsinankup’unchaykama

38SimeonwanLevíwanllaqtamantalloqsipuqtinkun, llaqtapipakakuspallaqtarunakunaukhupimanawañuq

iskaywaynakunasayarirqanku,hinankaywaynakuna llaqtamanrispachaypipurirqanku,llaqtata ch’usaqyachisqatatarirqankumanaqhariyoq, warmikunallawaqashaqta,chaywaynakunataq qaparispankunirqanku:“Kayqakaymi”,nispaHebreo Jacobpachurinkunaqmillayruwasqankunkayllaqtata, kunanp'unchayCanaánsuyumantahukninllaqtata thunispa,manataqCanaánsuyuntinpikawsayninkuta manchakurqankuchu

39Hinaqtinmichayrunakunaqallaqtamantalloqsispa Tapnacllaqtamanrirqanku,hinaspanTapnacllaqtapi tiyaqkunamanwillarqankutukuyimapasasqanta,Jacobpa churinkunaqSiquemllaqtatatukuyimaruwasqankutapas. 40TapnacllaqtapireyJasubmanchayarqan,hinanSiquem llaqtamankacharqanchaywaynakunataqhawanankupaq, reyqamananpaykunatacreerqanchu:–¿Imaynataqiskay runakunaSiquemhinahatunllaqtatach'usaqyachinkuman?

41HinaqtinmiJasubpakachasqankunaqakutimuspa willarqanku:–Llaqtamanhamurqayku,thunisqaña,manan pipaschaypiqakanchu,nispawaqaqwarmikunalla; manataqmichaypiqakanchuovejakunapasnitaq uywakunapas,Jacobpachurinkunachayllaqtapillapallan kaqkunataqechurusqankurayku

42HinaqtinmiJasubqaadmirakuspanirqan:–¿Imaynataq iskayrunakunakayhinataruwankuman,chhaynahatun llaqtatathuninankupaq,manataqhukrunallapaspaykuna contrasayariytaatinmanchu?

43Nimrodpap'unchayninmantapachanchayhinaqamana karqanchu,nitaqmikarutiempomantapaschayhinaqa karqanchuTapnacllaqtapireyJasubtaqllaqtantanirqan:–Kallpachakuychis,chayhebreorunakunawanmaqanakuq risaqku,llaqtatahinataqpaykunataruwasaqku,llaqta runakunaqhuchanmantavengakusaqku,nispa

44HinaqtinmiTapnacllaqtapireyJasubqa consejeronkunawanrimarispaconsejeronninkunapayta niranku:Sapallaykiqamananhebreorunakunata atipankichu,paykunaqaatiyniyoqmikanankullapallaqtata ruwanankupaq”,nispa

45Iskayninkullaqtantintathunispamanapipaspaykunaq contranpisayariqtinqa,paykunacontrariytamunaspaqa llapankunñoqanchiscontrasayarispachhaynata ch’usaqyachiwasun

46Ichaqamuyuriqniykupikaqllapareykunatakachaspa huñunakunankupaqsaqenkichayqa,paykunawanmi Jacobpachurinkunawanmaqanakusaqkuchaymantan paykunacontraatipanki,nispa.

47HinanJasubqaconsejeronkunaqnisqankutauyarirqan, paykunaqrimasqankuwantaqpaytapasllaqtantapas kusichirqanTapnacreyJasubtaqSiquemTapnacllaqtata muyuriqamorrunakunaqllapareyninkunamankacharqan 48Ñoqawankuskarispayanapaykuway,hinanHebreo Jacobtallapachurinkunatawanwañuchisaqku,kay pachamantataqch'usaqyachisaqku,Siquemllaqtata chhaynataruwasqanrayku,¿manachuyachankichis?

49AmorrunakunapallapallanreyninkunamJacobpa churinkunapaSiquemllaqtatamanaallinruwasqankuta uyarispankuanchataadmirakurqaku.

50Amorrunakunaqqanchisreyninkunanhuñunakurqanku llapaejercitonkuwan,yaqachunkawaranqasoldadokuna, Jacobpachurinkunawanmaqanakunankupaq.Jacobtaq uyarirqanamorrunakunaqreyninkunachurinkunawan

maqanakunankupaqhuñunakusqankuta,hinanJacobqa sinchitamancharikurqan,chaymipaytallakichirqan.

51HinaqtinmiJacobqaSimeonpacontranpiLevícontrapas qapariran:“¿Imatankayruwasqaykichisri?”,nispa. ¿Imanaqtintaqk'iriwarqanki,llapaCanaánrunakunata contraypipusamuwanaykipaq,ñoqatapaswasiytapas thunichiwanaykipaq?Ñuqapaswasiypassamachkarqanim, qamkunamkaynataruwawankichik,chayallpapi yachaqkunatapasrurasqaykichikwanmicontraypi piñachirqankichik,nispa

52Judátaqtaytantanirqan:–¿Yamachuwawqeykuna SimeonwanLevíwanSiquemllaqtapitiyaqkunata wañuchirqanku?CheqaqtapuninSiquemñañanchista huch’uyyaykusqanrayku,Noemanwawankunamanwan Diosninchiskamachikusqantamanakasusqanrayku, Siquempananchistakallpawanaparqan,paywantaq wasanchayhuchataruwarqan

53HinanSiquemtukuymanaallintaruwaran,manataqmi mayqenllaqtanpitiyaqkunapashark'akurqanchu:–¿Imanaqtintaqkaytaruwanki?Cheqaqtapunin wawqeykunarispallaqtatamuchuchirqanku,SeñorDiostaq paykunaqmakinmanentregarqan,chaypitiyaqkuna Diosninchispakamachikuyninkunatamana kasukusqankuraykuChhaynaqa,¿yanqapaqchutukuy kaykunataruwanku?

54Kunantaq,imanaqtintaqmancharikunkiotaqllakisqa kashanki,imanaqtintaqwawqeykunawanmanaallinchu kanki,imanaqtintaqpaykunacontraphiñakuyniyki rawrarishan?

55CheqaqtapuninSiquemllaqtatallaqtantawanpaykunaq makinmanqoqDiosninchis,paymillapaCanaán reykunatapasmakinchismanhap’ichiwanqa,wawqeykuna Siquemllaqtataruwasqankutahina

56Kunantaqpaykunamantathakkay, manchakuyniykikunatapaswikch’uy,ichaqaSeñor Diosninchispihap’ipakuy,hinaspapaymantamañakuy yanapawananchispaq, kacharichiwananchispaq, awqanchiskunatapasmakinchismanqowananpaq

57HinanJudárunaqataytanpahukninkamachinta waqyamurqan:–Kunanriy,qhawamuymaypichuschay reykunaqaawqanchiswankuskakashankuchayta,nispa

58KarutaqhawarispataqSihónorqoqchimpanpiwichaspa reykunaqllapacampamentonkunatachakrapisayashaqta rikurqan,Judállaqtamankutispataqnirqan:–Qhawariy, reykunaqallapacampamentonkuwanmichakrapikashanku, askharunakunan,lamar-qochapatapirit'ihina,nispa.

59JudátaqSimeontaLevíta,llapawawqenkunatawan nirqan:–Kallpachakuychis,kallpasapawawankunakaychis, SeñorDiosninchismiñoqanchiswankashan,ama paykunatamanchakuychischu,nispa

60Sapankaykichissayariychis,awqanakuyarmakunawan, arconwan,espadanwanwatasqa,hinanrisaqkukaymana señalasqarunakunawanmaqanakuqSeñorDiosninchismi, paymiqespichiwasun

61Hinaqtinmipaykunaqahatarirqanku,sapankanku awqanakuyarmankuwanwatasqa,hatunhuch’uy,Jacobpa chunkahukniyoqchurinkuna,Jacobpallapa kamachinkunapas

62IsaacpallapakamachinkunaHebrónllaqtapiIsaacwan kashaspanku,llapankuimaymanaguerrapaq aparatokunawanequipasqapaykunamanhamurqanku,

Jacobpachurinkunapiwankamachinkunapiwanpachak chunkaiskayniyoqrunakunakaspanku,chayreykunaman rirqanku,Jacobpaspaykunawankuskarirqan

63JacobpachurinkunanAbrahampachurinIsaactaHebrón llaqtamankacharqanku,chayllaqtaqaKireat-arba sutiyoqmi

64MañakuykikuñoqaykuraykuSeñorDiosniykuman, ñoqaykucontrahamuqCanaánrunakunaqmakinmanta amachawanaykuta,makiykumanentregawanaykupaq

65AbrahanpachurinIsaactaqchurinkunaraykuSeñorta mañakuspanirqan:–SeñorDiosníy,taytayman prometewarqanki:Hanaqpachach'askakunahina mirayniykitamirachisaq,prometewarqankitaqmi, simiykitapastakyachimuwarqanki,kunanCanaán reykunaqahuñunakuspankuwawaykunawan maqanakunankupaq,manamaqanakuytaruwasqankurayku, nispa

66Chhaynaqa,SeñorDiosníy,kaypachaqDiosnin,kay reykunaqyuyaychaynintawaqllichiy,wawaykunawanama maqanakunankupaq

67Hinataqkayreykunaq,llaqtankuqsonqonta churiykunaqmanchachikuyninwanadmirachiy, hatunchakuyninkutataquraykachiy,churiykunamanta t’aqakunankupaqwan

68Kallpansapamakiykiwan,mast’arisqamakiykiwantaq churiykunatakamachinkunatapaspaykunamantaqespichiy, tukuykaykunataruwanaykipaqmakiykipiatiy,atiyima kasqanrayku.

69Jacobpachurinkunakamachinkunapiwantaqkay reykunamanrirqanku,paykunataqSeñorDiosninkupi hap’ipakurqanku,rishaqtinkutaqtaytankuJacobpas Wiraqochamantamañakuspanirqan:SeñorDiosníy, atiyniyoq,hatunchasqaDios,ñawpaq p’unchaykunamantapachakamachikuq,chaymanta kunankamawiñay-wiñaypaq;

70Qanmikankiawqanakuykunatahatarichiq,sayachiqtaq, makiykipinkanatiypasatiypashatunchaypaq, uraykachinaykipaqpas;Omañakuyniyñawpaqeykipi chaskisqakachun,khuyapayakuyniykiwan kutiriwanaykipaq,kayreykunaq,llaqtankuqsonqonta churiypamanchachiyninwanadmirachinaykipaq, paykunata,campamentonkutapasmanchachinaykipaq, hatunkhuyapayakuyniykiwantaqllapaqanpi hap’ipakuqkunataqespichinaykipaq,qanmikanki runakunatakamachiyniykumanpusayta,atiyniykupi suyukunatapisiyachinaykipaq.

35RAKI

1Amorrunakunaqllapareyninkunanhamuspachakrapi sayarirqankuconsejeronkuwanrimanankupaq,Jacobpa churinkunawanimachusruwananta,paykunata manchakusparaq,nispanku:–IskaymiSiquemllaqtantinta wañuchirqanku,nispa

2SeñorDiosqauyarirqanmiIsaacpaJacobpa mañakusqankuta,chaymillapareykunaqconsejeronkunaq sonqonmanhunt'aykuransinchimanchakuywan mancharikuywanima,chaymihuksimillamanta qaparirqanku

3¿Kunanp’unchaymanayuyayniyoqchukankichis,icha manachuentiendenkichishebreorunakunawan

maqanakunaykichista,¿imanaqtintaqkunanp’unchay wañuchisqaykichistakusikunkichis?

4Qhawariy,iskaymiSiquemllaqtamanmana manchakuspa,manamanchakuspahamurqanku,chay llaqtapitiyaqkunatataqwañuchirqanku,manapipas paykunaqcontranpisayarinanpaq,¿imaynataqllapankuwan maqanakunkichis?

5CheqaqtapuninyachankichisDiosninkuancha munakusqanta,paykunapaqtaqatiyniyoqruwaykunata ruwasqanmanta,ñawpaqp’unchaykunamantamana ruwasqahina,hinallataqllapansuyukunaqdiosninkuna ukhupipas,mananpipasatiyniyoqruwayninkunahina ruwaytaatinmanchu.

6CheqaqtapunintaytanAbrahamta,hebreorunata, Nimrodpamakinmanta,llapallaqtanpamakinmantawan qespichirqan,paykunanaskhakutitawañuchiyta munarqanku

7ReyNimrodpaninawanwischuykusqanninamantapas qespichiranmi,Diosninmichayninamantaqespichirqan.

8¿Pitaqchaymanrikch’akuqtaruwanman?Chay p'unchaykunapiSodomallaqtapitiyaqwawqenpachurinta llamiykuspanku,ElamllaqtapiphisqareykunataAbraham wañuchirqan

9Wasinpihunt'aqkamachintapaspisirunankunatawan hap'ispa,huktutallapinElamllaqtapireykunata qatiykachaspawañuchirqanku,wawqenpachurinmantaq kutichipurqankullapakaqninkunata

10Cheqaqtapuninyachankichiskayhebreorunakunaq Diosninqapaykunawananchatakusikusqanta,paykunapas paywankusikusqankuta,yachankullapaawqankumanta qespichisqanmanta.

11HinataqqhawariychisDiosmanmunakuyninwan, Abrahamqasapallananchachaniyoqchurintahap’ispa yuyaykurqanDiosninmanruphachinasacrificiotahina uywayta,manataqDioshark’aqtinqa,Diosman munakuyninwanchaytaruwanmankarqan

12Diostaqllaparuwayninkunatarikuspajurarqan, hinaspanprometerqanchurinkunatallapa mirayninkunatawanllapasasachakuykunamanta qespichinanpaq,kaytaruwasqanrayku,Diosman munakuyninwantaqwawanmantakhuyapayakuyninta ch’usaqyachirqan

13¿ManachuuyarirqankichisEgiptoreyFaraonta,Gerar reyAbimelectapas,Abrahampaesposantacasarakuspanku, paymantaniran:“Payqapanaymi,amawañurachinankupaq, hinaspacasarakunankupaqyuyaykunkuman?”,nispa. Diostaqpaykunaman,llaqtankumanpastukuy uyarisqaykichistaruwaran.

14ÑawiykuwanmirikurqaykuJacobpawawqenEsautawa pachakrunakunawanpaymanhamushaqta,payta wañuchiytamunaspa,taytanpasaminchayninta qechupusqanmantayuyarisqanrayku.

15Sirianacionmantahamuspataqwawankunawan mamantawaqachinanpaqriran,¿pitaqpaytaqespichirqan, manapaypiconfiasqanDiosmantachu?wawqenpa makinmanta,hinallataqawqankunaqmakinmantapas qespichirqan,cheqaqtapuninyapamantapaykunata amachanqa

16¿PitaqmanayachanchupaykunaqDiosninku kallpachasqanta,Siquemllaqtatauyarisqaykichismana allinkunataruwanankupaq?

17Chhaynaqa,¿atinkumanchukallpankuwaniskay runakunaSiquemhinahatunllaqtatathuñichinkuman, manachuspaykunaqconfiasqankuDiosninkukanman karqanchayqa?nispa,llapankaykunatataqpaykunaman ruwarqanllaqtankupillaqtapitiyaqkunatawañuchinanpaq. 18Chhaynaqa,¿atiwaqchuatipaytallaqtaykimanta llapankuwanmaqanakuqlloqsimuqkunata,waranqakuti aswanaskhañayanapasunaykipaqhamunkumanchaypas? 19Cheqaqtapuninyachankichis,entiendenkichistaqmi manapaykunawanmaqanakuqhamusqayta,aswanpas paykunataakllakuqDiosninkuwanmimaqanakuq hamunkichis,chayraykunllapaykichiskunanp’unchay hamurqankichisch’usaqyachisqakanaykichispaq.

20Chhaynaqa,amakaymillayqankunakikiykichisman apamunaykichismantaqa,aswanallinmikanqa paykunawanmanamaqanakuymanriychis,pisillañakanku chaypas,Diosninkupaykunawankasqanrayku

21Amorrunakunapareyninkunaqaconsejaqninkunapa tukuynisqankutauyarispankum,sonqonkupi mancharisqallañakarqaku,chaymiJacobpachurinkunata manchakuspankumanapaykunawanmaqanakuyta munarqakuchu.

22Hinataqyuyaychaqninkuqrimasqankutauyarirqanku, llapanrimasqankutataquyarirqanku,yuyaychaqrunakunaq rimayninkunataqreykunataanchatakusichirqan, chhaynatataqruwarqanku

23ReykunaqaJacobpachurinkunamantakutirispanku karunchakurqanku,paykunawanmaqanakunankupaqmana asuykusqankurayku, paykunata sinchita manchakusqankurayku,sonqonkutaqpaykunaukhupi chullurqanmanchakusqankumanta.

24SeñorDiosmipaykunamanhamurqan,kamachin IsaacpaJacobpamañakusqankutauyarisqanrayku,paypi confiasqankurayku.chayp’unchaytaqllapareykunaqa campamentonkuwankutipurqanku,sapankanku llaqtankuman,manataqJacobpachurinkunawan maqanakurqankuchu.

25Jacobpachurinkunanchayp’unchaych’isikamaSihón orqoqchimpanpisayarqanku,chaymiJacobpa churinkunaqawasinkumankutipurqanku.

36RAKI

1ChayratopinSeñorDiosqaJacobmanrikhurimurqan:–Hatariy,Betelmanriy,chaypiqhepakuy,chaypitaqhuk altartaruway,paymirikhurimusunki,paymiqantapas churiykikunatapasñak'ariymantaqespichirqan,nispa

2HinaqtinmiJacobqawawankunawanllapa kaqninkunawankuskasayarispaSeñorDiospanisqanman hinaBetelmanrirqanku

3Jacobqaisqonchunkaisqonniyoqwatayoqmikasharqan Betelmanwichaqtin,Jacobchurinkunapiwanllapa runakunawantaqLuzllaqtapiBetelpiqhepakurqanku, chaypinpaymanrikhurimuqSeñorDiospaqaltarta ruwarqan,JacobchurinkunapiwantaqsoqtakillaBetelpi qhepakurqanku

4ChayratopinJacobwankashaqRebecaquywaqninUzpa ususinDeborawañupurqanJacobtaqBetelpauranpi p'amparqanchaypikaqencinasach'auranpi

5JacobpamamanBetuelpaususinRebecapaschay tiempopinHebrónllaqtapiwañupurqan,chayllaqtaqa

Kireat-arbasutiyoqmi,hinaspanp'ampasqakarqanHet runakunamantaAbrahamparantisqanMacpelamachaypi.

6Rebecaqkawsasqanqapachakkinsachunkakinsayoq watayoqmikarqan,paytaqwañupurqan,Jacobtaqmaman Rebecawañupusqantauyarispasinchitawaqarqan, hinaspansinchitawaqarqanpaymanta,encinasach’aurapi uywaqninDeboramantawan,chaycheqastansuticharqan Allon-bachutnispa.

7Chayp’unchaykunapinSirianacionmantaLaban wañupurqan,paywanJacobwanrimanakusqankuta p’akisqanraykunDiosqawañuchirqan

8Jacobqapachakwatayoqmikasharan,SeñorDiosqa paymanrikhurimuspasaminchaspaIsraelsutiwan suticharqan,JacobpawarminRaqueltaqchay p'unchaykunapiwiksallikurqan

9ChaytiempopinJacobqallapakaqninkunapiwan BetelmantaripurqankutaytanpawasinmanHebrón llaqtamanrinankupaq

10Ñanpipurishaqtinkun,Efratllaqtamanchayanankupaq pisillañakashaqtin,Raquelqhariwawatawachakurqan, sinchitallank’aspataqwañupurqan

11JacobtaqEfratllaqtamanp'amparqanBelénllaqtaman, ayap'ampananpatapitaqhukpilartachurarqan, kunankamapaschaypikashanRaquelpakawsasqanqatawa chunkapichqayuqwatañamwañururqa.

12ChaymiJacobqaRaquelpawachakusqanchurinta suticharqa:Benjamín,pañalawpinacesqanrayku

13RaquelwañukusqanqhepamanmiJacobqakarpanta sayarichirqankamachinBilhaqkarpanpi

14RubentaqmamanLeamantaenvidiakurqanchayrayku phiñakuspaphiñasqasayarispaBilhakarpamanhaykurqan, chaymantataqtaytanpapuñunantahorqorqan

15ChaytiempopinRubenpachurinkunamantapiwi kaymanta,sacerdotekaymantawant'aqasqakarqan, taytanpapuñunantaqhellichasqanrayku,piwikaymanta derechotataqJosemanqosqakarqan,Judállaqtamanrey kananpaq,Levímansacerdotekaytataqqosqakarqan, Rubentaytanpapuñunantaqhellichasqanrayku

16ChaymiJacobpamirayninkunaPadan-Aramllaqtapi naceq,Jacobpachurinkunapaschunkaiskayniyoqmi karqanku

17LeapachurinkunamkarqapuntachurinRubén,Simeón, Leví,Judá,Isacar,ZabulónhinaspañañanDina.Raquelpa churinkunamkarqaJosewanBenjamínwan

18LeapasirvientanZilpapachurinkunamkarqaGadwan Aserwan,RaquelpasirvientanBilhapachurinkunamkarqa DanwanNeftaliwanPadan-AramllaqtapinaceqJacobpa churinkunam.

19Jacobchurinkunapiwanllapakaqninkunapiwan rispankuHebrónllaqtapiKireat-arballaqtaman chayarqanku,chaypinAbrahamwanIsaacwantiyarqanku, Jacobtaqchurinkunawanllapakaqninkunawankuska Hebrónllaqtapitaytanwantiyarqanku

20WawqenEsauchurinkunapiwan,llapanpaypa kaqninkunapiwanSeirhallp'amanrispachaypitiyarqanku, Seirhallp'apitaqkapuqniyoqkapurqanku,Esauq mirayninkunataqSeirhallp'apimirarqanku,mirarqankutaq. 21EsaúpamirayninkunanCanaánsuyupinacerqan,Esaupa churinkunapasphisqakarqanku

22AdaqawachakurqanmipiwichurinElifazta,paymanpas wachakurqanmiReuelta,AlibamataqwachakurqanJeusta, Yaalamta,Coretatawan

23PaykunanEsaúpawawankunakanku,paykunanCanaán suyupinacerqanku.EsaupachurinElifazpachurinkunam karqaTemán,Omar,Zefo,Gatam,KenazhinaspaAmalex, ReuelpachurinkunamkarqaNacat,Zerac,Samahinaspa Miza.

24JeuspachurinkunankarqankuTimna,Alva,Jet YaalampachurinkunamkarqaAlah,FinorhinaspaKenaz 25CorepachurinkunankarqanTemán,Mibzar,Magdiel, EramimaEsaúpachurinkunapaayllunkunamSeir hallp'apikamachikusqankumanhina.

26Seir,Lotan,Sobal,Zibeón,Ana,Disan,Ezer,Dison hallp'apitiyaqHoreoSeirpachurinkunaqsutinmikarqan 27LotanpamirayninkunataqkarqanHori,Heman,ñañan Timna,chaymiTimnaJacobmanchurinkunamanwan hamurqan,manataqmiuyariytamunarqankuchu,hinaspan rispaEsaupachurinElifazpaconcubinakapurqan,hinaspan Amalekkunatawachakurqan

28SobalpachurinkunankarqanAlván,Manahat,Ebal, Sefo,Onam,ZibeonpachurinkunankarqanAja,Ana, kaymikarqantaytanZibeonpaasnonkunata mikhuchishaspach'inneqpiYemirunakunatatariq

29Taytanpaasnonkunatamikhuchishaqtintaq,imaymana horakunapich'inneqmanpusarqanmikhuchinanpaq

30Hukp’unchaytaqpaykunatapusarqanlamar-qocha patapihukninch’inneqman,runakunaqch’inneqchimpanpi, mikhuchishaqtintaq,huksinchiwayra-paralamar-qochaq chimpamantahamuspachaypimikhuqasnokunaman samaykurqan,llapankutaqsayarqanku.

31Chayqhepamantaqlamar-qochaqchimpanpi ch’inneqmantapachakiskaychunkahatunmanchay animalkunalloqsimurqanku,llapankutaqmiasnokunaq kasqancheqasmanchayarqanku,hinaspanchaypi tiyaykurqanku

32Chayuywakuna,chawpinmantaurayman,runaq wawankunamanrikch’akuqkarqanku,chawpinkumantataq wichayman,wakinqaosomanrikch’akuq,wakintaq keephasmanrikch’akuq,qhepankupichupayoq hombronkuqchawpinmantahallp’amanchayaq, ducheephathpachupankunahina,kayuywakunataq hamuspakayasnokunamansillaykuspankusillaykuspanku karumanrirqanku,hinaspanripurqankukunankama karuman

33ChayanimalkunamantahukninmiAnamanasuykuspan chupanwanmaqaykuspachayllaqtamantaayqekuran

34Chayruwasqantarikuspataq,kawsaynintasinchita mancharikuran,ayqekuspataqllaqtamanayqekurqan

35Churinkunamanwawqenkunamanmiwillarantukuyima pasasqanmanta,askharunakunanasnokunatamaskhaq rirqankuichaqamanantarirqankuchu,Anataq wawqenkunapiwanmanañachaycheqasmanrirqankuchu qhepap’unchaymantapacha,kawsayninkutasinchita manchakusqankurayku

36SeirpachurinAnapamirayninkunataqkarqanDisón, ñañanAlibama,DisonpamirayninkunataqkarqanHemdán, Esbán,Itran,Querán,Ezerpamirayninkunataqkarqan Bilhan,Zaavan,Acan,Disonpamirayninkunataqkarqan Uz,Aranima.

37PaykunanHorreoSeirpamirayninkuna,Seirhallp'api kamachikusqankumanhina.

38Esauwawankunapiwantaqchayhallp'apitiyaqHoreo Seirhallp'apitiyarqanku,chaypitaqkapuqniyoqkarqanku, mirarqankutaqmirarqankutaq,Jacobtaqwawankunapiwan llapakaqninkunapiwan,taytankuIsaacwanCanaánsuyupi tiyarqanku,SeñorDiospataytanAbrahanta kamachisqanmanhina.

37RAKI

1Jacobpapachakphisqayoqwatakawsasqanpi,isqonkaq watawawankunawanCanaánsuyupitiyasqanpi,PadanAramllaqtamantahamurqan

2Chayp’unchaykunapinJacobqawawankunawankuska Hebrónllaqtamantaripurqan,hinaspanSiquemllaqtaman kutipurqanku,paykunapasllapankaqninkunatawan, chaypitaqtiyarqanku,Jacobpamirayninkunaqa uywankupaqallinwirapastoallpataSiquemllaqtapi tarisqankurayku,Siquemllaqtatawakmanta sayarichirqanku,chaypitaqyaqakinsapachakqharikuna warmikunakarqanku.

3Jacobtaqwawankunapiwanllapakaqninkunapiwan tiyarqankuSimeonpataytanHamormantaJacobpa rantisqanchakrapi,Padán-Aramllaqtamantamanaraq SimeonwanLevíwanllaqtataatipashaqtinku

4SiquemllaqtatamuyuriqCanaánrunakunaq,amor runakunaqllapareyninkunanuyarirqankuJacobpa churinkunaSiquemllaqtamanwakmantahamuspachaypi tiyasqankuta

5Hinaqtinmipaykunaqaniranku:–¿HebreoJacobpa churinkunachuwakmantachayllaqtamanhamuspachaypi tiyanqaku,chaypitiyaqkunatamaqaspaqarqospa?¿kunan kutimuspankuchullaqtapitiyaqkunataqarqonqakuicha wañuchinqakuchu?

6Canaánsuyupillapareykunahuñunakuspankutaq Jacobwanchurinkunawanmaqanakunankupaq huñunakurqanku

7TapnacllaqtapireyJasubtaqllapavecinonreykunaman kacharqan,GaasreyElanman,SilóreyIhuriman,Chazar reyParatónman,SartonreySusiman,Betcoránrey Labánman,Otnay-mareySabirmanpas

8Asuykamuychis,yanapaykuwaychis,hebreoJacobta wawankunatawanllapapaypakaqninkunatawan wañuchisun,paykunaqaSiquemllaqtamanmihamushanku ñawpaqhinallaqtatahap’ikapunankupaq,chaypitiyaq runakunatawañuchinankupaqpas

9Llapachayreykunahuñunakuspataqllapa campamentonkuwanhamurqanku,lamar-qochapatapirit’i hinaanchaaskharunakuna,llapankutaqTapnacllaqtaq chimpanpikarqanku

10TapnacllaqtapireyJasubtaqllapaejercitonwankuska paykunamanrirqan,hinaspanllaqtahawapiTapnacllaqtaq chimpanpicampamentotachurarqan,llapanreykunatataq qanchist'aqamant'aqarqanku,Jacobpachurinkunaq contranpiqanchiscampamentokarqanku

11HinaspanJacobmanchurinmanwanhukdeclaracionta apachirqanku:–Llapaykichislloqsimuychispampapi tapunaykupaq,llaqtankupiwañuchisqaykichisSiquem runakunaqhuchanmantavengakunaykichispaq,kunantaq

Siquemllaqtamankutispachaypitiyaqchis,hinaspachaypi tiyaqkunatañawpaqhinawañuchinkichis,nispa.

12Jacobpachurinkunachaytauyarispankutaq,Canaán reykunaqnisqanwansinchitaphiñakurqanku,Jacobpa chunkachurinkunataqusqhayllasayarirqanku, sapankankutaqmaqanakuyarmankuwanwatasqaku Paykunawankuskataqmipachakishkaysirvientekuna karankuguerrapiequipasqa.

13Hinaqtinmillaparunakuna,Jacobpachurinkuna, kamachinkunawankuska,kayreykunamanrirqanku, taytankuJacobtaqpaykunawankasharqan,llapankutaq Siquemmontonasqapatapisayarqanku

14JacobtaqchurinkunaraykuWiraqochamanta mañakurqan,hinaspanmakinkunataWiraqochaman haywarispanirqan:–Diosní,qanmikankitukuyatiyniyoq Dios,qanmikankitaytayku,qanmikamawarqanku, makiykiqruwasqanmikayku;Mañakuykinchuriykunata khuyapayakuyniykiwanawqankuqmakinmanta qespichinaykipaq,paykunankunanp’unchayhamushanku paykunawanmaqanakunankupaq,makinmanta qespichinankupaq,makiykipinkashanatiypasatiypas, askharunakunamantaqespichinaykipaq.

15Churiykunaman,kamachiykikunamanpasqoysonqo kallpata,kallpatawanawqankunawanmaqanakunankupaq, paykunataatipanankupaq,awqankutapaspaykunaq ñawpaqenpiurmachinankupaq,amataqchuriykuna kamachinkupasCanaánrunakunaqmakinwanwañuchunku 16Ichaqa,churiykuna,kamachinkunaqkawsayninta qechuyallinpaqqhawarisunkichayqa,ancha khuyapayakuyniykipipaykunatahap’iyministroykikunaq makinwan,kunanp’unchayamorrunakunaqreyninkunaq makinwanamawañunankupaq

17JacobtaqSeñorDiosmantamañakuytasaqeqtinmikay pachaqamaypikashasqanmantachhaphchikurqan,intitaq tutayapurqan,chaymillapareykunaqamancharisqa karqanku,sinchimancharisqataqpaykunatahap’irqan 18HinanSeñorDiosqaJacobpamañakuynintauyarirqan, hinanSeñorqallapareykunaq,ejercitonkunaqsonqonta admirachirqan,Jacobpachurinkunaqmancharikuyninwan, manchakuywanima.

19SeñorDiosmipaykunatauyarichirqancarretakunaq kunkanta,hinallataqJacobpachurinkunamantakallpasapa caballokunaqkunkanta,hinallataqhatunejercitoq kunkantapas

20HinataqkayreykunaJacobpachurinkunatasinchita mancharikuspankuhap’ichikurqanku,wasinkupi sayashaqtinkutaqJacobpachurinkunapaykunaman ñawpaqmanpuririrqanku,pachakchunkaiskayniyoq runakunawan,hatunmanchayqapariywan

21ReykunaqaJacobpachurinkunatapaykunaman ñawpaqmanrishaqtarikuspa,astawanraq mancharikurqanku,qallariypihinaJacobpachurinkunaq ñawpaqenmantakutiriytamunarqanku,manataq paykunawanmaqanakurqankuchu

22Paykunanichaqamanakutirirqankuchu,nispanku: “P’enqaymikanmanHebreorunakunaqñawpaqenmanta iskaykutitakutirikuyqa”,nispa.

23HinaqtinmiJacobpachurinkunaasuykuspankuchay llapareykunatasoldadonkunatawanmaqanakurqanku, hinaspanrikurqankulamar-qochaqrit’ihinaaskha atiyniyoqllaqtata

24HinanJacobpachurinkunaSeñortawaqyaspanirqanku: Señor,yanapawayku,kutichiwayku,qanpinconfiayku, amataqwañusunchukaymanaseñalasqarunakunaq makinwan,kunanp'unchaymicontraykumanhamurqanku, nispa.

25Jacobpachurinkunataqguerrapaqarmankuwan watakuspanku,sapankankuescudonkuta,jabalinantapas hap’ispaguerramanasuykurqanku.

26JacobpachurinJudá,wawqenkunata,chunka kamachinkunatawanñawpaqmanphawarispa,chay reykunamanrirqan

27TapnacllaqtapireyJasubpasñawpaqtaraqmi ejercitonwankuskaJudállaqtaqñawpaqenman lloqsimurqan,JudátaqrikurqanJasubtaejercitontawan paymanhamushaqta,hinanJudárunaqphiñakuynin rawrarirqan,phiñakuynintaqsonqonpirawrarirqan,chaymi Judámaqanakuymanasuykurqan

28JasubqallapaejercitonpiwanmiJudánacionman risharqanku,payqaanchakallpasapakallpasapacaballopin sillaykusqa,Jasubpasanchakallpasaparunankasqa, umantachakikamafierrowanbroncewanqatasqa

29Caballopikashaspataqiskayninmakinwan ñawpaqmantaqhepamantaflechakunatat’oqyachirqan, imaynanllapamaqanakuyninkunapiimaynachuskarqan hinata,manataqmihayk’aqpasfaltarqanchumaymanchus flechankunataapuntarqanchayta

30JudánacionwanmaqanakuqJasubhamuspaJudánacion contraaskhaflechakunataphawaykachashaqtinmi,Señor DiosqaJasubpamakintawataykurqan,llapaflechakuna t’oqyachisqantaqrunankunamankutiykapurqan

31ChaywanpasJasubqaJudáladomanmipurisharqan flechakunawanatipachinanpaq,ichaqakinsachunkametro hinakarupikasharqan,JudátaqJasubtaflechankunata phawaykachashaqtarikuspa,phiñasqakallpanwanpayman phawarirqan

32Judátaqhallp'amantahukhatunrumitahoqarirqan,soqta chunkasiclollasayninmikarqan,hinanJudáJasubman phawaykacharqan,chayrumiwantaqescudonta waqaykurqan,chaymiJasubqacaballomantapampaman urmaykurqan.

33ChayescudoqaJasubpamakinmantanp’akikurqan, hinanchayescudoqachunkaphisqayoqmetrohina karumanphatarirqan,chaymiiskaykaqcampamentoq ñawpaqenmanurmaykurqan

34Jasubwankuskahamuqreykunankarumantarikurqanku JacobpachurinJudárunaqkallpanta,Jasubwanima ruwasqantapas,chaymiJudállaqtatamancharikurqanku

35HinaspanJasubpacampamentonqayllapi huñunakurqanku,ch’aqwasqantarikuspa,Judáespadanta horqospaJasubpacampamentonmantatawachunka iskayniyoqrunakunatawañuchirqan,Jasubpa campamentonllaparunakunataqJudáñawpaqenman ayqekurqanku,manataqpipascontranpisayarirqankuchu, hinanJasubtasaqespaayqekurqanku,Jasubtaqpampapi k’umuykusqaraqkasharqan

36Jasubtaqcampamentonpillaparunakuna ayqekusqankutarikuspa,usqhayllaJudácontra mancharikuspasayarirqan,hinaspanJudállaqtaq chimpanpichakiwansayarirqan

37JasubqahukkutillatanJudánacionwanmaqanakurqan, escudomanescudomanchuraspa,Jasubpasoldadonkunan

llapaayqekurqanku,Judállaqtatasinchita manchakuspanku.

38HinanJasubqalanzantahap’irqanJudáumallanpi maqachinanpaq,Judáichaqausqhayllaescudonta umanmanchurarqanJasubpalanzanman,chaymiJudá escudonpasJasubpalanzanmantamaqasqakapurqan, escudopast’aqakurqan

39Judárunaqaescudonp’akisqakashaqtarikuspa usqhayllaespadantahorqospaJasubpatobillonman waqaykurqan,chakintataqkuchurqorqan,Jasubtaq pampamanurmaykurqan,lanzataqmakinmanta urmaykurqan

40JudárunaqausqhayllanJasubpalanzantahoqarirqan, chaylanzawantaqumantakuchuspachakinman wikch'uykurqan

41JacobpachurinkunataqJudáJasubwanruwasqanta rikuspa,llapankuhukreykunamanphawarirqanku,Jacobpa churinkunataqJasubpaejercitonwan,chaypikaqllapa reykunaqejercitonwanimamaqanakurqanku.

42Jacobpachurinkunanchunkaphisqayoqwaranqa runakunataurmachirqanku,hinancalabazata waqashankumanhinawaqarqanku,wakintaqwañuyninkuta qespichinankupaqayqekurqanku

43JudárunaqaJasubpaayanpawaqtanpisayashasparaqmi Jasubpap'achantaqechupurqan.

44HinanJudárunakunapasJasubpamuyuriqninpifierrota broncetawanhorqomurqanku,hinanJasubpa capitanninkunamantaisqonrunakunaJudácontra maqanakuqhamurqanku

45Judárunaqausqhayllanhallp'amantahukrumita hoqarispahukninpaumanpiwaqaykurqan,umatulluntaq p'akikurqan,cuerponpascaballomantapampaman urmaykurqan

46PuchuqpusaqcapitankunanJudállaqtaqkallpanta rikuspasinchitamancharikuspankuayqekurqanku,Judátaq chunkarunankunawanqatiparqanku,hinaspanpaykunata hap’ispawañuchirqanku.

47Jacobpachurinkunanreykunaqejercitonta maqasharqankuraq,askhatataqwañuchirqanku,ichaqa chayreykunanmanamanchakuspacapitanninkunawan sayarirqanku,manataqmaypikasqankumanta kutirirqankuchu,Jacobpachurinkunaqñawpaqenmanta ayqekuqejercitonkumantataqqaparirqanku,ichaqamanan pipaspaykunatauyariytamunarqankuchu,mana wañunankupaqkawsayninkutamanchakusqankurayku

48Jacobpallapachurinkunanreykunaqejercitontaatipaspa Judállaqtaqñawpaqenmankutimurqanku,JudátaqJasubpa pusaqcapitankunatawañuchisharqan,p’achankutapas horqosharqanraqmi

49LeviqarikuranmiGaasreyElonta,chunkatawayoq capitankunawankuskapaymanasuykamushaqta,ichaqa mananLeviqayacharanchu.

50Elontaqcapitanninkunawanasuykamurqan,Levitaq qhepamanqhawarispaqhepanpimaqanakushaqtarikurqan, Levitaqchunkaiskayniyoqkamachinkunawanphawaylla phawarirqan,hinaspanElontacapitanninkunatawan espadawanwañuchirqanku.

38RAKI

1SiloreyIhuritaqElontayanapananpaqwicharqan, Jacobtaqasuykurqan,Jacobtaqmakinpikaqarconta aysaspahukflechawanIhuritawaqachirqan,chaymi wañurqan.

2SilollaqtapireyIhuriwañupuqtintaq,tawapuchuq reykunatiyasqankumantaayqekurqankuwakin capitankunawankuska,hinaspankallpachakurqanku qhepamankutirinankupaq,nispanku:–Manañan hebreokunawanqaaswankallpayoqchukayku, noqaykumantaaswanatiyniyoqkinsareykunata, capitanninkunatapaswañuchisqankuqhepaman,nispa

3Jacobpachurinkunataqpuchuqreykunatiyasqankumanta ripusqankutarikuspaqatiparqanku,JacobpasSiquem montónnisqamantahamurqansayashasqanmanta,hinaspan reykunataqhepantarirqanku,kamachinkunawankuskataq paykunamanasuykurqanku.

4Reykunapascapitankunapaswakinejercitonkunapiwan kuskaJacobpachurinkunapaykunamanasuykusqankuta rikuspa,kawsayninkutamanchakuspankuayqekurqanku Chazarllaqtamanchayanankukama

5Jacobpachurinkunanpaykunataqatiykacharqanku Chazarllaqtaqpunkunkama,hinanreykunawan ejercitonkuwanhatunmaqanakuytawañuchirqanku,yaqa tawawaranqarunakunata,reykunaqejercitonta maqashaqtinkutaqJacobqaarcowanhap’iykusqakasharqan reykunatamaqananpaq,hinanllapankutawañuchirqan

6ChazarreyParatóntataqChazarllaqtaqpunkunpi wañuchirqan,chaymantataqSartonllaqtapireySusita, BetcorinreyLabanta,MacnaymareySabirtapasatiparqan, llapankutataqflechakunawanwañuchirqan, sapankankumanflechatachuraspataqwañurqanku.

7Jacobpachurinkunaqallapareykunawañusqañakashaqta, p’akisqañakashasqankutapasrikuspa,Chazarpunkuq chimpanpireykunaqejercitonwanmaqanakushallarqanku, tawapachakrunankunatapaswañuchirqankuraqmi

8ChaymaqanakuypinJacobpakamachinkunamantakinsa runakunawañurqanku,Judátaqkinsakamachinkuna wañupusqankutarikuspasinchitallakikurqan,chaymiamor runakunacontraphiñakurqan

9Reykunaqejercitonmantapuchuqllaparunakunan sinchitamancharikurqanku,chaymiChazarllaqtaq perqanpapunkuntaphawayllap’akirqanku,llapankutaq manaimamantamanchakuspallaqtamanhaykurqanku.

10Chazarllaqtaqchawpinpinpakakurqanku,Chazar llaqtaqaanchahatunhatunmikarqan,llapanchay ejercitokunallaqtamanhaykuqtinkutaqJacobpachurinkuna paykunaqqhepantaphawarirqankullaqtaman

11Awqanakuypiyachaysapatawakallpasaparunakunan llaqtamantalloqsispallaqtaqhaykumunanladoman sayarirqanku,makinkupihap’isqaespadakunata lanzakunatawanhap’ispa,Jacobpachurinkunaqchimpanpi churakuspankutaqmanamunarqankuchullaqtaman haykunankupaq

12HinanNeftalíphawaykuspapaykunaqchawpinman hamuspaespadanwaniskayninkutawañuchirqan,hinaspan hukkutillapiumankutakuchurparirqan

13Hukiskaykunamankutirispataq,ayqekusqankuta rikurqan,qatiykachaspataqpaykunatahap’ispamaqaspa wañuchirqan

14Jacobpachurinkunallaqtamanchayaspataqrikurqanku hukperqatataqllaqtamanripushaqta,hinaspanperqa

punkutamaskhaspamanatariytaatirqankuchu,Judátaq perqapatamanphawaykacharqanku,Simeonwan Levíwantaqpaytaqatikurqanku,kinsantinkutaq perqamantauraykamurqankullaqtaman.

15SimeonwanLevíwantaq,llaqtamanmanaimamanta manchakuspaphawaykuqllapaqharikunata,llaqtapi tiyaqkunatapaswarminkuwanhuch’uywawakunatawan wañuchirqanku,chaymillaqtaqqapariyninhanaq pachamanwicharqan

16HinaqtinmiDanwanNeftaliwanperqapataman phawaykamurqankuimachuswaqayqapariyta hatarichisqanmantayachanankupaq,Jacobpachurinkunaqa wawqenkunamantallakisqakasharqanku,hinaspan uyarirqankullaqtapitiyaqkunatawaqasparogakuspa rimashaqta:–Llaqtapillapakapuqniykutahap'ispa ripuychis,ichaqaamawañuchiwaykuchu,nispa.

17Judá,Simeon,Levíima,llaqtapitiyaqkunatamanaña maqachikuptinkutaq,perqapatamanwichaspa,perqa patapiDanta,Neftalítaima,wakwawqinkunamanima waqyarqanku,SimeonwanLevíwantaqllaqtaman yaykumunankutawillarqanku,Jacobpalliwchurinkunataq chayamurqankusaqueokunataapanankupaq.

18JacobpachurinkunataqChazarllaqtamanta qechusqankuta,ovejakunata,vacakunata,hallp'akunatapas hap'ispa,hap'iytaatisqankutahap'ispa,chayp'unchay llaqtamantaripurqanku

19Qhepantinp’unchaytaqJacobpachurinkunaSarton llaqtamanrirqanku,llaqtapiqhepakuqSartonrunakuna reyninkutawañuchisqankumantapaykunawan maqanakunankupaqhuñunakusqankutauyarisqankurayku, Sartontaqanchaalto,allinhark’asqallaqtakarqan, llaqtatataqmuyuriqukhumurallayoq

20Chaymurallapapilaranqayaqaphisqachunkametro anchoyoqmikarqan,anchonpastawachunkametrohinan karqan,chaymurallaraykutaqmanamaypipasrunaq haykusqanqakarqanchu,Jacobpachurinkunanllaqtaq murallantarikuspa,chaymanhaykuytamaskharqanku, ichaqamanantarirqankuchu

21Llaqtamanhaykuyqaqhepaladopinkasharqan, chaymanhaykuytamunaqrunakunataqchayñannintarispa llaqtantintamuyurqanku,qhepamantaqllaqtaman haykurqan

22Jacobpachurinkunataqmanatariytaatisqankutarikuspa, sinchitaphiñakurqanku,chayllaqtapitiyaqkunapas Jacobpachurinkunapaykunamanhamushaqtarikuspa, sinchitamancharikurqanku,kallpankumanta,Chazarta ruwasqankumantawanuyarisqankurayku

23Sartonllaqtapitiyaqkunataq,llaqtapihuñunakusqanku qhepaman,Jacobpachurinkunamanmanalloqsiyta atirqankuchupaykunawanmaqanakunankupaq,mana chaywanllaqtamanhaykunankupaq,ichaqapaykunaman hamushasqankutarikuspa,sinchitamancharikurqanku, kallpankumanta,Chazartaruwasqankumantawan uyarisqankurayku

24ChaymiSartonllaqtapitiyaqkuna,Jacobpachurinkuna manaraqchayamuchkaptin,llaqtapañanninpapuententa chayllaqechuruspankullaqtamanaparqaku.

25Jacobpachurinkunahamuspallaqtamanhaykuspanku manatariytaatirqankuchu,llaqtapitiyaqkunapasperqa patamanwichasparikurqanku,hinasparikurqankuJacobpa churinkunallaqtamanhaykuytamaskhashasqankuta

26Chayllaqtapitiyaqrunakunaqaperqapatamantapachan Jacobpachurinkunatak’amirqanku,hinaspanpaykunata ñakarqanku,Jacobpachurinkunapask’amisqankuta uyarispankunsinchitaphiñakurqanku,phiñakuyninkutaq sonqonkupirawrarirqan.

27Jacobpachurinkunataqphiñakurqanku,hinanllapanku sayarispakallpankuwanmurallapatanta phawaykacharqanku,kallpankuwantaqtawachunkametro anchotapasarqanku

28Murallapatantapasaspankutaqllaqtaqperqanpauranpi sayaykurqanku,hinaspanllaqtapunkukunatatarirqanku fierromantapunkukunawanwisq’asqata

29Jacobpachurinkunanllaqtaqpunkunkunata p’akinankupaqasuykurqanku,chaypitiyaqkunapasmanan kacharirqankuchu,perqapatamantarumikunata flechakunatawanwikch’usqankurayku.

30Perqapatapitiyaqrunakunaqatawapachakqharikuna hinankarqanku,Jacobpachurinkunallaqtapunkukunata manakichaytamunasqankutarikuspa,saltaspaperqa patamanwicharqanku,Judátaqñawpaqtallaqtaqinti lloqsimuyladonmanwicharqanku

31ChaymantataqGadwanAserwanllaqtaqintihaykuy ladonmanrirqanku,SimeónwanLevíwantaqwichay ladoman,DanwanRubénwantaqurayladoman

32Chayllaqtapitiyaqperqapatapikaqrunakunaqa Jacobpachurinkunapaykunamanhamushaqtarikuspa, llapankuperqamantaayqekuspankullaqtamanuraykuspa llaqtachawpipipakakurqanku.

33PerqaquranpiqhepakuqIsacarpasNeftalípiwan asuykuspankullaqtaqpunkunkunatap’akirqanku,llaqta punkukunapitaqninatarawrachirqanku,chaymifierroqa chullupurqan,Jacobpallapachurinkunanllaqtaman haykurqanku,paykunapasllaparunankunapiwan,Sarton llaqtapitiyaqkunawanmaqanakuspataqespadawan wañuchirqanku,manataqmipipasñawpaqninkupi sayarirqanchu

34Yaqaiskaypachakrunakunanllaqtamanta ayqekurqanku,llapankutaqllaqtapihuktorrepi pakakurqanku,Judátaqpaykunataqatiykacharqan torrekama,hinantorretathunirqan,chaytorretaqchay runakunamanurmaykurqan,llapankutaqwañurqanku

35Jacobpachurinkunataqchaytorrepatamanwichaspa rikurqanku,karullapitaqhukkallpasapaaltotorrekashaqta rikurqanku,patantaqhanaqpachamanchayarqan,Jacobpa churinkunataqusqhayllauraykamurqanku,hinaspanllapa runankuwankuskachaytorremanrirqanku,chaypin tarirqankuyaqakinsapachakqharikunawan, warmikunawan,huch’uywawakunawanhunt’aykusqata.

36Jacobpachurinkunanchaytorrepichayrunakunata sinchitawañuchirqanku,chaymiayqekuspaayqekurqanku

37SimeonwanLevíwanmiqatiparqanku,pakakusqanku cheqasmantachunkaiskayniyoqkallpasapakallpasapa runakunapaykunamanlloqsimuqtin

38Chaychunkaiskayniyoqrunakunansinchita maqanakurqankuSimeonwanLevíwan,manataqmi SimeonwanLeviwanatipaytaatirqankuchu,chay kallpasaparunakunanSimeonpaLeviqescudonta p’akirqanku,huknintaqLeviqumanmanespadanwan waqaykurqan,chaymiLeviqausqhayllamakintaumanman churarqan,espadatamanchakusqanrayku,chaymiespadaqa

Leviqmakintatakaykurqanmunarqanichaqapisillata Leviqmakintakuchusqakananpaq.

39HinanLeviqachaykallpasaparunaqespadantamakinpi hap’ispakallpawanhap’ispachayatiyniyoqrunaqumanta k’irirqan,hinaspanumantakuchurqan.

40ChunkahukniyoqrunakunanLevíwan maqanakunankupaqasuykurqanku,paykunanrikurqanku hukninwañuchisqakashaqta,Jacobpachurinkuna maqanakushaqta,Jacobpachurinkunaichaqamanan atipaytaatirqankuchu,chayrunakunaqaanchaatiyniyoqmi karqanku

41Jacobpachurinkunamanaatipaytaatisqankuta rikuspataq,Simeonqasinchitaqaparirqan,chunka hukniyoqatiyniyoqrunakunataqSimeonpaqapariyninta uyarispamuspharqanku

42JudállaqtaqakarumantanSimeonpaqaparisqanta yacharqan,chaymiNeftalípasJudápasescudonkuwan phawarirqankuSimeonmanLevímanwan,hinaspanchay atiyniyoqrunakunawanmaqanakushaqtatarirqanku, escudonkup’akisqakashaqtinpasmananatipayta atirqankuchu

43NeftalítaqrikurqanSimeonpaLeviqescudonkuna p’akisqakashaqta,chaymikamachinkunamantaiskay escudokunatahap’ispaSimeonmanLevímanwanaparqan 44Chayp’unchaymiSimeon,Leví,Judáima,chunka hukniyoqkallpasaparunakunawankinsantin maqanakurqanku,ichaqamananatipaytaatirqankuchu

45ChaytaJacobmanwillasqakaspataqsinchitallakikurqan, hinanSeñortamañakurqan,churinNeftalipiwantaqkay atiyniyoqrunakunacontrarirqanku

46Jacobtaqasuykuspanarcontaaysaspa,kallpasapa runakunamanasuykuspan,arcowankinsarunankuta wañuchirqan,puchuqpusaqtaqqhepamankutipurqanku, hinaspataqrikurqanku,ñawpaqpiqhepapiwanpaykuna contramaqanakuykashaqta,kawsayninkutataqsinchita mancharikurqanku,Jacobpachurinkunaqñawpaqenpitaq manasayaytaatirqankuchu,ñawpaqenkumantataq ayqekurqanku

47AyqekuspankutaqDanwanAserwantuparqanku,hinan qonqayllapaykunamanurmaykuspamaqanakurqanku, hinaspaniskayninkutawañuchirqanku,Judá wawqenkunapiwanqatiykacharqanku,puchuqkunatataq maqaspawañuchirqanku.

48Jacobpallapachurinkunakutispallaqtantinta purirqanku,pitapastarinkumanchusichamanachuschayta maskhaspa,chayllaqtapihukmachaypiyaqaiskaychunka waynakunatatarirqanku,GadwanAserwantaqllapankuta wañuchirqanku,DanwanNeftaliwantaqiskaykaq torremantaayqekuqwakinrunakunatak’ancharirqanku, hinaspanllapankutamaqarqanku

49JacobpachurinkunanSartonllaqtapillapatiyaqkunata wañuchirqanku,warmikunata,huch’uywawakunatapas chayllaqtapisaqespamanawañuchirqankuchu

50Sartonllaqtapillapatiyaqkunapasatiyniyoqrunakunan karanku,hukninmiwaranqataqatiykachaq,iskaytaqmana ayqekuqchuchunkawaranqawakinrunakunamanta

51JacobpachurinkunanSartonllaqtapillapatiyaqkunata espadawanwañuchirqanku,manapipaspaykunacontra sayarinanpaq,chaymiwarmikunatallaqtapisaqerqanku

52Jacobpachurinkunanllaqtatallapaqechusqankunata hap’ispamunasqankutahap’ikapurqanku,hinaspan

llaqtamantaovejakunata,vacakunata,kapuqkunatapas hap’irqanku,JacobpachurinkunataqSartontapaschaypi tiyaqkunatawanruwarqanku,imaynanChazartapaschaypi tiyaqkunatapasruwarqankuhinata,hinaspankutirispa ripurqanku.

39RAKI

1JacobpachurinkunaSartonllaqtamantaripuqtinkutaq, Tapnacllaqtapitiyaqrunakunawantupaspa,iskaypachak metrotahinañarirqanku,paykunawanmaqanakuq lloqsisqankurayku,Tapnacllaqtapireytallapa runankunatawanmaqasqankurayku.

2ChaymiTapnacllaqtapillapapuchuqkunaqaJacobpa churinkunawanmaqanakuqlloqsimurqanku,hinaspan yuyaykurqankuChazarmantaSartonmantawanhap’isqanku saqueokunata,saqueokunatawankutichipuyta

3TapnacllaqtapiwakinrunakunaqaJacobpa churinkunawanmichaycheqaspimaqanakurqanku,hinan Jacobpachurinkunapaykunataatiparqanku,hinaspan paykunaqñawpaqenmantaayqekurqanku,hinaspan qatiykacharqankuArbelanllaqtaman,llapankutaqJacobpa churinkunaqñawpaqenpiurmarqanku

4JacobpachurinkunataqkutispaTapnacllaqtaman hamurqanku,Tapnacllaqtaqqechusqankunata qechunankupaq,Tapnacllaqtamanchayaspataq uyarirqankuArbelanllaqtarunakunawawqenkunaq qechusqantaqespichinankupaqpaykunawantupanankupaq lloqsisqankuta,JacobpachurinkunataqTapnacllaqtapi chunkarunantasaqerqankullaqtatasuwanankupaq, hinaspanArbelallaqtarunakunamanrirqanku.

5Arbelanllaqtapiqharikunaqawarminkuwankuska Jacobpachurinkunawanmaqanakuqrirqanku,warminku maqanakuypiyachaysapakasqankurayku,tawapachak qharikunawarmikunalloqsirqanku

6Jacobpallapachurinkunansinchitaqaparirqanku, hinaspanllapankuphawarirqankuArbelanllaqtapitiyaq runakunaman

7ArbelanllaqtapitiyaqkunaqauyarirqankunJacobpa churinkunaqqapariyninta,leonkunaqqapariyninta,lamarqochaqolakunaqqapariynintahina

8Jacobpachurinkunaraykutaqmanchakuywan mancharikuywansonqonkutahap’ikapurqan, mancharisqataqpaykunatamancharikurqanku,hinaspan kutirispañawpaqenkumanayqekurqankullaqtaman, Jacobpachurinkunataqllaqtapunkukama qatiykacharqanku,llaqtapitaqpaykunamanhamurqanku

9Jacobpachurinkunanllaqtaukhupipaykunawan maqanakurqanku,llapanwarmikunataqJacobpa churinkunawanmaqanakurqanku,chayp’unchayntinmi ch’isikamasinchitamaqanakurqanku

10Jacobpachurinkunataqmanaatipaytaatirqankuchu, Jacobpachurinkunataqchaymaqanakuypiyaqa wañupurqanku,JacobpachurinkunataqWiraqochaman qaparirqanku,ch’isiyaqtaqsinchitakallpatahap’irqanku, JacobpachurinkunataqArbelanllaqtapillapatiyaqkunata espadawanwañuchirqanku,qharikunata,warmikunata, huch’uywawakunatapas

11Sartonmantaayqekuqrunakunamantapuchuqkunapas, JacobpachurinkunaArbelanpipaykunatamaqarqanku, JacobpachurinkunapasArbelanwanTapnactawan

ruwarqankuimaynanChazartaSartontawanruwarqanku hinata,warmikunataqllapaqharikunawañusqakasqankuta rikuspa,llaqtaqhawankunamanrirqanku,Jacobpa churinkunatataqwaqarqankuparahinarumikunata parachispa.

12Jacobpachurinkunaqausqhayllanllaqtaman haykuspankullapawarmikunatahap’ispaespadawan wañuchirqanku,Jacobpachurinkunataqhap’irqankullapa saqueokunata,saqueokunata,ovejakunata,vacakunata, wakakunatapas

13JacobpachurinkunanMacnaymallaqtataruwarqanku Tapnacllaqtata,Chazarllaqtata,Silollaqtataima ruwarqankuhinata,chaymantataqripurqanku.

14Pichqakaqp'unchawpitaqJacobpachurinkuna uyarirqankuGaasllaqtarunakunawanmaqanakuq huñunakusqankuta,reyninkuta,kamachiqninkunatawan wañuchisqankurayku,Gaasllaqtapichunkatawayuq kamachiqkunakasqankurayku,ñawpaqmaqanakuypitaq Jacobpachurinkunallapankutawañuchirqanku.

15Chayp’unchaytaqJacobpachurinkunaguerrapaq armankuwanwatasqa,Gaasllaqtapitiyaqrunakunawan maqanakuqrirqanku,Gaasllaqtapitaqamorrunakunaq kallpasapakallpasapallaqtankarqan,Gaastaqamor runakunaqllapallaqtakunamantaaswankallpasapaaswan allinhark’asqallaqtakarqan,kinsaperqayoqtaq.

16JacobpachurinkunaGaasllaqtamanchayaspataq, llaqtaqpunkunkunatawisq’asqatatarirqanku,yaqaphisqa pachakrunakunatataqhawaperqapatapisayashaqta, lamar-qochapatapirit’ihinaaskharunakunapasJacobpa churinkunatapakaykusharqanku

17Jacobpachurinkunanasuykurqankullaqtaq punkunkunatakichanankupaq,asuykamushaqtinkutaq, llaqtaqhepapiembuscakuqrunakunamaypi kasqankumantalloqsimuspaJacobpachurinkunata muyuykurqanku

18JacobpachurinkunanGaasllaqtarunakunaqchawpinpi wisq’asqakasharqanku,chaymimaqanakuyqa ñawpaqninkupiqhepankupipaskasharqan,perqapatapikaq llaparunakunataqperqamantaflechakunatarumikunatawan wikch’uykusharqanku.

19JudátaqGaasllaqtayoqrunakunallumpay llasaqyapushaqtarikuspasinchitat’oqyachirqan,chaymi llapaGaasrunakunapasmancharikurqankuJudárunaq qapariynintauyarispa,runakunapasperqamanta urmaykurqankuatiyniyoqqaparisqanwan,llapanhawa llaqtamantapasllaqtaukhumantarunakunapassinchitan manchakurqankukawsayninkuta

20Jacobpachurinkunanllaqtapunkukunatap’akinankupaq asuykusharqankuraq,Gaasllaqtarunakunanperqa patamantarumikunawanflechakunawanpaykunaman wikch’uykuspapunkumantaayqechirqanku

21Jacobpachurinkunanllaqtahawamantapaykunawan kashaqGaasrunakunaqcontranpikutimurqanku,hinaspan calabazatamaqashaqhinamanchaytamaqarqanku, manataqmiJacobpachurinkunacontrasayariyta atirqankuchu,Judánacionpaqaparisqanwan manchakuywanmanchakuywanhap’ichikusqankurayku.

22Jacobpachurinkunanllaqtahawapikaqllapa runakunatawañuchirqanku,Jacobpachurinkunapas asuykamusharqankuraqmillaqtamanhaykunankupaq, llaqtaperqakunaquranpimaqanakunankupaqpas,ichaqa

mananatirqankuchuchayllaqtapiqhepakuqGaasllaqtapi llaparunakunaGaasllaqtaqperqankunatatukuyladoman muyurisqankurayku,chaymiJacobpachurinkunaqamana llaqtamanasuykurqankuchupaykunawan maqanakunankupaq.

23Jacobpachurinkunanhukk'uchumanasuykurqanku perqaquranpimaqanakunankupaq,Gaasllaqtapitiyaq runakunaqaparahinanflechakunatarumikunatawan wikch'uykurqanku,hinaspanperqaukhumanta ayqekurqanku

24PerqapatapikaqGaasllaqtarunakunaqa,Jacobpa churinkunaperqaukhumantamanaatipaytaatisqankuta rikuspa,Jacobpachurinkunatakaysimikunawan k'amirqanku

25¿Imataqqankunawanatipachikuwaqchis?Chhaynaqa, ¿atiwaqchuGaasllaqtata,chaypitiyaqrunakunatawan ruwayta,imaynanmanaanchaatiyniyoqamorrunakunaq llaqtankunatapasruwarqankichishinata?Cheqaqtapunin noqaykuukhupipisikallparunakunamanchaykunata ruwarqanki,llaqtapunkupitaqwañuchirqanki, qapariyniykitauyarispamancharisqakaspankuqamanan kallpayoqkarqankuchu.

26¿Kaycheqaspichumaqanakuytaatiwaqchis? Cheqaqtapuninkaypillapaykichiswañunkichis, ñoqaykutaqchaych'usaqyachisqaykichisllaqtakunaq huchanmantavengakusaqku

27GaasllaqtapitiyaqkunanJacobpachurinkunatasinchita k'amirqanku,diosninkuwantaqk'amirqanku,perqamantataq flechakunatarumikunatawanwikch'urqanku

28JudáwawqenkunapiwantaqGaasllaqtapitiyaq runakunaqnisqantauyarispankusinchiphiñakurqanku, chaymiJudárunaqaDiosmantaenvidiakurqan,hinaspan qaparirqan:Señor,yanapay,ñoqaykumanpas wawqeykumanpasyanapaykuway,nispa.

29HinaqtinmiJesusqakarutaphawarirqan,qechusqa espadantahap’ispa,hallp’amantakallpanwanphawaykuspa perqamanseqarqan,espadantaqmakinmantaurmaykurqan.

30Judárunakunataqperqapatapiqaparirqanku,perqa patapikaqllaparunakunataqmancharisqakarqanku, wakintaqperqamantallaqtamanurmaykuspawañurqanku, perqapatapiraqkashaqkunapasJudárunaqkallpanta rikuspa,sinchitamancharikuspa,llaqtamanayqekurqanku manaimamantamanchakuspa.

31WakintaqperqapatapiJudáwanmaqanakunankupaq asuykurqanku,Judárunaqmakinpimanaespadakashaqta rikuspawañuchinankupaqasuykurqanku,perqamanta wawqenkunamanwikch’uykuytayuyaykurqanku, llaqtamantaiskaychunkarunakunataqpaykunata yanapanankupaqwicharqanku,hinaspanJudállaqtata muyurirqanku,llapankutaqqaparirqanku,hinaspan espadawanasuykurqanku,hinaspanmancharikurqanku Judá,Judátaqperqamantawawqenkunataqaparirqanku.

32Jacobchurinkunapiwanperqauranmantaarcota horqospaperqapatapikinsarunakunatawañuchirqanku, Judátaqqaparispaqaparirqan:Señorníy,yanapawayku, Señorníyqespichiwayku,hinaspanperqapatapisinchi kunkawanqaparirqan,chayqapariytaqkarumanta uyarikurqan

33Chayqapariyqhepatataqyapamantaqaparirqan,perqa patapiJudállaqtatamuyuriqllaparunakunataq mancharikurqanku,sapankankutaqJudáqapariyninta,

khatatatasqanwanimaespadankutamakinmanta wikch’uykurqanku,hinaspanayqekurqanku.

34HinanJudárunakunaqamakinkumantaurmasqa espadakunatahap’ikapurqan,Judátaqpaykunawan maqanakuspaiskaychunkarunankutaperqapatapi wañuchirqan

35Yaqapusaqchunkaqharikunawarmikunataq llaqtamantaperqamanwichasharqanku,llapankutaqJudá llaqtatamuyuykusharqanku,SeñorDiostaqsonqonkupi Judállaqtatamanchakuytarikuchirqan,manapayman asuykunankupaq

36HinaqtinmiJacobqallapapaywankaqkunapasperqa uranmantaarcotahorqomurqanku,hinaspanperqapatapi chunkarunakunatawañuchirqanku,hinanJacobpa churinkunaqñawpaqenpiperqaquranmanurmaykurqanku 37Perqapatapikaqrunakunaqaiskaychunkarunankuq urmasqantarikusparaqmiJudásuyumanphawarirqanku, ichaqamananasuykurqankuchuJudállaqtaqkallpanwan sinchitamancharikusqankurayku.

38HukninkallpasapasoldadonArudsutiyoq,espadanwan Judárunaqumanmanwaqachinanpaqasuykamurqan,hinan Judárunaqausqhayllaescudontaumanmanchurarqan, espadataqescudontatuparqan,hinaniskaymant’aqakurqan 39KaykallpasaparunaqaJudállaqtatamaqaspa phawarirqan,Judárunatamanchakuspa,chakinkunaperqa patamanllimp’iykuspa,perqaurapikaqJacobpa churinkunaqchawpinmanurmaykurqan,Jacobpa churinkunataqpaytamaqaspawañuchirqanku.

40HinaqtinmiJudárunaqachayatiyniyoqrunaq maqasqantananachirqan,chaymiJudárunaqayaqa wañupurqan.

41DantauyarispanJudárunaqaperqapatapiqaparirqan, chaymiphiñakuyninpassonqonpirawrarirqan,paypas sayarispakarutarispaphawarispahallp'amanta phawaykuspaphiñasqakallpanwanperqamanseqarqan 42DantaqJudállaqtaqqayllanpiperqapataman chayaqtinmiperqapatapillaparunakunaayqekurqanku, paykunanJudállaqtaqcontranpisayasharqanku,hinaspan iskaykaqperqamanwicharqanku,iskaykaqperqamantataq DanmanJudásuyumanflechakunatarumikunatawan wikch’uykurqanku,hinaspanperqamantaqarqonankupaq kallpachakurqanku

43DanwanJudánaciontaflechakunawanrumikunawan maqaykuran,yaqapascháperqapatapiwañuchisqa karqanku,maymanpasDanwanJudáwanperqamanta ayqekuqtinkutaqiskaykaqperqamantaflechakunawan rumikunawanatacasqakarqanku

44Jacobchurinkunapiwantaqñawpaqkaqperqaq urayninpillaqtapunkupiraqkasharqanku,iskaykaqperqa patapikashaspataqmanaarconkutallaqtapitiyaq runakunaqcontranpiaysaytaatirqankuchu

45DanwanJudáwanqa,iskaykaqperqamantaurmamuq rumikunata,flechakunatapasmanañaaguantaytaatispanku, iskaykaqperqamanphawaykacharqanku,iskaykaqperqa patapikaqllaqtarunakunataqiskaykaqperqapatapi DanwanJudáwanpaykunamanhamusqankutarikuspa, llapankuqaparispankuperqakunaqchawpinman uraykamurqanku

46Jacobchurinkunapiwanllaqtarunakunaqqapariyninta uyarispanku,llaqtapunkupiraqkasharqanku,iskaykaq

perqapatapikashaspataqmanarikusqaDanmanta Judámantawanllakisqakasharqanku.

47HinanNeftalíphiñasqakallpawanwichaspañawpaqkaq perqapatamanphawaykurqanllaqtapiuyarisqanku qapariykunataqhawananpaq,hinanIsacarwanZabulonwan llaqtaqpunkunkunatap’akinankupaqasuykurqanku, hinaspanllaqtaqpunkunkunatakichaspallaqtaman haykurqanku.

48Neftalítaqñawpaqkaqperqamantaiskaykaqperqakama saltaspawawqenkunatayanapananpaqhamurqan,perqa patapikaqGaasllaqtapitiyaqkunatapas,Neftalíkinsakaq wawqenkunatayanapananpaqhamushaqtarikuspa, llapankuayqekuspallaqtamanuraykamurqanku,Jacobtaq llapanchurinkunapiwanllapawaynachankunapiwan llaqtamanrirqanku

49Judá,Danpas,Neftalípasperqamantauraykamuspanku, llaqtapitiyaqkunataqatiparqanku,SimeonpasLevípas hawallaqtamantakarqanku,manataqmiyacharqankuchu punkukicharisqakashasqanmanta,chaymantataqperqaman wichaspawawqenkunamanllaqtamanuraykamurqanku

50Llaqtapitiyaqkunallapankullaqtamanuraykamurqanku, Jacobpachurinkunataqpaykunamanhukladoman hamurqanku,ñawpaqmantaqhepamantawantaq maqanakurqanku,Jacobpachurinkunanpaykunata manchaytawañuchirqanku,yaqaiskaychunkawaranqa qharikunatawarmikunatawanwañuchirqanku,manan mayqenninkupasJacobpachurinkunaqcontranpisayariyta atirqankuchu.

51Llaqtapiyawarqaaskhallañapuririrqan,unumayuhina, yawartaqmayuhinallaqtahawamanpurispaBetcorin ch'inneqmanchayarqan.

52Betcorinllaqtapirunakunaqakarumantanrikurqanku Gaasllaqtamantayawarlloqsimushaqta,hinanqanchis chunkahinaqharikunaphawarirqankuyawartaqhawaq, hinaspanyawarkasqancheqasmanchayarqanku

53YawarpapurisqantaqatispaGaasllaqtaqperqanman chayarqanku,chayllaqtamantataqyawarlloqsimushaqta rikurqanku,Gaasllaqtapitiyaqrunakunaqqapariynintataq uyarirqanku,hanaqpachamanwicharisqanrayku,yawartaq mayuhinaaskhallañapurisharqan.

54JacobpallapachurinkunanGaasllaqtapitiyaqkunata wañuchisharqanku,ch'isikamataqwañuchisharqanku,yaqa iskaychunkawaranqaqharikunawarmikuna,Corinllaqtapi tiyaqrunakunataqnirqanku:–Cheqaqtapuninkayhinata Hebreorunakunaqruwasqankuqa,kunankamapasamor runakunaqllapallaqtankunapinmaqanakushanku,nispa.

55HinaqtinmichayrunakunaqausqhayllaBetcorin llaqtamanphawarirqanku,sapankankutaqmimaqanakuq armankutahap’ispaBetcorinllaqtapillapatiyaqkunata qaparirqanku,paykunapasmaqanakuyarmankuwan watasqaJacobpachurinkunawanmaqanakuqrinankupaq 56JacobpachurinkunaGaasllaqtapitiyaqkunata wañuchisqankuqhepamantaq,llaqtantinpipurirqankullapa wañuchisqarunakunataq’apanankupaq,llaqtaukhuman hamuspankutaqkinsaanchaatiyniyoqrunakunawan tuparqanku,manataqmiespadankupaskarqanchu 57Jacobpachurinkunanmaypikasqankucheqasman wicharqanku,hinanatiyniyoqrunakunaayqekurqanku, hukninmiZabulontahap’irqan,paytanrikurqanpisi sayayniyoqwaynata,kallpanwantaqpampaman phawaykachirqan

58Jacobtaqespadanwanphawaykacharqan,hinanJacobqa wasanpaurayninpiespadawanwaqarqan,hinaspan iskaymankuchurqan,ayantaqZabulonmanurmaykurqan 59IskaykaqtaqJacobtahap’ispapampaman urmachinanpaqhap’irqan,hinanJacobqapaymankutirispa qaparirqan,SimeonwanLevíwanphawayllaphawaylla wasanpiespadawanwaqaspapampamanurmachirqanku

60Hinaqtinmichayatiyniyoqrunaqaphiñasqakallpawan hallp’amantasayarirqan,hinanJudárunaqamanaraq sayashaspapaymanhamuspaespadawanumanpi waqaykurqan,umantaqp’akikuspawañupurqan

61Hinaqtinmikinsakaqatiyniyoqrunaqa, compañeronkunawañuchisqakasqankutarikuspa,Jacobpa churinkunaqñawpaqenmantaayqekurqan,Jacobpa churinkunataqllaqtapiqatiparqankuchayatiyniyoqruna ayqeshaqtintaqllaqtapitiyaqrunakunaqhukninespadanta tarirqan,chaytahoqarispataqJacobpachurinkunaman kutirispachayespadawanmaqanakurqan

62HinaqtinmichayatiyniyoqrunaqaJudánacionman phawarirqanespadawanumantamaqananpaq,manataqmi imaescudopaskarqanchuhinaspanmaqaytamunashaqtin Neftalíusqhayllaescudontahap’ispaJudáumaman churarqan,chaymiatiyniyoqrunaqespadanqaNeftalí llaqtaqescudontatuparqan,Judátaqespadamanta ayqekurqan.

63HinanSimeonwanLevíwanchayatiyniyoqrunata espadankuwanphawaykacharqanku,hinaspan espadankuwankallpawanmaqarqanku,chaymiiskaynin espadakunachayatiyniyoqrunaqcuerponmanhaykuspa iskaymant’aqarqanku

64ChaytiempopinJacobpachurinkunaGaasllaqtapillapa yachaqkunawankuskakinsakallpasaparunakunata wañuchirqanku,p’unchaytaqpisiyapusharqan

65JacobpachurinkunataqGaasllaqtatapurispallaqtaq qechusqankunatahap’ikapurqanku,huch’uy wawakunatapaswarmikunatapasmanakawsanankupaq, JacobpachurinkunapasGaasllaqtataruwarqankuSartonta Silotawanruwasqankutahina

40RAKI

1JacobpachurinkunanGaasllaqtamantallapa qechusqankunataaparqanku,tutamantataqllaqtamanta lloqsirqanku

2PaykunanlloqsisharqankuBetcorinllaqtapitiyaq runakunawan,chaymiBetcorinllaqtapitiyaqkunapaschay wasimanrisharqankupaykunawantupanankupaq,chay tutataqJacobpachurinkunaBetcorinllaqtapitiyaqkunawan maqanakurqanku

3LlapanBetcorinllaqtapitiyaqkunapaskallpasapa runakunankaranku,hukninmimanaayqeytamunarqanchu waranqarunakunaqñawpaqenmanta,chaymichaytuta castillopatapimaqanakurqanku,chaytutataqkarumanta qapariyninkuuyarikurqan,qaparisqankuwantaqhallp’a chhaphchikurqan

4Jacobpallapachurinkunanchayrunakunata mancharikurqanku,tutayaqpimaqanakuymanmana costumbrasqakasqankurayku,sinchitanp’enqasqa karqanku,JacobpachurinkunataqSeñortaqaparirqanku: Señorníy,yanapawayku,kaymanaseñalasqarunakunaq makinwanamawañunaykupaq,nispa

5WiraqochataqJacobpachurinkunaqkunkantauyarirqan, Wiraqotaqhatunmanchachikuyta,ch’aqwaytawan hatarichirqanBetcorinllaqtarunakunatahap’inanpaq,tuta tutayaqpitaqhukninhukninwanmaqanakurqanku,askhataq maqanakurqanku.

6Jacobpachurinkunanyachaspa,SeñorDiosqachay runakunamanqhelliespiritutaapamusqanta,sapankanku runamasinwanmaqanakusqankutapas,Betcorinllaqtapi t’aqat’aqakunamantalloqsispa,Betcorinllaqtaqcastillo uraykamunankama,aswankarumanpasrirqanku,chay tutataqwayna-sipasninkuwankuskamanaimamanta manchakuspaqhepakurqanku

7Betcorinllaqtapirunakunaqatutantinmimaqanakurqanku, hukrunawawqenwan,huknintaqrunamasinwan,hinaspan qaparirqankucastillopatapi,qapariyninkutaqkarumanta uyarikurqan,llapanhallp’ataqkunkankuwankhatatatarqan, kaypachapillaparunakunamantaaswanatiyniyoq kasqankurayku

8Canaánrunakuna,hetrunakuna,amorrunakuna,hev runakuna,Canaánsuyupillapareykunapas,Jordánmayu chimpapitiyaqkunapas,chaytutaqaparisqankuta uyarirqanku.

9Paykunataqnirqanku:–Cheqaqtapuninkayhinaqa, qanchisllaqtakunawanmaqanakuqhebreorunakunaq maqanakuyninkuna.¿Pitaqchayhebreorunakunapa contranpisayarinman?

10Canaánrunakunaqllapallaqtankunapitiyaqkunapas, Jordánmayuchimpapikaqllaparunakunapas,Jacobpa churinkunatasinchitamancharikurqanku,paykunan nirqanku:–¿Qhawariychis,chayllaqtakunatahinan ñoqanchistapasruwawasun,¿pitaqpaykunaqkallpanku contrasayarinman?

11ChaytutapitaqCorinrunakunaqqapariyninqa sinchitapuniyapakurqan.tutamantakamataq maqanakurqanku,askharunakunataqwañuchisqakarqanku 12AchikyamuqtinmiJacobpallapachurinkunaachikyayta hatarispacastillomanwicharqanku,Corinrunakunamanta puchuqkunatataqmanchaytamaqarqanku,llapankutaqmi chaycastillopiwañuchisqakarqanku

13Soqtakaqp’unchaytaqrikhurimurqan,hinanCanaán llaqtapillapatiyaqkunakarumantarikurqankuBetcorin llaqtapillaparunakunataBetcorinllaqtaqcastillonpi wañusqakashaqta,corderokunaqcabrakunaqayankuna hinach’eqesqata

14JacobpachurinkunanGaasllaqtamantallapa qechusqankutapusaspaBetcorinllaqtamanrirqanku, hinaspanllaqtatatarirqankulamar-qochaqrit’ihinahunt’a runakunawan,hinaspanpaykunawanmaqanakurqanku, Jacobpachurinkunataqch’isiyaqkamachaypi wañuchirqanku

15JacobpachurinkunanBetcorinllaqtataruwarqankuGaas llaqtata,Tapnacllaqtatahina,Chazarllaqtata,Sarton llaqtata,Silollaqtataimaruwarqankuhinata

16JacobpachurinkunataqBetcorinllaqtamanta qechusqanta,llaqtakunapillapasaqueokunatawan aparqanku,chayp’unchaytaqSiquemllaqtaman wasinkumankutipurqanku.

17JacobpachurinkunaSiquemllaqtamanwasinkuman kutispataqllaqtamantahawapiqhepakurqanku,chaypitaq guerramantasamarirqanku,hinaspantutantinchaypi qhepakurqanku

18Llapakamachinkunapasllaqtakunamantallapa qechusqankuwankuska,llaqtamantahawamanripurqanku, manataqmillaqtamanhaykurqankuchu,nispanku:“Ichapas astawanraqmaqanakuwasunman,Siquemllaqtaman muyuykuwasunman”,nispa.

19Jacobchurinkunapiwankamachinkunapiwanchay tutantinp’unchayqhepantinp’unchaytaqJacobpaHamor llaqtamantaphisqasicloqolqewanrantisqanchakrapi qhepakurqanku,llapanhap’isqankupaspaykunawan kasharqan

20Jacobpachurinkunaqhap’isqankullapasaqueokunaqa lamar-qochapatapirit’ihinahatunmikarqan

21Chayhallp’apitiyaqkunaqakarumantapachan paykunataqhawarqanku,chayhallp’apitiyaqllapa runakunataqkayhinataruwaqJacobpachurinkunata mancharikurqanku,ñawpaqp’unchaykunamantaqamanan mayqenreypaschayhinataruwaqchu

22Canaánrunakunaqqanchisreyninkunanyuyaykurqanku Jacobpachurinkunawanallipunakunankupaq,Jacobpa churinkunarayku kawsayninkuta sinchita mancharikusqankurayku

23Qanchiskaqp'unchaypitaqHebrónreyJafiapakallapi kacharqanAireyman,Gabaónreyman,Salemreyman, Adulamreyman,Laquisreyman,Chazarreyman,Chazar reyman,Canaánreykunamanpas,paykunaqkamachisqan llapareykunamanpas

24Riychisñoqawan,hinaspahamuwaychisJacobpa churinkunamanrinaykupaq,paykunawantaqallipunakusaq, paykunawantaqrimanakusaq,paqtanllapahallp'aykichis Jacobpachurinkunaqespadanwanch'usaqyachisqa kanqaku,imaynanSiquemllaqtatamuyuriq llaqtakunatawanruwarqankuhinata,uyarisqaykimanhina rikusqaykimanhina

25Noqamanhamuspaykiqaamaaskharunakunawan hamuychischu,aswanpassapareykinsaumallinkunata pusamuchun,sapankacapitankunataqkinsa oficialninkunatapusamuchun.

26LlapaykichishamuychisHebrónllaqtaman,hinan Jacobpachurinkunamanrisaqku,hinaspanpaykunata valekusaqkuthak-kaypirimanakunankupaq.

27LlapareykunaqaHebrónreypakachamusqanmanhinan ruwarqanku,llapankuyuyaychasqanmanhinakamachisqan kasqankurayku,Canaánsuyupillapareykunapas huñunakurqankuJacobpachurinkunamanrinankupaq JacobpachurinkunataqkutispaSiquemcheqasman rirqanku,chaysuyupireykunapimanaconfiasqankurayku.

28Jacobpachurinkunataqkutispachunkap'unchay chakrapiqhepakurqanku,manataqmipipaspaykunawan maqanakuqhamurqanchu

29Jacobpachurinkunamanaimaguerrakasqantarikuspa, llapankuhuñunakuspaSiquemllaqtamanrirqanku,Jacobpa churinkunataqSiquemllaqtapiqhepakurqanku.

30Tawachunkap'unchaytukukuqtintaq,amorrunakunaq llapareyninkunahuñunakurqankuHebrónllaqtaman, HebrónreyJafíallaqtaman

31JacobpachurinkunawanallipunakunanpaqHebrón llaqtamanhamuqreykunaqaishkaychunkahukniyoq reykunankaranku,paykunawanriqcapitankunapassoqta chunkaisqonniyoqmikaranku,runankunapaspachakpusaq chunkaisqonniyoqmikaranku,llapanreykunapas runankunapasHebrónorqoqayllapinsamarqanku

32Hebrónreyqakinsacapitankunawanisqonrunakunawan kuskalloqsirqan,hinanchayreykunayuyaykurqanku Jacobpachurinkunamanallipunakunankupaqrinankupaq

33HinanHebrónreytanirqanku:–Runaykikunawan ñawpaqeykumanriy,hinaspaJacobpachurinkunawan rimapayawayku,qhepaykitahamusaqku,rimasqaykita takyachinaykupaq,Hebrónreytaqchaytaruwarqan,nispa

34JacobpachurinkunanuyarirqankuCanaánsuyupillapa reykunahuñunakuspaHebrónllaqtapisamaykusqankuta, hinanJacobpachurinkunatawakamachinkunataqhawaq kacharqanku:–Riychiskayreykunataqhawamuy,hinaspa maskhaychishinaspat’aqwiriychisrunankupisichusicha askhachusichamanachuschayta,pisillañakaqtinkutaq llapantayupaspakutimuychis,nispa

35Jacobpakamachinkunaqapakallapinchayreykunaman rirqanku,Jacobpachurinkunaqkamachisqanmanhinataq ruwarqanku,chayp’unchaytaqJacobpachurinkunaman kutimuspanirqanku:–Chayreykunamanhamurqayku, pisillankanku,llapankutataqyuparqayku,iskaypachak pusaqchunkapusaqniyoqtaqkarqanku,reykunaqharikuna ima

36Jacobpachurinkunataqnirqanku:–Paykunaqapisillan kanku,chayraykunmanallapanchischupaykunaman risaqkuTutamantataqJacobpachurinkunasayarispasoqta chunkaiskayniyoqrunankumantaakllarqanku,Jacobpa churinkunamantataqchunkapaykunawanrirqanku Hinaspanawqaarmankuwanwatakurqanku:–Noqaykuwan maqanakuqmihamushanku,mananyacharqankuchu paykunawanthak-kaypihamusqankuta,nispa

37JacobpachurinkunankamachinkunawankuskaSiquem llaqtapunkumanrirqanku,taytankuJacobtaqpaykunawan kasharqan

38Lloqsimuspankutaq,Hebrónreykinsa umallinkunapiwanisqonrunakunawankuskaJacobpa churinkunawanmaqanakuqñannintahamusharqanku, Jacobpachurinkunaqhawarispataqkarumantarikurqanku HebrónreyJafiatacapitanninkunawankuskapaykunaman hamushaqta,JacobpachurinkunataqSequempunkupi sayarispawañurqankumanañawpaqmanpuriychu

39HebrónreyqacapitankunawankuskanJacobpa churinkunamanasuykunankamañawpaqmanpurisharqan, hinaspancapitanninkunapiwanpampaman k’umuykurqanku,Hebrónreytaqcapitankunawankuska Jacobpachurinkunaqñawpaqenpitiyaykurqan

40HinaqtinmiJacobpachurinkunapaytanirqanku:–¿ImataqpasasunkiHebrónrey?¿Imanasqataqkunan p'unchawñuqaykumanhamurqanki?¿imatataq ñuqaykumantamañakuwanki?HebrónreytaqJacobta nirqan:–Señorniy,kunanp'unchaymihamushankuCanaán runakunaqllapareyninkunaqanwanallipunakunankupaq, nispa

41JacobpachurinkunaqaHebrónreyparimasqanta uyarispankunmanamunarqankuchuimachusrimasqanta, Jacobpachurinkunaqamananpaypiiñirqankuchu,Hebrón reyq’otukusparimasqantayuyaykusqankurayku

42HinaqtinmiHebrónreyqaJacobpachurinkunaq rimasqantayacharqan,rimasqantamanacreesqankuta, hinanHebrónreyqaJacobmanasuykuspanirqan:–Señorniy,valekuyki,llapankayreykunathak-kaypi hamusqaykimanta,manallapanrunankuwan hamusqankurayku,manataqmiawqa-qariarmankutapas

apamurqankuchu,hamusqankurayku,nispa wiraqochaymantachurinkunamantawanthakkayta maskhanaypaq

43HinaqtinmiJacobpachurinkunaHebrónreyman kutichirqanku:–Llapareykunamankachamuy,cheqaqta rimawaqtiykutaq,sapankankuñawpaqeykuman hamuchunku,manaarmasqahamuwaykuchayqa, yachasunminoqaykumantathakkaytamaskhasqankuta, nispa

44HebrónreyJafiataqhukninrunantareykunaman kacharqan,llapankutaqJacobpachurinkunaq ñawpaqenmanrispapampamank'umuykurqanku,chay reykunataqJacobpawawankunaqñawpaqenpi tiyaykurqanku,hinaspanpaykunatanirqanku:

45Uyarirqaykutaqmiamorrunakunaqreyninkunaman espadaykiwan,anchaatiyniyoqmakiykiwanima ruwasqaykichista,manataqpipasñawpaqeykichispi sayariytaatirqanchu,kawsayniykuraykutaq manchakurqaykichis,paykunamanhinamanañoqaykuman chayamuwanaykichispaq

46Chhaynaqa,qankunamanhamurqaykuthakkay rimanakuytaruwanaykupaq,kunantaqnoqaykuwan rimanakuythakkaywancheqaqkaqwanrimanakuywan, amañoqaykuwanchaqrukunaykichispaq,mana qankunawanchaqrukusqaykurayku.

47Jacobpachurinkunaqayacharqankuncheqaqtapuni paykunamantathakkaytamaskhaqhamusqankuta,hinan Jacobpachurinkunapaykunatauyarispapaykunawan rimanakurqanku

48Jacobpachurinkunanpaykunamanjurarqankuama chaqrukunankupaq,hinanCanaánrunakunaqllapa reyninkunapasjurarqanku,Jacobpachurinkunapaschay p’unchaymantapachanpaykunamanimpuestopagarqanku 49Chayqhepatataqllapareykunaqumallinkuna runankuwankuskaJacobpañawpaqenmanhamurqanku, Jacobpaqchurinkunapaqwanregalokunatahap’ispa, hinaspanpampamank’umuykurqanku.

50HinanchayreykunaJacobpachurinkunatakallpachaspa mañakurqankuamorrunakunaqqanchisllaqtankunamanta llapaqechusqankutakutichipunankupaq,Jacobpa churinkunataqchhaynataruwarqanku,hinaspan kutichipurqankullapahap’isqankuta,warmikunata, huch’uywawakunata,uywakunata,llapaqechusqankutapas, hinaspanpaykunatakacharqanku,sapankankutaq llaqtankumanripurqanku

51HinaqtinmillapareykunaJacobpachurinkunaman yapamantak’umuykurqanku,chayp’unchaykunapitaq askharegalokunatapaykunamanapachirqankuotaq apamurqanku,Jacobpachurinkunapaskayreykunata runankunatawankacharqanku,paykunamantataqthakkaypillaqtankumanrirqanku,Jacobpachurinkunapas wasinkumankutipurqanku,Siquemllaqtaman.

52Chayp’unchaymantapachanJacobpachurinkunawan Canaánrunakunaqreyninkunawanthakkawsaykarqan, IsraelrunakunaCanaánsuyutahap’ikapunankukama 41RAKI

1WatamuyuriqtintaqJacobpachurinkunaSiquem llaqtamantalloqsirqanku,hinaspanHebrónllaqtaman chayarqankutaytankuIsaacman,chaypitaqtiyarqanku,

ovejankutavacakunatapassapap’unchaymiSiquem llaqtapimikhurqanku,chayp’unchaykunapinallinwira pastokarqan,Jacobtaqchurinkunapiwanllapa familiankuwanHebrónwayq’opitiyarqanku.

2Chayp'unchaykunapin,Jacobpapachaksoqtakaq watanpi,JacobpaPadan-Aramllaqtamantachunkawata hamusqanpi,JacobpawarminLeawañurqanPayqapichqa chunkahukniyuqwatayuqmikarqaHebrónllaqtapi wañukuptin

3HinanJacobchurinkunapiwanHebrónllaqtapikaq Macpelachakramachaypip'amparqanku

4JacobpachurinkunantaytankuwankuskaHebrón wayq’opitiyarqanku,chaysuyupillapatiyaqkunataqmi yacharqankukallpankuta,allinreqsisqakasqankutaq suyuntinpipurirqan

5JacobpachurinJosé,wawqenBenjamín,Jacobpawarmin Raquelpachurinkuna,chayp'unchawkunapiqawaynaraqmi karqanku,amorrunakunaqllapallaqtankunapi maqanakusqankupitaqwawqenkunawanmana lloqsirqankuchu

6Josetaqwawqenkunaqkallpanta,hatunkayninkutapas rikuspa,paykunatayupaychaspahatuncharqan,ichaqa paykunamantaaswanhatunrankikurqan,hinaspa paykunamantaaswanhatunchakurqan;Jacobpastaytanpas aswanmunakurqanmimayqenchurinkunamantapas,payqa machuyayninpachurinmikarqan,paytamunakuyninwanmi askhacolorniyoqpunchutaruwarqan

7Joseqataytanwawqenkunamantaaswanmunakusqanta rikuspa,wawqenkunamantaaswanhatunchakusharqan, paykunamantataqmillaywillakuykunatataytanman apamurqan.

8JacobpachurinkunapasJosepatukuysonqonwanimayna kawsasqantarikuspa,taytankupasmayqenninkumantapas aswanmunakusqantarikuspa,paytacheqnikurqanku, manataqmitukuyp’unchaykunathakpipaywanrimayta atirqankuchu

9Joseqachunkaqanchisniyoqwatayoqmikasharan, wawqenkunamantapasaswanhatunchakushaspan paykunamantaaswanhatunchakusharan

10Chayratopinmosqoykuspawawqenkunamanhamuspa musquynintawillaran,paykunatataqnirqan: Musqukurqanin,llapallaykutaqchakrapigavillakunata watasharqayku,gavillaytaqhatarispahallp'aman churakurqan,gavillaykichistaqmuyurirqan, k'umuykukuspataqk'umuykukurqan,nispa 11Hinaqtinmiwawqenkunaqapaytatapuranku:–¿Ima ninantaqkaymosqosqaykimosqosqayki?¿Sonqoykipichu yuyaykushanki kamachikunaykipaq otaq kamachiwanaykuta?

12HinaqtinmiJesusqahamushaspataytanJacobman willaran,JacobtaqJosetamuch’aykurqansiminmanta kaykunatauyarispa,JacobtaqJosetasamincharqan. 13Jacobpachurinkunaqa,taytankuJosetasaminchaspa much'aykusqanta,anchatamunakusqantarikuspa, paymantaenvidiakuspaastawancheqnikurqanku 14KayqhepatataqJoseqahukmosqoytamusqukurqan, wawqenkunaqqayllanpitaqtaytanmanwillarqanmosqoyta, Josetaqtaytantawawqenkunamanwannirqan:–Qhawariychishukmantamosqoyta,intipaskillapaschunka hukniyoqch’askakunapask’umuykuwasqankuta,nispa.

15TaytanqaJoseparimasqankunata,mosqokusqantawan uyarispan,wawqenkunaJosetacheqnikusqankutarikuspa, wawqenkunaqñawpaqenpiJosetaanyarqan:–¿Ima ninantaqkaymosqosqaykimosqoy,qanmantakuraq wawqeykikunaqñawpaqenpihatunchakusqayki?

16¿Sonqoykipichuyuyaykushankimamaykiwanchunka hukniyoq wawqeykikunawan hamuspa k’umuykumunaykichista,kaykunatarimanaykichista?

17Wawqenkunanpaymantaenvidiakurqanku rimasqanmanta,mosqokusqanmantawan,hinallataqpayta cheqnikurqanku,Jacobtaqchaymosqoykunatasonqonpi waqaycharqan

18Jacobpachurinkunaqahukp'unchaymiSiquemllaqtapi taytankuqovejankunatamichiqrirqanku,chay p'unchaykunapiqamichiqkunaraqmikarqankuJacobpa churinkunaSiquemllaqtapimikushaqtinkutaq,uywakuna huñunatiempopasarqan,manataqmichayarqankuchu 19JacobtaqchurinkunaSiquemllaqtapitardasqankuta rikuspa,sonqollanpinirqan:–YaqapascháSiquemllaqtapi runakunaqapaykunacontramaqanakunankupaq hatarirqanku,chayraykunkunanp'unchayqatardashanku, nispa.

20JacobtaqchurinJosetawaqyaspakamachirqan:–Qhawariy,wawqeykikunankunanp'unchaySiquem llaqtapimikhuchishanku,manaraqmikutimunkuchu.kunan rispamaypikasqankutaqhaway,hinaspawillaway wawqeykikunaqallinkayninmanta,ovejakunaqallin kayninmantawan.

21JacobtaqchurinJosetaHebrónwayq’omankacharqan, JosetaqwawqenkunatamaskhaspaSiquemllaqtaman hamurqan,manataqtariytaatirqanchu,JosetaqSiquem llaqtaqqayllanpichakratamuyurqan,wawqenkuna maymankutirisqankutaqhawananpaq,ch’inneqpitaq ñannintafaltarqan,manataqyacharqanchumay ñannintachusrinanta

22HinanSeñorpaangelninchakramanpurishaqtatarirqan, hinanJoseqaSeñorpaangelnintanirqan:–Wawqeykunatan maskhashani¿Manachuuyarirqankimaypimikusqankuta? WiraqochaqangeltaqJosetanirqan:–Wawqeykikunata kaypimikhushaqtarikurqani,uyarirqanitaqmiDotan llaqtamanmikhuqrisaqkunisqankuta,nispa

23HinanJoseqaSeñorDiospaangelninpakunkanta uyarirqan,hinanDotánllaqtapiwawqenkunamanrirqan, Dotánllaqtapitaqovejakunatamikhuchishaqtatarirqan

24HinaqtinmiJoseqawawqenkunamanñawpaqmanrirqan, manaraqpaykunamanasuykushaspataq,wawqenkunata wañuchinankupaqyuyaykurqanku

25Simeontaqwawqenkunatanirqan:–Qhawariychis, kunanp'unchaymimosqoypikaqrunahamuwashanchis, kunantaqhamuspawañuchisunchis,ch'inneqpihuknin t'oqomanwikch'upusunchis,taytanmaskhawaqtinkutaq nisunchismillayanimalmijurusqanmanta,nispa.

26RubentaqwawqenkunaqJosemantarimasqankuta uyarispapaykunatanirqan:–¿Manachukaytaqa ruwanaykichis,¿imaynataqtaytanchisJacobta qhawarisunman?Kayt'oqomanwikch'uykuychaypi wañunanpaq,ichaqaamamakiykitapashaywariychu yawarnintahich'anaykipaq;Rubentaqchaytanirqan paykunaqmakinmantakacharichinanpaq,taytanman kutichimunanpaq.

27Joseqawawqenkunamanchayaqtinmipaykunaq ñawpaqenpitiyaykurqan,paykunataqpaymanhatarispa hap’ispahallp’amanmaqarqanku,p’achayoqp’achantapas askhacolorniyoqp’achatahorqorqanku.

28HinaspanJesustahap’ispahukt’oqoman wikch’uykurqanku,chayt’oqopiqamananunu kasharqanchu,aswanpasmach’aqwaykuna,alacránkuna ima.HinanJoseqamanchakurqant'oqopikaq mach'aqwaykunataalacránkunatapasHinanJoseqa sinchitaqaparirqan,SeñorDiostaqmach'aqwaykunata alacránkunatapast'oqoqpatanpipakarqan,manataqmi Josetaimamanaallintapasruwarqankuchu

29HinaqtinmiJoseqat'oqonmantawawqenkunata waqyaspanirqan:–¿Imatanqankunataruwarqani,imapitaq huchallikurqani?¿ImanaqtintaqmanaSeñorDiosta manchakunkichischu?¿Manachutulluykichismanta, aychaykichismantawankani,¿manachutaytaykichis Jacobqataytaykichis?¿imanaqtintaqkunanp'unchaykayta ruwawankichis,imaynatataqtaytanchisJacobta qhawariwaqchis?

30Hinanqaparispawawqenkunatat’oqomantawaqyaspa nirqan:Judá,Simeon,Leví,wawqeykuna,hoqariwaychis, maypichuschurawarqankichischaylaqhayaqcheqasmanta, kunanp’unchayhamuychiskhuyapayawanaykichispaq, qankunaSeñorDiospawawankuna,taytayJacobpa churinkuna,nispaQankunamanhuchallikurqanichayqa, ¿manachuAbrahampa,Isaacpa,Jacobpachurinkuna kankichis?manatayta-mamayoqwawatarikuspankuqa khuyapayaqku,otaqyarqasqata,mikhunanpaqt’antata qoqku,otaqch’akisqata,unutaukyanankupaq,otaqq’alata, p’achawantaparqanku!

31Chhaynaqa,¿imaynataqwawqeykichismanta khuyapayakuyniykichista hark’ankichis, aychaykichismantatulluykichismantawankasqayrayku, qankunapaqhuchallikusqayraykutaq,¡cheqaqtapunin taytayraykukaytaruwankichis!

32HinaqtinmiJoseqat’oqomantapachakaysimikunata rimarqan,wawqenkunapasmananuyariytaatirqankuchu, manataqmiJoseparimasqantauyariytaatirqankuchu, Josetaqt’oqopiwaqashaspawaqasharqan.

33HinaqtinmiJoseqanirqan:–Ay,kunanp'unchaytaytay yachanmankarqan,wawqeykunaqruwawasqankuta,kunan p'unchayrimawasqankusimikunatapas,nispa.

34Llapawawqenkunanuyarirqankut’oqopiqapariyninta waqaynintawan,hinanwawqenkunarirqankut’oqomanta t’aqakurqanku,Joseqwaqaynintapast’oqopi waqaynintapasmanauyarinankupaq

42RAKI

1Hinanrispahukladomantiyaykurqanku,arcohina karullapi,chaypitiyarqankut’antamikhunankupaq, mikhushaspataqyuyaykurqankuimachuspaywan ruwakunanta,wañuchinankupaqchuichataytanman kutichinankupaqchu

2HinaqtinmiJesuspayuyaychasqantahap’ishaspa rikurqanku,hukt’aqaIsmaelrunakunaGalaadñanninta karumantaEgiptomanuraykamushaqta

3Judátaqpaykunatanirqan:–¿Imagananciatataq wawqenchistawañuchisunman?ichapasDiosqa ñuqanchikmantamañakunman;Chayhinaqa,kaymi

paymantayuyaychasqaykichis:Qhawariychiskayt'aqa IsmaelrunakunaEgiptomanuraykamushaq.

4Kunanchhaynaqa,hamuychispaytapaykunaman wikch’upusunchis,amataqmakinchispaymankachun, paykunawankuskataqpusanqaku,chayhallp’aqrunakuna ukhupichinkapunqa,manataqmakinchiswan wañuchisaqkuchuChaypropuestaqawawqenkunatan kusichirqan,hinaspanJudárunakunaqnisqanmanhina ruwarqanku

5Kayasuntomantarimashaqtinkun,manaraqIsmael runakunaqt’aqanpaykunamanhamushaqtinku,Madián llaqtamantaqanchisqhatuqrunakunapaykunaqqayllanta pasarqanku,pasashaqtinkutaqch’akisqakasharqanku, hinaspanñawinkutahoqarisparikurqankuJoseq q’oñichisqant’oqota,hinanqhawarirqanku,hinaspa rikurqankullaparikch’aqpisqukunapaymanhamushaqta. 6Hinankaymadianitarunakunaqat’oqoman phawarirqankuunutaukyanankupaq,unuyoq kashasqanmantayuyaykusqankurayku,t’oqoq ñawpaqenmanhamuspataqt’oqopiJoseqqapariyninta waqashaqtawanuyarirqanku,hinaspant’oqomanurayta qhawarirqanku,hinaspanrikurqankusumaqrikch’ayniyoq, allinqhawarisqawaynachakashaqta

7Paykunataqwaqyaspanirqanku:–¿Pitaqkanki,pitaq kaymanpusamusurqanki,pitaqkayt'oqopi,ch'inneqpi churasurqanki?llapankutaqyanaparqankuJoseta sayarichinankupaqhinaspataqhorqorqanku, t’oqonmantataqhoqarirqanku,hinaspataqpusarqanku hinaspapurisqankupirirqanku,wawqenkunaqqayllantataq pasarqanku

8Paykunanpaykunatanirqanku:–¿Imanaqtintaqkayta ruwashankichiskamachinchistaqechuwananchispaq, hinasparipunaykichispaq?cheqaqtapuninkaywaynata t’oqopichurarqaykuñoqaykucontrahatarisqanrayku, qantaqhamuspapusamuspapusamunkichis;kunanqa, kamachiykutakutichipuwayku

9MadiánrunakunataqJacobpachurinkunatatapuranku: ¿Kayrunachukamachiykichis,ichakayrunachu yanapasunkichis?Yaqapaschállapaykichiskamachinkuna kankichis,payqamayqenniykichismantapasaswan sumaqmi,aswanallinqhawarisqataqmi,¿imanaqtintaq llapaykichisllullakusparimapayawankichis?

10Chhaynaqa,mananuyarisaqkuchurimasqaykita,nitaq atiendesqaykikuchu,ch'inneqpit'oqopiwaynatatarispayku hap'isqaykuraykuchayraykunpuririsunchis

11HinaqtinmiJacobpallapachurinkunapaykunaman asuykuspanku,paykunamanasuykuspankuniranku: Kamachiykutakutichipuwayku,¿imanaqtintaqllapaykichis espadawanwañunkichis?Hinanmadianitakunapaykuna contraqaparirqanku,hinaspanespadankutahorqospa Jacobpachurinkunawanmaqanakunankupaqasuykurqanku 12Simeontaqpaykunaqcontranpitiyasqanmantasayarispa pampamanphawaykuspaespadantahorqospa madianitakunamanasuykurqan,chaymipaykunaq ñawpaqenpimanchayqaparirqan,chaymikarumanta qaparisqanuyarikurqan,Simeonpaqaparisqanwantaq hallp’achhaphchikurqan.

13Madianitarunakunaqasinchitanmancharikurqanku Simeonpaqaparisqanwan,chaymiuyankuman k’umuykuspasinchitamancharikurqanku.

14Simeontaqpaykunatanirqan:–Cheqaqtapuninñoqaqa kaniHebreoJacobpachurinSimeon,wawqellaywanmi Siquemllaqtata,amorrunakunaqllaqtankunatapas thunirqani.chhaynatataqDiosqaruwawanqa,sichusllapa wawqeykichiskunaMadiánllaqtarunakuna,hinallataq Canaánreykunapasqankunawanhamunkumanchayqa, mananñoqawanmaqanakunkumanchu

15Chayhinaqa,chaywayna-sipaskunatakutichipuwayku, manachayqahanaqpachapipisqukunaman,kaypachapi animalkunamanpasaychaykitaqosaq

16MadianitarunakunataqSimeontaastawan mancharikuspanku,Jacobpachurinkunaman mancharikuspa,mancharisqa,khuyapayakuqsimikunawan asuykuspankunirqanku

17Cheqaqtapuninnirankichaywaynaqakamachiyki kasqanta,qancontrasayarisqanmanta,chaymit’oqopi churarqanki;¿imatataqruwankipatronninpacontranpi hatariqkamachiwan?Chaynaqa,kunanqarantikuwayku, tukuyimamañakusqaykichiktaqusqaykiku.Jacobpa churinkunawawqenkutaamawañuchinankupaqmi,kayta ruwaspaWiraqochakusikurqan

18MadianitarunakunaqarikurqankunJoseqasumaq rikch'ayniyoq,allinqhawarisqakasqantasonqonkupipayta munarqanku,wawqenkunamantataqusqhaylla rantinankupaq.

19JacobpachurinkunaMadianitarunakunata uyarispankutaqwawqenJosetaiskaychunkaqolqewan venderqanku,wawqenRubentaqmanapaykunawanchu kasharqan,MadiánrunakunataqJosetapusaspaGalaad llaqtamanrirqanku

20Ñannintapurishaspankunmadianitarunakunaqa pesapakurqankuchaywaynatarantisparuwasqankumanta, huknintaqhuknintanirqan:–¿Imatanruwarqaykukay waynatahebreorunakunamantaqechuspayku,payqa sumaqrikch'ayniyoqmi,allinqhawarisqataqmi,nispa 21Yaqapaschákaywaynaqahebreorunakunaq hallp'anmantasuwasqakashan,¿imaraykutaqchayta ruwarqayku?maskhasqa,makinchispitarisqakaqtintaq paywanwañusaqku

22Cheqaqtapuninkallpasapaatiyniyoqrunakunapayta vendewarqanku,kunanp’unchayrikusqaykihukninpa kallpanwanichapaskallpankuwan,atiyniyoqmakinkuwan imahallp’anmantasuwarqanku,chayraykutaqpaykunaman qosqaykupisichaninwanvendewarqanku

23Chhaynatarimashaqtinkunqhawarirqanku,hinaspan rikurqankuqallariypihamushaqIsmaelrunakunaqt’aqanta, JacobpachurinkunaqrikusqantataqMadianitakunaman ñawpaqmanpurishaqta,madianitataqninanakurqanku:–Hamuychiskaywaynatavendesunismaelitakunaman, paykunaqhamushaqismaelitakunaman,hinaspanpaypaq pisiqolqeqosqanchistahap’isunchis,hinaspankasunchis”, nispamanaallinkayninmantakacharichisqa.

24ChaytaruwaspataqIsmaelrunakunamanchayarqanku, hinanmadianitakunaJosetaismaelrunakunaman venderqankuiskaychunkaqolqewan,chayqolqetan wawqenkunamanqorqanku

25MadianitakunaGalaadllaqtamanrirqanku,Ismael runakunataqJosetapusaspahuknincamelloman sillaykunankupaqsaqerqanku,hinaspanEgiptoman pusasharqanku.

26JoseqauyarirqanmiIsmaelrunakunaEgiptoman ripusqankuta,hinanJoseqawaqaspawaqarqanCanaán suyumanta,taytanmantaanchakarunchakunanpaq, camellopisillakuspataqsinchitawaqarqan,huknin runantaqpaytaqhawaspacamellomantauraykachispa chakipipurichirqan,chaywanpasJoseqawaqaspan waqasharqan,paytaqnispasnin:Taytay,taytay,nispa 27IsmaelitakunamantahukninmisayarispaJoseypauyanta waqaykurqan,hinanpayqawaqasharqanJosetaqñanpi sayk’usqakasharqan,manataqriytaatirqanchualmanpa k’araksonqonrayku,llapankutaqmaqarqanku,ñanpitaq ñak’arichirqanku, mana waqananpaqtaq mancharichirqanku.

28WiraqochataqrikurqanJoseqhatunmunayninta, sasachakuynintawan,hinanWiraqochachayrunakunaman tutayayta,ch’aqwaytawanuraykachirqan,sapamaqaqpa makintaqch’akipurqan

29Hinaqtinmipaykunaqatapuranakurqanku:–¿Imatan Diosqañanpiruwawaranchis?manataqmiyacharqankuchu JoseraykupaykunamankaypasasqantaHinanchay runakunaqañannintarirqanku,hinaspanRaquelp'ampasqa Efratñannintapasarqanku.

30Joseqamamanpaayap’ampananmanmichayaran,hinan Joseqausqhayllamamanpaayap’ampananman phawaykuspaayap’ampanapatamank’umuykuspa waqarqan

31HinaqtinmiJoseqamamanpasepulturanpikallpawan qaparispannirqan:–Mamay,mamay,wachawaqniy,kunan rikch'ariy,hinaspawawaykitaqhawamuy,imaynan esclavopaqvendesqakashan,manataqpipas khuyapayakuqchu,nispa.

32Hatariy,churiykitarikuy,waqayñoqawankuska sasachakuyniykunamanta,wawqeypasonqontaqhaway 33Mamaytarikch’arichiy,rikch’ariy,puñuyniykimanta rikch’ariynoqapaq,wawqeykunacontra maqanakuyniykikunatapusayO,imaynatataqpunchuyta qechuwaspankuiskaykutitañaesclavopaqvendewanku, taytaymantataqt’aqawarqanku,manataqpipas khuyapayawaqniykanchu

34Rikch'ariy,Diospañawpaqenpitaqpaykunaqcontranpi huchaykitachuray,hinaspaqhawariypikunatachusDios taripaypichaninpaqqhawarichinqa,pikunatataq huchachanqa,nispa.

35Hatariy,mamay,hatariy,puñuyniykimantarikch’ariy hinaspataytaytaqhawayimaynaalmankunanp’unchay ñoqawankashasqanmanta,sonqochaychis,sonqonta thasnuychis

36HinanJoseqakaysimikunatarimashallarqan,hinan Joseqakallpawanqaparispamamanpasepulturanpisinchita waqarqan;rimaytasaqespataq,k’araksonqomantataqaya p’ampanapatapirumihinach’inllakapurqan

37HinaqtinmiJoseqahallp'aukhumantahukkunkata paymanrimashaqtauyarirqan,chaykunkataqk'arak sonqowankutichirqan,waqaspa,mañakuspataqkay simikunawankutichirqan

38Churiy,churiJosey,waqasqaykipakunkanta, waqasqaykipakunkantapasuyarirqanim;Rikurqanim waqasqaykita;Waway,Yachaninsasachakuyniykikunata, chaymillakichiwan,llakikuyniymanyapakunaskha llakikuy.

39Chhaynaqa,wawayJosechuriy,Wiraqochatasuyakuy, paytasuyayamamanchakuychu,Wiraqochaqanwan kashan,paymitukuysasachakuymantaqespichisunki

40Waway,sayariy,patronniykiwankuskaEgiptoman uraykamuy,amamanchakuychu,waway,Señorqanwanmi kashanHinaqtinmipayqaJosemankaysimikunahina rimashallarqan,hinanpayqach'inllakasharqan

41ChaytauyarispanJoseqaanchataadmirakuspa waqashallarqanChayqhepamantaqhukninIsmaelíta rikurqanayap’ampanapatapiwaqashaqtawaqashaqta, chaymipaycontraphiñakurqan,hinaspanchaymanta qarqorqan,hinaspanmaqaspañakarqan

42HinaqtinmiJoseqachayrunakunatanirqan:–Qankunataqakhuyapayakusaqtaytaypawasinman kutichipuwanaykipaq,paymiaskhaqhapaqkayta qosunkichis,nispa.

43Paykunataqnirqanku:–¿Manachuesclavokanki, ¿maypitaqtaytaykikashan?taytaykipaskanmankarqan chayqa,manaraqmiiskaykutitañachuvendesqakanki karqanhukkamachipaqchhaynapisichaninpi;Hinan phiñakuyninkuqapaycontrakasharqanraq,hinanmaqaspa muchuchirqanku,Josetaqsinchitawaqarqan.

44WiraqochataqJoseqñak’ariynintarikurqan, Wiraqochataqyapamantakayrunakunatamaqaspa muchuchirqan,Wiraqochataqkaypachamantutayaqman tukuchirqan,llipyataqt’oqyamurqan,t’oqyaypas qaparirqan,t’uqyaypa,sinchiwayraqkunkanwantaq hallp’achhaphchikurqan,runakunataqmancharikurqanku, manataqyacharqankuchumaymanchusrinankuta

45Unananimalkunapascamellokunapassayashaspankun pusarqanku,ichaqamananriytamunarqankuchu, maqarqankun,hinaspanpampapik’umuykurqanku Hinaqtinmirunakunaqaninakurqanku:–¿Imatataqkay Diosruwawarqanchis?¿imataqhuchanchiskuna,ima huchanchistaqkayhinatahap’iwasqanchismanta?

46Paykunamantahuknintaqpaykunatanirqan:–Yaqapaschákaykamachitañak’arichisqanchishucharayku kunanp’unchaykayhinapasawanchiskunanchhaynaqa sinchitavalekuychispampachawananchispaq,chaymantaqa yachasunpiqparaykunkaymillaychayamuwanchis, hinallataqsichusDioskhuyapayawasunchayqa, yachasunmikaykamachitañak’arichisqanchishuchamanta llapankayhamuwasqanchista.

47Hinaqtinmichayrunakunaqachayhinataruwaranku, hinanJosetarogakuspanku,paykunatapampachananpaq mat’ipayaranku;Paykunataqnirqanku:SeñorDiospaq qanpaqpashuchallikurqayku,kunanqaDiosniykitan mañakuykukaywañuytañoqaykumantawikch'upunanpaq, paymanhuchallikusqaykurayku,nispa

48Josetaqrimasqankumanhinaruwarqan,Wiraqochataq Josetauyarirqan,WiraqochataqJoseraykuchay runakunamanchayachisqanmuchuytach’usaqyachirqan, chaymianimalkunahallp’amantahatarispapaykunata pusarqanku,hinanpurirqanku,sinchiwayrataq pisiyapurqan,hallp’ataqthakkapurqan,runakunataq purirqankuEgiptomanuraykamunankupaq,chay runakunataqchaytayacharqankukaymillaymiJoseyrayku paykunamanchayamusqa

49Hinaqtinmipaykunapuraninakuranku:Yachanchismi ñak’arisqanraykukaymillayñak’arichiwasqanchista. kunanqa,imanaqtintaqkaywañuytaalmanchisman

apamusun?Kaykamachiwanimataruwananchispaq yuyaychaykunatahap’isunchis.

50Hukrunataqkutichispanirqan:–Cheqaqtapunin niwarqankutaytanmankutichipunaykupaq,nispa.kunanqa chhaynaqahamuychis,kutichipusunchis,willawasqanchis cheqasmanrisunchis,ayllunmantataqqechusunchispaypaq qosqanchispreciota,chaymantataqripusaqku

51Hukrunataqkutichispanirqan:–Qhawariychiskay yuyaychayqaanchaallinmi,ichaqamananchaytaruwayta atiykumanchuñanqaanchakarukasqanrayku,manataqmi ñanniykumantalloqsiytaatiykumanchu”,nispa

52Hukrunañataqmipaykunatanirqan:–Kay yuyaychakuyqamanankarunchakusaqkuchu,nispa.kunan p'unchaymiEgiptomanrisaqku,Egiptoman chayaspaykutaqchaypihatunchaninpivendesaqku,mana allinruwasqanmantataqqespichisqakasaqku,nispa.

53Chaymichayrunakunaqakusikurqanku,hinan paykunaqaJosewankuskaEgiptollaqtamanrirqanku

43RAKI

1JacobpachurinkunawawqenJosetamadianitakunaman vendeqtinkutaq,sonqonkup'akisqakarqanku,chay ruwasqankumantataq pesapakurqanku, kutichimunanpaqtaqmaskharqanku,ichaqamanan tarirqankuchu

2RubentaqJosetahoqarispataytanmankutichipunanpaq kutipurqan,chayt’oqoqqayllanpitaqmanaimasimitapas uyarirqanchu,hinanJosetawaqyarqan!¡Jose!manataqmi pipaskutichirqanchunitaqimasimitapasrimarqanchu

3Rubentaqnirqan:Joseqamancharikuspanwañupun, otaqmach'aqwaypaswañuchirqanRubentaqt'oqoman uraykamurqan,hinaspanJosetamaskhaspamana tarirqanchut'oqopi,hinaspanwakmantalloqsimurqan.

4Rubentaqp'achantallik'ispanirqan:–Warmaqamanan kanchu,¿imaynatataqtaytaytaallipunachisaqwañusqaña kaqtin?wawqenkunamanrispataqJosemantallakisqa kashaqtatarirqan,taytankutapaymanta allipunachinankupaqtaqyuyaychakusharqanku,Rubentaq wawqenkunatanirqan:T’oqomanhamuspaymirikurqani Josemanachaypikashaqta,imatataqtaytanchisman nisunman,taytayqañoqamantawaynallatamaskhanqa, nispa.

5Wawqenkunanpaytakutichirqanku:–Kayhinatan ruwarqayku,qhepamantaqsonqoykumaqawarqankukay ruwasqaykumanta,kunantaqtiyashaykuhukpretextota maskhanaykupaqimaynatastaytaykutaallipunachisaqku chayta,nispa.

6Rubentaqpaykunatanirqan:–¿Imatanruwashankichis taytanchispayuraqchukchankunataayap'ampanaman uraykachimunaykichispaq?chayruwasqaykiqamanan allinchu.

7Rubentaqpaykunawantiyaykurqan,llapankutaq sayarispajuranakurqankuJacobmanchaytaama willanankupaq,llapankutaqnirqanku:Taytanchismanotaq wasinmanpaskaytawillaqrunaqa,nitaqmayqen wawamanpaschaytawillaqrunaqa,llapanchismipay contrasayarispaespadawanwañuchisaqku,nispa 8Jacobpachurinkunaqasullk'amantakuraqkama manchanakurqanku,manataqmipipashuksimillatapas rimarqankuchu,chaymisonqonkupipakarqanku

9ChayqhepamantaqtiyaykurqankutaytankuJacobman tukuychaykunamantarimanankupaq.

10Isacartaqpaykunatanirqan:–Kaypiyuyaychasunkichis kayruwaytamunaspaykichisqa,Josepap'achantahap'ispa llik'ispahukcabratawañuchispayawarninman challpuychis,nispa

11Taytanchismankachamuychis,rikuspataqninqamillay animalmimikhurapun,chayraykunp’achantallik’irqoychis hinaspaqhawayyawarninp’achanpatapikanqa,kayta ruwaspaykichistaqtaytanchisparimapayakuyninmanta kacharichisqakasun

12Isacarpayuyaychasqanmipaykunatakusichirqan,payta uyarispankutaqIsacarpayuyaychasqanmanhina ruwarqanku

13UsqhayllaJoseqp'achantahap'ispallik'irqanku, hinaspanhukcabritotawañuchirqanku,chayp'achatataq cabritoqyawarninmanchallpurqanku,chaymantataqñut'u allpamansarurqanku,hinaspanNeftalípamakinwan taytankuJacobmanp'achataapachirqanku,hinaspan kamachirqankukaysimikunataninanpaq

14UywakunatahuñuspaSiquemllaqtamanriqñankama chayarqayku,ch’inneqpikayp’achatayawarwanñut’u allpawanchallpusqatatarirqaykukunanqayachay wawaykiqp'achanchusichamanachuchayta,nispa 15Neftalítaqrispataytanmanrirqan,paytaqp'achata qorqan,hinaspanwawqenkunaqkamachisqansimikunata willarqan

16JacobtaqJoseqp’achantarikuspayacharqan,hinaspan pampamank’umuykusparumihinach’inllakapurqan, qhepamantaqsayarispasinchitawaqaspaqaparirqan, hinaspannirqan:–WawayJoseqp’achanmi!

17HinanJacobqausqhayllahukninkamachinta wawankunamankacharqan,hinaspanpaykunamanrispa ovejakunawankuskañannintahamushaqtatarirqan.

18Yaqach’isiyaqmiJacobpachurinkunataytankuman hamurqanku,p’achankullik’isqa,ñut’uhallp’aumankupi kashaqtataqrikurqanku,taytankutaqqaparishaqta,sinchi kunkawanwaqashaqtataqtarirqanku

19HinaqtinmiJacobqachurinkunatanirqan:–Cheqaqta niwaychis,¿imamanaallintataqkunanp'unchay qonqayllamantaapamuwarqankichis?paykunataqtaytanku Jacobtakutichirqanku:–Kunanp'unchaymi hamusharqaykuovejakunahuñusqakashaspa,ch'inneqpi ñanpatapiSiquemllaqtamanchayarqayku,kayp'achatataq hallp'apiyawarhunt'aykusqatatarirqayku,chayta yachaspaykutaqkachamurqaykuyachaytaatispaykiqa, nispa

20Jacobtaqchurinkunaqnisqankutauyarispasinchita qaparirqan:–Wawaypap'achanmi,millayanimalmi mikhurqan,nispaJoseqallik’isqañankashan,kunan p’unchaymipaytakachamurqani,qankunawanallinchus ichamanachuschaytaqhawanaypaq,ovejakunaqallinchus ichamanachuschaytaqhawanaypaq,qankunamanta willakuytakutichimuwanaypaq,kamachisqaymanhinataq rirqan,kayp’unchaytaqmikayp’unchaypaywanpasarqan, wawayqanwankashaqtayuyaykushaqtiy

21HinaqtinmiJacobpachurinkunaqanirqanku:–Manan ñoqaykumanhamuwarqankuchu,nitaqmirikurqaykuchu qanmantalloqsisqaykumantapacha,kunankamapas,nispa 22Jacobtaqpaykunaqrimasqankutauyarispahukmanta kallpawanqaparirqan,sayarispataqp'achankunatallik'irqan,

wasanmantaqwaqrap'achatachurakurqan,sinchitan waqarqan,waqaspataqkunkantahoqarispawaqaspa qaparirqan,kaysimikunatataqnirqan: .makiywanmikayqachuriywanpasarun.

24QanraykunllakichiwanchuriyJose,qanmanta llakichiwanmaynamisk’iraqmikarqankikawsayniypi, kunantaqimaynasinchik’araktawañuyniykiñoqapaq 250qanparantinpiwañusqaymantaJosechuriy, llakichiwanqanmantachuriy,waway,wawayWawayJosé, ¿maypitaqkachkanki,¿maymantataqaysasqakanki? rikchariy,wasiykimantarikchariy,hinaspahamuy qanmantallakikuyniytaqawamuy,churiJosey

26Kunanhamuy,ñawiymantauyaypawaqaynintayupaspa, Señorpañawpaqenmanapamuy,phiñakuyninñoqamanta kutirinanpaq

270Josechuriy,imaynatataqurmarqanki,kaypacha qallariymantakunankamamanapipasurmasqanpa makinwan;awqaqmaqasqanwanmiwañuchisqakarqanki, millaymillayhuchachasqa,ichaqacheqaqtapuninyachani kayhinapasasusqaykita,askhahuchaykunamanta 28Kunanrikch’ariyhinaspaqhawayimaynak’arak llakikuyniyqanpaqchuriy,manañauywarqaykichu,nitaq modarqankichu,nitaqsamaytaalmatapasqorqaykichu chaypas,ichaqaDiosmikamasurqanki,tulluykikunatapas hatarichisunki,aychawantaqqatarqan,sinqaykipitaq kawsaysamaytasamachirqan,chaymantataqqowarqanki 29CheqaqtapuninqowawaqniyDiosqañoqamanta qechurqasunki,chayhinataqmiqanmanchayamusunki 30JacobtaqkaysimikunahinaJosemantarimashallarqan, sinchitataqwaqarqan;pampamanurmaykuspataqch'inlla kapurqan.

31Jacobpallapachurinkunapastaytankuqñak’arisqanta rikuspa,huchankumantawanakurqanku,paykunapas sinchitanwaqarqanku.

32Judátaqsayarispataytanpaumantapampamanta hoqarispawasanmanchurarqan,taytanpawaqaynintataq uyantapicharqan,Judátaqsinchitawaqarqan,taytanpa umantataqwaqaypik'umuykusparumihinaraqkasharqan 33Jacobpachurinkunataqtaytankuqñak’arisqantarikuspa waqasharqanku,Jacobtaqrumihinaraqpampapi puñusharqan

34Llapanchurinkuna,kamachinkuna,kamachinpa wawankunapassayarispanku,paypamuyuriqninpi sayarirqankusonqochanankupaq,chaymipayqamana sonqochaytamunarqanchu

35HinaqtinmiJacobpallapafamiliankunasayarispa sinchitallakikurqankuJosemantataytankuqwan llakikusqankumanta,chayyuyayqaJacobpataytan AbrahampachurinIsaacmanmichayarqan,hinaspan Josemanta,paypasllapafamilianmantawansinchita waqarqan,Hebrónllaqtapitiyasqancheqasmantaripurqan, paywankuskarunankunatapas,hinaspanchurinJacobta sonqocharqan,hinanpayqamanamunarqanchuconsolasqa kanankupaq

36KayqhepatataqJacobqahallp'amantahatarirqan, waqantaquyantaphawaykamusharqan,hinanchurinkunata nirqan:Hatariychisespadaykichistaarcoykichistawan hap'ispachakramanlloqsiychis,hinaspamaskhaychischu wawaypaayantatarispaapamuwaqchischuichamanachu p'ampanaypaq,nispa.

37Maskhaychistaq,mañakuykichis,uywakunaqchawpinta, maskhaychistaq,manaraqhap’ispaapamuwashaqtiykichis ñawpaqhamuqkunatapas,ichapaskunanp’unchay Wiraqochakhuyapayapunmanñak’ariyniyta, ñawpaqeykichispitaqwakichinmanchuriytallik’irqoqta, hinaspataqapamuwananpaq,hinaspataqchuriypahuchanta vengakusaq

38Churinkunataqtaytankuqkamachisqanmanhina ruwarqanku,tutamantanhatarirqanku,sapankataq espadankutaarcontawanhap’ispa,chakramanrirqanku animalkunatamaskhaq

39HinaqtinmiJacobqaqaparisharan,waqasharan, waqasharan,wasiukupipurishaspa,makintalaq’ashaspa, khaynataniran:“ChuriyJosé,churiJosey”,nispa 40Jacobpachurinkunanch'inneqmanrirqanku animalkunatahap'inankupaq,hinanhuklobopaykunaman hamuspahap'ispataytankumanpusamurqanku,hinaspan nirqanku:Kaymiñawpaqkaqtarisqayku, kamachiwasqaykimanhinataqpusamurqayku,churiykiq ayantapasmanantarirqaykuchu,nispa

41HinaqtinmiJacobqachurinkunaqmakinmantachay animaltahap’ispasinchitawaqaqkunkawanqaparirqan, chayanimaltamakinpihap’ispa,k’araksonqowantaqchay animaltanirqan:–¿ImanaqtintaqwawaytaJoseta mikhurqanki,¿imaynataqmanamanchakurqankichukay pachaqDiosninta,nitaqchuriJoserayku sasachakuyniytapas?

42Churiytataqyanqatamikhurqanki,manaima maqanakuytaruwasqanrayku,chaywantaq huchachawarqanki,chayraykunDiosqaqatiykachasqa runatamaskhanqa.

43HinanSeñorDiosqachayanimalpasimintakicharirqan Jacobtasonqochananpaqrimasqanwan,hinanJacobta kutichispakaysimikunatanirqan.

44ImaynankaypachapikamawaqninchisDioskawsashan, almaykipaskawsashanmanhina,wiraqochay,manan churiykitarikurqanichu,manataqmillik’irqorqanichu, ichaqakaruhallp’amantanhamurqanikunanp’unchay noqamantaripuqchuriytamaskhaq,manataqmiyachanichu kawsashaqchuswañusqachuskasqanta.

45Kunanp’unchaytaqchakramanhamurqanichuriyta maskhaq,churiykikunataqtariwarqanku,hap’iwaspataq llakikuyniytayaparqanku,kunanp’unchaytaq ñawpaqeykimanpusamuwarqanku,kunantaqllapan rimayniykunataqanmanwillarqani

46Kunantaqchhaynaqa,runaqchurin,makiykipinkashani, kunanp’unchaytaqruwaway,qanpiallin rikch’akusqanmanhina,ichaqakamawaqniyDiospa kawsayninwanmi,mananchuriykitarikurqanichu,nitaqmi llik’irqorqanichu,nitaqmirunaqaychanqasimiyman haykurqanchutukuykawsayniyp’unchaykunapi

47HinaqtinmiJacobqachayanimalparimasqanta uyarispananchataadmirakuran,chaymichayanimalta makinmantakachamuran

48HinaqtinmiJacobqasapap’unchayJosemanta waqashaspawaqasharqan,askhap’unchaytaqchurinmanta waqasharqan.

44RAKI

1MadiánrunakunamantaJosetarantiqIsmaelpa churinkunapasJosewankuskaEgiptomanrirqanku,Egipto nacionpapatankunamanchayarqanku,Egiptoman asuykuspankutaq,AbrahampachurinMedanpa churinkunamantatawarunakunawantuparqanku.

2Ismaelrunakunataqpaykunatanirqanku:–¿Qankunachu kaykamachitanoqaykumantarantiytamunankichis? Paykunataqnirqanku:–Ñoqaykumanqoykuwaychis,hinan Josetapaykunamanentregarqanku,hinaspanrikurqanku anchasumaqwaynakashaqta,iskaychunkasiclo qolqewantaqrantirqanku,nispa

3IsmaelrunakunaqaEgiptollaqtamanmipuririrqanku, chayp’unchaytaqMedanimirunakunapasEgiptoman kutipurqanku,hinanMedanimirunakunaqaninakurqanku: –UyariykuñanPotifar,Faraonpaguardiacapitan,hukallin kamachitamaskhashasqanmanta,paymiñawpaqenpi sayanqapaytayanapananpaq,hinaspawasintaqhawaq kananpaqchurananpaq,nispa

4Chhaynaqa,hamuychispaymanvendesunchisimachus munasqanchismanhina,sichuspaymanqowasunman imachusmañakunanchistachayqa

5HinaqtinmikayMedanrunakunaqaPotifarpawasinman rispa,paytaniranku:–Uyarirqaykuñanallinkamachita maskhashasqaykita,kusichiwaqniykukamachiykuta, munayniykumanqowawaqtiyku,hinanvendesaqku,nispa. 6HinaqtinmiPotifarqaniran:–Ñoqaqpusamuychis,hinan paytarikusaq,kusichiwaqtintaqqosqaykichisimachus mañasqaykichista,nispa.

7MedanimrunakunataqJosetapusamuspaPotifarpa ñawpaqenmanchurarqanku,hinanPotifarrikuspaanchata kusichirqan,Potifartaqpaykunatanirqan:–Willawaychis imatataqkaywaynamantamañakushankichis?

8Paykunataqnirqanku:Tawapachakqolqetanmunayku, Potifartaqnirqan:–Qanmanmiqosqaykivendesqanmanta qelqataapamuqtiyki,willawasqaykipas,yaqapaschá suwasqakanman,kaywaynaqamananesclavochu,nitaq esclavoqchurinchu,ichaqapaypinqhawanisumaq rikch’ayniyoqrunaqrikch’ayninta”,nispa

9Medanimrunakunaqarispanku,paytavendeqIsmael runakunatapaymanpusamurqanku,paykunataqnirqanku: “Payqakamachin,ñoqaykutaqpaykunamanvenderqayku”, nispa

10Potifartaqismaelrunakunaqrimasqankutauyarirqan, Medanimirunakunamanqolqetaqoshaspa,hinanMedanim runakunaqaqolqetahap'ispapurirqanku,Ismael runakunapaswasinkumankutipurqanku.

11PotifartaqJosetahap’ispawasinmanpusarqan servinanpaq,hinanJoseqaPotifarpaallinqhawarisqan kapurqan,hinaspanpaypiconfiarqan,hinaspanwasinta qhawaqkananpaqchurarqan,llapakaqninkunatataq makinmanentregarqan

12WiraqochataqJosewankasharqan,hinanpayqaqhapaq runamantukupurqan,SeñorDiostaqsamincharqan PotifarpawasintaJoserayku

13PotifartaqllapakaqninkunataJoseqmakinman saqepurqan,Josetaqimakunatapasyaykuchiqlloqsichiq, Potifarpawasinpitaqtukuyimapasmunasqanmanhina kamachisqakarqan

14Joseqachunkapusaqniyoqwatayoqmikasharan,payqa sumaqñawiyoq,sumaqrikch'ayniyoqwayna,manataqmi payhinachuEgiptosuyuntinpikarqan

15Patronninpawasinpikashaqtinmi,wasimanhaykuspa lloqsispapatronnintayanapashaspa,patronninpaesposan ZelicaqaJosetaqhawarispaqhawarirqan,hinanpayqa wayna-sipasllakasharqan.

16Paytaqsonqonpisumaqkaynintamunapayarqan,sapa p’unchaytaqJosetaq’oturqan,Zelicataqsapap’unchay Josetaconvencechirqan,ichaqamananJoseqañawinta hoqarirqanchupatronninpaesposantaqhawananpaq.

17Zelicataqpaytanirqan:–Maynasumaqrikch'ayniykipas rikch'ayniykipas,cheqaqtapuninllapakamachikunata qhawarqani,manataqmiqanhinasumaqkamachita rikurqanichuHinanJoseqapaytanirqan:–Cheqaqtapunin mamaypawiksanpikamawaqniyqallaparunakunata kamarqan,nispa

18Paytaqpaytanirqan:–Maysumaqñawiykiqa,Egipto suyupillaparunakunata,qharikunatapaswarmikunatawan ch'uyancharqankiHinanpaytanirqan:–Kawsashaqtiyku maysumaqmikanku,ichaqaayap'ampanapirikunki chayqa,paykunamantankarunchakuwaq,nispa.

19HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–Manasumaqmi, kusikunapaqmillaparimasqaykikunakunan,wasiukupi kaqarpatahap'iy,makiykiwantocay,rimasqaykita uyarisun,nispa

20HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–Manasumaq, kusikunapaqmirimasqayqa,Diosniypayupaychananta, hatunchaynintawanrimaspayqaHinanpaytanirqan:–Manasumaqmiumaykiqchukchaykiqa,qhawariychay wasipikaqqoripeineta,chaytahap'iy,hinaspaumaykiq chukchantak'uyuy,nispa

21Jesustaqpaytanirqan:–¿Hayk'aqkamataqkay simikunatarimanki?amañakaysimikunatarimawaychu, sayarispataqwasiykipiruwaykunataqhaway

22Hinanpaytanirqan:–Mananpipaswasiypikanchu, manataqmiimapasatiendenapaqkanchu,aswanpas rimasqaykimanhina,munasqaykimanhinallan chaywanpas,tukuychaykunakashaqtinpas,mananJoseta pusaytaatirqanchu,manataqmiñawintapayman churarqanchu,aswanpasñawintauraymanhallp’aman churarqan

23ZelicataqsonqonpiJosetavalekurqanpaywan puñunanpaq,Josetaqwasipitiyashaspallank’ayninta ruwasharqan,Zelicataqñawpaqenpitiyaykurqan,sapa p’unchaytaqrimayninwanaysarqanpaywanpuñunanpaq, otaqhayk’aqllapasqhawarinanpaq,ichaqamananJoseqa uyariytamunarqanchu

24HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–Sichusmana rimasqaykimanhinachuruwankichayqa,wañuy castigowanmimuchuchisqayki,fierromantayugotataq churasqayki,nispa

25HinaqtinmiJoseqapaytanirqan:–Cheqaqtapuninrunata kamaqDiosqapresokunaqwasankunatakacharichin, paymicarcelniykimantajuzgasqaykimantawan qespichiwanqa,nispa

26Paytamanaatipaytaatispataq,paypitakyasqaraq kashaqtinpas,chaymunapayasqanqasinchionqoymanmi wikch’uykuran

27Egiptonacionpillapawarmikunanpayta watukamurqanku,hinaspannirqanku:–¿Imanaqtintaq pisiyashanki?manaimapisiqqan;cheqaqtapunin qosaykiqareypañawpaqenpihatunallinqhawarisqa kamachikuq,¿sonqoykiqmunasqanmantachupisichisunki?

28Zelicataqpaykunatanirqan:–Kunanp'unchaymi yachankichismaymantachuskaych'aqwaypaqarimushan chayta,hinaspankamachinkamachinkunatallapa warmikunapaqmikhunatawayk'upunankupaq, paykunapaqtaqmikhunataruwarqan,llapawarmikunataq Zelicapawasinpimikhurqanku,nispa

29Hinancuchillokunataqorqancitronkunataqaranta mikhunankupaq,hinaspankamachirqanJosetaancha chaninniyoqp’achawanp’achachinankupaq,paykunaq ñawpaqenpirikhurimunanpaqwan,Josetaqpaykunaq ñawpaqenmanhamuspallapawarmikunaJoseta qhawarirqanku,manataqñawinkutaqechuytaatirqankuchu, llapankutaqmakinkutakuchurqankumakinkupikaq cuchillokunawan,makinkupikaqcitronkunapas yawarwanmihunt’akasharqan

30Manataqmiyacharqankuchuimaruwasqankutaichaqa Josepasumaqkaynintaqhawashallarqanku,manataqmi paymantañawinkutakutirirqankuchu

31Zelicataqpaykunaqruwasqankutarikuspapaykunata nirqan:–¿Imataqkayruwasqaykichisri?qhawariychis citronkunatamikhunaykichispaq,llapaykichistaq makiykichistakuchurqankichis.

32Llapanwarmikunataqmakinkutarikuspayawarhunt’a kashaqtarikurqanku,yawarninkutaqp’achankuman uraykamushaqta,hinaspannirqanku:“Wasiykipikaq kamachiqaatipawarqankun,manataqmiñawiykuta kutirichiytaatirqaykuchusumaqkayninrayku”,nispa 33HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:–Cheqaqtapunin kayhinatapasarqankichispaytaqhawashaqtiykichis ¿imaynataqmanaruwaymanchuwasiypisapakuti kashaqtin,sapap’unchaywasiymanhaykuspalloqsishaqta rikushaqtiy?Chhaynaqa,¿imaynatataqkayraykumana pisiyanaypaqotaqmanachinkaymanpaschu?

34Paykunataqnirqanku:Simikunaqacheqaqmi,¿pitaqkay sumaqrikch’aytawasipirikuspapaymanta karunchakunman,manataqwasiykipikamachiykichu, yanapaqniykichu,imanaqtintaqmanapaymanwillankichu sonqoykipikaqta,hinaspataqkayasuntowanalmaykita wañunantasaqenki?

35Paytaqpaykunatanirqan:–Sapap’unchaymi kallpachakushanipaytaconvencechinaypaq,manataqmi munayniymanhinachuchaskinqa,tukuyallinkaqtataqmi prometerqani,chaywanpasmananpaymantakutimuywan tupaytaatirqanichu;Chayraykunrikusqaykimanhina pisiyashani

36ZelicataqJosetamunapayasqanraykusinchitaonqorqan, payraykutaqsinchitamunakuyonqorqan,Zelicapawasinpi llaparunakunapasqosanpiwanmanaimatapas yacharqankuchukaymanta,ZelicaqaJoseta munakusqanraykuonqosqakashasqanmanta

37Wasinpillaparunakunantapuranku:–¿Imanaqtintaq onqoshanki,pisiyashanki,manataqimatapaspisishanki? Paykunatataqnirqan:–Mananyachanichusapap'unchay mirashaqta,nispa

38Llapawarmikunaamigonkunapiwansapap'unchay paytarikuqrirqanku,paywantaqrimapayarqanku,paytaq paykunatanirqan:Josepamunakuyninwanllankayqa kanmanPaykunataqnirqanku:–Pakallapihap'ispahap'iy, nispa

39ZelicataqJosetamunakusqanmantaastawanmana allinmantukupurqan,hinanpisikallpayasharqan sayananpaq

40Hukp’unchaytaqJoseqapatronninpallank’ayninta wasipiruwasharqan,hinanZelicaqapakallapihamuspa qonqayllapaymanurmaykurqan,Josetaqpaymantaaswan atiyniyoqkaspapampamanuraykachirqan

41Zelicataqwaqarqansonqonpipaytamunakusqanrayku, waqaspataqwaqarqan,uyantawaqaykuspataqrogakuspa, k'araksonqowantaqpaytarimapayarqan:

42¿Hayk’aqllapasuyarirqankichu,rikurqankichuotaq reqsirqankichunoqahinasumaqrikch’ayniyoqwarmita, otaqnoqamantaaswanallinwarmita,sapap’unchay rimaqniykita,munakuyniykiwanpisiyaymanurmaykuqta, tukuykayhatunchaytaqosuqtiykitapas,chaywanpasmanan uyariwaqchukunkaytaqa?

43Patronniykitamanchakuspataqmana muchuchisunkimanchayqa,reypakawsasqanmanhinaqa mananimamanaallinpaspatronnikimantaqahamunqachu kaywanqa;kunan,chhaynaqamañakuyuyariway,hinaspa consentiyqosqayhatunchayrayku,kaywañuytapas ñoqamantawikch’upuy,imanaqtintaqqanraykuwañusaq? Hinanpayqamanañarimarqanñachu

44HinaqtinmiJoseqacontestaran:–Amakapuway,kay asuntotapatronniymansaqey,nispa.Qhawariy, patronniyqamananyachanchuwasipiimachusñoqawan kashasqanmanta,paypallapakaqninkunatamakiyman qowasqanrayku,imaynatataqpatronniypawasinpi kaykunataruwasaq?

45Wasinpipasanchatanhatunchawarqan,wasinpi qhawaqtaqchurawarqan,hatunchawarqantaqmi,kay wasipipasmananpipasñoqamantaaswanhatunkanchu, patronniypasmananimatapashark’awarqanchu,manaqa qanwarminkankichayqa,¿imaynataqkaysimikunata rimawankiman,imaynatataqkayhatunmillayta huchatawanruwaymanDiosmanqosaykimanpas?

46Chhaynaqa,karunchakuway,amataqkayhina simikunatarimaychu,mananuyarisaqchurimasqaykita ZelicataqichaqamanauyariytamunarqanchuJosetakay simikunatarimaqtin,ichaqasapap'unchaymipayta aysarqanuyarinanpaq

47KayqhepatataqEgiptomayuhunt’aykusqa,llapan Egiptopitiyaqkunapaslloqsirqanku,hinallataqreypas umalliqkunapastimbrekunawantusuykunawanima lloqsirqanku,Egiptopihatunkusikuymikarqan,Sihor lamar-qochaunuhunt’aykusqantiempopitaqfiestakarqan, chaymantaqtukuyp’unchaykusikunankupaqrirqanku

48Egiptorunakunaqacostumbrenkumanhinamayuman kusikunankupaqlloqsiqtinkunPotifarpawasinpillapa runakunapaykunawanrirqanku,Zelicataqichaqamana paykunawanriytamunarqanchu,payqaniwarqanmi: “Manallakisqañankashani,chaymisapallanwasipi qhepakurqan,manataqmihukrunapaspaywankuskachu wasipikasharqan”,nispa

49Sayarispataqwasinpiyupaychanawasimanwicharqan, kamachikuqp’achawanp’achasqataq,umanmantaq churarqanónixrumimantaanchachaniyoqrumikunata, qolqewanqoriwanllusisqa,uyantaqarantapas sumaqcharqanimaymanawarmikunaqch’uyanchanapaq unukunawan,templotapaswasitapascasiawan, inciensowanimaq’apaycharqan,hinaspanmirrota,

inciensowanimaq’apayachirqanaloes,chayqhepamantaq yupaychanawasiqpunkunpitiyaykurqan,chaywasiq ñannintaJoseqallank’aynintaruwananpaqpasasharqan, hinanJoseqachakramantahamushaspawasiman haykurqanpatronninpallank’aynintaruwananpaq.

50ChaytapasanancheqasmanchayaspataqZelicapallapa ruwasqantarikuspakutirirqan

51ZelicataqrikurqanJosetakutirishaqta,hinanpayta waqyaspatapurqan:¿ImataqJoseqaonqosunki? llamkaynikimanhamuy,hinaspaqaway,tiyanaykiman pasanaykikamamsitiotachurasqayki,nispa

52Josetaqkutispawasimanchayarqan,chaymantataq tiyasqancheqasmanpasarqan,hinaspansapakutihina patronninpallank’aynintaruwananpaqtiyaykurqan, hinaspanrikukurqanZelicapaymanhamuspaumalliq p’achawanñawpaqenpisayashaqta,p’achanmanta q’apaytaqkarumanmast’arisqakasharqan

53Usqhayllahap'ispaJosetap'achantapashap'ispanirqan: –Reypakawsasqanhinamanamañakusqayta hunt'awaqtiykiqakunanp'unchaymiwañunki,hinaspan hukmakintahaywarispap'achanpauranmantaespadata horqospaJoseqkunkanmanchurarqan,hinaspannirqan: Hatarispamañakusqaytahunt'ay,manataqkunanp'unchay wañunkichayqa,nispa

54HinaqtinmiJoseqamancharikuranpaytakay ruwasqanmanta,hinanpaymantaayqekunanpaqsayarirqan, paytaqp’achanpañawpaqnintahap’irqan, ayqekusqanmantamanchakuspataqZelicahap’isqanp’acha llik’ikurqan,Josetaqchayp’achataZelicapamakinpi saqerqan,hinaspanayqekuspalloqsirqan,mancharisqa kasqanrayku.

55ZelicataqJoseqp’achanllik’isqata,makinpisaqespa ayqekusqantarikuspa,kawsaynintamancharikurqan,mana paymantawillakuymast’arikunanpaq,hinansayarispa q’otukusparuwarqan,p’achasqap’achantapasp’achakuspa hukp’achankunatachurakurqan

56Joseqp’achantahap’ispaladonmanchurarqan,hinaspan rispaonqosqatiyasqancheqaspitiyaykurqan,manaraq wasinpirunakunamayumanlloqsishaqtinku,hinaspanhuk waynatawaqyarqan,payqachaypachawasipikasharqan, hinaspankamachirqanwasipirunakunatawaqyananpaq

57Paykunatarikuspataqsinchitawaqaspapaykunata nirqan:–Qhawariychis,imahebreorunatanpatronniykichis wasimanapamuwarqan,kunanp'unchaymiñoqawanpuñuq hamurqan,nispa

58Lloqsisqaykichisqhepamanmipayqawasiman hamurqan,wasipimanapipaskashaqtarikuspa,ñoqaman hamuspahap’iwarqan,ñoqawanpuñuytamunaspa.

59P’achankunatahap’ispallik’ispaymisinchita qaparirqani,kunkantahoqarispataq,kawsayninta manchakuspa,p’achantañawpaqeypisaqespaayqekurqan

60Wasinpirunakunaqamananimatapasrimarqankuchu, ichaqasinchitanphiñakurqankuJoseqcontranpi,chaymi patronninmanrispaq'otukuqsimintawillarqanku

61Potifartaqphiñasqawasinmankutimurqan,warmintaq qaparirqan:–¿Imataqkayruwawarqanki,nispawasiyman kamachitawayk'uy,kunanp'unchaymiñoqawan pukllananpaqhamuwarqan;chhaynatankunanp’unchay ruwawaran

62Potifartaqwarminparimasqantauyarispakamachirqan Josetasinchitamaqanankupaq,hinanpaykunapaspayta ruwarqanku

63PaytamaqashaqtinkunJoseqakallpawanqaparirqan, hinanhanaqpachataqhawarispanirqan:–SeñorDiosníy, yachankinmanahuchayoqkasqayta,imanaqtintaqkunan p’unchayllullakuspawañusaq,kaymanaseñalasqamillay runakunaqmakinwan,pikunatachusreqsinki?

64PotifarparunankunaJosetamaqashaqtinkun,Jesusqa qaparispawaqasharqan,chaypitaqchunkahukniyoq killayoqwawakasharqan,hinanSeñorqawawaqsiminta kicharirqan,hinaspanJosetamaqashaqPotifarpa runankunaqñawpaqenpikaysimikunatarimarqan.

65¿Imatanmunashankichiskayrunamanta,¿imanaqtintaq kaymillaytataqpaytaruwankichis?mamayqallullakuspa riman,llullakuspataqrimarin;chhaynapinchay rantinakuyqakarqan

66Wawataqpaykunamansut’itawillarantukuyima pasasqanta,ZelicapallaparimasqankunatapasJoseman sapap’unchaywillaran

67Llapallanrunakunataqwawaqrimasqantauyarispanku anchataadmirakurqankuwawaqrimasqanmanta,hinan wawaqamanañarimarispach’inllakapurqan

68Potifartaqchurinpanisqanwansinchitap’enqakuspa runankunatakamachirqanamaJosetamaqanankupaq, hinanrunakunaqamanañaJosetamaqarqankuñachu

69PotifartaqJosetahap’ispakamachirqanreypa juezninkunasacerdotekunaqqayllanpijuzganankupaq, chhaynapijuzganankupaq

70HinaqtinmiPotifarwanJosewanreypajuezninkuna sacerdotekunaqñawpaqenmanrispa,Jesusqapaykunata niran:Amachaykichis,imaynajuzgasqakananta kamachiman,chhaynatanruwaran,nispa

71SacerdotekunanJosetanirqanku:–¿Imanaqtintaq patronniykiwankaytaruwarqanki?HinanJoseqapaykunata kutichirqan:–Mananchhaynachuwiraqochaykuna,kay hinatanpasarqan.PotifartaqJosetanirqan:–Cheqaqtapunin llapakaqniykunatamakiykimanhap'ichirqani,manataqmi imatapashark'arqaykichuwarmillaymanta,¿imaynataqkay millaytaruwawaq?

72HinaqtinmiJoseqanirqan:–Señorniy,SeñorDiospa kawsasqanmanhina,almaykipaskawsasqanmanhina, señoríy,warmiykimantauyarisqaykisimiqamanan cheqaqchu,kunanp'unchaymichhaynataruwashanku, nispa

73Wasiykipikasqaymantahukwatapasarqon; ¿Qhawarqankichuimamanaallintapasnoqapi,otaq imatapaskawsayniytamañakuwaq?

74HinansacerdotekunaPotifartanirqanku:–Kachamuway, Josepallik’isqap’achantañawpaqeykuman apamunankupaq,chaypillik’isqap’achatarikusun,chay llik’ip’achaqñawpaqenpikashanmanchayqa,uyanqa paypachimpanpichákasharqan,paytaqhap’ispahap’irqan, paymanhamunanpaq,esposaykitaqq’otukuspatukuy rimasqantaruwarqan,nispa

75PaykunanJoseqp’achantajuezkasqanku sacerdotekunaqñawpaqenmanaparqanku,hinaspan rikurqankuJoseqñawpaqenpiwaqashaqta,llapanjuzgaq sacerdotekunapasyacharqankunpaytañit’isqanta,hinaspan nirqanku:–Wañuyjuzgayqamanankaykamachimanchu, mananimatapasruwarqanchu,aswanpasjuzgasqanqa,

carcelwasimanwisq’asqakananpaqmi,chaywillakuyqa paywanmipasarqan”,nispawarmiykipacontranpilluqsiy.

76Potifartaqpaykunaqnisqankutauyarispa,reypa presokunawisq'asqakasqankuwasimanchurarqan,Josetaq chunkaiskayniyoqwatawisq'asqawasipikasharqan.

77Chayhinañakashaqtinpas,patronninpawarminqa mananpaymantakutirirqanchu,manataqmisaqerqanchu sapap’unchaypaywanrimaytauyarinanpaq,kinsakilla tukukuqtintaqZelicaqasapap’unchayJosemanrisharqan wisq’asqawasiman,paytataqaysarqanpaytauyarinanpaq, ZelicataqJosetanirqan:–Hayk’aqkamataqkaywasipi qhepakunki?kunanmiichaqauyariy,kunanmikay wasimantahorqomusqayki,nispa.

78HinaqtinmiJoseqakutichirqan:–Aswanallinmikay wasipiqhepakuy,Diospacontranpihuchallikunaymantaqa Hinanpaytanirqan:–Manachusmunasqaytahunt'awaq chayqa,ñawiykitahorqosaq,chakiykimanwatanakunata yapasqayki,ñawpaqpimanareqsisqaykirunakunaq makinmanmientregasqayki,nispa.

79HinaqtinmiJoseqakutichispanirqan:–Qhawariy,kay pachaqDiosninmitukuyimaruwayatiwasqaykimanta qespichiwanman,ñawsakunaqñawintakicharin,watasqa kaqkunatataqkacharichin,kayhallp'apimanareqsiqwak llaqtayoqrunakunatapaswaqaychan,nispa

80ZelicataqJosetauyarinanpaqmanaconvencechiyta atispa,paytaaysaytasaqerparirqanJoseqawisq'asqa wasillapiraqmiwisq'asqakasharqanJosepataytan Jacobpas,Canaánsuyupillapawawqenkunapas,chay p'unchaykunapipaswaqasharqankun,waqasharqankun Josemanta,JacobqamananmunarqanchuchurinJosemanta sonqochayta,Jacobtaqsinchitaqaparirqan,hinaspan waqarqan,waqarqanima

45RAKI

1ChaywatapinJoseqawawqenkunavendesqanku qhepamanEgiptomanuraykamurqan,chaymiJacobpa churinRubénqaTimnallaqtamanrispaCanaánllaqtayoq AviqususinEliuramtacasarakurqan

2RubenpawarminEliuramtaqwiksallikuspatawa churikunatawachakurqanHanocta,Paluta,Quetzrónta, CarmitawanWawqenSimeontaqwawqenDinata casarakurqan,paytaqphisqaqhariwawakunata wachakurqanMemuelta,Yaminta,Ohadta,Jakinta, Zocartawan

3ChayqhepamantaqCanaánwarmiBunamanchayarqan, paytanSimeonSiquemllaqtamantapresoaparqan,Bunataq Dinaqñawpaqenpikashaspapaytayanaparqan,Simeontaq paymanhamuspaSaultawachakurqan

4HinaqtinmiJudárunakunaqaAdulamllaqtamanrirqan, hinaspanAdulamllaqtamantaHirasutiyoqrunamanrirqan, chaypinJudáCanaánllaqtamantahukrunaqususinta rikurqan,paypasutinmikarqanSuapaususinAliyat, hinaspanpaytahap’ispapaymanhamurqan,AliyattaqJudá, Er,Onan,Silotawachakurqankimsachurikuna

5LeviwanIsacarwantaqintilloqsimuyladomanrirqanku, hinaspanEberpachurinYoctanpachurinJobabpa ususinkunatacasarakurqankuYoctanpachurinJobabpa iskaywarmichurinkunamkarqakurakpasutinmikarqan Adina,sullk'ataqArida.

6LevitaqAdinatahap'irqan,IsacartaqAridallaqtata hap'ikapurqan,hinaspanCanaánsuyumanchayarqanku taytankuqwasinman,AdinataqLevimanwachakurqan, Gersonta,Quehatta,Meraritawan.kimsachurikuna.

7AridataqIsacarTola,Puva,Job,Somrón,tawa churikunatawachakurqanDantaqMoabhallp'amanrispa, MoabcastaCamudanpaususinAfalalettacasarakuspa Canaánsuyumanpusarqan.

8Aflaletqamanawachakuqmikaran,manataqmi wawayoqchukaran,chaymiDiosqaDanpaesposan Afalalettayuyariran,hinaspanwiksallikuspahukqhari wawatawachakurqan,hinaspansuticharqanChushimnispa 9GadwanNeftalíwantaqHaránllaqtamanrispaNahorpa churinUzpachurinAmurampaususinkunata casarakurqanku

10KaymiAmurampaususinkunaqsutin.Kurakpasutinmi karqanMerima,sullk'apasutintaqUzitNeftalítaq Merimatahap'ikapurqan,GadtaqUzitllaqtata hap'ikapurqan.Canaánsuyuman,taytankuqwasinman pusarqan

11MerimataqNeftalíYaczeelta,Gunita,Jazerta, Salemtawantawachurikunatawachakurqan.Uzittaq qanchisqharikunatawachakurqanGadZefión,Chagi,Suní, Esbón,Eri,Arodi,Araliima

12Asertaqlloqsispa,IsmaelpachurinHadadpachurin AflalpaususinAdontacasarakurqan,hinaspanCanaán suyumanpusarqan

13Chayp'unchaykunapinAserpawarminAdon wañupurqanAdonwañukusqanqhepamanmiAsermayu chimpamanrispaSempachurinEberpachurinAbimaelpa ususinHaduratacasarakurqan.

14Chaysipaschaqasumaqrikch'ayniyoq,allinyuyayniyoq, SempachurinElampachurinMalquielpaesposanmikarqan

15HadurataqhukususitaMalquielpaqwachakurqan, paytaqsuticharqanSerac,chayqhepamantaqMalkiel wañupurqan,Hadurataqtaytanpawasinpiqhepakurqan

16Aserllaqtapiesposanwañupuqtintaq,Hadurata casarakuspaCanaánsuyumanpusarqan,ususinSeractapas pusarqan,kinsawatayoqkashaspa,Jacobpawasinpi uywasqakarqan.

17Chaysipasqasumaqrikch'ayniyoqmikarqan,Jacobpa mirayninkunaqch'uyanchasqañanninkunapinrirqan manataqmiimatapaspisirqachu,Wiraqochataqmiyachayta, entiendeytapasqorqan

18AserpawarminHadurataqwiksallikuspaYimnata, Yishvata,Yishvita,Beriastawanwachakurqan.tawa churinkuna

19ZabulontaqMadiánllaqtamanrispaCanaánsuyuman pusarqan,MoladpachurinMoladpachurinMerisata 20MerusataqZabulonmanwachakurqanSeredta,Elonta, Yacleeltawankimsachurikuna

21HinaqtinmiJacobqaTarepachurinZobapachurin Arammankacharqan,paytaqchurinBenjamínMecaliata casarakurqan,payqaArampaususinmikarqan,hinaspan CanaánsuyumanJacobpawasinmanchayarqan BenjaminqachunkawatayoqmikasharanArampaususin Mecaliatacasarakunanpaq.

22Mecaliataqwiksallikurqan,BenjamínBela,Beker, Asbel,Gera,Naamánima,phisqaqhariwawakunata wachakurqan.ChaymantataqBenjamínrispa,Abrahampa churinSomronpaususinAribattacasarakurqan,ñawpaq

warminwankuska,chunkapusaqniyoqwatayoqtaqkarqan AribattaqBenjamínAchita,Voshta,Mupimta,Chupimta, Ordtawanwacharqanpichqachurinkuna

23Chayp’unchaykunapinJudárunakunaqaSempa wasinmanrispa,SempachurinElampaususinTamarta casarakurqan,piwichurinErpaqwarmikananpaq

24ErtaqwarminTamarmanrirqan,warmintaqwarmin kapurqan,paymanhamuspataqmiraynintahawamanta ch'usaqyachirqan,Señorpañawpaqenpiqamillay ruwasqanmikarqan,chaymiSeñorqawañuchirqan

25JudápiwichurinErwañukusqanqhepamanmiJudá Onántanirqan,wawqeykiqesposanmanriy,hinaspa wawqeykipaqmiraytawiñachiy,nispa.

26OnanqaTamartacasarakuspanpaymanhamurqan, Onanqawawqenparuwasqanmanhinanruwarqan,Señorpa ñawpaqenpiqamillaymikarqan,paytapaswañuchirqanmi.

27OnánwañupuqtintaqJudáTamartanirqan:–Taytaykiq wasinpiqhepakuychuriySilowiñanankama,Judátaq manañakusikurqanchuTamartaSilollaqtamanqonanpaq, nispa

28Tamartaqsayarisparispataytanpawasinpiqhepakurqan, Tamartaqtaytanpawasinpihuktiempokasharqan.

29Watamuyuriqtintaq,JudárunaqwarminAliyat wañupurqanJudátaqwarminraykusonqochakurqan,Aliyat wañupuqtintaqJudáamigonHirawankuskaTimna llaqtamanrirqankuovejankutarutunanpaq

30TamartaquyarirqanJudárunakunaTimnallaqtaman ovejakunatarutuqrisqanta,Silollaqtaqawiñasqaña kashasqanmanta,Judátaqmanakusikurqanchu

31Tamartaqsayarispaviudanp’achantap’achakuspa p’achawanp’achawanp’achawanp’achawanp’achawan p’achaykukuspataqrispatiyaykurqanTimnallaqtamanriq ñanpillaparunakunaqpurinanñanpi

32Judátaqpaytarikuspahap’ispapaymanhamurqan, paywantaqwiksallikurqan,wachakushaqtintaqwiksanpi mellizokunakasharqan,ñawpaqkaqPereztasuticharqan, iskaykaqtaqZarasutiwan.

46RAKI

1Chayp’unchaykunapinJoseqaEgiptosuyupicarcelpi wisq’asqaraqkasharqan

2ChaytiempopinFaraonpayanapaqninkunaqaEgipto reypat’antaruwaqkunaqumalliqninkuna,t’anta ruwaqkunaqumallinkunapiwansayasharqanku

3Hinanmayordomoqavinotahap’ispareypa ñawpaqenmanchurarqanukyananpaq,t’antaruwaqtaq reypañawpaqenpit’antatachurarqanmikhunanpaq,reyqa vinotaukyaspat’antatamikhuspa,kamachinkunawan, reypamesanpimikhuqministronkunawanima

4Mikhushaqtinkuukyashaqtinkunmayordopast’anta ruwaqpaschaypiqhepakurqanku,Faraonpa ministronkunanmayorpaapamusqanvinopiaskha ch’uspikunatatarirqanku,t’antaruwaqpat’antanpitaqnitro rumikunatatarirqanku

5HinanguardiakunaqcapitanninJosetachurarqan Faraonpaoficialninkunatayanapananpaq,Faraonpa oficialninkunataqhukwatawisq'asqakarqanku

6Watatukukuptintaq,iskayninkuhuktutallapi,maypi wisq’asqakasqankupi,musqukurqanku,tutamantataq Joseqapaykunamanhamurqansapakutihinapaykunata

qhawananpaq,paykunatarikuspataqrikurqanuyanku llakisqa,llakisqaimakashaqta.

7HinaqtinmiJoseqapaykunatatapuran:¿Imanaqtintaq kunanp'unchayuyaykichisqallakisqa,llakisqaima kashankichis?Paykunataqnirqanku:–Musqukurqayku, manataqmipipassut'inchaqqakanchu,nispaHinanJoseqa paykunatanirqan:–Willawaychismusquyniykichista, Diosmimunasqaykimanhinathak-kaypi kutichipusunkichis,nispa

8MayornerotaqJosemanmosqokusqantawillaran,paytaq nirqan:Musqukusqaypinrikurqaniñawpaqeypihatunuvas sach'ata,chayuvassach'apatapitaqkinsak'allmakunata rikurqani,uvassach'ataqusqhayllat'ikarispahatun sayaymanchayarqan,t'ikakunanpuquspauvasman tukupurqan

9Uvaskunatahap’ispahukvasopiñit’ispaFaraonpa makinmanchurarqani,hinanpayqaukyarqanJosetaq paytanirqan:–Uvassach'apatapikinsak'allmakunaqa kinsap'unchaymi,nispa.

10Chaywanpaskinsap’unchaymantanreyqa kamachisunkihorqomusunaykipaq,paytaq llank’anaykimankutichipusunki,reymantaqvinonta ukyachinki,imaynanqallariypimayordonakashaqtiyki hinataichaqa,qanpisumaqsonqokaytatarisaq,allin kaqtinFaraonmanyuyariwanaykipaq,sumaqsonqowan ruwawanaykipaq,kaycarcelmantataqhorqomuwanaykipaq, Canaánhallp’amantasuwawasqakasqayrayku,kaypitaq esclavopaqvendesqakasqayrayku.

11Hinallataqpatronniypawarminmantawillasqaykipas llulla,kaycarcelmanyanqapaqchurawasqankurayku; HinanmayordomoqaJosetakutichirqan:–Qhepa t'ikrasqaykimanhinareyallintaruwawanmanchayqa, tukuymunasqaykitanruwasaq,hinaspakaycarcelmanta horqomusqayki,nispa.

12T'antaruwaqrunapas,Joseqamayorpamosqokusqanta allintasut'inchasqantarikuspa,asuykuspanJoseman willarqantukuymosqokusqanta.

13HinaqtinmiJesusqapaytanirqan:–Musqukusqaypin rikurqanikinsayuraqcanastakunataumaypi,hinan qhawarirqani,aswanhanaqcanastapitaqFaraonpaqtukuy rikch'aqt'antamikhunatarikurqani,p'isqokunataq umaymantamikhusharqanku,nispa

14HinaqtinmiJoseqapaytanirqan:–Kimsacanasta rikusqaykiqakinsap’unchaymi,kinsap’unchayllapin Faraónumaykitahorqospasach’amanwarkusunki, p’isqokunanaychaykitamikhunqaku,mosqoypi rikusqaykimanhina,nispa

15Chayp’unchaykunapinreinawachakunanpaqña kasharqan,chayp’unchaytaqEgiptoreymanqhariwawata wachakurqan,hinaspanwillarqankureypaphiwichurinta hap’isqanmanta,Egiptollaqtapillaparunakunapas Faraonpaoficialninkunawankamachinkunawankuska anchatakusikurqanku

16Nacesqanpakinsap’unchayninpinFaraonqahukfiestata ruwarqanoficialninkunapaq,kamachinkunapaqwan,Zoar suyupi,Egiptosuyupiejercitokunapaqwan

17LlapanEgiptorunakunapas,Faraonpakamachinkunapas, wawanpafiestanpireywanmikhuq,ukyaqhamurqanku, reypakusikusqanmantakusikunankupaqpas

18Reypakamachinkunapaskamachinkunapaspusaq p’unchaymifiestapikusikurqanku,pusaqp’unchaytaq

reypawasinpitukuyrikch’aqtocanakunawan, tocakunawan,tusukunawanimakusikurqanku.

19Joseqmosqokuynintasut’inchasqanmayordomoqa, Josetaqonqapurqan,manataqmiprometesqanmanhinachu reymanpaymantarimarqan,runapihap’ipakusqanrayku JosetamuchuchinanpaqSeñorDiosmanta

20ChayqhepamanmiJoseqaiskaywatacarcelpi qhepakurqanchunkaiskayniyoqwatahunt’anankama.

47RAKI

1Chayp'unchaykunapinAbrahampachurinIsaacqa

Canaánsuyupitiyasharqan.payqapachakpusaqchunka watayoqmikarqan,JacobpawawqenEsautaqEdom hallp'apikasharqan,churinkunapiwantaqSeirrunakuna ukhupikapurqan.

2Esauqauyarirqanmitaytanpawañunanpaqtiempoña kashaqta,hinanchurinkunawanfamiliantinCanaán suyuman,taytanpawasinmanrirqanku,Jacob churinkunapiwantaqHebrónllaqtapitiyasqanku cheqasmantalloqsirqanku,llapankutaqtaytankuIsaacman rirqanku,hinaspanEsautachurinkunatawankarpapi tarirqanku

3JacobchurinkunapiwantaqtaytanIsaacpañawpaqenpi tiyasharqanku,JacobtaqchurinJosemantawaqasharqanraq.

4IsaactaqJacobtanirqan:–Wawaykikunatakayman pusamuway,paykunatasaminchasaqJacobtaqchunka hukniyoqwawankunatataytanIsaacpañawpaqenman pusamurqan

5HinanIsaacqaJacobpallapachurinkunamanmakinta churarqan,hinaspanpaykunatahap’ispaabrazaykuspa hukmantahukmantamuch’aykurqan,Isaactaqchay p’unchaypipaykunatasamincharqan,hinaspanpaykunata nirqan:–ÑawpaqtaytaykichispaDiosnin saminchasunkichis,hanaqpachach’askakunahina mirayniykichistamirachichun,nispa

6IsaacpasEsaúpachurinkunatapassamincharqanmi:–Diosqamanchachisunkichisllapaqhawaqniykikunapaq, llapaawqaykikunapaqpas,nispa

7IsaactaqJacobtachurinkunatawanwaqyachirqan, llapankutaqhamuspaIsaacpañawpaqenpitiyaykurqanku, hinanIsaacqaJacobtanirqan:KaypachaqSeñorDiosninmi niwarqan:Mirayniykikunamanmikayhallp'ataqosaq herenciatahina,wawaykikunakamachikuyniykunata, ñanniykunatahunt'aqtinku,taytaykiAbrahanman jurasqaytahunt'asaq,nispa.

8Chhaynaqa,churiy,wawaykikunata,wawaykikunaq wawankunatapasyachachiySeñorDiosta manchakunankupaq,hinallataqSeñorDiosniykitakusichiq allinñannintarinankupaq,Wiraqochaqñanninkunata, kamachikuyninkunatawanhunt’aqtiykiqaWiraqochapas Abrahamwanrimanakuynintanhunt’asunki,tukuy p’unchaykunapitaqallintaruwanqaqanwan mirayniykikunawanpas

9IsaacqaJacobtawawankunatawankamachiyta tukuruspanmi,espirituntasaqerparispanwañururqa, hinaspamllaqtanmanhuñururqa.

10JacobwanEsauwantaqtaytankuIsaacpauyanta k’umuykuspawaqarqanku,Isaactaqpachakpusaqchunka watayoqkasharqanCanaánhallp’api,Hebrónllaqtapi wañupuqtin,churinkunapiwanMacpelamachayman

aparqanku,chaymachaytanAbrahamqaHet runakunamantarantirqanp’ampasqakananpaq.

11CanaánsuyupillapareykunanJacobwanEsauwan kuskaIsaactap’ampanankupaqrirqanku,Canaánsuyupi llapareykunanIsaactaanchatarespetarqankuwañupuqtin.

12JacobpachurinkunapasEsaupachurinkunapasq’ala chakiwanpurispawaqaspankuKireat-Arballaqtaman chayanankukamapurirqanku.

13JacobwanEsauwanmitaytankuIsaactap’amparqanku HebrónllaqtapiKireat-ArbapikaqMacpelamachaypi, reykunaqp’ampasqankup’ampasqankupihinaancha respetasqap’amparqanku

14Jacobchurinkunapiwan,Esaupiwan,churinkunapiwan, Canaánsuyupillapareykunapiwansinchitallakikurqanku, p'ampaspankutaqaskhap'unchaykunawaqarqanku

15Isaacwañupuqtintaq,uywankunata,kaqninkunata, tukuykaqninkunatawanchurinkunamansaqirqaEsautaq Jacobtanirqan:–Amahinakaspa,taytaykupatukuy puchusqantaiskaymant'aqasaqku,ñoqataqakllakusaq, Jacobtaqnirqan:–Chaytaruwasaqku,nispa

16HinaqtinmiJacobqaCanaánhallp’apiIsaacpatukuy puchusqankunata,uywakunata,hallp’akunatapashap’ispa, iskayt’aqamanchurarqanEsautachurinkunamanwan, hinaspanEsautanirqan:–Qhawariy,tukuykaykunaqa ñawpaqeykipinkashan,qankikiykipaqakllakuykuskanta hap’inaykipaq”,nispa

17HinaqtinmiJacobqaEsautanirqan:–Uyariy,imatachus nisqayki:HanaqpachaqkaypachaqDiosninmiñawpa taytanchiskunaAbrahantaIsaactawannirqan:–Mirayniykimanmikayhallp'ataqosaqwiñaypaqherenciata hina,nispa.

18Chayhinaqa,taytaykupatukuypuchusqanqa ñawpaqeykipinkashan,llapanhallp’ataqñawpaqeykipi kashan.Paykunamantaakllakuyimamunasqaykitapas.

19Llapanhallp’atamunaspaqaqanpaq wawaykikunapaqwanwiñaypaqhap’iy,ñoqataqkay qhapaqkaytahap’isaq,qhapaqkaytataqmunankichayqa, kayhallp’atahap’isaqñoqapaq,wawaykunapaqwan wiñaypaqherenciatachaskinaypaq

20IsmaelpachurinNabayottaqwawankunawankuska chayhallp'apikasharqan,chayp'unchaytaqEsaúrispa paywanrimanakurqan

21KayhinatanJacobniwarqan,chhaynatataq kutichimuwarqan,kunanyuyaychayniykitaqoy, uyarisaqku

22Nabayottaqnirqan:–¿ImataqJacobpanisusqaykiri? qhawariychis,llapanCanaánrunakunanhallp’anpiallinta tiyashanku,Jacobtaqnin,tukuyp’unchaymimirayninwan kuskachaytaherenciatachaskisaq,nispa

23Kunanrispataytaykiqllapaqhapaqkaynintahap'ispa wawqeykiJacobtasaqey,paypanisqanhina

24EsautaqsayarispaJacobmankutipurqan,hinaspan IsmaelpachurinNabayotpayuyaychasqantaruwarqan EsautaqIsaacpapuchusqanqhapaqkaykunata,almakunata, animalkunata,uywakunata,kapuqninkunatapas,llapan qhapaqkaykunatawanhap'irqanwawqenJacobmanqa mananimatapasqorqanchu;JacobtaqCanaánsuyuta hap'ikapurqan,EgiptomayumantaÉufratesmayukama, hinaspanwiñaypaqhap'ikapurqan,wawankunapaq, mirayninkunapaqwanwiñaypaqhap'ikapurqan.

25JacobqawawqenEsaúmantanhap’irqanHebrónllaqtapi kaqMacpelamachayta,chaymachaytanAbrahamqaEfrón llaqtamantarantirqan,wiñaypaqp’ampasqakananpaq 26HinaqtinmiJacobqarantisqalibropitukuykaykunata qelqarqan,hinaspanfirmarqan,tawahunt’aq testigokunawantaqtukuychaykunatawillarqan

27KaysimikunatanJacobqelqapiqelqarqan:Canaán hallp’a,hetrunakunaq,hevrunakunaq,jebuseokunaq, amorrunakunaq,ferezrunakunaq,Gergasikunaqllapa qanchisnacionkunapiwan,EgiptomayumantaÉufrates mayukama

28HebrónQuireat-arballaqtata,chaypikaqmachaytapas, JacobwawqenEsaumantallapantarantirqan,chaniyoq kananpaq,wiñaypaqmirayninpaqherenciakananpaq

29HinaqtinmiJacobqarantisqalibrota,firmatapas, kamachikuykunata,kamachikuykunata,revelasqa librotawanhap’ispa,t’urumankamanchurarqanunayta qhepananpaq,hinanwawankunaqmakinmanqorqan

30EsauqawawqenJacobmantanwañupusqanqhepaman taytanpasaqesqanllapakaqninkunataqechupurqan, hinaspanllapakaqninkunataqechupurqan,runamanta, animalkunamanta,camellomanta,asnomanta,toromanta, corderomanta,qolqemanta,qorimanta,rumikunamanta, bdelliomanta,AbrahampachurinIsaacpallapaqhapaq kaynintapas.manataqmiimapaspuchurqachuEsaupamana apasqanqa,wañukusqanqipataIsaacpatukuyima saqisqanmantaqa

31Esautaqtukuychaykunatahap’ispawawankunapiwan HorreoSeirhallp’amanrirqanku,wawqenJacobmanta wawankunamantawankarunchakusqa

32EsauqaSeirpamirayninkunawanmihallp'akunata hap'irqan,chayp'unchaymantapachanEsaúqamanaña Canaánsuyumankutirqanchu

33LlapanCanaánsuyunIsraelrunakunaqherencian kapurqanwiñaypaqherenciakananpaq,Esautaqllapa wawankunawanSeirorqotaherenciatachaskirqan

48RAKI

1Chayp'unchaykunapin,Isaacwañupusqanqhepaman, SeñorDiosqakamachirqan,tukuypachantinpiyarqaytataq hatarichirqan

2ChaytiempopinEgiptoreyFaraonqaEgiptosuyupi kamachikuytiyananpitiyasharqan,hinaspanpuñunanpi siriykusharqan,mosqokusqantamusqukusharqan, FaraontaqmusqukusqanpirikurqanEgiptomayupatapi sayashaqta

3Saynashaspataqrikurqan,mayumantaqanchiswira aychayoq,allinkhuyapayasqawakakunalloqsimushaqta

4Paykunaqqhepantataqqanchisvacakuna,manaallin aychayoq,manaallinqhawarisqawakakunawicharirqanku, qanchismillayvacakunañataqmimillp’upurqankuallin qhawarisqawakakunata

5Rikcharispantaqwakmantapuñuykurqan,iskaykaq kutipitaqmosqokurqan,rikuspataqrikurqanqanchistrigo hukk’aspipatamanwicharimuqta,rankipiallin,qanchis llañut’urukunataqintilloqsimuywayrawanphatarirqan, paykunaqqhepantataqwicharirqan,chayllañu t’urukunataqhunt’akunatamillp’urqan,Faraontaq mosqokusqanmantarikch’arirqan.

6Tutamantataqreyqamosqokusqankunatayuyarirqan, hinanmusqukusqanmantaespiritunllakisqa mancharikurqan,hinanreyqausqhayllakacharqanEgipto suyupillapalayqakunata,yachaysaparunakunatawan waqyamunanpaq,hinaspanFaraonpañawpaqenpi sayarirqanku

7Hinanreyqapaykunatanirqan:–Mosqokusqaytan mosqokurqani,manataqmipipaschaykunatasut'inchaqqa kanchuHinanreytanirqanku:Kamachiykikunaman mosqoyniykikunatawillay,uyarisunchis,nispa

8Hinanreyqamusqukusqankunatapaykunamanwillarqan, llapankutaqkutichispahukkunkallawanreymannirqanku: Reywiñaypaqkawsachun;kaytaqmusquyniykikunaq sut'inchaynin

9Qanchisallinwakakunarikusqaykiqa,qhepa p’unchaykunapinaceqqanchisususikunatanrikuchin, qhepap’unchaykunapitaqnaceqqanchisvacakuna rikusqayki,millp’uqqanchiswakakunapas,hukseñalmi, naceqususikunareypakawsasqantiempopillapanku wañunankumanta

10Iskaykaqmosqoypirikusqaykitaq,qanchishunt'aallin trigokunahukk'aspipatamanwicharimuqta,kaymi sut'inchaynin:qhepap'unchawkunapiqanchisllaqtakunata Egiptosuyuntinpihatarichinki,nispaqanchisphatasqa trigokunaqqhepantawiñamuqta,ñawiykiwan qhawashaqtiykitaqmillp’uqtarikusqaykiqa,hukseñalmi, hatarichisqaykillaqtakunallapankuthunisqa kanankumanta,qhepap’unchaykunapi,reypakawsasqan tiempopi

11Kaysimikunatarimaqtinkutaqreyqamananninrinta k’umuykachirqanchurimasqankuman,manataqmi paykunamansonqontatakyachirqanchu,reyqayachayninpi yachasqanrayku,mosqoykunamantamanaallint’ikrayta qosqankuta;Reypañawpaqenpirimaytatukuruspankutaq, reyqapaykunatatapuran:¿Imataqkayniwasqaykichikri? cheqaqtapuninllullakunatarimarqankichis, llullakuspataqmirimarqankichis;chayraykukunan musquyniykunamantaallinsut’inchaytaqoy,ama wañunaykichispaq

12Reytaqkayqhepatakamachirqan,hinaspanhuk yachaysaparunakunatakachaspawaqyamurqan, paykunataqhamuspareypañawpaqenpisayarqanku,reyqa paykunamanwillarqanmosqoyninkunata,llapankutaq kutichirqankuñawpaqkaqsut’inchasqanmanhina,reypa phiñakuynintaqrawrarispasinchitaphiñakurqan,reytaq paykunatanirqan:Cheqaqtapuninllullakusparimankichis, nisqaykichikpitaqllullakusparimankichis

13ReytaqkamachirqanEgiptosuyuntinpihukwillakuy lloqsimunanpaq,kayhinata:–Reyqahatun runankunapiwanmiyuyaykunku:Pipasyachayniyoqruna mosqoykunaqsut’inchaynintayachaq,manataqkunan p’unchayreypañawpaqenpimanahamunqachayqa, wañunqan”,nispa

14Mosqokusqanpaallinsut’inchaynintareymanwillaqqa, reymantatukuyimamañakusqantanqosqakanqaEgipto suyupillapayachaysaparunakunanreypañawpaqenman hamurqanku,Egiptopi,Gosenpi,Ramésespi,Tacpanchespi, Zoarpi,Egiptosuyupalinderonkunapillapalayqakunawan, layqakunawankuska,llapankutaqmireypañawpaqenpi sayarirqanku.

15Egiptonacionmantallapakamachikuqrunakuna, kamachikuqkunapas,reypakamachinkunapas,llapan Egiptollaqtakunamantahuñunakuspanku,llapankureypa ñawpaqenpitiyaykurqanku,hinanreyqa mosqokusqanmantawillakurqanyachaysaparunakunaman, kamachikuqkunamanpas,reypañawpaqenpitiyaqkunapas, chayrikusqankuwanadmirakurqanku

16Reypañawpaqninpikaqllapayachaysaparunakunan, mosqoyninkunatasut’inchasqankupisinchita t’aqanakurqanku;wakintaqreymansut'incharqanku:–Qanchisallinwakakunaqaqanchisreykunan,reypa mirayninmantapachanEgiptosuyupiuywasqakanqaku, nispa.

17Qanchismillaywakakunaqaqanchisumallikunankanku, paykunanqhepap’unchaykunapipaykunacontrasayarispa wañuchinqaku.qanchistrigoñataqmiEgiptosuyupa qanchishatunkamachikuqkuna,awqankuqqanchispisi atiyniyoqkamachiqninkunaqmakinmanurmaykunqaku, reywiraqochanchispamaqanakuyninkunapi.

18Wakinmireymankayhinatat'ikrarqanku:–Qanchis allinwakakunaqaEgiptonacionpakallpasapallaqtankunan, qanchismillaywakakunaqaCanaánsuyupiqanchis nacionkunan,paykunanqhepap'unchaykunapiEgipto qanchisllaqtakunatacontrahamuspach'usaqyachinqaku, nispa.

19Iskaykaqmosqoypirikusqaykipas,qanchisallinmana allintrigota,Egiptonacionpagobiernonqallariypihina mirayniykimankutimunanmanta.

20PaypakamachikusqantiempopinEgiptonacionmanta runakunaqaCanaánnacionmantaaswankallpayoqqanchis llaqtakunacontrasayarinqaku,hinaspan ch’usaqyachinqaku,Egiptonacionpagobiernontaq mirayniykimankutipunqa

21Hinaqtinmiwakinqareytaniranku:Kaymi musqusqaykipasut'inchayninqanchisallinwakakunaqa qanchisreinakunan,paykunatanqhepap’unchaykunapi esposapaqcasarakunki,qanchismillaywakakunanrikuchin chaywarmikunallapankureypakawsasqanpiwañunankuta 22Iskaykaqmosqoypirikusqaykiqanchisallinmanaallin trigokunaqachunkatawayoqwawakunankanku,qhepa p’unchaykunapitaqsayarispamaqanakunqaku,qanchistaq aswanatiyniyoqqanchiskunatamaqanqaku

23Wakintaqreymankaysimikunatanirqanku:Qanchis allinwakakunaqaqanchiswawakunanacenaykichistan rikuchin,qhepap'unchawkunapitaqqanchiswawaykikunaq wawankunatawañuchinqaku,nispa.iskaykaqmosqoypi rikusqaykiqanchisallintrigokuna,chaykamachikuqkuna kanku,paykunawanmiqanchisaswanpisiatiyniyoq kamachikuqkunamaqanakunqaku,ch’usaqyachinqakutaq qhepap’unchaykunapi,wawaykikunaqhuchanmantataq vengakunqaku,kamachikuqtaqyapamantamirayniykiman kutimunqa.

24ReytaqEgiptopiyachaysaparunakunaqllapan rimasqankuta uyarirqan, mosqokusqanta sut'inchasqankutapas,manataqmimayqenninkupasreyta kusichirqankuchu

25Reytaqyachayninpiyacharqanllapankayrimaykunapi manallapanpichuallintarimasqankuta,kayqa WiraqochamantankarqanEgiptopiyachaysaparunakunaq rimaynintayanqachananpaq,wisq’asqawasimantaJose lloqsinanpaq,Egiptopihatunkananpaqwan

26ReyqarikuranmiEgiptonacionpillapayachaysapa runakunamanta,layqakunamantapasmanapipaspaywan rimasqankuta,hinanreypaphiñakuyninrawrarirqan,sinchi phiñakuynintaqsonqonpirawrarirqan.

27Hinaqtinmireyqakamachirqanllapayachaysapa runakuna,layqakunañawpaqenmantalloqsinankupaq, llapankutaqmip’enqaypip’enqaypiwanreypa ñawpaqenmantalloqsirqanku.

28ReytaqkamachirqanEgiptosuyuntinmanhuk willakuytaapachinankupaq,Egiptosuyupillapa layqakunatawañuchinankupaq,manataqmayqenninkupas kawsananpaqsaqesqakanankupaq

29Reypaguardiacapitankunahatarispanku,sapanka espadankutahorqospaEgiptonacionpilayqakunata, yachaysaparunakunatawanwañuchiytaqallarirqanku

30ChayqhepatataqreypaumallinMerodhamuspareypa ñawpaqenpik'umuykukuspañawpaqenpitiyaykurqan

31Hinanmayordomoqareytanirqan:–Reyqawiñaypaq kawsachun,gobiernonpashatunchasqakachun,nispa.

32Chayp’unchaykunapinphiñakurqankikamachiykiwan, kunanqaiskaywatañanpasarqon,hinaspanguardiaman churawarqanki,huktiempotaqt’antaruwaqkunaq umalliqninwankarqani

33Ñoqaykuwanmikasharqanguardiakunaqcapitanninpa hebreokamachin,paypasutinmikarqanJose,patronnin paywanphiñakuspawisq’asqawasiman wisq’aykusqanrayku,chaymichaypiyanapawarqanku

34Cuerpopikashaqtiykutaq,huktutallapimosqoykunata musqukurqayku,t’antaruwaqkunaqumalliqninwanima musqukurqayku,sapakamamusquyninpasut'inchayninman hina.

35Tutamantahamuspaykutaqchaykamachiman willarqayku,paytaqmosqoyniykutat'ikrawarqanku, sapankamanmosqoyniykumanhina,allintachut'ikrarqan?

36Paypat’ikrawasqanchismanhinanchaysucedesqanqa karqanmanataqmiimarimasqanpaspampaman urmarqanchu.

37KunantaqwiraqochaypasreypasEgiptorunakunata manayanqapaqchuwañuchinku;qhawariychis,chay kamachiqapatronninpaguardiacapitanpawasinpi wisq’asqaraqmikashan,wisq’asqakasqanwasipi

38Reymunaptinqa,pusamuchun,ñawpaqnikiman hamuspa,musqusqaykimosqosqaykipaallinnisqanmanta willasunaykipaq

39Hinanreyqamayorneroumalliqrimasqantauyarirqan, hinanreyqakamachirqanEgiptollaqtapiyachaysapa runakunataamawañuchinankupaq

40HinanreyqakamachinkunatakamachirqanJoseta ñawpaqenmanpusamunankupaq,hinanreyqapaykunata nirqan:–Riychis,amamancharichiychischu,paqtan pantaspamanaallintarimaytayachanqachu,nispa 41HinanreypakamachinkunaJosemanrirqanku,hinaspan usqhayllacarcelmantahorqomurqanku,reypa kamachinkunataqruturqanku,carcelpip’achanta cambiaspataqreypañawpaqenmanrirqan

42Reyqareypatiyananpitiyashasqa,qoriefodwan watasqakamachikuqp’achawan,chaypatapikaqsumaq qoripasllimp’illimp’illimp’illimp’i,carbúnculo,rubí, esmeraldaima,reypaumanpillapaanchachaniyoq rumikunawankuska,ñawitamusphachirqan.

43Reypatiyasqantronoqaqoriwanqolqewan,ónix rumikunawanmiqatasqakasqa,qanchischunka gradasniyoqtaqmikasqa

44Egiptonacionpincostumbrenkukarqan,sapanka reywanrimaqhamuqqa,kamachikuqotaqreypa qhawarisqanallinqhawarisqakaqtinqa,kinsachunka hukniyoqgradakamareypatiyananmanseqaq,reyqakinsa chunkasoqtayoqgradamanuraykuspapaywanrimaq.

45Comunrunakunamantahukninkaqtinqakinsakaq gradasmanmiwichariq,reytaqtawakaqgradaman uraykamuspapaywanrimaq,costumbrenkutaqmikarqan, pipasllapanqanchischunkasimikunapirimaytaentiendeq chayqa,qanchischunkagradasmanwichariq,wichaspataq reymanchayanankamarimaq

46Pipasqanchischunkatamanahunt’aytaatiqqa,rimayta yachasqansimikunamanhinaaskhagradakunatawichariq. 47Chayp’unchaykunapinEgiptonacionpicostumbre karqanku,mananpipaspaykunatakamachikuqchu, aswanpasqanchischunkasimipirimaytaentiendeqmi.

48Joseqareypañawpaqenmanhamuqtinmireypa ñawpaqenpipampamank’umuykukuspakinsakaq gradasmanwicharqan,reyqatawakaqgradaman tiyaykuspanJosewanrimarqan

49ReytaqJosetanirqan:–Musqukurqanin,manataqmi kanchut’ikraqallintat’ikrananpaq,kunanp’unchaytaq kamachirqaniEgiptosuyupillapalayqakuna,chayllaqtapi yachaysaparunakunapasñawpaqeymanhamunankupaq, paykunamantaqwillarqanimosqoyniykunata,manataqmi pipasallintachut’ikrawarqan

50Kayqhepatataqkunanp’unchayuyarirqaniqanmanta, yachaysaparunakasqaykita,sapamosqoyuyarisqaykitapas allintat’ikraytaatisqaykita

51HinaqtinmiJoseqaFaraontakutichirqan:Faraonqa willachunmosqokusqanta.cheqaqtapuninchay t’ikrakuykunaqaDiospa;FaraontaqJoseman mosqokusqantawillaran,wakakunaqmosqokuyninta,trigo musqukusqanmantawan,reytaqrimaytasaqepurqan.

52HinaqtinmiJoseqareypañawpaqenpiDiospa espiritunwanp’achasqakasharqan,chay p’unchaymantapachanreypatukuyimapasananta yacharqan,reypamosqoyninpaallinsut’inchaynintataq yacharqan,reypañawpaqenpitaqrimarqan

53HinanJoseqareypaallinqhawarisqankapurqan,hinan reyqaninrintasonqontak’umuykachispaJosepallapa rimasqankunatauyarirqanHinanJoseqareytanirqan:–Amayuyaykuychuiskaymosqoyllakasqankuta,huk mosqoylla,mosqoypireymanrikuchisqanhallp'apiDiospa akllakusqanta,kayhinataqmimosqoyniykiqsut'inchaynin. 54Qanchisallinvacapas,trigopasqanchiswatayoqmi, qanchismillayvacapas,trigopasqanchiswatayoqmihuk musquyllam

55Qhawariy,hamuqqanchiswatakunaqaanchaaskhan kanqallapanhallp’api,chayqhepamantaqqanchiswata yarqayqatinqa,sinchimillayyarqay;Chayhallp'amanta llapanaskhakaqkunataqonqapunqa,yarqaymichay hallp'apitiyaqkunatatukuchinqa

56Reyqahukmosqoyllatanmosqokurqan,chaymi Faraonmanyapamantamosqoykurqan,Diospa takyachisqanrayku,pisitiempollamantataqDiosqachayta hunt’achinqa.

57Kunantaqyuyaychasqayki,almaykitapas,kaysuyupi tiyaqrunakunaqalmantapasyarqaymantamillaymillay kasqanmantaqespichisqayki,llapanqhapaqsuyuykipihuk allinyuyayniyoqyachayniyoqrunatamaskhanaykipaq, llapankamachikuykunatayachaq,Egiptohallp’api kamachikuqkananpaqchuranaykipaq

58Egiptonacionmanchurasqaykirunapas,paypa kamachisqanrunakunatachurachun,paykunanhamuqallin watakunapimikhunatahuñunankupaq,hinaspatrigota huñuspawaqaychanaykichismanchurachunku

59Chaymikhunatawaqaychachunkuqanchiswatayarqay, qanpaq,llaqtaykipaqpas,llapanhallp'aykipaqpas,mana yarqaywanqanpashallp'aykipaschinkananpaq.

60Llapanhallp’apitiyaqkunapaskamachisqakachunku, sapankarunachakranparurunkunata,imaymanamikhunata, qanchisallinwatakunapihuñunankupaq, waqaychanankupitaqchuranankupaq,yarqay p’unchawkunapitarinankupaq,chaypikawsanankupaqwan 61Kaymimusquyniykiqallinsut’inchaynin,kaytaqmi yuyaychayqosqaalmaykitaqespichinaykipaq,llapa kamachisqanrunakunaqalmankunatapas

62HinaqtinmireyqaJosetatapuran:¿Pitaqnin,pitaq yachanrimasqaykiallinkasqanta?Hinanreytanirqan:–Kayqaseñalmikanqallaparimasqaytacheqaq kasqanmanta,yuyaychasqaypasqanpaqallin kasqanmantawan,nispa

63Qhawariy,warmiykikunanp'unchawwachakuq taburetepitiyashan,qhariwawatawachakusunki, paywantaqkusikunki;wawaykimamanpawiksanmanta lloqsimuqtinqa,kayiskaywatañawpaqtanaceqñawpaq churiykiwañupunqa,kunanp’unchaynaceqwawapitaq sonqochakunki

64Joseqakaysimikunatareymanrimaytatukuspataq reymank’umuykukuspalloqsirqan,reypaqayllanmanta Joselloqsipuqtintaq,chayp’unchaypiJoseqreyman rimasqanseñalkunapasarqan

65Reinataqchayp’unchaypiqhariwawatawachakurqan, reytaqchurinmantakusikuywillakuytauyarispa kusikurqan,willakuqtaqreypaqayllanmantalloqsipuqtin, reypakamachinkunaqareypañawpaqchurintapampaman wañusqaurmasqatatarirqanku

66Reypawasinpinsinchiwaqaypasqapariypaskasharan, reytaqchaytauyarispaniran:“¿Imaqapariykunatan waqaytapaswasiukupiuyarirani?”,nispahinaspataq reymanwillarqankuñawpaqchurinwañupusqanmanta; chaymantanreyqayacharqanJoseqllapanrimasqanallin kashasqanmanta,reyqaJosepanisqanhinachayp’unchaypi naceqwawawanmichurinraykusonqocharqan.

49RAKI

1Chayqhepatataqreyqakacharqanllapaoficialninkunata, kamachinkunata,reypallapakamachikuqninkunata,allin qhawarisqarunakunatawanhuñuspa,llapankutaqreypa ñawpaqenmanhamurqanku

2Hinaqtinmireyqapaykunatanirqan:–Qhawarinkichis, uyarinkichistaqmikayhebreorunaqllaparimasqankunata, llapaseñalkunahunt'akunanta,manataqmimayqen rimasqanpaspampamanurmarqanchu,nispa

3Yachankichismichaymosqoymantaallinta sut’inchasqanmanta,cheqaqtapuninchaymosqoyqa

hunt’akunanta,kunanqayuyaykuychis,hinaspa yachankichisimatachusruwanaykichista,imaynataschay hallp’ayarqaymantaqespichisqakanantapas

4Kunanpachamaskhaychis,chaymanrikch’akuq runakunatatarinkumanchusichamanachuschayta,paypa sonqonpinyachaypasyachaypaskashan,hinanpayta churasaqchayhallp’apikamachikuqta

5Uyarirqankichismihebreorunapayuyaychasqanta, chaywantaqyarqaymantahallp’ataqespichinanpaq, yachanitaqmichayhallp’aqamanayarqaymanta qespichisqakananta,aswanpasyuyaychawaqniyhebreo runaqyuyaychasqanwanmi

6Llapallankunreymankutichispanirqanku:–Hebreo runaqyuyaychasqanqaallinmikunanchhaynaqa, wiraqochanchis,reyniykupas,qhawariyllapanhallp’a makiykipikashaqta,allinqhawarisqaykichistaruway.

7Pitachusakllakunki,yachayniykiwanyachanki yachaysapakayninta,yachayninwansuyutaqespichiyta atiqrunata,paytanreyqachuranqasuyukamachikuq kananpaq

8Reytaqllapaoficialkunatanirqan:Ñoqaqa yuyaykurqanin,Diosqahebreorunamantukuy rimasqankunatawillasqanmantapachan,mananpipaspay hinayuyaysapa,yachaysapallapanhallp’apikanchu; ñawpaqeykipiallinkaqtinqahallp'apatamanmichurasaq, yachayninwanmihallp'ataqespichinqa

9Llapanoficialkunanreymankutichispanirqanku:–Ichaqa Egiptonacionpikamachikuykunapinqelqasqakashan, mananp’akikunanchu:MananpipasEgiptosuyupireychu kanqa,nitaqreypaqhepanpaskanqachu,aswanpasrunaq churinkunaqllaparimayninkunatayachaqmi”,nispa.

10Kunanqa,wiraqochanchis,reyninchis,kayhebreo runaqahebreorimayllatanrimaytaatin,¿imaynataq noqanchispiiskaykaqkamachikuqta,mana rimayninchistapasyachaqruna?

11Mañakuykikupaytawaqyamuy,ñawpaqeykiman hamuspatukuyimapipruebananpaq,allinpaq qhawarisqaykimanhinaruwananpaq

12Hinaqtinmireyqanirqan:Paqarinmihunt'akunqa, rimasqaykiqaallinmi.Chayp'unchaytaqllapaoficialkuna reypañawpaqenmanhamurqanku

13ChaytutanSeñorDiosqahukninserviqangelninta kacharqan,hinaspanEgiptohallp’amanJosemanhamurqan, SeñorpaangelnintaqJoseqpatanpisayasharqan,hinan Joseqatutap’anapipuñushaqtarikurqanpatronninpa wasinpicarcelpi,patronninwarminraykucarcelman kutichipusqanrayku

14Hinaqtinmiangelqapuñusqanmantarikch’arichirqan, hinanJoseqasayarispachakichankunapisayarirqan,Señor Diospaangelnintataqpaypachimpanpisayashaqtarikurqan SeñorDiospaangelninmiJosewanrimarirqan,hinaspan chaytutapirunakunaqllaparimayninkunatayachachirqan, paytataqsuticharqanJosefnispa

15HinanSeñorDiospaangelninpaymantaripurqan, Josetaqkutispapuñunanpipuñuykurqan,hinanJoseqa admirakurqanchayrikusqanmanta

16Tutamantanreyqallapaoficialninkunata kamachinkunatawanwaqyachimurqan,llapankutaqreypa ñawpaqenpitiyaykurqanku,hinanreyqaJoseta pusamunankupaqkamachirqan,reypakamachinkunapas FaraonpañawpaqenmanJosetapusamurqanku

17Reytaqlloqsimuspakamachikuytiyanaqgradasninta seqarqan,Josetaqreymantukuyrimaykunapirimarqan, Josetaqpaymanwichaspareywanrimarqanqanchischunka gradapireypañawpaqenmanchayanankama,reypa ñawpaqenpitaqtiyaykurqan.

18ReyqaJosemantananchatakusikuran,reypallapa oficialninkunapasJosepallaparimasqankunata uyarispankunreywankuskaanchatakusikurqanku.

19Reypa,oficialkunaqqhawariyninpipasallinmikarqan JosetareypaqhepantaEgiptosuyuntinpiiskaykaq kananpaqchuranankupaq,hinanreyqaJosetarimapayarqan: 20KunanmiyuyaychawarqankiEgiptohallp'api yachaysaparunatachuranaypaq,yachayninwanchay hallp'atayarqaymantaqespichinanpaq;kunanchhaynaqa, Diostukuykaykunatawillasusqaykimantapacha,llapan rimasqaykisimikunatapas,manankanchullapanhallp’api qanhinaallinyuyayniyoqyachaysaparuna

21ManañansutiykiqaJosesutichasqachukanqa,aswanpas ZafnatPaaneasutiykinkanqa.iskaykaqmikanki, rimasqaykimanhinataqmikamachikuqniypatukuy ruwayninkunakanqa,rimasqaykimanhinataqmillaqtaypas lloqsispahaykunqa.

22Makiykiquranmantankamachiykunapas, oficialniykunapassapakillaqosqasueldonkuta chaskinqaku,chaysuyupillaparunakunapasqanmanmi k’umuykunqakukamachikuytiyanaypillanqanmanta aswanhatunkasaq,nispa

23ReytaqmakinmantaanillontahorqospaJosepa makinmanchurarqan,hinanreyqaJosetakamachikuq p’achawanp’achachirqan,qoricoronatataqumanman churarqan,qorimantataqkunkanmanchurarqan.

24Reytaqkamachinkunatakamachirqan,reypacarretanpa chimpanpikaqiskaykaqcarretamanseqachirqanku,reypa caballonkunamantahatunkallpasapacaballoman sillaykuchispataqEgiptohallp'acallekunapipurichirqanku

25Hinanreyqakamachirqanllapatocaqkunata,arpakunata, huktocakunatapasJosewankuskarinankupaq.waranqa timbrelkuna,waranqamecolot,waranqanebalimkuna qhipantarirqanku

26Pichqawaranqaqharikuna,makinkupik’ancharishaq espadakunahap’ispa,Joseqñawpaqenpipurispapukllaq rirqanku,iskaychunkawaranqareypahatunqharinkuna qoriwanqatasqaqaramantachumpiwanwatasqa,Joseq pañaladonpipurirqanku,iskaychunkawaranqataqlloq’e ladonpi,llapawarmikunapassipaskunapaswasipataman rirqankuotaqcallekunapisayarqankupukllaspaJosewan kusikuspa,Joseparikch'ayninta,sumaqkaynintapas qhawarispa.

27Reypasoldadonkunanpaypañawpaqentaqhepantawan rirqanku,inciensowan,cassiawan,tukuyrikch’aqsumaq q’apaykunawanima,ñantaq’apachispa,mirrata,áloetapas ñanpatapich’eqechirqanku,iskaychunkarunakunataqkay simikunatatukuyhallp’antinpisinchikunkawan willarqanku

28¿Qhawankichukayrunata,paytanreypaakllasqan iskaykaqkananpaq?llapankamachiyruwaykunanpaywan kamachisqakanqa,kamachikuynintap’akiqqa,otaq ñawpaqenpipampamanmanak’umuykuqqawañunqa, reypa,iskaykaqreypacontranpihatarisqanrayku

29Willakuqrunakunamanañawillaqtinkutaq,llapaEgipto runakunaJoseqñawpaqenpipampamank'umuykukuspa

nirqanku:–Reykawsachun,iskaykaqpaskawsachun,nispa Egiptosuyupillaparunakunataqñanpatapi k'umuykurqanku,willaqkunapaykunamanasuykuqtinkutaq k'umuykurqanku,hinaspanJoseqñawpaqenpitukuy rikch'aqtocakunawan,mecolwan,nebalwanima kusikurqanku

30CaballopisillaykuspanJoseqahanaqpachata qhawarispaqaparispanirqan:–Wakcharunatahallp'amanta hatarichin,wanuurqumantawakcharunatahoqarin,nispa Tukuy-atiyniyoqSeñorDiosníy,kusisqanqanpiconfiaq runaqa

31HinanJoseqaFaraonpakamachinkunawan oficialninkunawankuskaEgiptosuyuntintapurirqanku, hinaspanEgiptosuyuntinta,reypallapaqhapaq kayninkunatapasrikuchirqanku

32Chayp’unchaymiJoseqaFaraonpañawpaqenman kutispa,reyqaJosemanqorqanEgiptosuyupihallp’ata, chakrakunatauvaschakrakunatawan,reytaqJoseman qorqankinsawaranqatalentoqolqeta,waranqatalento qorita,ónixrumikunata,bdellionisqarumikunata,askha regalokunatawan

33Qhepantinp'unchaytaqreyqakamachirqanllapaEgipto runakunataJosemanofrendakunataregalokunatawan apamunankupaq,reypakamachisqantamanakasukuqqa wañunanpaq.Hinanllaqtaqcallenpialtocheqasta ruwarqanku,chaypip'achakunatamast'arirqanku,pipas Josemanimatapasapamuqtinqaaltocheqasmanmi churarqanku.

34Egiptonacionpillaparunakunanaltocheqasman imatapaswikch’uykurqanku,hukninmiqorimantaanillota, huknintataqqorimantaanillokunata,qorimantaqolqemanta ruwasqaimaymanavasokunata,ónixrumikunata, bdelliumtawansapankataqmiimatapasqoq kapuqninkumanta.

35HinaqtinmiJoseqallapachaykunatahap’ispaqolqe waqaychananwasikunamanchurarqan,hinanreypallapa oficialninkuna,allinqhawarisqarunakunapasJoseta hatuncharqanku,hinaspanaskharegalokunataqorqanku, reyqaiskaykaqkananpaqakllakusqanmanta

36HinaqtinmireyqaOnllaqtapisacerdoteAhirampa churinPotiferamankacharqan,paytaqususinOsnatta pusaspaJosemanqoykurqanwarmikananpaq

37Chaysipaschaqaanchasumaqrikch'ayniyoqdoncella kasharqan,mananqhariqareqsirqanchu,chaymiJoseqa casarakurqanwarmikananpaqHinanreyqaJosetanirqan: –ÑoqaqaFaraonmikani,manataqmipipasmakintapas chakintapashoqariytaatinmanchuEgiptosuyupillaqtayta kamachinanpaq,nispa.

38JoseqakinsachunkawatayoqmiFaraonpañawpaqenpi sayasharqan,hinanJoseqareypañawpaqenmanta lloqsipurqan,hinaspanEgiptollaqtapireypaiskaykaq reypakapurqan.

39HinanreyqapachakkamachikunataJosemanqorqan wasinpiyanapanankupaq,Josepasaskhakamachikunata kachasparantirqan,paykunataqJoseqwasinpi qhepakurqanku

40ChaymantataqJoseqareypawasinmanrikch'akuqancha sumaqwasitaruwarqan,reypapalacionpañawpaqenpi, chaywasipitaqhatunyupaychanawasitaruwarqan,ancha sumaqrikch'ayniyoq,tiyananpaqhina.kimsawatañam Joseqawasintasayarichirqa

41HinaqtinmiJoseqaanchasumaqtronotaruwaranaskha qoriqolqewan,chaytronotataqónixrumikunawan, bdelliumwanimaqataykuran,llapanEgiptohallp'aman rikch'akuqta,Egiptomayumanrikch'akuqta,llapanEgipto hallp'ataqarpan.Josetaqwasinpikamachikuytiyananpi allintatiyaykurqan,WiraqochataqJoseqyachayninta yaparqan

42Egiptonacionpillaparunakunapas,Faraonpa kamachinkunapas,kamachikuqninkunapasJosetaanchata munakurqanku,chaytaqaSeñorDiosmantanJoseman hamurqan

43Joseqsoldadonkunamaqanakuqsoldadokuna,tawa chunkawaranqasoqtapachaksoldadokuna,armakunata apaspareytaJosetawanawqankucontrayanapanankupaq, reypaoficialninkunawan,kamachinkunawan,Egipto suyupitiyaqkunawanima.

44HinaqtinmiJoseqakallpasapasoldadonkunaman,llapa soldadonkunamanpasqorqanescudokunata,jabalinakunata, gorrakunata,p’achakunata,p’achakunata,rumikunatapas.

50RAKI

1ChaytiempopinTarsispamirayninkunaIsmaelpa churinkunawanmaqanakurqanku,chaymiTarsispa mirayninkunaqaunaytiempoIsmaelrunakunata suwarqanku

2Chayp’unchaykunapinIsmaelpamirayninkunaqapisilla karqanku,chaymimanaatipaytaatirqankuchuTarsispa mirayninkunata,sinchitataqmisarunchasqakarqanku

3IsmaelrunakunaqmachurunakunanEgiptoreyman qelqata apachimurqanku: –Kachamuway kamachiykikunamanoficialkunata,ejercitokunatawan, Tarsisllaqtarunakunawanmaqanakunaykupi yanapawanaykupaq,unayñanwañuchishayku,nispa.

4FaraontaqJosetakacharqanreypawasinmantakallpasapa soldadonkunata,ejercitotawankuska

5Havilahallp’amanmirirqankuIsmaelpa mirayninkunaman,Tarsispamirayninkunacontra yanapanankupaq,IsmaelpamirayninkunataqTarsispa mirayninkunawanmaqanakurqanku,JosetaqTarsis runakunataatiparqan,llapanhallp’ankutataqkamachirqan, Ismaelpamirayninkunapaskunankamapaschaypitiyanku 6Tarsishallp'akamachikuqtintaq,Tarsisllaqtantin runakunaayqekuspanku,Javanllaqtayoqwawqenkuq wawqenkunaqlinderonmanchayarqanku,Josetaqllapa kallpasapasoldadonkunawanejercitontinwanEgiptoman kutipurqanku,manataqmihukrunapasfaltarqanchu 7Watamuyuyninpitaq,JoseqEgiptopiiskaykaqwatapi kamachikusqanpi,Joseqnisqanhinaqanchiswatantin hallp’apiaskhamikhunataqorqan,chayp’unchaykunapin Señorqaqanchiswatapaqkaypachapillaparurukunata samincharqan,paykunataqmikhurqanku,sinchitataq saksarqanku

8ChaytiempopinJoseqkamachisqankarqan,hinaspan allinwatakunapillapamikhunatahuñuqku,sapawatataq trigotahuñuqku,hinaspataqJoseqqolqewaqaychanan wasimanchuraqku.

9ImapachapasmikhunatahuñuqtinkutaqJoseqa kamachirqantrigotaapamunankupaq,hinallataqchakra hallp’atapasapamunankupaq,manasuwakunanpaq.

10Joseqawatan-watankaymanhinaruwaspa,lamarqochaqrit'ihinatrigotaaskhatahuñurqan, waqaychasqankunaqahatunmikarqan,manataqmiyupayta atirqankuchuaskhakasqanrayku.

11HinallataqllapanEgiptopitiyaqkunapasqanchisallin watakunapiaskhaimaymanamikhunatawaqaychanankupi huñurqanku,ichaqamananJosehinachuruwarqanku 12ChayqanchiswatamikhunataJosewanEgipto runakunawanhuñusqankumikhunata,qanchiswata yarqaymantawaqaychaspa,llapanhallp'atayanapananpaq 13Egiptollaqtapitiyaqkunansapankankuyarqaytiempopi mikhunatawaqaychanankupaqtrigotawaqaychanankuta, pakasqacheqasninkutaimatrigowanhunt’achirqanku.

14HinanJoseqahuñusqanmikhunataEgiptonacionpi llapallaqtakunamanchurarqan,hinaspanllapa tiendakunatawisq’arqan,guardiakunatataqchurarqan. 15JosepawarminOsnat,Potiferapaususinmiiskay churikunatawachakurqan:Manasés,Efraín,Josetaqkinsa chunkatawayoqwatayoqkasharqanpaykunata wachakushaqtin

16Chaywaynakunawiñaspataqpurirqankuñanninkunapi hinallataqkamachisqanmanhina,manan karunchakurqankuchutaytankuqyachachisqanñanmanta, nitaqpañamanpaslloq’emanpas

17Wiraqochataqwayna-sipaskunawankasharqan, paykunataqwiñarqanku,allinyuyayniyoq,yachayniyoqtaq karqankutukuyyachaypi,llapankamachikuypiima,llapan reypaoficialninkunapas,Egiptopitiyaqhatun runankunapas,waynakunatahatuncharqanku,reypa wawankunaukhupitaqwiñarqanku

18Chayqanchiswatataqtukuyhallp'apimikhunata tukupurqan,qanchiswatayarqaytaqJoseqnisqanhina hamurqan,yarqaytaqllapansuyupikarqan

19EgiptonacionpillaparunakunanEgiptonacionpiyarqay qallarisqantarikurqanku,chaymillapaEgiptorunakunaqa trigowaqaychanankutakicharirqankuyarqaypaykunata atipasqanrayku.

20Hinanwaqaychasqankupillapamikhunatatarirqanku, manataqmikhunankupaqhinachukarqan,chaymiyarqayqa lliwhallp'apiatiparqan,Egiptollaqtapitiyaqllapa runakunataqFaraonpañawpaqenmanhamuspa qaparirqanku,yarqaypaykunamansinchitahap'isqanrayku 21PaykunanFaraontaniranku:–Sirvienteykikunaman mikhunataqoy,¿imanaqtintaqnoqaykupashuch'uy wawaykupasñawpaqeykipiyarqaymantawañusaqku?

22Faraontaqpaykunatanirqan:–¿Imanaqtintaq qapariwankichis?¿manachuJoseqakamachirqanyarqay watakunapaqqanchiswataaskhakashaqtinsarata huñunankupaq?¿Imanasqataqmanauyarirqankichu kunkanta?

23Egiptorunakunataqreymankutichirqanku:–Señorniyku, kawsashaqtiykipas,kamachiykikunanJoseypa kamachisqanmanhinaruwarqanku,kamachiykikunapas qanchiswatamiraypichakrankupillaparurukunata huñuspakunankamapaswaqaychanku,nispa

24Yarqaysirvienteykikunamanyarqayapaptintaq, waqaychanaykutakicharirqayku,hinanrikurqaykullapa ruruykupasch’uspikunawanhunt’akashaqta,manataq mikhunapaqhinachukasharqan

25Egiptopitiyaqrunakunamantukuyimapasasqanta reyqauyarispanmireyqasinchitamancharikuran

yarqaymantaHinanreyqaEgiptollaqtarunakunata kutichirqan:–Tukuychaykunapasasqaykichismantapacha, Josemanriychis,imanisusqaykichistapasruwaychis,ama kamachikuyninkunatap'akiychischu,nispa.

26LlapanEgiptorunakunataqJosemanrispanirqanku:–Mikhunataqowayku,¿imaraykutaqyarqaymanta ñawpaqeykipiwañusaqku?imaraykuchusqanchis watakunapikamachisqaykimanhinaruruykutahuñurqayku, waqaychaspaykutaqchurarqayku,chhaynataq chayamuwarqanku

27Egiptorunakunaqllapanrimasqankuta,paykunaman imachuspasasqantawanJoseqauyarispanmi,Joseqallapa rurunkunatakicharqan,hinaspanEgiptorunakunaman venderqan

28Lliwhallp'apinyarqayyapakurqan,llapansuyukunapin yarqaykarqan,Egiptosuyupinichaqarurukuna vendenapaqkarqan

29EgiptonacionpillaparunakunanJosemanhamurqanku trigotarantinankupaq,yarqaypaykunataatipasqanrayku, llapatrigonkutasuwakusqanrayku,sapap’unchaytaq JoseqallapaEgiptorunakunamanvendeq

30Canaánsuyupillapatiyaqkuna,Filistearunakuna, Jordánmayuchimpapitiyaqkunapas,intilloqsimuyladopi tiyaqrunakunapas,karullaqtakunapitiyaqkunapas,Egipto nacionpitrigokashasqanmantauyarispanku,trigota rantinankupaqEgiptomanhamurqanku,yarqaymi paykunataatiparqan

31HinaspanJoseqatrigowaqaychanakunatakicharqan, hinaspankamachikuqkunatachurarqan,sapap'unchaytaq sayarispallapahamuqkunamanvendeqku

32JoseqayacharqanmiwawqenkunapasEgiptomantrigo rantiqhamunankuta,kaypachapiyarqaykasqanrayku HinanJoseqallapallaqtantakamachirqanEgipto suyuntinpiwillanankupaq.

33Reypa,iskaykaqhatunrunankunaqpaskusikunmi, pipasEgiptopitriotarantiytamunaqqa,manan kamachinkunataEgiptomankachanqachurantinanpaq, aswanpaschurinkunata,hinallataqmayqenEgiptomanta otaqCananeomantapas,mayqentiendakunamantapas Egiptopitritarantisqanmantahamuspa,llapanhallp’api qhatuqrispa,wañunqa,mananpipasrantinqachuaswanpas wasinpayanapayninpaqmi

34Pipasiskaykinsaanimalkunatapusaqrunaqa wañupunqan,hukrunaqauywallantanpusanqa

35HinaqtinmiJoseqaEgiptonacionpapunkunkunapi centinelakunatachuraspakamachiran:Pipastrigorantiq hamunmanchayqa,amasaqeychischusutinta,taytanpa sutinta,taytanpasutinpas,p’unchaypiqelqasqakaqtinpas, ch’isiyaqsutinkutaapachimuwaychissutinkuta yachanaypaq”,nispa

36HinanJoseqaEgiptosuyuntinpioficialkunatachurarqan, hinaspankamachirqantukuychaykunataruwanankupaq.

37HinanJoseqatukuychaykunataruwaspakay kamachikuykunataruwarqan,chhaynapiwawqenkuna EgiptomantrigorantiqhamunankutayachananpaqJoseq llaqtantaqsapap'unchayEgiptopiwillachirqankukay Joseypakamachisqansimikunamanhinallataq kamachikuykunamanhina

38Intilloqsimuyladomanta,intihaykuyladomanta,llapa teqsimuyuntinpitiyaqkunanuyarirqankuEgiptonacionpi Joseypakamachikuyninkunatakamachikuyninkunatawan,

hinankaypachaqchimpanpitiyaqkunahamurqanku, hinaspanp’unchay-p’unchayEgiptomantrigota rantirqanku,chaymantataqripurqanku

39EgiptosuyupillapaoficialkunaJoseypa kamachisqanmanhinaruwarqanku,Egiptomantrigorantiq llapahamuqkunapas,punkuqhawaqkunapassutinkuta, taytankuqsutintawanqelqaqku,sapap'unchaytaqch'isiyaq Joseqñawpaqenmanpusaqku.

51RAKI

1HinaqtinmiJacobqaEgiptonacionpitrigokashasqanta uyariran,chaymichurinkunatawaqyariranEgipto nacionmanrinankupaqtrigotarantinankupaq, paykunamanpasyarqaymiatiparan,chaymichurinkunata waqyaspaniran:

2UyariniEgiptosuyupitrigokashasqanmanta,kaypachapi llaparunakunataqchaymanrinkurantinankupaq,kunanqa, ¿imanaqtintaqllapahallp’arunakunaqqayllanpisaksasqa kasqaykichistarikuchikunkichis?QankunapasEgiptoman uraykamuychis,chaymanhamuqkunamantatrigota rantimuwayku,amawañunaykupaq,nispa.

3Jacobpachurinkunaqataytankuqkunkantauyarispankun, Egiptomanuraykamurqanku,chaymanhamuqwakin runakunamantatrigotarantinankupaq.

4TaytankuJacobtaqpaykunatakamachirqan:–Llaqtaman haykuspaqaamahukpunkullapichuhaykuychis,chay suyupitiyaqrunakunarayku,nispa.

5JacobpachurinkunataqlloqsispaEgiptomanrirqanku, Jacobpachurinkunapastaytankuqkamachisqanmanhinan tukuyimataruwarqanku,JacobtaqmanaBenjaminta kacharqanchu,payminirqan:Wawqenhinañanpimana imapaspasananpaq,nispaJacobpachunkachurinkunam lloqsirqaku.

6Jacobpachurinkunañanpipurishaqtinkun,Josewan ruwasqankumantawanakusparimanakurqanku:–YachanchismiwawqenchisJoseEgiptoman uraykamusqanta,kunantaqmaymanchusrisaqkuchayta maskhasaqku,tarispataqpatronninmantaqespichisaqku, manachayqakallpawanmiwañusaqku”,nispa.

7JacobpachurinkunataqchaytachaskispaJoseparantinpi kallpacharqankupatronninpamakinmanta kacharichinankupaq,JacobpachurinkunataqEgiptoman rirqankuEgiptomanasuykuspankutaqt'aqanakurqanku, Egiptosuyupachunkapunkuntataqpasarqanku,chay p'unchaytaqpunkuqhawaqkunasutinkutaqelqarqanku, ch'isiyaqtaqJosemanpusamurqanku

8HinaqtinmiJoseqallaqtapunkuqhawaqrunakunaq sutintaleerqan,hinanwawqenkunallaqtaqchunka punkunkunamanhaykusqankutarepararqan,chaymiJoseqa kamachirqanEgiptosuyuntinpiwillanankupaq

9Llapawaqaychaqguardiakunalloqsiychis,llapatrigo waqaychanakunatawisq'aychis,hukllakichasqallakachun, chayhinapihamuqkunarantinankupaq

10HinaqtinmiJoseqllapaoficialninkunachaytiempopi chaytaruwarqanku,hinaspanllapatiendakunata wisq’arqanku,hukllatataqkichasqatasaqerqanku.

11HinaqtinmiJoseqawawqenkunaqsutintaqelqasqata willarqankichasqatiendapatapitiyaqrunaman,hinaspan nirqan:–Pipastrigorantiqhamusunkichayqa,sutintatapuy, chaysutiyoqrunakunañawpaqeykimanhamuqtinkutaq

hap'ispakachamurqanku,paykunataqchaytaruwarqanku, nispa.

12Jacobpachurinkunallaqtamanhaykuspankutaq, manaraqtrigotarantishaspa,Josetamaskhanankupaq llaqtapihuñunakurqanku.

13Hinanrabonawarmikunaqperqankunamanrirqanku, kinsap’unchaytaqrabonawarmikunaqperqankunapiJoseta maskharqanku,rabonawarmikunaqperqankunapiJose hamunantayuyaykusqankurayku,Joseqaanchasumaqmi karqan,allinqhawarisqataqmikarqan,Jacobpa churinkunataqkinsap’unchayJosetamaskharqanku, manataqmitarirqankuchu

14HinanwasipatapitiyaqrunaqaJoseypasutichasqan sutikunatamaskharqan,ichaqamanantarirqanchu

15HinaqtinmiJesusqaJoseymankacharqan:–Kimsa p’unchayñanpasarqon,sutinkuwillawasqaykirunakunaqa mananhamurqankuchuHinanJoseqakamachikunata kacharqanEgiptosuyuntinpirunakunatamaskhanankupaq, Josepañawpaqenmanpusamunankupaq.

16JoseqkamachinkunaEgiptomanrispamanatariyta atispaGosenllaqtamanrirqankumanachaypikashaspa, Ramésesllaqtamanrispamanatariytaatirqankuchu.

17Joseqachunkasoqtayoqkamachikunatankachasharqan wawqenkunatamaskhanankupaq,hinanpaykunaqallaqtaq tawak’uchunmanmast’arikurqanku,tawa kamachinkunataqrabonawarmikunaqwasinmanrirqanku, chaypitaqchunkarunakunatatarirqankuwawqenkuta maskhashaqta.

18Chaytawarunakunanpaykunatahap’ispa ñawpaqenmanpusamurqanku,hinanpampaman k’umuykurqanku,Josetaqyupaychanawasipikamachikuy tiyananpitiyasharqan,kamachikuqp’achawanp’achasqa, umanpitaqqorimantahatuncoronakashasqa,llapa kallpasaparunakunataqmuyuriqninpitiyasharqanku.

19JacobpachurinkunanJosetarikurqanku,rikch'ayninpas, sumaqrikch'ayniyoqkayninpas,sumaqrikch'ayniyoq kayninpas,paykunaqqhawarisqankumanhina, hukmantataqpampamank'umuykurqanku

20Joseqawawqenkunatarikuspareqsirqan,paykunan ichaqamanareqsirqankuchu,paykunaqqhawariyninpi Joseqaanchahatunmikarqan,chayraykunmana reqsirqankuchu

21HinaqtinmiJoseqapaykunataniran:¿Maymantataq hamushankichis?Llapallankumnirqaku:–Kanaán suyumantamsirvienteykikunaqahamurunkutrigota rantinankupaq,enteronpachapiyarqaykasqanraykum, Egiptonacionpitrigokasqantauyarispanku,hukhamuq runakunapachawpintahamurunkutrigotarantinankupaq, nispa

22HinanJoseqapaykunatanirqan:–Sichusnisqaykiman hinarantikuqhamurqankichischayqa,¿imanaqtintaq llaqtaqchunkapunkuntahaykunkichis?chayallpata qhawaqhamusqaykillakanman

23LlapallankunJosetakutichispanirqanku:–Manan chhaynachuwiraqochay,allintanniyku,kamachiykikunaqa mananwateqaqchukanku,aswanpastrigorantiqmi hamurqayku,kamachiykikunaqallapallankunwawqenkuna kanku,Canaánsuyupihukrunaqchurinkuna,taytaykutaq kamachiwarqanku:“Llaqtamanchayaspaqaamahuk punkullapichuhaykuychischayhallp’apitiyaq runakunarayku”,nispa

24HinaqtinmiJoseqayapamantapaykunatakutichispa nirqan:–Chayhinatanniykichis,chayhallp'ataqhawaqmi hamurqankichis,chayraykunllapaykichisllaqtaqchunka punkuntahamurqankichis.chayhallp'aq'alakayninta qhawaqmihamurqanki.

25Saynatapunintrigorantiqhamuqqakinsap’unchayña chayhallp’apikashanki,¿imatataqruwankikaykinsa p’unchayñakashasqaykirabonawarmikunaqperqankunapi? Cheqaqtapuninwateqaqkunapaschayhinataruwanku 26PaykunataqJosetanirqanku:–Karunchu wiraqochanchiskayhinatarimayqa,chunkaiskayniyoq wawqekunankanchis,taytanchisJacobpachurinkuna, Canaánsuyupi,Isaacpachurin,Abrahampachurin,Hebreo runa,sullk’ataqkunanp’unchaytaytanchiswankashan Canaánhallp’api,huktaqmanakashanchu, ñoqanchismantachinkapusqanrayku,yuyaykurqaykutaqmi ichapaskayhallp’apikanman,chhaynakashanchisPayta tukuyhallp'antinpimaskhaspa,rabonawarmikunaq wasinkunamanpaschaypimaskhaqhamurqanku.

27HinaqtinmiJoseqapaykunatanirqan:–¿Kay pachantinpichupaytamaskharqankichis,Egiptollaqtallapi paytamaskhanaykichispaq?¿Imatataqwawqeykiqarabona warmikunaqwasinkunapiruwananEgiptosuyupi kashaspapas?¿Manachuninkichis:“Abrahanpachurin Isaacpamirayninmantankankichis,¿imatataqJacobpa churinkunarabonawarmikunaqwasinkunapiruwanqaku?”, nispa

28Paykunataqniranku:–Ismaelrunakuna suwawasqankutauyarispayku,Egiptopivendesqankuta niwasqaykurayku,kamachiykiwawqeykupasanchasumaq qhawarisqa,allinqhawarisqa,chaymiyuyaykurqayku rabonawarmikunaqwasinkunapikananta,chayraykun kamachiykikunachaymanrirqankupaytamaskhaq, kacharichimunankupaqpas,nispa.

29HinaqtinmiJoseqapaykunatakutichirqan:–Cheqaqtapuninllullakuspallullakusparimankichis, Abrahampawawankunankankichisnispa.Faraonpa kawsasqanmanhinaqhawaqmikankichis,chayraykun rabonawarmikunaqwasinmanhamurqankichismana reqsisqakanaykichispaq.

30HinaqtinmiJoseqapaykunatanirqan:–Kunanqapayta tarinkichis,patronnintaqaskhaqolqetamañakusunkichis chayqa,¿qonkichischu?Hinaspannirqanku:“Qosqa kanqa”,nispa

31HinaqtinmiJesusqapaykunataniran:Patronninmana anchaqolqewant’aqanakunanpaqmunaqtinqa,¿imatataq paytaruwankichis?Paykunataqkutichirqanku:–Mana qowasunchayqa,wauchispawawqenchistahap'ispa ripusaqku,nispa

32HinaqtinmiJoseqapaykunatanirqan:–Chaytan qankunamanwillaykichisqhamiyaqkunankankichis,chay hallp'apitiyaqkunatawañuchiqhamusqaykirayku,Canaán suyupiiskaywawqeykikunañañaykichisraykuSiquem llaqtapitiyaqkunatawañuchisqankutauyarirqayku, kunantaqEgiptomanwawqeykichisraykuchhaynata ruwanaykipaqhamushankichis

33Kayllawanmiyachasaqcheqaqrunakunakasqaykichista. sichusqankunamantahuknintawasiykichisman kachawaqchistaytaykichismantasullk’awawqeykichista pusamunanpaq,kaymanpusamuwananpaq,kayruwayta ruwaspataqyachasaqallinkasqaykita

34HinaqtinmiJoseqaqanchischunkakallpasapa soldadonkunatawaqyaspanirqan:–Kayrunakunata pusaychis,hinaspaguardiamanpusaychis,nispa 35Chaykallpasaparunakunaqachunkarunakunata hap’ispahap’ispaguardiamanchurarqanku,kinsa p’unchaytaqguardiapikarqanku

36Kinsap’unchaypitaqJoseqapaykunataguardiamanta horqomuchirqan,paytaqpaykunatanirqan:–Qankuna kikiykichispaqkaytaruwaychischeqaqqharikuna kankichischayqa,kawsanaykichispaq,huknin wawqeykichismiguardiapiwisq’asqakanqa, wasiykichispaqtrigotaCanaánhallp’amanwasiykichisman apamushaqtiykichis,sullk’awawqeykichistapusamuspa kaymanpusamuwaqchis,chhaynapiyachanaypaqcheqaq runakasqaykichistaima

37HinanJoseqapaykunamantalloqsispacuartoman haykuspasinchitawaqarqan,paykunamanta khuyapayasqanrayku,uyantamayllikuspataqpaykunaman kutipurqan,paykunamantaSimeontahap’ispataq watanankupaqkamachirqan,ichaqaSimeonqamanan chaytaruwaytamunarqanchu,anchaatiyniyoqruna kasqanrayku,manataqmiwataytaatirqankuchu.

38HinanJoseqakallpasapasoldadonkunatawaqyaspa qanchischunkakallpasaparunakunañawpaqenman hamurqankuhojasqaespadakunatahap’ispa,Jacobpa churinkunataqpaykunatamancharikurqanku

39HinanJoseqapaykunatanirqan:–Kayrunatahap'ispa carcelmanwisq'aychiswawqenkunapayman hamunankama,Joseqkallpasaparunakunanusqhaylla hap'irqankuSimeontawatanankupaq,Simeontaqsinchita manchayqaparirqan,karumantataqqapariyuyarikurqan.

40ChayqapariyuyarikuspankunJoseypallapakallpasapa runakuna mancharikuspanku uyankuman k’umuykamurqanku,chaymisinchitamancharikuspa ayqekurqanku

41HinaqtinmiJosewankashaqllaparunakuna ayqekurqanku, kawsayninkuta sinchita mancharikusqankurayku,JosewanchurinManaseslla chaypiqhepakurqanku,JosepachurinManasasqataq Simeonpakallpantarikuspasinchitaphiñakurqan.

42JosepachurinManasasqataqSimeonmansayarirqan, hinanManasasqaSimeontakunkanpawasanpi puñunanwansinchitamaqaykurqan,hinanSimeonqa sinchitaphiñakurqan

43ManasasqataqSimeontahap’ispasinchitahap’ispa wataspawisq’asqawasimanpusarqan,Jacobpallapa churinkunataqmuspharqankuchaywaynaqruwasqanmanta

44HinanSimeonqawawqenkunatanirqan:–Ama mayqenniykichispasninaykichischu:“Egiptorunaq wañuchisqanmi”,nispa

45KayqhepatataqJoseqakamachirqanwaqaychanawasi umalliqtawaqyanankupaq,apasqankumanhina sakunkumantrigohunt’achinankupaq,sapankaq qolqentapasbolsanmankutichipunankupaq,ñanpaq mikhunataqonankupaqwan,chhaynatataqpaykunaman ruwarqan

46HinanJoseqapaykunatakamachirqan:–Qhawariychis, amawawqeykichistanisqaymanhinapusamunaykichispaq kamachisqaytap’akinaykichispaq,wawqeykichistakayman pusamuqtiykichismiyachasaqcheqaqrunakuna kasqaykichista,chayhallp’apiqhatuqkankichis,

wawqeykichistapaskutichipusaqchis,thak-kaypitaq taytaykichismankutipunkichis,nispa.

47Llapallankumnirqaku:–Señorninchikpanisqanman hinamruwasaqku,hinaspampampamanqunqurakurqaku, nispa.

48Sapankarunanasnonkumantrigonkutahoqarispa CanaánsuyumantaytankumanripurqankuHinan samapakunawasimanchayarqanku,hinanLeviqa asnonmanmikhunataqonanpaqbolsantamast’arirqan, hinaspanrikurqanqolqenhunt’allasaqbolsanpiraq kashaqta

49Hinaqtinmichayrunaqasinchitamancharikuspa wawqenkunatanirqan:–Qolqeymikutichipuwashan, bolsaypiraqmikashan,chaymirunakunaqasinchita mancharikurqanku,hinaspannirqanku:–¿Imataqkayri Diosparuwawasqanchis?

50Llapallankunnirqanku:–¿MaypitaqSeñorDiospa khuyapayakuyninñawpataytanchiskunawan,Abrahamwan, Isaacwan,Jacobwan,kunanp'unchaySeñorDiosqaEgipto reypamakinmanentregawanchiscontranchispi yuyaykunanchispaq?

51Judátaqpaykunatanirqan:–CheqaqtapuninDiosninchis SeñorDiospañawpaqenpihuchasapahuchayoqkanchis, wawqenchista,aychanchistavendespanchis,¿imaraykutaq ninkichis:¿MaypitaqSeñorDiospañawpaq taytanchiskunawankhuyapayakuynin?

52Rubentaqpaykunatanirqan:–¿Manachuniykichis,ama chaywaynacontrahuchallikuychischu,manachu uyariwankichis?kunantaqDiosqapaytamañakuwanchis, imaynatataqniytaatrevikunkichis:¿MaypitaqSeñorpa ñawpaqtaytanchiskunawankhuyapayakuynin,Señorman huchallikushaspaykichis?

53Hinanchaycheqaspitutaqhepakurqanku,tutamantan hatarispaasnonkumantrigotaq’epicharqanku,hinaspan Canaánhallp’apitaytankuqwasinmanchayarqanku

54HinaqtinmiJacobqawawqenkunapiwanchurinkunawan tupananpaqlloqsirqanku,hinanJacobqarikurqanwawqen Simeonmanapaykunawankashaqta,hinanJacobqa churinkunatanirqan:–¿Maypitaqkashanwawqeykichis Simeon,paytanmanarikunichu?ChurinkunamEgiptopi tukuyimapasasqantawillarqaku

52RAKI

1Wasinkumanhaykuspankutaqsapankankubolsankuta kichasparikurqanku,rikurqankutaqsapankankuqqolqe p’uytuntachaypikashaqta,chaymipaykunapas taytankupassinchitamancharikurqanku.

2HinaqtinmiJacobqapaykunatatapuran:–¿Imataqkay ruwasqaykichisri?WawqeykitaJosetakacharqaniallin kasqaykitatapunanpaq,chayminiwarqankiSallqa animalmimikururqapuni.

3Simeontaqqankunawanrirqanmikhunatarantiq,qantaq ninkiEgiptoreycarcelmanwisq’aykusqanmanta, Benjamíntapaswañuchinanpaqmipusaytamunanki, BenjamínwawqenJosemantawanllakisqayuraq chukchaytaayap’ampanamanuraykachiytamunanki.

4Chhaynaqa,wawayqamananqanwankuskachu uraykamunqa,wawqenwañupun,sapallantaqqhepapun, rishasqaykiñanpipaswawqenmanhinanmanaallinkuna pasanman

5Rubentaqtaytantanirqan:–Wawaykitamanapusaspa ñawpaqeykipichuraptiyqa,iskayninchuriykunata wañuchinki,nispaJacobtaqchurinkunatanirqan:–Kaypi qhepakuychis,amataqEgiptomanuraykamuychischu, wawayqamananqankunawankuskaEgiptoman uraykamunqachu,nitaqwawqenhinawañunqachu,nispa 6Judátaqpaykunatanirqan:Trigotukukunankama paymantakarunchakuychis,paytaqninqa:Wawqeykichista uraykachiychis,yarqaymantawawqeykichispa kawsaynintapas,wasinpakawsaynintapaspeligropi tarikuqtin,nispa

7Chayp’unchaykunapinyarqayqalliwhallp’api sinchitapunikasharqan,chaymikaypachapillaparunakuna Egiptomanhamurqankumikhunatarantinankupaq, paykunaukhupiyarqaysinchitaatipasqanrayku,Jacobpa churinkunapashukwataiskaykillaCanaánllaqtapi qhepakurqankutrigonkutukukunankama

8TrigonkutukukusqanqhepamantaqJacobpallapa familiankunayarqaymantak’irisqakarqanku,Jacobpa churinkunaqllapañuñunkunapashuñunakuspaJacobman asuykurqanku,llapankutaqpaytamuyuykurqanku, hinaspannirqanku:–T’antataqowayku,¿imaraykutaq llapaykuyarqaymantawañusaqkuñawpaqeykipi?

9Jacobtaqchurinpawawankunaqnisqankutauyarirqan, hinansinchitawaqarqan,khuyapayakuynintaq paykunamantarikch’arirqan,Jacobtaqchurinkunata waqyaspallapankuhamuspañawpaqenpitiyaykurqanku

10HinaqtinmiJacobqapaykunatanirqan:–¿Manachu rikurqankichist'antataqowayku,manataqkanchu?kunanqa chayraykukutimuspaykupisimikhunatarantimuwayku

11Judátaqtaytantanirqan:–Wawqeykutanoqaykuwan kachamuwaqtiykiqauraykamusaqkuntrigotarantimuq, manataqpaytakachamunkichuchayqa,manan uraykamusaqkuchu,Egiptoreymiastawanqa kamachiwarqanku:“Mananuyaytarikunkichumana wawqeykiqanwankaqtinqa,Egiptoreyqakallpasapa atiyniyoqreymi,qhawariychissichusrisaqku”,nispapay manawawqenchiswanqallapanchismiwañuchisqa kasunchis

12¿Manachuyachanki,manachuuyarirqankikayreyqa anchaatiyniyoq,yachaysapakasqanta,manataqpayman rikch’akuqkaypachapimanakanchu?qhawariychiskay pachapillapareykunatamanataqmirikurqaykuchuchay reyhina,Egiptoreyhinata;Cheqaqtapuninkaypachapi llapareykunaukhupiqamananpipaskanchuFilistea runakunaqreyninAbimelecmantaaswanhatun, chaywanpasEgiptoreyqapaymantaaswanhatunmiaswan atiyniyoqmi,Abimelectaqhukninoficialninwan tupachisqallakanman

13Yayay,mananrikunkichupalacionta,kamachikuy tiyanantapas,llapakamachinkunatapasñawpaqenpi sayashaqta.chayreytaqamananrikurqankichukamachikuy tiyananpihatunchakuyninpi,reyparikch’ayninpipas,rey p’achanwanp’achasqata,umanpihatunqoricoronayoqta; Diospaqosqanhatunchayta,hatunchaytapasmanan rikurqankichu,kaypachapiqamananpayhinaqakanchu 14Yayay,mananrikurqankichusonqonpiDiospaqosqan yachayta,hamut’aytapas,yachaytapas,nitaqmi uyarirqankichumisk’ikunkantarimapayawaqtinku 15Taytay,noqaykuqamananyachaykuchu,pichus sutiykuta,tukuyimapasawasqaykutapasreqsichiwarqanku,

chaywanpaspayqatapullarqankin:“¿Kawsashanraqchu taytayki,allinchukashan?”,nispa.

16Egiptonacionpagobiernonparuwayninkunataqamanan rikurqankichupatronninFaraontamanatapuspaqa. manataqmirikurqankichullapaEgiptorunakunaman mancharikusqanta,manchakuynintapas

17Hinallataqpaymantaripuqtiykutaq,Egiptoman amenazarqaykuamorrunakunaqwakinllaqtankunahina ruwanaykupaq,sinchitanphiñakurqaykuqhawaqhina noqaykumantarimasqanllaparimayninkunamanta, kunantaqyapamantañawpaqenmanhamuqtiyku manchakuyninllapaykumanurmaykuwasun,manataqmi mayqenniykupaspaywanrimaytaatisaqkuchunitaq pisillatapashatuntapas

18Chhaynaqa,taytay,kachamuwaykuwawata noqaykuwankuska,hinaspanuraykuspamikhunata rantimusaqku,manataqyarqaymantawañusaqkuchu HinaqtinmiJacobqanirqan:–¿Imanaqtintaqreyman willawaqwawqeyoqkasqaykita?¿imataqkayruwasqayki? 19JudátaqtaytanJacobtanirqan:–Chaywaynatacuidaway, hinansayarispaEgiptomanuraykuspatrigotarantisaqku, kutimusaqku,kutimusaqkuchaywaynamanañoqaykuwan kaqtinqa,wiñaypaqhuchaykitaapakusaq,nispa 20¿Rikurqankichullapawawanchiskunayarqaymanta waqashaqta,makiykipipasmanasaksachinaykipaq atiyniyoqkashaqta?kunanqakhuyapayakuyniyki paykunamantarikch'arichun,wawqeykutataqkachaykuway, ñoqaykutaqrisaqku.

21Egiptoreywawaykitaqechupunantaniqtiyki, ¿imaynatataqñawpaqtaytanchiskunataSeñorDiospa khuyapayakuynintarikuchisunki?Wiraqocha kawsasqanmanhinaqamanansaqesaqchupayta pusamunaykama,ñawpaqeykipichuranaykama;ichaqa Wiraqochamantamañakuwayku,sumaqsonqowan ruwawanaykupaq,Egiptoreyparunankunaqñawpaqenpi sumaqtasumaqtachaskiwanaykupaq,manachus tardaykumankarqanchayqa,kunanqaiskaykaqkutitan churiykiwankutimurqayku

22HinaqtinmiJacobqachurinkunatanirqan:–Señor Diospinconfiashani,Egiptoreypañawpaqenpi,llapa runanpañawpaqenpipas,qespichisunaykichispaq, khuyapayachisqasuykichispaqwan”,nispa

23Chayhinaqa,sayarispachayrunamanriy,hinaspachay hallp’apitarinapaqkaqkunamantahukregalotahap’ispa ñawpaqenmanapamuy,tukuyatiyniyoqDiostaqpaypa ñawpaqenpikhuyapayasunki,wawqeykichisBenjamínta Simeontawankuskakachamunanpaq

24LlapallanrunakunataqsayarispawawqenBenjaminta hap’irqanku,makinkupitaqhap’irqankuhukhatunregalota kayhallp’amantaaswanallinkaqkunamanta,hinallataq iskaykutiqolqetahap’irqanku

25HinaqtinmiJacobqaBenjamínllaqtamantachurinkunata sinchitakamachiran:“Risqaykiñanpicuidakuychis, amataqñanpipas,nitaqEgiptopipaspaymanta t’aqakuychischu”,nispa

26Jacobtaqchurinkunamantasayarispamakinkunata mast’arirqan,churinkunamantataqSeñortamañakurqan:–HanaqpachaqkaypachaqDiosninSeñor,taytanchis Abrahamwanrimanakuyniykitayuyariy,taytayIsaacwan yuyariy,churiykunatataqsumaqsonqowanruway,amataq Egiptoreypamakinmanqoychu,nispachaytaruway

Diosníy,khuyapayakuyniykirayku,llapawawaykunatapas kacharichiy,Egiptopaatiyninmantataqqespichiy,iskay wawqenkutataqpaykunamankachamuy

27Jacobpachurinkunaqllapaesposankuna wawankunapiwanhanaqpachamanqhawarispallapanku SeñorDiospañawpaqenpiwaqarqanku,tayta-mamankuta Egiptoreypamakinmantakacharichinanpaq

28HinaqtinmiJacobqaEgiptoreymanqelqataqelqaspa Judánacionman,churinkunamanwanEgiptoreyman qorqan

29KamachiykiJacob,Isaacpachurin,HebreoAbrahampa churin,Diospakamachikuqnin,atiyniyoqyachayniyoq reykama,pakasqakunatawillaqreykama,Egiptorey.

30Egiptoreywiraqochayyachachun,Canaánsuyupi yarqaymisinchitahamuwarqanku,chaymichuriykunata kachamurqaniqanmantapisimikhunata rantimuwanankupaq

31Churiykunamuyuykuwarqanku,anchamachuña kaspataqmanañawiywanrikuyatinichu,ñawiykunaancha llasaqyasqañakaptin,hinallataqsapap’unchaw waqasqayrayku,waqaymanta,ñawpaqniymantachinkasqa Josemanta,hinallataqchuriykunatakamachirqani Egiptomanhamuspallaqtaqpunkunkunamanama haykunankupaq,chayhallp’apitiyaqkunarayku

32KamachillarqanitaqmiEgiptomuyutapurinankupaq churiyJosetamaskhanankupaq,ichapaschaypitarinkuman, hinanpaykunataruwarqanku,qantaqpaykunata qhawarirqankichayhallp’apiqhawaqrunakunatahina.

33¿ManachuqanmantauyarirqaykuFaraonpa mosqokusqantasut'inchasqaykita,cheqaqta rimasqaykitapas?Chhaynaqa,¿imaynataqyachayniykiwan manayachawaqchuchuriykunaqhawaqkasqankutamana wateqaqkasqankutapas?

34Kunantaq,wiraqochay,reypas,wawaytañawpaqnikipi kachamuni,churiykunatarimasqaykimanhina;Ruegakuyki, wawqenkunawanhawkallakutimuwanankama

35¿Manachuyachanki,ichamanachuuyarirqankichu DiosninchisFaraontamamaySaratahap’isparuwasqanta, FilisteareyAbimelectaimaruwasqantapas,hinallataq taytanchisAbrahampaElamisqonreyninkunata ruwasqanmanta,paywankashaqpisirunakunawan llapankutawañuchisqanmantawan?

36IskaychuriykunaSimeonwanLevíwanamorrunakunaq pusaqllaqtankunamanruwasqankuta,pananDinarayku paykunatathunirqanku?

37WawqenBenjamínraykutaqsonqochakurqankuwawqen Josetawañupusqanmanta;¿imatataqpaypaqruwanqaku, payraykumayqenrunakunaqmakinpaspaykunata atipashaqtarikuspa?

38Egiptorey,¿manachuyachankiDiospaatiynin ñoqanchiswankashasqanmanta,hinallataqDiospas hayk'aqllapasmañakusqanchistauyarispamanatukuy p'unchaysaqewasqanchista?

39Churiykunapaykunawanruwasqaykimanta willawaqtinkutaq,mananqanraykuWiraqochata waqyarqanichu,chaypachaqarunaykikunawankuskan wañunkimankarqanmanaraqchuriBenjamin ñawpaqniykimanhamushaqtin,ichaqayuyaykurqanin churiySimeonwasiykipikashaqtin,ichapaspaywansumaq sonqokaytaatiwaq,chayraykunmanakaytaqa ruwarqanichu

40Chhaynaqa,wawayBenjamínwawaykunawankuska qanmanhamushan,paytacuiday,ñawiykitataqpayman churasunki,chaymantanDiosqañawintachurasunkiqan patamanhinallataqllapanqhapaqsuyuykipipas.

41Kunantaqtukuysonqoypikaqkunatawillarqayki, wawqenkunawankuskachuriykunaqanmanhamushanku, paykunaraykullapanhallp’apachatat’aqwiriy, wawqenkunawanthak-kaypitaqkutichipuy.

42JacobtaqchurinkunamanchayqelqataJudásuyuman qorqanEgiptoreymanqonanpaq

53RAKI

1JacobpachurinkunansayarispaBenjamínllaqtatallapa regalokunatawanaparqanku,hinaspanEgiptomanrirqanku, Joseqñawpaqenpitaqsayarqanku.

2HinanJoseqawawqenBenjamínpaykunawankashaqta rikuspapaykunatanapaykurqan,hinanchayrunakunaqa Josepawasinmanhamurqanku.

3Joseqawawqenkunatamikhunankupaqqonanpaqmi wawqenkunatakamachirqan

4Chawpip'unchaytataqJoseqaBenjamínwankuskachay runakunatawaqyachirqan,Joseqwasinpi kamachikuqmanmiwillarqankubolsankupiqolqe kutichimusqanmanta,hinaspanpaykunatanirqan:–Allinmi kanqa,amamanchakuychischu,wawqenSimeontan paykunamanpusamurqan,nispa

5Simeontaqwawqenkunatanirqan:–Egiptorunakunaq patronninqaanchatankhuyapayawarqan,manan ñawiykichiswanrikusqaykichishinachuwatasqata hap'iwarqan,llaqtamantalloqsispakacharichiwarqan, wasinpitaqsumaqtaqhawariwarqan,nispa

6HinanJudárunakunaqaBenjamínmakinmantahap’ispa Joseqñawpaqenmanrirqanku,hinaspanpampaman k’umuykurqanku

7HinaqtinmirunakunaqaJoseymanqoykurqanku, llapankutaqñawpaqenpitiyaykurqanku,hinanJoseqa paykunatatapuran:–¿Allinchukashankichis, wawaykichispasallinchukashanchis,¿allinchuyuyaq taytaykichispaq?Paykunataqnirqanku:–Allinmi,Judátaq Jacobpaapachisqanqelqatahap'ispaJoseqmakinman qorqan,nispa

8Josetaqcartataleespayacharqantaytanpaqelqasqanta, waqaytamunaspataqhukukhucuartomanhaykuspa sinchitawaqarqan;Hinaspanlloqsipurqan

9JesusqañawintahoqarispanwawqenBenjamíntarikuspa tapuran:¿Kaychuwawqeykichisrimapayawasqayki? BenjamíntaqJosemanasuykurqan,Josetaqmakinta umanmanchuraspanirqan:–Waway,Dioskhuyapayasunki, nispa

10Joseqamamanpachurinwawqentarikuspataqwaqayta munarqan,hinaspancuartomanhaykuspawaqarqan,uyanta mayllikuspataqmanañawaqarqanchu,hinaspannirqan:–Mikhunatawakichiychis,nispa

11Joseqaukyaqvasoyoqmikapurqan,chayvasoqa qolqemantankarqan,chayvasoqasumaqk'achanchasqan karqanónixrumikunawan,bdelliumwanima,Joseqa wawqenkunaqqayllanpinchayvasotawaqarqan,paywan kuskamikhunankupaqtiyashaqtinku

12HinaqtinmiJoseqarunakunatanirqan:–Kayvasowanmi yachanipiwichuriRuben,Simeon,Leví,Judá,Isacar,

Zabulón,hukmamamantawawakunakasqankuta, nacesqaykimanhinamikhunaykichispaqtiyaychis,nispa.

13Wakkunatapasnacesqankumanhinachurarqan, hinaspannirqan:–Yachaninkaysullk’awawqeykiqmana wawqenniyoqkasqanta,ñoqapaspayhinamanawawqeyoq kasqayta,chaymipayqatiyaykunqañoqawan mikhunanpaq”,nispa

14BenjamíntaqJoseqñawpaqenmanrispakamachikuy tiyanapitiyaykurqan,hinanrunakunaqaJoseparuwasqanta rikuspaadmirakurqankuchayrunakunataqJosewankuska mikhurqankuukyarqanku,chaymantataqpaykunaman regalokunataqorqan,JosetaqBenjamínmanhukregalota qorqan,ManaseswanEfrainwantaqtaytankuq ruwayninkunatarikurqanku,paymanpasregalokunata qorqanku,Osnattaqhukregalotaqorqan,Benjaminpa makinpitaqphisqaregalokunakarqan.

15HinanJoseqavinotatomanankupaqpusamurqan, manataqtomaytamunarqankuchu,hinaspannirqanku: Josechinkapusqanp'unchaymantapachanmanavinota ukyarqaykuchu,nitaqimasumaqmikhunatapas mikhurqaykuchu,nispa

16HinanJoseqapaykunamanjurarqan,hinaspansinchita ñit’irqan,hinaspanchayp’unchaypipaywankuskaaskhata ukyarqanku,chaymantataqJoseqawawqenBenjamínman kutirirqanpaywanrimananpaq,BenjamíntaqJoseq ñawpaqenpikamachikuytiyanapitiyasharqanraq

17HinaqtinmiJoseqapaytatapuran:¿Wawayoqchu kanki?Paytaqnirqan:Kamachiykiqachunkachuriyoqmi, paykunaqsutinkutaq:Bela,Beker,Asbal,Gera,Naaman, Achi,Rosh,Mupim,Chupim,Ord,paykunatataqmana rikusqaywawqeypasutinwansuticharqani,nispa.

18HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachirqan ch’askakunaqmapantaapanankupaq,chaytanJoseqatukuy tiempotayacharqan,hinanJoseqaBenjamíntanirqan:–UyarirqaninHebreorunakunatukuyyachaywanreqsisqa kasqankuta,¿imatapasyachankichukaymanta?

19HinaqtinmiBenjaminqanirqan:Kamachiykipas yachanmitaytaypayachachiwasqanyachaykunata,hinan JoseqaBenjamíntanirqan:–QhawariykaywawqeykiJosé Egiptopimaypikashasqanmanta,Egiptoman uraykamusqanmantanisqayki,nispa

20Benjamíntaqhanaqpachach’askakunaqmapanwan chayinstrumentotarikurqan,hinaspanyachaysapakaspa chaypiqhawarirqanmaypiwawqenkashasqanmanta yachananpaq,BenjamintaqllapanEgiptohallp’atatawa t’aqamant’aqarqan,hinaspantarirqanñawpaqenpi kamachikuytiyanapitiyaqwawqenJosekashaqta, Benjamíntaqsinchitamuspharqan,wawqenBenjamín sinchitaadmirakusqantarikuspaJoseqanirqan:Imatataq rikurqanki,hinaspataq¿Imanasqataqadmirakunki?

21BenjamíntaqJosetanirqan:–Kaywanmirikuniwawqey Joseñoqawankuskakamachikuytiyanapitiyashaqta, Josetaqpaytanirqan:–ÑoqanwawqeykiJosekani,ama kaytawawqeykikunamanwillaychu;Qhawariy, ripuqtinkutaqpaykunawankuskakachasqayki,llaqtaman kutichimunankupaqtaqkamachisqayki,paykunamantataq apasqayki,nispa.

22Hinataq,kawsayninkutaatrevikuspaqanrayku maqanakuspaqa,chaypachanyachasaqimachus ruwawasqankumantawanakusqankuta,ñoqataq paykunaman reqsichikusaq, apaqtiytaq

saqerparisunkikumanchayqa,ñoqawanqhepakunki, paykunawantaqch’aqwasaq,ripunqakutaq,manataqmi paykunamanreqsisqachukasaq

23ChaytiempopinJoseqaoficialnintakamachirqan sasankunamanmikhunatahunt'achinanpaq,sapankankuq qolqentapasbolsanmanchurananpaq,vasotapasBenjamín runakunaqbolsanmanchurananpaq,ñanpimikhunata qonanpaqpas,hinanpaykunataruwarqanku.

24Paqaristinmitutamantahatarispankuasnonkuman trigotaq’epiykuspankuBenjamínllaqtawanrirqanku, wawqenBenjamínwankuskataqCanaánsuyumanrirqanku 25ManaraqmiEgiptonacionmantakarutachurirqanku, Joseymiwasinpikamachikuqrunatakamachirqan:–Hatariy,kayrunakunataqatiy,manaraqEgiptollaqtamanta karumanchayashaqtinku,hinaspapaykunataniy: “¿Imanaqtintaqpatronniypavasontasuwarqankichis?”, nispa

26HinaqtinmiJoseqoficialninqasayarispapaykunaman chayaran,paykunamantaqJosepallaparimasqankunata paykunamanwillaranChaytauyarispankutaqsinchita phiñakurqanku,hinaspannirqanku:Patronninpavasonta tariqrunaqawañupunqan,ñoqaykupasesclavokasaqku, nispa

27Hinanusqhayllarirqanku,sapankankutaqasnonkumanta bolsankutauraykachirqanku,hinaspanbolsankupi qhawarqanku,hinanBenjaminpabolsanpivasota tarirqanku,llapankutaqp’achankutallik’ispallaqtaman kutipurqanku,Benjamínllaqtatataqñanpimaqarqanku, sapakutitaqmaqarqankullaqtamanchayanankama,Joseq ñawpaqenpitaqsayarqanku

28HinaqtinmiJudárunaqasinchitaphiñakuspanirqan:–Kayrunaqakunanp'unchaymiEgiptota ch'usaqyachinaypaqkutichimuwarqan,nispa

29HinaqtinmirunakunaqaJosepawasinmanchayarqanku, hinanJosetatarirqankukamachikuytiyananpitiyashaqta, llapakallpasaparunakunatataqpañaladonpilloq’eladonpi sayashaqta.

30HinaqtinmiJoseqapaykunatanirqan:–¿Imatataq qolqemantavasoytaqechusparipurqankichis?ichaqa yachanincopaytahap’isqaykita,chaywanyachanaykipaq, wawqeykiimahallp’apichuskashasqanmanta

31Judátaqnirqan:–¿Imatanwiraqochanchistanisaqku, imatataqrimasaqku,imaynatataqchaninpaq qhawarikusaqku,kunanp'unchaymiDiosqallapa kamachiykikunaqhuchantatarirqan,chayraykunkunan p'unchaykaytaruwawarqanku,nispa.

32JosetaqsayarispaBenjamínrunatahap'ispa wawqenkunamantasinchitahap'irqan,wasiman hamuspataqpaykunamanpunkutawisq'arqan,Josetaq wasinpahawanpikaqrunatakamachirqan:“Reynin: Taytaykichismanthak-kaypiriychis,paypamakinpi vasoytatarisqarunatanhap'irqani”,nispa.

54RAKI

1JudárunaqaJosepapaykunawanimaynaruwasqanta rikuspa,Judáasuykuspanpunkutakicharqan,hinaspan wawqenkunawankuskaJosepañawpaqenmanrirqan

2HinaqtinmiJudárunakunaqaJosetanirqan:–Señorniypa ñawpaqenpiqaamallakikuypaqchurikch'akuchun,

¿manachukamachiykihuksimillatapasñawpaqeykipi rimanman?Josetaqpaytanirqan:–Rimay,nispa.

3JudárunakunataqJoseypañawpaqenpirimarirqan, wawqenkunapasñawpaqenkupisayasharqanku.Judátaq Josetanirqan:–Cheqaqtapuninwiraqochaykuman mikhunatarantiqhamushaqtiykuqa,chayhallp'apiqhawaq runakunatahinaqhawariwarqanki,chaymiBenjamín llaqtatañawpaqeykimanpusamurqayku,kunankamapas ñoqaykuwanmipukllashanki,nispa

4Kunanreyrimasqaytauyarichun,wawqeykuta kachamuwaytaytaykumanrinanpaq,amakunanp'unchaw Egiptopitiyaqrunakunawankuskaalmaykiwañupunman

5¿ManachuyachankiiskaywawqeykunaSimeonwan LevíwanSiquemllaqtata,amorrunakunaqqanchis llaqtakunatawan,pananchisDinarayku,hinallataqwawqen Benjamínraykuimatachusruwanankuta?

6Noqataqkallpaywan,iskayninkumantaaswanhatun, aswanatiyniyoq,kunanp’unchayhamusaqqanman, hallp’aykimanpas,wawqeykutamanakachaytamunaspaqa.

7¿ManachuuyarirqankiakllawaqninchisDiosninchis taytanchismantaSaramamanraykuFaraonta ruwasqanmanta,paytawasintawansinchimuchuykunawan wañuchisqanmanta,kunankamapasEgiptorunakunakay musphanatawillanakusqankumanta?chayhinatan DiosniykuruwasunkiBenjamínrunamanta,paytankunan p’unchaytaytanmantaqechurqanki,kunanp’unchay hallp’aykipimanaallinkunatahuñuwasqaykimantawan; DiosninchistaytanchisAbrahamwanrimanakuyninta yuyarispamanaallinkunataapamunqa,kunanp'unchay taytanchispaalmantallakichisqaykirayku,nispa

8Kunankunanp’unchayrimasqaysimiykunatauyariy, wawqeykutakachamuyripunanpaq,manachayqaqanpas hallp’aykipirunakunapasespadawanwañunkichis,manan llapaykichistaatipawaqchischu.

9HinaqtinmiJoseqaJudállaqtatanirqan:–¿Imanaqtintaq simiykitakicharirqanki,imanaqtintaqñoqaykumanta alabakunki:Kallpaykiqaqanwanmikashan?Faraonpa kawsasqanmanhina,llapakallpasaparunaykunata qankunawanmaqanakunankupaqkamachisaqchayqa, cheqaqtapuninqanpaskaywawqeykikunapast’uruman chinkaykuwaqchis

10JudátaqJosetanirqan:–Cheqaqtapuninqanpas llaqtaykipasmanchakuwaqchis.Wiraqochakawsasqanman hina,hukkutillaespadaytahorqosaqchayqa,manañan hukmantap'istuykusaqchu,kunanp'unchayllapanEgiptota wañuchinaykama,qanwanqallarispapatronniyki Faraonwantukusaq

11HinanJoseqapaytanirqan:–Cheqaqtapuninkallpaqa mananqanllachuQanmantaaswankallpasapa,aswan atiyniyoqmikani,espadaykitahorqospaqakunkaykimanmi churasaqllapawawqeykikunaqkunkanmanpas

12Judátaqpaytanirqan:–Cheqaqtapuninkunanp'unchay qancontrasimiytakichariqtiyqamillp'uykimanmi,kay pachamantach'usaqyachisqakanaykipaq,kunan p'unchaytaqqhapaqsuyuykimantachinkapunkiman,nispa HinanJoseqanirqan:–Cheqaqtapuninatiyniyoqkani, atiyniyoqtaqmikanirumiwansimiykitawisq'anaypaq, manarimaytaatinaykikama,nispaqhawayhayk’a rumikunañawpaqeykupikashan,cheqaqtapuninhukrumita hap’iyman,hinaspasimiykimankallpawanhaykuyman, hinaspataqchukchaykitap’akiyman

13Judátaqnirqan:–Diosmiñoqaykuukhupitestigokashan, kunankamaqamananqanwanmaqanakuyta munarqaykuchu,wawqeykullataqowayku,hinanqanmanta ripusaqku,nispa.HinanJoseqakutichirqan:–Kawsaq Faraonhina,Canaánsuyupillapareykunaqankunawan huñunakuqtinkuqa,mananmakiymantahap'iwaqchischu, nispa

14Kunantaqtaytaykimanriy,wawqeykitaqkamachi kapuwanqa,reypawasintasuwakusqanraykuJudátaq nirqan:–¿Imataqqanpaqotaqreypacaracterninpaq, cheqaqtapuninreyqawasinmanta,llapanhallp'aman qolqetaqoritawanapachimun,qollqetapasqoritapas, wawqenchispabolsanmanchurasqaykivasoykimanta, hinaspataqninkisuwasusqaykita?

15Dioshark'achunwawqenchisBenjamínotaq Abrahampamirayninpasqanmanta,reymanta, kamachikuqmanta,pimantapassuwakunankupaq

16Chhaynaqa,amañakayhuchachaytasaqey,paqtankay pachantinpillaparunakunanisqaykitauyarinkuman: “Egiptoreyqapisiqolqellawanmichayrunakunawan ch’aqwarqan,hinaspanpaykunatahuchachaspa wawqenkutakamachipaqhap’irqan”,nispa.

17HinaqtinmiJoseqanirqan:–Kayvasotaapaspa ñoqamantaripuy,hinaspawawqeykitaesclavokananpaq saqey,suwarunaqjuzgasqanmiesclavokananpaq,nispa.

18Judátaqnirqan:–¿Imanaqtintaqmanap'enqakunkichu rimasqaykimanta,wawqenchistasaqespavasoykita apakunaykipaq?Cheqaqtapunincopaykitaotaqwaranqa kutikamaqowawaqkuchayqa,mananwawqeykutaqa saqesaqkuchupiqpamakinpiqolqetarisqarayku, chhaynapinmanawañusaqkuchu.

19HinaqtinmiJoseqanirqan:–¿Imanaqtintaq wawqeykichistasaqerparispaiskaychunkaqolqewan venderqankichis,¿imanaqtintaqkaywawqeykichistamana chayhinatachuruwankichis?

20Judátaqnirqan:–SeñorDiosmiñoqawanqanwantestigo kashan,mananmaqanakuyniykikunatamunaykuchu. kunanqawawqeykutaqowayku,manach'aqwaspa qanmantaripusaqku

21HinanJoseqanirqan:–Llapanreykuna huñunakuqtinkuqamananwawqeykitamakiymanta hap'iytaatinqakuchuJudátaqnirqan:–¿Imanisunmantaq taytanchista,wawqenchismanañoqanchiswanhamushaqta rikuspa,paymantallakikunanta?

22HinaqtinmiJoseqakutichirqan:–Kaytantaytaykiman willanki:‘Waskaqap’uyñuqhepatanripun’,nispa.

23Judátaqnirqan:–Cheqaqtapuninreykanki, ¿imanaqtintaqkaykunatarimashanki?ay,qanman rikch'akuqreymantaqa,nispa

24HinaqtinmiJoseqakutichirqan:–Wawqeykichis Josemantarimasqayqamananllullajuzgasqachu, llapaykichismimadiánrunakunamaniskaychunka qolqewanvenderqankichis,llapaykichistaq taytaykichismannegaspanirankichis:Hukmillay animalmipaytamikhurqan,Joseqallik’isqañan,nispa

25Judátaqnirqan:–Sempaninansonqoypirawrashan, kunanmillapahallp'aykichistaninawanruphachisaq.Hinan Joseqakutichirqan:–CheqaqtapunincuñadaykiTamar wawaykikunatawañuchiq,Siquemllaqtapininata wañuchirqan,nispa.

26Judátaqnirqan:Aychaymantahukchukchallatapas horqosaqchayqa,Egiptosuyuntintanyawarninwan hunt'achisaq,nispa

27HinaqtinmiJoseqakutichispanirqan:–Chayhinatan ruwashankivendesqaykiwawqeykitahina,p’achanta yawarmanchallpuspataytaykimanaparqanki,chhaynapi millayanimalmijurusqanmanta,kaypitaqyawarninkashan nispaninanpaq,nispa.

28ChaytauyarispanJudárunakunaqasinchitaphiñakurqan, chaymiñawpaqenpihukrumikasharqan,chayrumiqatawa pachaksiclohinallasaqmikarqan,Judátaqphiñakurqan hukmakinpirumitahap’ispahanaqpachaman wikch’uykuspalloq’emakinwanhap’irqan.

29Chayqhepamantaqchakinpauranmanchurarqan, hinaspantukuykallpanwanchaypitiyaykurqan,chay rumitaqJudánacionpakallpanmantañut’uallpaman tukupurqan

30JoseqaJudárunakunaqruwasqantarikuspasinchita mancharikurqan,ichaqachurinManasastakamachirqan, Judárunaqruwasqanmanrikch'akuqhukrumiwanpas ruwallarqantaq,Judátaqwawqenkunatanirqan:–Ama mayqenniykichispasniychischu:“KayrunaqaEgiptorunan, ichaqakayruwasqanwanqataytanchispaayllunmantan”, nispa

31HinaqtinmiJoseqanirqan:–Mananqankunallamanchu kallpataqowanchis,noqaykupasatiyniyoqrunakunan kayku,¿imaraykutaqllapaykumantaalabakunkichis? JudátaqJosetanirqan:–Wawqeykutakachamuway,amataq kunanp'unchayllaqtaykitathuñichiychu,nispa

32HinaqtinmiJoseqapaykunatanirqan:–Riychis taytaykichismanwillamuychis,wawqeykichisJosemanta nisqaykimanhinamillayanimalmipaytamikhupun,nispa

33JudátaqwawqenNeftalítanirqan:–Usqhayllariy, Egiptosuyupillapacallekunatayupaspa,hamuspa willawayHinanSimeonqapaytanirqan:–Amakay ruwayqallakichisunkichu,nispakunanqaorqoman rispaymiorqomantahukhatunrumitahoqarispaEgipto nacionpillaparumikunatawañuchisaq,nispa

34Joseqauyariranmiwawqenkunaqñawpaqenpi rimasqankuta,manataqmiyacharankuchuJosepa entiendesqanta,paykunanyuyaykurqankuhebreosimita manarimaytayachasqanta

35JoseqaanchatanmancharikurqanwawqenkunaEgiptota manathuninankupaq,hinanchurinManasestakamachirqan: –Usqhayllariy,Egiptopillapatiyaqkunata,llapakallpasapa runakunatawanhuñumuway,kunantaqcaballopi,chakipi, tukuyrikch’aqtocanakunawanima,ñoqamanhamuchunku, hinanManasesqarispachaytaruwarqan,nispa.

36NeftalítaqJudákamachisqanmanhinaripurqan, Neftalíqahukninphawaykachaqciervohinallamp’u chakiyoqmikarqan,trigokunaqpatanmanrispamana p’akikuqchu.

37HinaspanEgiptonacionpallapacallenkunatayuparqan, hinaspantarirqanchunkaiskayniyoqkashaqta,hinan usqhayllahamuspaJudállaqtamanwillarqan,Judátaq wawqenkunatanirqan:–Usqhayllaespadankutawasanman churakuychis,hinanEgiptochimpamanhamusaqku, hinaspallapankutawañuchisaqku,amahukpuchuqpas puchuchun,nispa

38Judátaqnirqan:–Ñoqaqakallpaywanmikinsa callekunatathunisaq,sapankaykichistaqhukcalleta

thuninkichisJudárunakunachaytarimashaqtinkun,Egipto llaqtapitiyaqkuna,llapaatiyniyoqrunakunapiwan imaymanatocakunawan,sinchiqapariywanima, paykunamanhamurqanku.

39Paykunaqyupayninqakarqanphisqapachakcaballopi puriqsoldadokuna,chunkawaranqachakipipuriq soldadokuna,tawapachakqharikuna,manaespadawan, manalanzawanmaqanakuytaatiqkuna,makinkuwan kallpankuwanlla

40Llapakallpasaparunakunansinchitaqaparispanku, Jacobpachurinkunatamuyuykuspankumancharichiranku, qaparisqankutauyarispanallpapaskhatatatarqan

41Jacobpachurinkunachaytropakunatarikuspataq, kawsayninkutaanchatamancharikurqanku,Josetaqchayta ruwarqanJacobpachurinkunatamanchachinanpaq,thak kanankupaq.

42Judátaqwakinwawqenkunatamancharisqatarikuspa, paykunatanirqan:–¿Imanaqtintaqmancharikunkichis Diospakhuyapayakuyninñoqaykuwankashaqtin?Hinan JudállaqtaqaEgiptonacionpillaparunakunataJosepa kamachisqanmanhinamuyuykusqankutarikuspa,Josellan paykunatakamachirqan:–Amamayqenninkutapas llamiychischu,nispa

43HinanJudárunaqausqhayllaespadantahorqospa sinchitak’araktaqaparirqan,espadanwantaqwaqarqan, pampamanphawaykuspataqllaparunakunacontra qaparirqan

44ChaytaruwashaqtintaqSeñorDiosqaJudállaqtata wawqenkunatawanmanchachirqan,chaykallpasapa runakunata,muyuriqninkupikaqllaparunakunatapas

45Llapallankunchayqapariytauyarispankuayqekurqanku, mancharikuspataqhuk-hukmanurmaykurqanku,askhataq wañupurqanku,llapankutaqJudállaqtamanta, wawqenkunaqñawpaqenmanta,Joseqñawpaqenmantawan ayqekurqanku

46AyqekushaqtinkunJudáwawqenkunapiwan qatiykacharqankuFaraonpawasinman,hinanllapanku ayqekurqanku,JudátaqhukmantaJosepañawpaqenpi tiyaykuspaleonhinaqaparirqan,hinaspansinchitasinchita qaparirqan.

47Chayqapariyqakarumantanuyarikurqan,Sucotllaqtapi llapatiyaqkunapasuyarirqankun,chayqapariyta uyarispankutaqllapaEgiptochhaphchikurqanku,hinallataq EgiptonacionpaGosenhallp’aqperqankunapashallp’a chhaphchikusqanmantanurmaykurqan,Faraonpas kamachikuytiyananmantapampamanurmaykurqan, EgiptopiGosenpillapawiksallisqawarmikunapaschayta uyarispankunwiksallikurqankuchaykuyuriypaqapariynin, manchaymancharisqakasqankurayku

48HinaqtinmiFaraonqawillaran:–¿ImataqEgiptosuyupi kaypasaq?hamuspankutaqqallariymantatukukuykama tukuyimaymanatawillarqanku,Faraontaqmancharikuspa muspharqan,sinchitataqmancharikurqan

49Chaykunatauyarispanmiastawanmancharikuran, chaymiJoseymankachamuran:“Hebreorunakunatan pusamuwarqankillapaEgiptorunakunatathuñichinaypaq, nispa.¿imatataqchaysuwakamachiwanruwanki? kachariychis,wawqenkunawankuskaripuchun,ama paykunaqmillayninkupichinkapusunchu,ñoqanchispas, qanpasllapanEgiptopas.

50Manataqkaytaruwaytamunankichuchayqa,llapan chaniyoqkaqniykunataqanmantawikch’uy,hinaspa paykunawankuskahallp’ankumanriy,chaypikusikunki chayqa,kunanp’unchayllapanllaqtaytathuñichinqaku, llapallaqtaytataqwañuchinqaku;Egiptosuyupillapa warmikunapasqaparisqankuwanmiwiksallikunku; qapariyllawanrimasqankuwanimaruwasqankutaqhaway, astawanqaespadawanmaqanakuspankuqa,hallp’ata thuñichinqaku;kunanqaakllakuymunasqaykita,ñoqatapas, hebreorunakunatapas,Egiptotapas,Hebreorunakunatapas, nispa

51HinaspanpaykunaqaJosemanwillarqankuFaraonpa llaparimasqankunata,Joseqasinchitanmancharikuran Faraonparimasqanwan,JudáwanwawqenkunapiwanJoseq ñawpaqenpisayasharqankuraqphiñasqaphiñasqa, hinallataqJacobpallapachurinkunaJosemanqaparirqanku, lamar-qochaqqaparisqanhina,olakunaqqaparisqanhina

52HinanJoseqawawqenkunataFaraontawansinchita mancharikurqan,chaymiJoseqawawqenkunaman reqsichikunanpaqhukp’unchaytamaskharqan,mana chayqallapanEgiptotathunirqanku

53HinanJoseqachurinManasestakamachirqan,hinan ManasesqaJudállaqtamanasuykuspamakinta hombronmanchurarqan,hinanJudárunakunaq phiñakuyninqathasnukurqan.

54Judátaqwawqenkunatanirqan:–Ama mayqenniykichispasniychischuEgiptowaynaq ruwasqanqa,taytaypawasinparuwasqanmi,nispa.

55JoseqaJudárunaqphiñakuyninthasnukusqantarikuspa, llamp’usimipiJudállaqtatarimananpaqasuykurqan

56HinanJoseqaJudállaqtatanirqan:–Cheqaqtapunin rimanki,kunanp'unchaytaqmicheqaqtarimankichis kallpaykichismanta,qanwankusikuqDiosniykipasaswan allinkawsayniykichistayapachun.ichaqacheqaqtapuni willawayimaraykunllapawawqeykikunaukhumantachay waynamantañoqawanch'aqwashanki,mana mayqenninkupashuksimillatapaspaymanta rimawasqankumanhina

57JudátaqJosetakutichispanirqan:–Cheqaqtapunin yachankitaytanpaqwaynapaqsegurokasqayta,nispa: Manachuspaymanpusaqtiyqawiñaypaqmihuchachasaq, nispa

58Chayraykunllapawawqeykunaukhumantaasuykurqani, qanmantaripunantamanasaqeytamunasqaykita rikusqayraykukunanchhaynaqa,ñawiykipi khuyapayakuytatarisaq,noqaykuwanrinanpaq kachamunaykipaq,hinaspaqhawariypayparantinpi qhepakusaq,imamunasqaykipipasservinaypaq, maymanpaskachawaqniypianchakallpawanserviqrisaq

59Kunankachamuwayqancontrahatariqatiyniyoq reyman,yachankitaqmiimatachuspaytahallp’antapas ruwanayta;caballeriayoq,chakipipuriqsoldadokunayoqña otaqsinchiatiyniyoqrunakunañakanmanchaypas, llapankutawañuchisaq,reypaumantapasñawpaqeykiman pusamusaq,nispa

60¿Manachuyachankiichamanachuuyarirqanki taytanchisAbrahanqakamachinEliezerwankuskaElam llaqtapillapareykunatahuktutallapiwañuchisqankuta, manataqhuktapaspuchuqtasaqerqankuchu?chay p’unchaymantapachataqtaytanchispakallpanta

qowarqankuherenciahina,noqaykupaq,mirayniykupaqpas wiñaypaq.

61HinaqtinmiJoseqakutichirqan:–Qankunaqacheqaqtan rimankichis,mananllullakuyqasimiykichispichukashan, niwaranchistaqmihebreorunakunaqatiyniyoqkasqankuta, SeñorDiosninkupaspaykunawananchatakusikusqanmanta, ¿pitaqpaykunaqñawpaqenpisayanman?

62Ichaqa,chhaynapinwawqeykitakachamusaq,mamanpa churinwawqentañawpaqeymanpusamuwaqtiyki, paymantannirqankiEgiptomanuraykamusqanmanta wawqentapusamuwaptiykichistaqpayparantinpi hap’ikapusaq,mananmayqenniykichispastaytaykichispaq seguridadkarqanchu,noqamanhamuqtintaq,qankunawan kuskakachamusaqwawqenta,paypaqsegurokarqankichis 63ChaytarimaqtinmiJudárunaqaJosecontraphiñakurqan, hinaspanwawqenkunatanirqan:–¿Imaynatataqkayrunaqa kunanp'unchaymaskhashanpaykikinta,llapanEgipto llaqtatapaschinkachiyta?

64SimeontaqJosetakutichirqan:–¿Manachuqallariypi willarqaykikumaymanchusrisqantamana yachasqaykumanta,wañusqachuskawsashasqanmantapas, ¿imaraykutaqwiraqochaykayhinatariman?

65HinanJoseqaJudárunakunaquyantaqhawaspa repararqan:–Kaywawqeykichisparantinpihuknin wawqeykitapusamuway,nispa.

66HinaqtinmiJoseqawawqenkunatanirqan:–Cheqaqtapuninninkichiswawqeykichisqawañusqañaotaq chinkasqakasqanta,kunanp'unchaywaqyaspa ñawpaqeykichismanhamuspa,¿wawqenparantinpichu qowaqchis?

67HinanJoseqarimaytaqallarirqan:–Jose,José,kunan p'unchayñawpaqeypihamuy,hinaspawawqeykikunaman rikhurimuspapaykunaqñawpaqenpitiyaykuy,nispa

68ChaytaJoseqapaykunaqñawpaqenpirimaqtinmi, sapankahukladotaqhawarirqankumaymantachusJoseqa ñawpaqenkumanhamunanta

69HinaqtinmiJoseqatukuyruwasqankutaqhawaspa paykunatanirqan:–¿Imanaqtintaqkayman-hayman qhawashankichis?ÑoqaqakaniEgiptomanvendesqayki Joseymi,kunanqaamallakikuychuvendewasqaykimanta, yarqaykashaqtinmiDiosqañawpaqeykichista kachamuwarqan

70WawqenkunaqaJosepanisqantauyarispankun mancharikurqanku,Judátaqsinchitamancharikurqanku

71BenjamíntaqJoseqrimasqantauyarispawasiukhupi paykunaqñawpaqenpikasharqan,hinanBenjamínwawqen Josemanphawaykuspaabrazaykuspakunkanman k’umuykuspawaqarqanku.

72JosepawawqenkunaBenjamínwawqenpakunkanman urmaykusqantarikuspapaywankuskawaqashaqtarikuspa, Josemank'umuykuspaabrazaykurqanku,Josewankuskataq sinchitawaqarqanku.

73JosepawasinpitaqJoseqwawqenkunakasqankuta uyarikurqan,chaymiFaraonqaanchatakusikurqan, Egiptotamanawañuchinankupaqmanchakusqanrayku

74HinanFaraonqakamachinkunataJosemankacharqan paymanhamuqwawqenkunamantafelicitanankupaq, Egiptopillapaejercitopisoldadokunaqumalliqninkunapas Josewankuskakusikunankupaqhamurqanku,llapan EgiptotaqJoseqwawqenkunamantaanchatakusikurqanku.

75HinanFaraonqakamachinkunataJosemankacharqan:–Wawqeykikunataniyllapakaqninkunataapamuspa ñoqamanhamunankupaq,Egiptohallp'apiaswanallinkaq cheqasmanmichurasaq,hinanpaykunaqaruwarqanku, nispa.

76Josetaqwawqenkunatakamachirqanwawqenkunaman regalokunatap’achakunatawanapamunanpaq,hinaspan askhap’achakunataapamurqanreypap’achankunata,askha regalokunatawan,Josetaqwawqenkunamanrakirqan

77Sapankawawqenkunamanmiqorimantaqolqemanta hukp’achataqorqan,kinsapachakqolqetawan,Josetaq llapankutakamachirqanchayp’achawanp’achasqa kanankupaq,Faraonpañawpaqenmanapanankupaqwan.

78Faraonqa,Josepallapawawqenkunakallpasapa,sumaq rikch'ayniyoqkasqankutarikuspa,anchatakusikurqan

79ChayqhepamanmiFaraonpaqayllanmantalloqsirqanku Canaánsuyuman,taytankumanrinankupaq,wawqen Benjamíntaqpaykunawankasharqan

80HinanJoseqasayarispaFaraonmantachunkahukniyoq carretakunatapaykunamanqorqan,Josetaqpaykunaman carretantaqorqanEgiptopicoronasqakasqanp’unchaypi taytantaEgiptomanpusananpaq.HinanJoseqallapa wawqenkunaqwawankunamankacharqanp'achakunata, sapankankumanpachakqolqeta,hinallataqreypa warminkunaqp'achanmantawawqenkunaq warminkunamanp'achakunataapachirqan,hinaspan paykunataapachirqan

81Sapankawawqenkunamanmichunkaqharikunata qorqan,paykunawankuskaCanaánsuyumanrinankupaq, paykunataservinankupaq

82JoseqawawqenBenjaminpamakinwanmichunka churinkunapaqchunkap'achakunataapachirqan,Jacobpa mirayninkunamantaaswanaskhap'achakunata

83Faraonpaqolqenwanmisapankamanapachirqanphisqa chunkaqolqeta,chunkacarretakunatawan,taytanman apachirqanchunkaasnokunata,Egiptosuyupillapasumaq kaqkunata,chunkaasnokunatawantrigowant’antawan, mikhunatawan,taytanpaq,llapapaywankaqkunamanpas, ñanpimikhunatahina

84ÑañanDinamanmiapachirqanqolqemanta,qorimanta, inciensomanta,mirramanta,áloemanta,warmikunaq adornokunamantawan,chayp’achakunatataqFaraonpa warminkunamantaBenjaminpawarminkunaman apachirqan

85Llapanwawqenkunaman,warminkumanpas,tukuylaya ónixrumikunata,bdelliumtawanqorqan,Egiptohatun llaqtarunakunaukhupillapachaniyoqkaqkunamantawan, mananimapaspuchurqanchu,aswanpastaytanpa wasinmanJosepaapachisqanmi

86Hinanwawqenkunatakacharqan,paykunataqrirqanku, wawqenBenjamíntaqpaykunawankuskakacharqan

87HinaqtinmiJoseqapaykunawankuskaEgipto nacionmanripurqan,taytanmantawanfamilianmantawan Egiptomanhamunankupaqkamachirqan

88HinaqtinmiJesusqapaykunatanirqan:–Ama ch'aqwaychischuñanpi,kayruwayqaSeñorDiosmantan hamurqan,askharunakunatayarqaymantahark'ananpaq, chaysuyupiqaphisqawataraqmiyarqaykanqa,nispa

89Paykunatataqkamachirqan:Canaánsuyuman chayaspaykichisqaamaqonqayllachutaytaypa

ñawpaqenmanhamuychis,aswanpasyachayniykichisman hinaruwaychis,nispa.

90Joseqamanañanpaykunatakamachirqanñachu,hinan kutirispaEgiptomankutipurqan,Jacobpachurinkunataq Canaánsuyumanrirqanku,taytankuJacobmankusikuywan kusikuywanima

91Hinaqtinmichayhallp’aqlinderonkunamanchayaspa ninakurqanku:–¿Imatantaytanchispañawpaqenpi kaymantaruwasun,qonqayllamantapaymanhamuspa willasunchayqa,sinchitanmancharikunqa rimasqanchiswan,manataqmicreewasunchu,nispa

92Wasinkumanasuykunankukamataqrirqanku,Aserpa ususinSeractataqtarirqankupaykunawantupananpaq lloqsishaqta,chaysipastaqanchaallin,manayuyayniyoq, arpatocaytayachaq

93Hinanwaqyamurqanku,paytaqpaykunaq ñawpaqenmanhamuspamuch’aykurqan,paykunataq hap’ispaarpataqorqanku:–Kunanqataytanchista ñawpaqenmanriy,hinaspañawpaqenpitiyay,arpata tocaspakaysimikunatarimay,nispa

94Paykunataqwasinkumanrinanpaqkamachirqanku, hinanpayqaarpatahap’ispausqhayllapaykunaq ñawpaqenmanrirqan,hinaspanJacobpaqayllanpi tiyaykurqan

95Hinanpayqaallintatocaspatakirqan,misk'i simikunawantaqrimarirqan:TioyJoseqakawsashanmi, Egiptosuyuntinpitaqkamachikun,manataqwañusqachu, nispa.

96Hinataqkaysimikunatayapamantarimaspa rimashallarqan,Jacobtaqrimaynintauyarirqan,paywantaq allinpaqqhawarirqanku.

97Uyarirqanmiiskaykinsakutitayapamantarimashaqtin, kusikuytaqJacobpasonqonmanhaykurqanmisk’i rimayninkunawan,Diospaespirituntaqpaypatapi kasharqan,llapanrimasqankunatataqyacharqancheqaq kayninta

98HinaqtinmiJacobqaSeractasamincharan,paypa ñawpaqenpikaysimikunatarimaspa,paytanirqan:–Ususiy, amahayk'aqpaswañuyatipasunkichu,qanmiespirituyta kawsarichiwarqanki,nispa.rimasqaykimanhinaraqmi ñawpaqeypirimay,tukuyrimasqaykiwan kusichiwasqaykirayku

99Paytaqkaysimikunatatakishallarqan,Jacobtaq uyarirqan,kusikurqantaq,kusikurqantaq,Diospa espirituntaqpaypatapikasharqan

100Paywanrimashaqtinraqmichurinkunacaballokunawan, carretakunawan, reypa p’achankunawan, kamachinkunawanima,paykunaqñawpaqenpi phawaykachasharqanku

101Jacobtaqpaykunawantupananpaqsayarirqan, churinkunatataqrikurqanreypap’achanwanp’achasqa kashaqta,rikurqantaqJosepapaykunamanapachisqan qhapaqkaqkunata

102Paykunataqnirqanku:–WayqeykuJosé kawsashasqanmanta,Egiptosuyupikamachikuqkasqanta, willasqaykumanhinarimapayawaqniykumantawan,nispa 103HinataqJacobqachurinkunaqllaparimayninkunata uyarirqan,sonqontaqkuyurirqanrimasqankuwan,mana creeytaatisqanrayku,Josepallapanqosqankunata,payman kachamusqankunatapasrikuspa,hinallataqllapa señalkunataJosepapaykunamanrimasqantarikuspa

105HinaqtinmiJacobqanirqan:–ÑoqaqawawayJoseqa kawsashallanmi,manaraqwañushaspaymipaytaqhawaq risaq,nispa.

106Hinanchurinkunawillarqankutukuyimapasasqanta, hinanJacobqanirqan:“Egiptomanuraykamusaqwawayta miraynintawanqhawaq”,nispa 107JacobtaqsayarispaJosepakachamusqanp’achakunata churakurqan,mayllakuspachukchantarutukuspataq, Josepaapachisqanturbantetaumanmanchurakurqan

108Jacobpawasinpillaparunakunapaswarminkunapas Josepaapachisqanp'achawanp'achakurqanku,Josewantaq anchatakusikurqankukawsashasqanmanta,Egiptosuyupi kamachikusqanmantawan

109Canaánllaqtapillapatiyaqkunachaytauyarispanku, Jacobwankuskaanchatakusikurqankukawsashasqanmanta. 110Jacobtaqkinsap’unchaypaykunapaqfiestataruwarqan, hinanCanaánsuyupillapareykuna,chaysuyupiallin qhawarisqarunakunapasJacobpawasinpimikhurqanku, ukyarqanku,kusikurqankuima

55RAKI

1ChayqhepatataqJacobqanirqan:–Egiptopiwawayta qhawaqrisaq,chaymantataqkutimusaqCanaánsuyuman, maymantachusDiosqaAbrahammanrimarqan,manan nacesqayhallp'amantalloqsiytaatiymanchu,nispa

2SeñorDiosmipaymanhamurqan:–Wasiykiwankuska Egiptomanuraykamuy,chaypiqhepakuy,ama manchakuychuEgiptomanuraykamuyta,chaypinhatun nacionmantukuchisqayki,nispa.

3HinaqtinmiJacobqasonqonpinirqan:–Wawaytaqhawaq risaq,EgiptonacionpillaparunakunaqsonqonpiDiosta manchakuyraqchuskashanichamanachuschayta,nispa.

4WiraqochataqJacobtanirqan:–AmaJoseyta manchakuychu,payqahunt'aqsonqollantawaqaychan serviwananpaq,qanpaqhawarisqaykimanhina,Jacobtaq anchatakusikurqanchurinmanta

5ChaytiempopinJacobqachurinkunatawasinkunatapas kamachirqanSeñorDiospanisqanmanhinaEgiptoman rinankupaq,hinanJacobqachurinkunawanllapa familiankunawankuskahatarirqan,hinaspanBeerseba llaqtamantaCanaánsuyumantalloqsirqan,kusikuywan kusikuywanima,hinaspanEgiptohallp'amanrirqanku

6EgiptomanqayllaykuqtinkutaqJacobqaJudárunata JosemankacharqanEgiptopiimaynatarikusqanmanta rikuchinanpaq,Judátaqtaytanpanisqanmanhinaruwarqan, hinaspanusqhayllaphawarispaJosemanchayarqan, hinaspanGosenhallp’apillapafamiliankunapaqhuk cheqastachurarqanku,Judátaqkutispañannintataytanpa kasqanmanchayarqan

7Joseqacarretatahap’ispallapakallpasapa soldadonkunata,kamachinkunata,Egiptosuyupillapa oficialkunatapashuñurqantaytanJacobwantupanankupaq, hinanEgiptosuyupiJoseqkamachisqantawillarqanku: “Jacobwanmanatupananpaqmanariqkunaqa wañunqakun”,nispa.

8PaqaristinmiJoseqaEgiptosuyuntinpihatunkallpasapa ejercitotaripurqan,llapankutaqmisumaqlinomanta, moradop’achawanp’achasqa,qolqemanta,qorimanta

instrumentokunawan,guerrapaqinstrumentokunawanima p’achasqa.

9LlapallankumJacobwantupanankupaqrirqakutukuy rikchaqtakikunawan,tamboreswan,timbrekunawan, mirratawanáloewantukuyñannintamaqchispanku, llapankutaqmichaynatarirqaku,qaparisqankuraykum allpapaskhatatatarqa

10EgiptonacionpillapawarmikunanJacobpawasi patanmanperqakunamanpasrirqankuJacobwan tupanankupaq,JosequmanpitaqFaraonpareycoronan kashasqa,Faraonqataytanwantupananpaqripusqan tiempopinchaycoronatapaymankachamurqan

11Joseqataytanmantaphisqachunkametrokaruman chayaqtinmicarretamantauraykamuspataytanman puririrqan,Egiptosuyupillapaoficialkuna, umalliqninkunapiwanJoseqataytanmanchakiwan ripushaqtarikuspa,paykunapasuraykamuspachakipi Jacobmanrirqanku

12JacobtaqJosepacampamentonmanasuykuqtin,Jacobqa Josewankuskapaymanhamushaqcampamentota qhawarqan,chaymiJacobqaadmirakurqan

13HinaqtinmiJacobqaJudárunatanirqan:–¿PitaqEgipto campamentopireyp'achawanp'achasqa,reypacoronanwan p'achasqa,carretanmantauraykamuspanoqaykuman hamushaqrunari?Judátaqtaytantakutichirqan:–Payqarey Josechuriykin,nispaJacobtaqkusikurqanchurinpa k'anchariynintarikuspa

14Joseqataytanmanasuykuspantaytantak’umuykukurqan, campamentopillaparunakunataqJacobpañawpaqenpi paywankuskapampamank’umuykurqanku

15HinaqtinmiJacobqaphawayllaphawarispachurin Josemanusqhayllarispakunkanmank’umuykuspa much’aykurqan,paykunataqwaqarqanku,Josepastaytanta abrazaspamuch’aykurqan,waqarqankutaqllapanEgipto runakunapaspaykunawankuskawaqarqanku

16HinaqtinmiJacobqaJosetanirqan:–Uyaykita rikuspaymikusisqawañusaq,kawsashaqtiyki, k'ancharishaqllaraqkashaqtiyki,nispa

17Jacobpachurinkunapas,warminkunapas, wawankunapas,kamachinkunapas,Jacobpalliw ayllunkunapasJosewanllumpaytawaqaspanku, much'aykuspanku,llumpaytawaqaspanku

18ChaymantataqJoseqallaparunankunapiwanEgipto llaqtamankutipurqanku,Jacobtaqchurinkunapiwanllapa wawankunapiwanJosewankuskaEgiptomanhamurqanku, JosetaqpaykunataEgiptosuyupaaswanallinkaqninpi, Gosenhallp'amanchurarqan

19HinaqtinmiJoseqataytantawawqenkunatawannirqan:–ÑoqaqarispaFaraonmanwillasaq:Wawqeykuna,taytaypa familiankunapas,llapakaqninkunapasñoqaman hamuwarqanku,Gosenhallp'apinkasharqanku,nispa 20JoseqawawqenkunamantaRubenta,IsacarZabulonta, wawqenBenjamintawanhap’ispaFaraonpañawpaqenman churarqan

21HinaqtinmiJoseqaFaraontanirqan:–Wawqeykuna, taytaypafamiliankunapas,llapaovejankunapas, uywankupas,CanaánsuyumantaEgiptosuyupitiyaq hamuwarqankuYarqaymipaykunamansinchitapuni kasharqan

22HinaqtinmiFaraonqaJosetanirqan:–Taytaykita wawqeykikunatapaskayhallp'aqaswanallinkaqninpi

churay,amataqllapanallinkaqkunatahark'aychu,hinaspa kaysuyupiwiratamikhuchiy,nispa.

23HinanJoseqanirqan:–Gosenhallp'apinpaykunata churarqani,michiqkunakasqankurayku,Egipto runakunamantat'aqakuspaovejankutamichinankupaq Gosenllaqtapiqhepakuchunku,nispa

24FaraontaqJosetanirqan:–Wawqeykikunawantukuy imanisusqaykitaruway.Jacobpachurinkunataq Faraonmank'umuykukuspathak-kaypiripurqanku, chaymantataqJoseqataytantaFaraonpañawpaqenman pusarqan

25HinaqtinmiJacobqaFaraonmanhamuspa qonqorikurqan,hinanJacobqaFaraontasamincharqan. Jacobtaqllapachurinkunapiwanllapafamiliankunapiwan Gosenhallp'apitiyarqanku

26Iskaykaqwatapi,Jacobpapachakkinsachunkakaq watanpi,Joseqataytantawawqenkunata,llapataytanpa ayllunkunatapashuch'uywawankunamant'antawan mikhuchirqan,tukuyyarqayp'unchaykunapi.manataqmi imatapasfaltarqankuchu

27Josetaqpaykunamanqorqanllapanhallp'amantaaswan allinkaqninta.EgiptopiaswanallinkaqkunapasJoseypa tukuyp'unchawninkunapinkarqanku;Josepas paykunamanpas,llapantaytanpawasinmanpas, p’achakunata,p’achakunatawanwatan-watanqorqan; Jacobpachurinkunapaswawqenpatukuy p'unchawninkunamEgiptopimanaimamantamanchakuspa qepakurqaku.

28JacobqasapakutillanmiJosepamesanpimikhuqku, Jacobpachurinkunapiwanqamanantutap’unchaypas Josepamesanmantalloqsiqkuchu,Jacobpawawankuna wasinkupimikhusqankumantaqa

29Yarqayp’unchaykunapinllapaEgiptorunakunaJoseq wasinmantat’antatamikhurqanku,llapanEgiptorunakuna yarqaymantallapankaqninkunatavendesqankurayku

30JoseqaFaraonpaqolqenwanmiEgiptonacionpallapa hallp'ankunatachakrankunatawant'antapaqrantirqan, yarqayp'unchaykunapitaqJoseqallapaEgiptomant'antata qorqan,Josetaqllapanhallp'apirantisqankutrigopaqllapa qolqetaqoritapashuñurqan,askhaqoriqolqetawan huñurqan,chaymantapasaskhaonixrumikunatanhuñurqan QolqenkutukukuqtinmiJosemanapamurankup'achakunata 31HinanJoseqahap’irqanllapaqolqetaqoritawan,yaqa qanchischunkaiskayniyoqtalentoqoritaqolqeta, hinallataqónixrumikunata,bdelliumtawanaskhata, Josetaqtawat’aqamanpakarqan,hukpartetataqPuka lamar-qochaqayllach’inneqpipakarqan,hukpartetataq PeratmayupatapiPersiahinaspaMediach’inneqpa chimpanpi

32Puchuqqoriqolqemantahukt’aqatahap’ispa,llapa wawqenkunaman,llapataytanpafamiliankunaman, taytanpawasinpikaqwarmikunamanpasqorqan, wakintataqFaraonpawasinmanapamurqan,yaqaiskay chunkatalentoqoriqolqetawan

33JosetaqFaraonmanqorqanllapaqoriqolqetapuchuq qolqeta,Faraontaqqolqewaqaychanawasimanchurarqan, chayqhepamantaqyarqayp’unchaykunatukukurqan, llapanhallp’apitaqtarpurqanku,cosecharqankuima,sapa watataqhayk’aqoritacosecharqankumanataqmiimatapas faltarqankuchu.

34JoseqaEgiptonacionpinmanaimamantamanchakuspa tiyarqan,llapanhallp'antaqpaypayuyaychasqankasharqan, taytanpasllapawawqenkunapiwanGosenhallp'apitiyaspa hap'ikapurqanku.

35Joseqaanchamachuyasqañankasharan,wiñayñataqmi karan,iskaychurinkuna,Efraín,Manasésima,Jacobpa wasinpisapakutiqhepakurqanku,wawqenJacobpa churinkunawankuska,SeñorDiospañanninkunata, kamachikuysimintawanyachanankupaq

36JacobchurinkunapiwantaqGosenhallp'apiEgipto hallp'apitiyarqanku,chaypitaqhap'ikapurqanku,chaypitaq askhayarqanku

56RAKI

1JacobqachunkaqanchisniyoqwatatanEgiptosuyupi kawsarqan,Jacobpap'unchayninkunataqpachaktawa chunkaqanchisniyoqwatakarqan

2ChaytiempopinJacobqachayonqoywanhap’ichikurqan, chaymipayqawawanJosetaEgiptomantawaqyamunanpaq kacharqan,churinJosetaqEgiptomantahamurqan,Josetaq taytanmanhamurqan.

3HinaqtinmiJacobqaJosetachurinkunatawannirqan:–Wañupushani,ñawpataytaykichispaDiosninmi watukamusunkichis,SeñorDiospajurasqanhallp’aman, qankunaman,qhepaykichiswawaykichiskunamanwan qonaykichispaq,kunanqawañupuqtiy,Canaánhallp’api HebrónllaqtapiMacpelallaqtapikaqmachaypi p’ampaykuwaychis

4JacobtaqchurinkunatajurachirqanHebrónllaqtapi Macpelallaqtapip'ampanankupaq,churinkunataq jurarqanku

5HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachirqan:–Señor Diosniykichistaserviychis,ñawpataytaykichista qespichiqmiqankunapastukuysasachakuymanta qespichisunkichis,nispa

6HinaqtinmiJacobqanirqan:–Llapawawaykita waqyamuwaychis,Jacobpachurinkunaqllapawawankunan ñawpaqenmanhamuspatiyaykurqanku,Jacobtaq paykunatasamincharqan,hinaspanpaykunatanirqan: ÑawpataytaykichispaSeñorDiosninmiwaranqakutita qosunkichis,saminchasunkichistaq,taytaykichis Abrahanpasaminchaynintapasqosunkichis.Jacobpa churinkunaqllapawawankunanchayp'unchaypi lloqsirqankusaminchasqanqhepata

7Qhepantinp’unchaytaqJacobwawankunatawaqyarqan, llapankutaqhuñunakurqanku,paymanhamuspa ñawpaqenpitiyaykurqanku,Jacobtaqchayp’unchaypi churinkunatasamincharqanmanaraqwañushaspa, sapankankusaminchasqanmanhinasamincharqan; IsraelmantaSeñorDiospakamachikuysiminpiqelqasqa kashan.

8JacobtaqJudárunatanirqan:–Wawaytaqareqsinin wawqeykikunapaqkallpasaparunakasqaykitaPaykunata kamachiy,churiykikunamchurinkupiwiñaypaq kamachikunqaku

9Wawaykikunatayachachiyarcota,llapaguerrapaq armakunatapas,awqankunatakamachikuqwawqenkuq maqanakuyninkunatamaqanakunankupaq

10Chayp'unchaytaqJacobqawawankunatakamachirqan: –Kunanp'unchaymillaqtaymanhuñusqakasaq,nispa

Egiptollaqtamantaapaykuway,hinaspakamachisqaykiman hinaMacpelamachaypip'ampaykuway,nispa.

11Ichaqacuidakuychisamamayqenchuriykichispas apawawanaykichispaq,qankunalla,kayhinatan ruwawankichis,cuerpoytaapaspaCanaánsuyuman p'ampawanaykichispaq

12Judá,Isacar,Zabulónimap'achaytaapanqakuinti lloqsimuyladoman.SurlawpiRubén,SimeónhinaspaGad, intichinkaykuylawpiEfraín,ManaseshinaspaBenjamín, nortelawpiDan,AserhinaspaNeftalí

13AmaLeviqaapakuychu,paypaschurinkunawanmi IsraelrunakunawanSeñorDiosparimanakuyarcanta campamentopiapanqaku,amataqchuriyJosepas apachunchu,reyhinahatunchasqakachunChaywanpas EfrainwanManaséswanmirantinpikanqaku

14Chhaynatanruwawankichisapawaspaykichis;amayá imatapasqonqaychutukuykamachisqaymantaqa;kayta ruwawaqtiykichistaq,Wiraqochasumaqtayuyarisunkichis, qhepaykichiswawaykichistapaswiñaypaq.

15Qankunachuriykuna,sapankaykichiswawqeykichista, aylluykichistapashatunchaychis,wawqeykichistapas wawaykichispawawanykichistapaskamachiychis,tukuy p’unchayñawpataytaykichispaDiosninSeñorDiosta servinankupaq

16Chaysuyupiwiñaypaqkawsanaykichispaq,qanpas wawaykichispas,wawaykichispawawankunapas,Señor Diosniykichispañawpaqenpiallinkaqtachaninkaqta ruwaspa,tukuyñanninkunapipurinaykichispaq.

17Qantaq,churiJosey,pampachaykuwaywawqeykikunaq k’aspinta,llapamanaallinruwasqankutawan,qanpataman huñusqankuk’iriypi,Diosmiyuyaykurqanqanpaq, wawaykikunapaqpasallinninpaq

18Churiy,amawawqeykikunatasaqeychuEgiptopi tiyaqkunaman,amataqsonqonkutak’iriychu,qhawariychis, paykunataDiospamakinman,makiykipiwan entregasqayrayku,Egiptorunakunamantacuidanaypaq; Jacobpachurinkunataqtaytankumankutichirqanku:–Yay, taytayku,tukuykamachiwasqaykikuta,chhaynatan ruwasaqku,nispaDiosllañuqanchikwankachun 19HinaqtinmiJacobqachurinkunatanirqan:–Diosqa qankunawankachun,tukuyñannintahunt'aqtiykichisama ñanninmantaqanitaqpañamanpasnitaqlloq’emanpas kutiychuallinkaqta,chaninkaqtaruwaspa.

20Yachaninkayhallp’apiqhepap’unchaykunapiaskha sinchisasachakuykunachayamunaykichista,ari wawaykichiskuna,wawaykichiskunaqwawankuna, Wiraqochallataserviychis,paytaqqespichisunkichistukuy sasachakuykunamanta.

21Diostayupaychanaykichispaqrispaykichis, qhepaykichis wawaykichiskunaman, wawaykichiskunamanpasSeñorDiostareqsinaykichispaq yachachinkichischayqa,SeñorDiosmi wawaykichiskunamantahukkamachitaqankunaman wawaykichiskunamanwanhatarichisunkichis,Señor Diostaqmakinwanllapañak’ariykunamanta qespichisunkichis,Egiptomantataqhorqosunkichis, taytaykichispahallp’anmantaqkutichipusunkichismana manchakuspaherenciatachaskikunaykichispaq

22Jacobtaqchurinkunatamanañakamachirqanñachu, chakintataqpuñunamanaysarirqan,wañupuspataq llaqtanmanhuñusqakapurqan

23HinaqtinmiJoseqataytanmanurmaykuspaqaparispa waqarqan,much’aykurqantaq,k’arakkunkawantaq qaparirqan,hinaspannirqan:Taytay,taytay,nispa

24Hinaqtinmichurinpaesposankunapas,llapa familiankunapasJacobpacontranpihamuspanku,Jacobpa contranpiwaqaspanku,Jacobmantasinchitaqaparirqaku 25Jacobpallapachurinkunankuskasayarirqanku, p'achankutapasllik'irqanku,llapankutaqwasankupisaco p'achawanchurakurqanku,uyankumank'umuykukuspataq hanaqpachamanñut'uhallp'ataumankuman wikch'uykurqanku

26HinaqtinmiOsnatJoseqesposanmanwillarqanku,hinan payqasayarispahuksacotachurakurqan,paywankuskataq llapaEgiptowarmikunanhamuspaJacobmanta waqarqanku,waqarqankuima

27JacobtareqsiqllapaEgiptorunakunapaschay p’unchaypillapankuhamurqanku,llapanEgiptotaqaskha p’unchaywaqarqanku

28Canaánhallp’amantataqwarmikunaEgiptoman hamurqankuJacobwañupusqantauyarispanku,qanchis chunkap’unchaytaqEgiptopipaymantawaqarqanku

29ChayqhepatataqJoseqakamachinkunatakamachirqan taytantamirrawan,inciensowan,tukuyimaymana inciensowan,q’apaykunawanimaq’apayachinankupaq, chaymantataqJoseqkamachisqanmanhinaJacobta k’uyurqanku

30Egiptollaqtapillaparunakuna,kurakrunakuna,Gosen hallp'apitiyaqkunapasJacobmantawaqarqanku, waqarqankuima,llapachurinkunapas,wasinmanta wawakunapasaskhap'unchaymitaytankuJacobmanta waqarqanku,waqarqankuima.

31Waqasqanp'unchaykunatukukuqtintaq,qanchischunka p'unchaytukukuqtin,JoseqaFaraontanirqan:–Taytayta Canaánsuyupip'ampasaqjurachiwasqanmanhina, chaymantataqkutimusaq,nispa

32HinanFaraonqaJosetakacharqan:–Raytaytaykita p'ampamuy,paypanisqanmanhina,jurachisusqaykiman hinaHinanJoseqallapawawqenkunawankuskaCanaán suyumanrirqantaytankuJacobtap'ampanankupaq kamachisqanmanhina.

33FaraontaqkamachirqanEgiptosuyuntinpi willanankupaq:PipasmanaJosewanwawqenkunawan CanaánsuyumanrinqachuJacobtap'ampananpaqchayqa, wañunqan,nispa

34LlapaEgiptorunakunanFaraonpawillakusqanta uyarirqanku,hinanllapankusayarirqanku,Faraonpallapa kamachinkuna,wasinpikurakrunakunapas,Egiptosuyupi llapakurakrunakunapasJosewankuskarirqanku,Faraonpa llapaoficialninkunapas,umalliqninkunapasJosepa kamachinkunahina,Jacobtap’ampanankupaqrirqanku Canaánsuyupi

35Jacobpachurinkunanp'ampasqap'ampanataaparqanku. Taytankuqtukuykamachisqanmanhinanchurinkunapas paymanqorqan

36Chayp'ampanap'ampanaqach'uyaqorimantankarqan, muyuriqninpitaqónixrumikunawan,bdelliorumikunawan imak'uyusqakarqan.Chayp'uyñuqatataqqorimanta awasqa,q'aytukunawanwatasqa,hawanpitaqónix rumimanta,bdelliomantawanganchokunakasqa

37HinanJoseqataytanJacobpaumanmanqorimantahatun coronatachurarqan,qorik'aspitataqmakinmanchurarqan,

hinaspanreykunaqkawsasqankutiempopi costumbrenkumanhinaayap'ampanatamuyurirqanku.

38Egiptonacionmantallapatropakunanpayta ñawpaqenmanrirqanku,qallariypiqaFaraonpallapa kallpasaparunakunan,Josepakallpasaparunakunan, qhepantataqEgiptopiwakintiyaqkunapas,llapankutaqmi espadakunawanwatasqakasharqanku,p’achawan p’achasqataqmikasharqanku,guerrapaqp’achakunapas.

39Llapawaqaqkunapaswaqaqkunapasp’ampanawasiq chimpanpikarutarirqanku,waqaspa,waqaspa,wakin runakunataqp’ampanaqhepatarirqanku

40HinaqtinmiJoseqfamiliankunapiwanq’alachakiwan waqashaspaayap’ampanaqayllamanrirqanku.sapanka runanadornonkuwanp’achasqakasharqanku, llapankutaqmiguerrapaqarmankuwanarmasqa kasharqanku.

41HinaqtinmiJacobpaphisqachunkakamachinkuna p’ampanawasiqñawpaqenmanrirqanku,hinaspanñan patapimirrata,áloetapas,tukuyrikch’aqq’apaq q’apaykunatawanch’eqerqanku,Jacobpallapa churinkunataqq’apaqq’apaqq’apaqwasipatapi purirqanku.

42HinaqtinmiJoseqahukllasacampamentowanrirqan, sapap’unchaytaqchhaynataruwaqkuCanaánsuyuman chayanankukama,JordánmayuchimpapikaqAtadtrillana wasimanchayarqanku,chaycheqaspitaqsinchita llakikurqanku

43Canaánsuyupillapareykunanchaytauyarispanku, sapankankuwasinkumantalloqsirqanku,Canaánsuyupi kinsachunkahukniyoqreykunapas,llapankutaqmi runankuwankuskaJacobmantawaqanankupaq, waqanankupaqpashamurqanku

44HinaqtinmillapareykunaqaJacobpap’ampananta rikurqanku,Joseqcoronantaqchaypikashasqa,paykunapas coronankutap’ampanapatamanchuraspacoronakunawan muyuykurqanku

45LlapareykunaqaJacobpachurinkunawanEgiptopa churinkunawanmiJacobpachurinkunawananchata llakikurqaku,CanaánnacionpillapallanreykunaJacobpa churinkunapamanamanchakuqkasqanta yachasqankurayku

46ChaymiEsaúmanchayarqan:JacobqaEgipto nacionpinwañupurqan,churinkunapasllapanEgiptopiwan Canaánsuyumanapashankup'ampanankupaq,nispa 47ChaytauyarispanmiEsauqaSeirorqopitiyasharan, chaymichurinkunawan,llapallaqtankunawan,llapa familiankunawanima,anchahatunrunakuna,Jacobmanta waqaqwaqaqhamurqanku.

48EsauhamuqtintaqwawqenJacobmantawaqarqan, EgiptosuyuntinCanaánsuyuntinpitaqwakmantasayarispa EsauwankuskaJacobmantasinchitawaqarqanku

49HinaqtinmiJoseqawawqenkunapiwantaytankuJacobta chaycheqasmantapusamurqanku,hinaspanHebrón llaqtamanrirqankutaytankunaqqayllanpiJacobta machaypip’ampanankupaq

50Kireat-arbamachaymanchayaqtinkutaqEsauqa churinkunawankuskaJosewanwawqenkunawanmachaypi hark'akuqhinasayarispanirqan:MananJacobtaqa p'ampanqakuchu,noqanchispaq,taytanchispaqpas,nispa

51HinaqtinmiJoseqawawqenkunapiwanEsaupa churinkunaqnisqankutauyarispankusinchita

phiñakurqanku,hinanJoseqaEsaumanasuykuran:–¿Imataqkayrimasqankuri?chegaqtapunintaytayJacob rantirqanqanmantahatunqhapaqkaywanIsaac wañupusqanqhepaman,kunaniskaychunkaphisqayoq watañawpaqta,hinallataqllapanCanaánhallp’atapas rantirqanqanmantachuriykikunamantawan,qanmanta mirayniykikunamantawan

52Jacobtaqchurinkunapaqmirayninkunapaqwan wiñaypaqherenciatarantirqan,¿imanaqtintaqkunan p'unchaykaykunatarimashanki?

53Esautaqkutichirqan:–Qanqallullakuspanllullakuspa rimanki,nisqaykimanhinaqamananimatapaskay hallp'apiqavenderqanichu,nitaqwawqeyJacobpaskay hallp'apiqañoqaqimatapasrantirqanchu,nispa

54ChaykunatanEsauqarimaranJosetaq’otunanpaq, Esauqayacharanmichayp’unchaykunapiJoseqamana kashasqanta,chayp’unchaykunapinEsauqaCanaánsuyupi llapakaqninkunataJacobmanvenderqan

55HinaqtinmiJoseqaEsautanirqan:–Cheqaqtapunin taytayqarantisqaykiqelqapikaykunatachurarqan, testigokunawantaqwillarqan,Egiptosuyupitaq ñoqaykuwankashan,nispa.

56Esautaqpaytanirqan:–Qelqapillapatarisqaykikunata apamuy,chayhinatanruwasaqku,nispa

57HinanJoseqawawqenNeftalítawaqyaspanirqan:–Usqhaylla,amaqhepakuychu,amahinakaspaEgiptoman phawaykuspallapaqelqakunataapamuyrantiymantaqelqa, sellasqaqelqahinallataqkichasqaqelqa,hinallataqllapa ñawpaqqelqakunamaypichusllapanacekuyderechoq ruwayninkunaqelqasqakashan,apamuy

58Kaymanpusamuwayku,Esaúpachurinkunaqllapa rimasqankutayachanaykupaq

59NeftalítaqJoseqkunkantauyarispausqhaylla phawarirqanEgiptosuyumanuraykamunanpaq,Neftalitaq ch'inneqpikaqciervokunamantapasaswank'anchariq chakipipuriq,manañut'uspatrigotahap'iq

60EsautaqNeftalíqelqakunataapamuqripusqantarikuspa, churinkunapiwanmachaycontrasayarirqanku,Esautaq llaparunankunapiwanJosewanwawqenkunawan maqanakunankupaqsayarirqanku.

61JacobpallapachurinkunaEgiptorunakunapasEsaúwan runankunawanmaqanakurqanku,Esaupachurinkunapas llaqtankunapasJacobpachurinkunaqñawpaqenpiatipasqa karqanku,JacobpachurinkunapasEsaúllaqtanmantatawa chunkarunakunatawañuchirqanku

62ChaytiempopinJacobpachurinDanpachurinCusim Jacobpachurinkunawankasharqan,ichaqaawqanakuy cheqasmantapachakmetrokarullapinkasharqan,Jacobpa churinkunawankuskaJacobpap'ampananqayllapi qhepakusqanrayku

63Chushimtaqupa,manauyariqkasharqan,chaywanpas entienderqanmirunakunaukhupimancharikusqanku kunkata

64HinaqtinmiJesusqatapuran:¿Imanaqtintaqmana wañusqakunatap'ampankichischu?PaykunataqEsaú, churinkunapiwanrimasqankutakutichirqankuEsaumanmi phawarirqanmaqanakuychawpipi,hinanEsauta espadawanwañuchirqan,umantapaskuchurqospakaruman phawaykamurqan,hinanEsaúmaqanakuypikaqrunakuna ukhupiurmaykurqan.

65ChushimchaytaruwaqtintaqJacobpachurinkuna Esaúpachurinkunataatiparqanku,Jacobpachurinkunataq taytankuJacobtakallpawanmachaypip'amparqanku, Esaupachurinkunataqchaytarikurqanku.

66Jacobtap'amparqankuHebrónllaqtapi,Macpela machaypi,chaytanAbrahamqaHetpachurinkunamanta rantirqanp'ampasqakananpaq,anchachaninniyoq p'achawantaqp'ampasqakarqan.

67Manataqmimayqenreypaspaytahatuncharqanchu, imaynanJoseqataytanmanqorqanhinata,reykunaq p’ampasqankuhinaanchahatunchasqatap’ampasqanrayku 68Joseqawawqenkunapiwanqanchisp'unchaymi taytankumantawaqarqanku.

57CAPÍTULO

1ChayqhepamanmiEsauqchurinkunaJacobpa churinkunawanmaqanakurqanku,EsautaqHebrónllaqtapi Jacobpachurinkunawanmaqanakurqanku,Esautaq wañusqaraqpuñusharqan,manataqp'ampasqachukarqan 2Chaymipaykunaqasinchitamaqanakurqanku,Esaupa churinkunaJacobpachurinkunaqñawpaqenpiatipasqa karqanku,Jacobpachurinkunapaspusaqchunka qharikunatawañuchirqanku,Jacobpachurinkunamantataq manahukrunapaswañurqanchu.JosepamakinmiEsaúpa mirayninkunallapallanrunakunataatiparurqa,hinaptinmi EsaupachurinElifazpachurinZefotahinaspapichqa chunkarunankunatapresohapiruspanfierromanta cadenakunawanwataruspankamachinkunapamakinman quykurqaEgiptomanapanankupaq

3JacobpachurinkunaZefotallaqtantawanpresoapasqanku qhepamanmi,llapapuchuqkunaqasinchita mancharikurqankuEsaupawasinmanta,amapresoapasqa kanankupaq,chaymillapankuayqekurqankuEsaupachurin Elifazwanllaqtanwankuska,Esauqayanwankuska, hinaspanSeirorqomanrirqanku

4SeirorqomanchayaspataqSeirllaqtapiEsauta p’amparqanku,ichaqamananumantapasSeirllaqtaman aparqankuchu,Hebrónllaqtapimaqanakuykasqan cheqaspip’ampasqakasqanrayku.

5EsaupachurinkunaJacobpachurinkunamanta ayqekuptinkum,JacobpachurinkunaqatiparqakuSeir llaqtapalinderonkama,ichaqamanamhukrunatapas wañuchirqakuchupaykunapuramantaqatipaspanku,Esaupa apasqankucuerponmichaqwatahatarichirqa,chaymi paykunaqaayqekurqaku,Jacobpachurinkunapas paykunamantakutirispankuwawqinkunapakasqanman wicharirqakuHebrónllaqtapinqhepakurqankuchay p'unchaypi,qhepantinp'unchaypiwanmaqanakuymanta samanankukama

6Kimsap’unchaypitaqhoreoSeirpallapachurinkunata huñurqanku,intilloqsimuyladomantallapa wawakunatataqhuñurqankulamar-qochaqrit’ihinaaskha runakunata,hinaspanEgiptomanuraykamurqankuJosewan wawqenkunawanmaqanakunankupaq,wawqenkuta qespichinankupaq

7HinanJoseqaJacobpallapachurinkunapiwan uyarirqankuEsaúpawawankuna,intilloqsimuyladomanta runakunapaswawqenkutaqespichinankupaqmaqanakuq hamusqankuta.

8HinanJoseqawawqenkunapiwanEgiptopikallpasapa runakunawanRamsesllaqtapimaqanakurqanku,Josetaq wawqenkunapiwansinchitamaqanakurqankuEsauq churinkunawanintilloqsimuyladomantarunakunawan. 9Paykunamantansoqtapachakwaranqarunakunata wañuchirqanku,paykunaukhupitaqhoreoSeirpa mirayninkunamantallapakallpasaparunakunata wañuchirqanku.pisillañanpuchurqanku,intilloqsimuy ladomantaaskharunakunatapas,Esaupa mirayninkunatapaswañuchirqankun;Esaupachurin Elifazpas,Intilluqsimuyladupikaqkunapas,Josepa wawqenkunapañawpaqenmanmiayqekurqaku

10JoseqawawqenkunapiwanqatiparqankuSucot llaqtamanchayanankukama,Sucotllaqtapikinsachunka runakunatawañuchirqanku,wakintaqayqekurqanku, sapankankutaqllaqtankumanayqekurqanku.

11HinanJoseqawawqenkunapiwanEgiptopiatiyniyoq soldadokunapiwankutirirqanku,llapaawqankunata atipasqankurayku.

12ElifazpachurinSoforunankunapiwantaqJacobpa churinkunaqkamachinEgiptopiraqkasharqanku

13EsaupachurinkunapasSeirpachurinkunapas hallp'anmankutipuqtinkun,Seirpachurinkunaqa rikurqankuJacobpamirayninkunamanEgiptorunakunaq makinmanpasurmaykusqankuta.

14HinaqtinmiSeirpachurinkunaEsaúpachurinkunata nirqanku:Qankunaqarikurqankichismi,chayraykun yachankichiskaycampamentoqankunarayku kashasqanmanta,manataqmihukkallpasaparunapasnitaq guerrapiallinyachaqpaspuchunchu,nispa

15Kunantaqhallp'aykumantalloqsiychis,ñoqaykumanta Canaánsuyumanriychisñawpataytaykichispatiyasqan hallp'aman¿imaraykutaqwawaykichiskunaqhepa p’unchaykunapiwawanchiskunaqruwayninkunata herenciatachaskinqaku?

16Esaupamirayninkunaqamananuyariyta munarqankuchuSeirpamirayninkunata,Seirpa mirayninkunapaspaykunawanmaqanakunankupaqmi yuyaykurqanku

17EsaupamirayninkunataqpakallapikacharqankuÁfrica suyupireyAngeasman,Dinhaba

18Wakinrunaykikunatakachamuwayku,ñoqaykuman hamuchunku,hinanhoreoSeirpawawankunawankuska maqanakusaqku,paykunanyuyaykurqankuñoqaykuwan maqanakunankupaq,hallp’amantaqarqowanaykupaq 19DinhaballaqtapireyAngeasmichhaynataruwarqan, chayp’unchaykunapinEsauqmirayninkunawanamigontin kasharqan,chaymiEsaúqmirayninkunamanphisqapachak kallpasapasoldadokunatakacharqan,pusaqpachak caballerokunatawan

20HinaqtinmiSeirpamirayninkunaqaIntilloqsimuy ladomantarunakunaman,Madiánrunakunamanwan kacharqanku:–QhawarqankichismiEsauqmirayninkuna Jacobpachurinkunawanmaqanakusqankupi,yaqa llapanchispawañuchiwasqanchista,nispa

21Kunantaqhamuychisyanapawayku,paykunawankuska maqanakusaqku,chayhallp’amantataqqarqosaqku, Jacobpachurinwawqenkunawanmaqanakusqankupi paykunaraykuwañuqwawqenchiskunaqhuchanmanta vengakusaqku.

22IntilloqsimuyladomantallaparunakunanSeirllaqtayoq runakunatauyarirqanku,hinanpusaqpachakrunakunahina espadakunawanhamurqanku,chaymiEsaupa mirayninkunaqachaytiempopiSeirllaqtayoq runakunawanmaqanakurqankuParanch’inneqpi.

23HinaqtinmiSeirpamirayninkunaqaEsaupa churinkunataatiparqanku,chayp’unchaytaqSeirpa mirayninkunaqaDinhaballaqtapireyAngeasllaqtamanta iskaypachakrunakunatawañuchirqanku

24Iskaykaqp’unchaypitaqEsaupamirayninkunaiskaykaq kutipiSeirllaqtayoqrunakunawanmaqanakuq hamurqanku,chaymiiskaykaqkutipiEsaúqmirayninkuna sinchitamaqanakurqanku,chaymiSeirpamirayninkunata sinchitallakichirqan

25EsaupamirayninkunaqaSeirpamirayninkuna paykunamantaaswanatiyniyoqkasqankutarikuspa, EsaupamirayninmantawakinrunakunakutirispaSeirpa mirayninkunataawqankunatayanaparqanku

26IskaykaqmaqanakuypitaqEsaúqmirayninkunamanta phisqachunkapusaqniyoqrunakunawañurqankuDinhaba llaqtapireyAngeasllaqtapi

27Kinsap’unchaypitaqEsauqmirayninkunauyarirqanku iskaykaqmaqanakuypiwakinwawqenkunapaykunawan maqanakunankupaqt’aqakusqankutaChayta uyarispankumEsaupamirayninkunawaqarqaku.

28Paykunataqnirqanku:–¿Imatanruwasunmanawqanchis Seirrunakunatayanapananchispaqwawqenchiskunata? EsaupamirayninkunataqhukmantakacharqankuDinhaba llaqtapireyAngeasman

29HukrunakunatakachamuwaykuSeirllaqtayoq runakunawanmaqanakunaykupaq,paykunaqaiskay kutiñanñoqaykumantaaswanllasakarqanku

30AngeasqayapamantanEsaupamirayninkunamansoqta pachakkallpasaparunakunatakacharqan,paykunataq Esaupamirayninkunatayanapanankupaqhamurqanku

31Chunkap’unchaymantataqEsaúqmirayninkunaSeirpa mirayninkunawanhukmantamaqanakurqankuParan ch’inneqpi,chaymiSeirpamirayninkunatasinchita maqanakurqanku,chaymiEsaupamirayninkunaqaSeirpa mirayninkunataatiparqanku,Seirpamirayninkunataq Esaupamirayninkunaqñawpaqenpiatipasqakarqanku, Esaupamirayninkunataqyaqaiskaywaranqarunakunata wañuchirqanku.

32ChaymaqanakuypitaqSeirmiraymantallapakallpasapa qharikunawañurqanku,llaqtankupipuchuqwawankunalla

33LlapanMadiánrunakunapasintilloqsimuyladomanta runakunapaschaymaqanakuymantaayqekuspankunSeir llaqtayoqrunakunatasaqespaayqekurqankumaqanakuy sinchitarikuspa

34Esaupamirayninkunaqayaqaiskaypachakphisqa chunkaqharikunatanwañuchirqanku,Esauq mirayninmantataqyaqakinsachunkaqharikuna wañurqanku,ichaqawawqenkunawawqenkunamanta kutirispahoreoSeirpamirayninkunatayanapanankupaq, Esaupamirayninkunapaswawqenkuqmillayruwasqankuta yapamantauyarirqanku,chaymiwakmantawaqarqanku

35MaqanakuyqhepatataqEsauqmirayninkunakutispa Seirllaqtamanwasinkumankutipurqanku,Esauq mirayninkunataqSeirpamirayninkunaqhallp'anpi qhepaqkunatawañuchirqanku.warminkutapashuch’uy wawakunatapaswañuchirqankun,mananhukalmatapas

kawsaqtasaqerqankuchu,aswanpasphisqachunkawayna sipaskunata,sipaskunatawan,paykunankawsanankupaq saqerqanku,Esauqwawankunapasmanan wañuchirqankuchu,waynakunataqkamachinkuman kapurqanku,sipaskunatapaswarmipaqhap’irqanku.

36EsaupamirayninkunataqSeirpamirayninparantinpi Seirllaqtapitiyarqanku,hinaspanhallp'ankuta hap'ikapuspahap'ikapurqanku.

37EsaupamirayninkunaqaSeirpamirayninkunamanmi chayhallp'apillapakaqninkunata,toronkutapas, kaqninkunatapas,Seirpamirayninkunatapas,Seirpa mirayninpamirayninkunatapas,kunankamapasSeirpa mirayninkunaparantinpimSeirllaqtapitiyarqaku,Esaupa mirayninkunañataqmichayallpatarakinakurqakuEsaúpa pichqachurinkunaman

38Chayp’unchaykunapinEsauqmirayninkuna yuyaykurqankuhap’ikapusqankuhallp’apireycoronata churanankupaqHinaspanpaykunapuraninakurqanku:–Mananchhaynachu,paymihallp'anchispikamachiwasun, noqanchistaqpaypayuyaychasqankasunchis, awqanchiskunawantaq maqanakuyninchiskunata maqanakunqa,paykunanchaytaruwarqanku,nispa.

39Esaupallapamirayninkunanjurarqanku:–Manan mayqenwawqenpaspaykunaqkamachinanta kamachinanpaq,aswanpashukwakllaqtayoqrunallan, manawawqenkunamantachu,Esaúpallapamirayninkunan sapankankuphiñakurqankuwawankuwan, wawqenkunawan,amigonkunawanima,Seirpa wawankunawanmaqanakushaspawawqenkunamantamana allinruwasqankumanta,nispa

40ChaymiEsaupachurinkunajurarqanku:–Chay p'unchaymantapachanwawqenkunamantamanareyta akllakuytamunarqankuchu,aswanpaswakllaqtamanta reytaakllakuytamunarqanku,kunankamapas,nispa.

41ChaypinDinhaballaqtapireyAngeasllaqtamantahuk runakasharqansutinmikarqanBeorpachurinBela,payqa anchakallpasaparunankarqan,sumaqrikch’ayniyoq, tukuyyachayniyoq,yuyayniyoq,yuyaychaqruna;Angeas llaqtapirunakunaqamananpayhinaqakarqanchu

42Esaupallapamirayninkunapaytahap'ispahawirqanku, reykananpaqcoronarqanku,k'umuykukuspataqnirqanku: Reykawsachun,reykawsachun,nispa

43Chayp’achatamast’arirqanku,sapankamanqorimanta, qolqemanta,anillokunataotaqpulserakunataapamurqanku, hinaspanqolqewanqoriwan,ónixrumikunawan, bdelliumwanimaanchaqhapaqyachirqanku,hinaspan reypatiyanantachurarqanku,umanpatamantaqreypa coronantachurarqanku,paypaqtaqhukpalaciota ruwarqanku,chaypitaqpayqareykapurqanEsaupa llapallanmirayninkuna

44AngeasllaqtapirunakunaqaEsaúpa mirayninkunamantamguerrapaqpagasqankuta qechuruspankuDinhaballaqtapipatronninpakasqanman kutirqaku

45BelataqkinsachunkawatatakamachikurqanEsaupa mirayninkunata,EsaupamirayninkunataqSeirpa mirayninparantinpitiyarqanku.

58RAKI

1IsraelrunakunaEgiptomankinsachunkaiskayniyoq watapiuraykamuqtinkun,Joseqqanchischunkahukniyoq watanpi,chaywatapinEgiptoreyFaraonwañupurqan, churinMagróntaqpayparantinpikamachikurqan.

2FaraontaqmanaraqwañupushaspaJosetakamachirqan churinMagrónpataytankananpaq,MagróntaqJoseq qhawarisqankananpaq,yuyaychasqanpipaskananpaq

3LlapanEgiptorunakunanaceptarqankuJosetapaykunaq reykananpaq,llapaEgiptorunakunanJoseta munakurqanku,FaraonpachurinMagrónllantaytanpa tiyananpitiyasharqan,chayp’unchaykunapitaqtaytanpa rantinpireykapurqan

4Magronqatawachunkahukniyoqwatayoqmikasharqan kamachikuytaqallariqtin,tawachunkawatataqEgipto suyupikamachikurqan,Egiptosuyuntinpitaqtaytanpa sutinwanFaraónsutiwansuticharqanku,imaynanEgipto suyupikamachikuqllapareykunataruwaqkuhinata

5Faraonqataytanparantinpikamachikushaqtinmi, taytanpakamachisqanmanhinaEgiptonacionpa kamachikuyninkunata,llapakamachikuykunatapasJoseq makinmanchurarqan

6JoseqaEgiptonaciontareykapurqan,Egiptosuyuntinpi reykapusqanrayku,Egiptosuyuntinpitaqpaypa kamachisqan,yuyaychasqanpaskasharqan,Faraon wañupusqanqhepamanmillapaEgiptorunakunaJoseman munakurqanku,chaymipaykunatamunakurqankurey kananpaq

7Paykunaukhupinichaqawakinrunakunamanamunaspa nirqanku:Mananwakllaqtayoqrunaqakamachiwasunchu, nispachaywanpasllapanEgiptogobiernonchay p’unchaykunapiJosemanqokurqan,Faraonwañupusqan qhepaman,paymikamachikuqkaspa,munasqanmanhina ruwaspallapasuyupimanapipashark’akuspa

8EgiptosuyuntinmiJoseqkamachisqankasharqan,hinan Joseqallapaawqankunawanmaqanakurqan,hinaspan paykunataatiparqanhinallataqllapanhallp’ata,llapan Filistearunakunatapas,Canaánsuyupalinderonkama, Josemankamachirqan,llapankutaqpaypakamachisqan karqanku,sapawatataqJosemanimpuestotaqorqanku

9EgiptoreyFaraontaqtaytanparantinpikamachikuy tiyananpitiyaykurqan,ichaqaJoseqkamachisqan, yuyaychasqanmikarqan,qallariypiqataytanpa kamachisqanhina.

10ManataqmiEgiptohallp'allapichukamachikurqan, Josepayuyaychasqanmanhina,aswanpasJoseymichay pachaEgiptomantaPerathatunmayukamalliwsuyuta kamachirqan

11Joseqatukuyruwayninkunapinallinkarqan, Wiraqochataqpaywankasharqan,WiraqochataqJoseman yapamantayachayta,hatunchayta,hatunchayta, munakuytawanqorqanEgiptorunakunaqsonqonpi,llapan hallp’apipas,Josetaqtawachunkawatatallapansuyuta kamachirqan

12LlapanFilisteasuyukuna,Canaán,Sidón,Jordánmayu chimpapi,Josemantukuyp’unchayninkunapiregalokunata apamurqanku,llapansuyutaqJoseqmakinpikasharqan, kamachisqanmanhinataqsapawataimpuestopagasqankuta apamurqanku,Joseqallapamuyuriqninawqankunawan maqanakuspapaykunatakamachirqan,llapansuyutaq Joseqmakinpikasharqan,Josetaqkamachikuytiyananpi allintatiyaykurqanEgipto

14Askhap’unchaykunawatakunatukukuqtinmi,Esaúq mirayninkunareyninkuBelawanhallp’ankupich’inlla tiyashaqtinku,Esauqmirayninkunaqaaskhayapurqanku, hinaspanyuyaykurqankuJacobpawawankunawan,Egipto suyuntinwanmaqanakuqrinankupaq,Elifazpachurin Zefotawawqenkuta,runankunatawanqespichinankupaq, chayp’unchaykunapipasJoseqkamachinkasharqanku.

15Esaupamirayninkunaqaintilloqsimuyladomantallapa runakunamankacharqanku,paykunawanthak-kaypi kanankupaq,intilloqsimuyladomantallaparunakunataq paykunamanhamurqankuEsaúqmirayninkunawan Egiptomanmaqanakuqrinankupaq.

16Angeasrunakunamantataqpaykunamanhamurqan Dinhabarey,paykunapasIsmaelpamirayninkunaman kacharqanku,paykunapaspaykunamanhamurqanku.

17LlapankayrunakunanhuñunakuspaSeirllaqtaman hamurqankuEsaúqmirayninkunatamaqanakuyninkupi yanapanankupaq,kaycampamentoqaanchahatunmi karqan,lamar-qochaqrit’ihinaaskharunakunawan,yaqa pusaqpachakwaranqarunakuna,chakipipuriq soldadokuna,caballopipuriqsoldadokunaima,llapanchay tropakunanEgiptomanuraykamurqankuJacobpa churinkunawanmaqanakunankupaq,Ramesesqayllapitaq campamentotachurarqanku.

18HinanJoseqawawqenkunawankuskaEgipto nacionmantasoqtapachakqharikunawankuskarirqan, Ramseshallp'apipaykunawanmaqanakurqanku.Jacobpa churinkunañataqmiEsaúpamirayninkunawanyapamanta maqanakurqaku,JacobpachurinkunaEgiptoman uraykamusqankupapichqachunkawatanpi,chaymikarqa BelapakimsachunkawataEsaúpamirayninkunataSeir llaqtapikamachikuptin

19HinanSeñorDiosqaEsaupallapakallpasapa soldadonkunata,intilloqsimuyladomantarunakunatapas Josepawawqenkunamanqorqan,chaymiEsaupa mirayninkuna,intilloqsimuyladomantarunakunapasJoseq ñawpaqenpiatipasqakarqanku

20Esaúrunakunamanta,intilloqsimuyladomanta runakunamantawan,Jacobpachurinkunaqñawpaqenpi yaqaiskaypachakwaranqaqharikunaurmarqanku,Beorpa churinBelareyninkutaqmaqanakuypiurmaykurqan,Esauq mirayninkunataqreyninkumaqanakuypiurmaspawañusqa kashaqtarikuspa,maqanakuypimakinkupisi kallpayapurqan

21JoseqawawqenkunapiwanEgiptosuyuntinpiwanmi Esaúpawawanpirunakunatamaqasharqankuraq,Esaupa llaparunakunanJacobpachurinkunatamancharikuspa ayqekurqanku

22HinaqtinmiJoseqawawqenkunapiwanllapa Egiptopiwanhukp'unchaypurinantaqatiparqanku,hinan kinsapachakrunakunatawañuchirqanku.Chay qhepamantaqpaykunamantakutiripurqanku

23HinanJoseqallapawawqenkunapiwanEgiptoman kutipurqanku,mananhukrunallapasfaltarqanchu,Egipto runakunamantanichaqachunkaiskayniyoqqharikuna wañurqanku.

24JoseqaEgiptomankutispataq,Zefotarunankunatawan kamachirqan,fierrokunawanwataspataqastawan llakikurqanku.

25Esaupamirayninkuna,intilloqsimuyladomanta runakunapasp’enqaypinllaqtankumankutipurqanku, paykunawankaqllapakallpasaparunakunamaqanakuypi urmasqankurayku.

26Esaupamirayninkunareyninkuguerrapiwañupusqanta rikuspa,intilloqsimuyladomantarunakunamantahuk runatausqhayllahap’irqankuPaypasutinmikarqaZaracpa churinJobab,Botzrasuyumanta,paykunamreyninku Belaparantinpikamachikurqaku

27JobabtaqpayparantinpireyhinaBelatronopi tiyaykurqan,JobabtaqchunkawatataEdomllaqtapi kamachikurqan,EsaupamirayninkunaqamanañanJacobpa churinkunawanmaqanakuqrirqankuñachu,Esaupa churinkunaJacobpachurinkunaqvalorninta yachasqankurayku,chaymipaykunatasinchita mancharikurqanku.

28Chayp'unchaymantapachanEsaupamirayninkunaqa Jacobpachurinkunatacheqnikurqanku,kunankamataq paykunapurasinchitacheqnikurqankucheqnikurqanku.

29ChunkawataqhepamanmiBotzrallaqtamantaZaracpa churinJobabwañupurqan,EsaúqmirayninkunataqTemán suyumantaCusamsutiyoqrunatahap’ikapurqanku, Jobabparantinpitaqreykananpaqchurarqanku,Cusamtaq Edomllaqtapiiskaychunkawatakamachikurqan

30Chayp’unchaykunapinEgiptoreyJose, wawqenkunapiwan,llapaIsraelpamirayninkunapiwan, Josepawawqenkunawankuska,Egiptopiallintatiyarqanku, manaimahark’asqapas,manaimamillaypasmanaima sasachakuypastarikuspa,chaypachataqEgiptohallp’aqa Josepawawqenkunaqp’unchayninkunapiguerramanta samarisqakasharqan.

59RAKI

1KaymiEgiptopitiyaqIsraelrunakunaqsutin,Jacobpa llapachurinkunaEgiptomanhamurqanku,sapankanku wasinkumanwan.

2LeapamirayninkunankarqanRuben,Simeon,Leví,Judá, Isacar,Zabulon,pananDinaima

3RaquelpachurinkunamkarqaJosewanBenjamínwan.

4LeapasirvientanZilpapachurinkunamkarqaGadhinaspa Aser

5RaquelpasirvientanBilhapachurinkunamkarqaDan hinaspaNeftalí

6PaykunaqmirayninkunanCanaánsuyupinacerqanku, manaraqtaytankuJacobwanEgiptomanhamushaspa.

7RubenpachurinkunamkarqaCanoc,Palu,Quetzrón hinaspaCarmi.

8SimeonpachurinkunamkarqaJemuel,Jamin,Ohad, Jaquin,ZocarhinaspaCanaánwarmipachurinSaul

9LevipamirayninkunaqakarqanGerson,Quehat,Merari, pananJocabed,Egiptomanrisqankupipaykunaqnacesqan.

10JudápachurinkunankarqankuEr,Onán,Sela,Pérez, Zaracima

11ErwanOnanwantaqCanaánsuyupiwañurqanku PérezpachurinkunamkarqaKesrónhinaspaCamul

12IsacarpachurinkunamkarqaTola,Puva,Jobhinaspa Somrón

13ZabulonpachurinkunankarqanSered,Elon,Jacleel, DanpachurintaqCusim.

14NeftalípachurinkunamkarqaJaczeel,Guni,Jetzer hinaspaSilam.

15GadpachurinkunankarqankuZifión,Chagi,Suní, Esbón,Eri,Arodi,Arelíima.

16AserpamirayninkunataqkarqankuJimna,Jisva,Jisvi, Beria,pananSeracimaBeriaspachurinkunamkarqa QueberhinaspaMalquiel

17BenjamínpachurinkunamkarqaBela,Beker,Asbel, Gera,Naaman,Aqui,Ros,Mupim,ChupimhinaspaOrd 18EgiptosuyupinaceqJoseqchurinkunankarqanManasés, Efraínima

19Jacobpawasanmantalloqsimuqllapaalmakunaqa qanchischunkaalmayoqmikarqanku.Paykunantaytanku JacobwankuskaEgiptomanhamurqankuchaypi tiyanankupaq,JosepasllapawawqenkunapiwanEgiptopi manaimamantamanchakuspatiyarqanku,Joseqkawsasqan p'unchaykunapitaqEgiptomantaaswanallinmikhunata mikhurqanku

20JoseqaisqonchunkakinsayoqwatatanEgiptosuyupi tiyarqan,JosetaqpusaqchunkawatataEgiptosuyuntinpi kamachikurqan

21Josepap'unchayninkunawañunanpaq qayllaykamuqtintaq,wawqenkunata,taytanpallapa familiankunatapaswaqyamunanpaqkacharqan,llapankutaq huñunakuspañawpaqenpitiyaykurqanku.

22HinaqtinmiJoseqawawqenkunata,taytanpallapa familiankunatapasnirqan:–Wañupusaq,Diosmi watukamusunkichis,kayhallp'amantataqpusamusunkichis, ñawpaqtaytaykichismanqonanpaqjurasqanhallp'aman, nispa

23Dioswatukamusunkichiskaymantañawpa taytaykichispahallp'anmanpusamusuqtiykichis, chaymantataqtulluykunatakaymantapusamusunkichis

24HinaqtinmiJoseqaIsraelpamirayninkunatajurachirqan: “Diosmiwatukamusunkichis,kaymantataqtulluykunata pusamunkichis”,nispa

25ChayqhepatataqJoseqawañupurqan,Israelrunakuna Egiptomanqanchischunkahukniyoqwatapi

26JoseqapachakchunkawatayoqmikasharqanEgipto suyupiwañupuqtin,llapawawqenkunallapa kamachinkunapiwanhatarispanku,costumbrenkumanhina Josetallumpaymillp’ucharqanku,wawqenkunapasllapan Egiptopiwantaqqanchischunkap’unchaypaymanta waqarqanku

27HinanJosetahukataúdmanchurarqanku q'apaykunawantukuyrikch'aqq'apaykunawanhunt'asqata, hinaspanmayupatapip'amparqanku,chaymiSihor, churinkunata,llapawawqenkunatawan,llapantaytanpa ayllunkunapiwanqanchisp'unchayllakikurqanku

28Joseqwañupusqanqhepamanmi,chayp’unchaykunapi llapaEgiptorunakunaIsraelpamirayninkunatakamachiyta qallarirqanku,taytanparantinpikamachikuqEgiptorey FaraontaqEgiptosuyupillapakamachikuykunatahap’ispa Egiptosuyupillapagobiernotakamachirqan,hinaspan llaqtantaallintakamachirqan

60RAKI

1Watahunt'aykuqtintaq,qanchischunkaiskayniyoqwata IsraelrunakunaEgiptomanuraykamuqtinku,Joseq

wañupusqanqhepaman,EsaúqchurinElifazpachurinZefo runankunapiwanEgiptomantaayqekurqanku.

2HinaqtinmipayqaÁfricanacionpareyninAngeasman chayaran,chayllaqtaqaDinhaballaqtan,chaymipaykunata ancharespetasqachaskirqan,chaymiZefotachurarqan ejercitonpacapitankananpaq

3ZefotaqAngeaspallaqtanpaallinqhawarisqankapurqan, chaymiaskhap'unchaykunaÁfricasuyupireyAngeespa ejercitonpacapitankarqan

4HinanÁfricanacionmantareyAngeestaengañarqanllapa soldadonkunatahuñunanpaq,EgiptorunakunawanJacobpa churinkunawanmaqanakuqrinanpaq,wawqenkunaq huchanmantavengakunanpaq.

5IchaqaAngeasqamananuyariytamunarqanchuSofota chaytaruwananta,AngeasqayacharqanmiJacobpa churinkunaqkallpanta,Esaúqmirayninkunawan maqanakusqankupiejercitontaimaruwasqankutapas

6Chayp'unchaykunapinZefoqaanchahatunkarqan Angeasllaqtaqqayllanpi,llapallaqtanpañawpaqenpipas, sapakutinmipaykunataaysarqanEgiptonacionwan maqanakunankupaq,ichaqamananmunarqankuchu

7Chayp’unchaykunapitaqKitimhallp’apiPuzimna llaqtapihukrunakarqan,paypasutinmikarqanUzú, paytaqKitimpawawankunaqmanaallindiosman tukupurqan,chayrunataqwañupurqan,manataqqari wawayoqchukarqan,hukususillanmikarqanJaniasutiyoq 8Chaysipastaqanchasumaq,sumaqyuyayniyoq, yuyaysapakasqa,mananpipaspayhinaqarikusqachu karqansumaqkayninmantayachayniyoqkayninmantawan llapanhallp’api

9ÁfricasuyupireyAngeasllaqtarunakunataqpayta rikuspahamuspapaymanalabarqanku,hinanAngeasKitim runakunamankacharqan,paytaqmañakurqanwarmi kananpaqcasarakunanpaq,Kitimllaqtarunakunataq rimanakurqankuwarmikananpaqqonankupaq

10AndwhenthemessengersofAngeasweregoingforth fromthelandofChittimtotaketheirjourney,beholdthe messengersofTurnuskingofBibentucameuntoChittim, forTurnuskingofBibentualsosenthismessengersto requestJaniaforhim,totakeuntohimselfforawife,for allhismenhadalsopraisedhertohim,thereforehesentall hisservantsuntopayta

11TurnoqkamachinkunaKitimllaqtamanhamuspataq JaniatamañakurqankureyninkuTurnomanwarmi kananpaqapanankupaq

12Kitimllaqtarunakunataqpaykunatanirqanku:–Manan qoytaatiykumanchu,ÁfricanacionmantareyAngeas manaraqhamushaqtiykichiswarmikananpaq casarakunanpaqmunasqanrayku,paymanqonanchispaqpas, kunanqamanankaytaqaruwaytaatiykumanchu,Turnoman qonanchispaqAngeassipastaqechunanchispaq,nispa

13AnchatanmancharikunchisAngeastaqa,paqtan maqanakuspawañuchiwasunman,patronaykiTurnotaq manapaymantaqespichiwasunmanchu

14TurnopakachasqankunaqaQuitimrunakunapatukuy rimasqantauyarispankum,patronninmankutirispanku Kitimpamirayninkunapalliwrimasqankutawillarqaku.

15HinaqtinmiKitimrunakunaAngeasmanyuyarinapaq qelqataapachirqanku:–TurnoqaJaniatanwaqyachimurqan warmikananpaqcasarakunanpaq,chhaynatan kutichirqayku,nispauyarirqaykutaqmillapaejercitonta

huñurusqanmantaqanwanmaqanakuqrinanpaq,hinaspan yuyaykushanSarduniañannintapasaytawawqeyki Lucuswanmaqanakunanpaq,chayqhepamantaqqanwan maqanakuqhamunqa.

16AngeastaquyarirqanKitimrunakunaqrimasqankuta, chaykunatanpaymanapachirqankuqelqapi,hinan phiñakuyninrawrarirqan,hinaspansayarispallapa ejercitontahuñurqan,hinaspanlamar-qochaqislakunata, Sarduniañanninta,SarduniareyLucusmanhamurqan 17LucoqchurinNiblostaquyarirqantioAngeas hamushaqta,hinaspanlloqsirqanhukllasaejercitowan paywantupananpaq,hinanpayqamuch’aykurqan, abrazaykurqantaq,NiblostaqAngeasmannirqan:–Allin kayninmantataytaytatapuqtiykiqa,hayk’aqmiqanwan kuskaTurnowanmaqanakuqrisaq,paymantamañakuy ejercitonpacapitankananpaqchurawananpaq,Angeastaq chaytaruwarqanchayhinata,wawqenmanhamuspa wawqenwantupananpaqhamurqan,allinkayninmantataq tapurqan.

19Paytaqbarcokunapihamurqan,Astoras provinciamantaqhamurqanku,Turnotaqpaykunaman hamushaqtarikurqan,Sarduniallaqtamanripusqanrayku, chayllaqtatathuñichiytayuyaykusqanrayku,chaymantataq Angeasllaqtamanpasaytamunarqanpaywan maqanakunanpaq

20AngeaswawqenLucuswantaqCanopiawayq’opi Turnowantuparqanku,chaycheqaspitaqpaykunapura sinchikallpawanmaqanakuykarqan

21SarduniareyLucuswanmaqanakuyqasinchitankarqan, llapanejercitonkunataqurmarqanku,churinNiblospaschay maqanakuypiurmarqan

22TiyunAngeastaqkamachinkunatakamachirqan, paykunanNiblospaqqoriataúdtaruwarqanku,chaymanmi churarqanku,AngeastaqyapamantaTurnowan maqanakurqan,Angeastaqpaymantaaswankallpasapa karqan,hinaspanwañuchirqan,llapallaqtantataq espadawanwañuchirqan,Angeastaqwawqenpachurin Niblospahuchanmantavengakurqan,ejercitonpa ejercitonpahuchanmantawanwawqeLucus.

23Turnowañuqtintaq,chaymaqanakuypikawsaq runakunaqmakinqapisikallpayapurqan,chaymiAngeas wawqenLucuspañawpaqenmantaayqekurqanku.

24AngeaswawqenLucowantaqpaykunataqatiparqanku AlfanuwanRomawanchawpipikaqhatunñankama, hinaspanTurnoqllapaejercitontaespadawan wañuchirqanku

25SarduniareyLucotaqkamachinkunatakamachirqan broncemantaataúdtaruwanankupaq,chaymanchurin Niblospaayantachuranankupaq,chaycheqaspitaq p’amparqanku

26Chaypatapinhatunñanpatapihatuntorreta sayarichirqanku,kunankamataqNiblossutiwan suticharqanku,BibentureyTurnutapaschaypi p’amparqankuNibloswankuska

27AlfanuwanRomawanchawpinpihatunñanpitaqhuk ladonpiNiblospaayap’ampanan,hukladonpitaqTurnoq ayap’ampanan,kunankamataqpaykunaqchawpinpihuk pavimento

28Niblosp’ampasqañakaqtintaq,taytanLucus ejercitonwankuskaSarduniahallp’anmankutipurqan,

ÁfricasuyupireyAngeastaqllaqtanwankuskaBibentu llaqtamanrirqan,chaymiTurnollaqta.

29HinataqBibentullaqtapitiyaqkunaallinreqsisqa kaynintauyarispankuanchatamancharikurqanku,hinaspan waqaspa,mañakuywanimapaywantupanankupaq lloqsirqanku,BibentullaqtapitiyaqkunataqAngeas llaqtamantavalekurqankuamapaykunata wañuchinankupaq,nitaqllaqtankutapasthuñichinankupaq; chhaynatataqruwarqan,chayp’unchaykunapiBibentuqa Chitimrunakunaqhukninllaqtanhinayupasqa kasqanrayku;chayraykunmanachayllaqtata thuñichirqanchu

30Ichaqachayp’unchaymantapachanÁfricanacionmanta reypasoldadonkunaKitimllaqtamanriqku suwakunankupaq,suwakunankupaqpas,maypachachus rirqankuchayqa,paykunawankuskariq.

31KayqhepatataqAngeasejercitonwankutirispaPuzimna llaqtamanchayarqanku,chaymantanAngeasUzuqususin Janiawarmitahap’ispaÁfricallaqtamanllaqtanman pusarqan

61CAPÍTULO

1ChaytiempopinEgiptoreyFaraonqallapallaqtanta kamachirqanEgiptopiallintakyasqapalaciota ruwanankupaq

2JacobpachurinkunatapaskamachirqanmiEgipto runakunatawasiruwaypiyanapanankupaq,Egipto runakunataqhuksumaqsumaqpalaciotaruwarqankureypa tiyananpaq,chaypitaqtiyarqan,gobiernontataq mosoqyachirqan,manamanchakuspataqkamachikurqan.

3ChaywatapinJacobpachurinZabulónwañupurqan,chay watapinIsraelrunakunaEgiptomanrirqankuqanchis chunkaiskayniyoqwatapi,Zabulontaqpachakchunka tawayoqwatayoqwañupurqan,hinaspanataúdman churaspawawankunaqmakinmanqorqanku

4QanchischunkaphisqayoqwatapitaqwawqenSimeon wañupurqan,wañupuqtintaqpachakiskaychunkawatayoq kasharqan,ataúdmanchuraspataqwawankunaqmakinman qorqanku.

5EsaúpachurinElifazpachurinSofo,Dinhabarey Angeaspaejercitopacapitanmi,sapap’unchayAngeesta aysasharqanEgiptosuyupiJacobpachurinkunawan maqanakunanpaq,chaymimanamunarqanchuchayta ruwayta,kamachinkunaJacobpachurinkunaqtukuy atiynintawillasqankuraykuEsau.

6Chayp'unchaykunapinZefoqasapap'unchayAngeesta aysarqanJacobpachurinkunawanmaqanakunanpaq.

7HuktiempoqhepamantaqAngeasqaZefoqrimasqanta uyarirqan,hinaspanrimanakurqanJacobpachurinkunawan Egiptopimaqanakunanpaq,Angeastaqllapallaqtanta ordenpichurarqan,lamar-qochapatapirit’ihinaaskha runakunata,hinaspanyuyaykurqanEgiptomanmaqanakuq rinanpaq

8Angeaspakamachinkunaukhupinkasharqanchunka phisqayoqwatayoqwayna,BeorpachurinBalaamtaqsutin karqan,chaywaynataqanchayachaysapakarqan,layqa ruwaytapasallintanentienderqan

9AngeastaqBalaamtanirqan:–Amayku,layqawan layqawayku,chhaynapiyachanaykupaqpichuskay maqanakuypiatipananta,nispa

10Balaamtaqkamachirqanceraapamunankupaq, chaymantataqcarretakunaman,caballopisillakuqkunaman rikch’akuqtaruwarqan,AngeasejercitotawanEgipto ejercitotawanrikch’akuqta,chaykunatataqchaypaq hap’isqanq’otukuspayanusqaunumanchurarqan,hinaspan mirtosach’ak’allmakunatamakinpihap’irqan,hinaspan unupatamanhukllacharqan,hinaspanunupatapi rikhurirqanEgiptorunakunapahinaspaJacobpa churinkunaparikchakuqrikchayninkunapañawpaqenman wichiykuqAngeastropakunaparikchayninmanrikchakuq 11ChaytaBalaamqaAngeesmanwillarqan,hinanAngeas manaimatapasruwaspaEgiptomanmaqanakuqrinanpaq armakurqanchu,chaymillaqtanpiqhepakurqan.

12ElifazpachurinZefotaqAngeasEgiptorunakunawan maqanakuqriytamunashaqtarikuspa,Áfricasuyumanta Angeasmantaayqekurqan,hinaspanQuitimllaqtaman rirqan

13LlapanKitimrunakunanpaytachaskirqanku,hinaspan contratarqankullapap’unchaykunamaqanakuyninkupi maqanakunanpaq,chaymiZefoqachayp’unchaykunapi sinchitaqhapaqyapurqan,chayp’unchaykunapitaqÁfrica reypasoldadonkunapasmast’arikurqankuraq,Kitim runakunataqhuñunakuspaCutisiaorqomanrirqanku, paykunanñawpaqmanpurisharqanku

14Hukp'unchaymiZefoqahukuñavaquillata chinkachirqan,hinaspanmaskhaqrirqan,hinaspan uyarirqanorqomuyuriqpiwaqashaqta

15HinaqtinmiZeforisparikuranhinasparikuranhuk hatunmachayorqoquranpi,chaypitaqhatunrumikashasqa machaypahaykuyninpi,Zefotaqrumitat’aqaspa machaymanhaykuspaqhawarisparikukurqan,hukhatun animaltorotamikhushaqta;Chawpimantawichayman runamanrikch'akuq,chawpimantauraymantaquywaman rikch'akuq,Zefotaqchayuywatasayarispaespadanwan wañuchirqan

16Chaytauyarispankutaq,Quitimllaqtapitiyaq runakunaqaanchatakusikuspankunirqanku:–¿Imatan ruwasaqkukayuywanchistamikhuqanimaltawañuchiq runata?

17Llapallankumhuñunakurqakuwatapihukpunchawta paymansapaqchanankupaq,hinaspamsuticharqakuZefo sutiyuqta,chaypunchawpimwatan-watanupyana sacrificiokunataapamuqku.

18ChaytiempopinreyAngeaspaesposanUzuqususin Janiaonqorqan,hinanAngeasoficialninkunawansinchita onqorqanku,chaymiAngeasyachaysaparunakunatanirqan: –¿ImatanruwasaqJaniata,imaynatataqonqosqanmanta qhaliyachisaq?Yachayniyoqrunakunanpaytanirqanku:–LlaqtanchispiwayrapasmanaKitimhallp'awayrahinachu, ununchispasmanapaykunaqunuhinachu,chayraykun reinaonqorqan,nispa

19Wayrawanunuwant’ikrakusqanraykunonqorqan, hinallataqllaqtanpiPurmallaqtamantahamuqunullata ukyasqanrayku,chayunutaqañawpaqtaytankunan puentekunawanuywarqanku

20Angeasqataqkamachinkunatakamachirqan,paykunataq KitimllaqtaPurmaunumantamankakunapipusamurqanku, chayunukunatataqÁfricasuyupillapaunukunawan pesarqanku,chayunukunatataqtarirqankuÁfrica unumantaaswanllamp’ukaqta.

21Angeastaqkaytarikuspa,llapaoficialninkunata kamachirqanrumirutuqkunatawaranqawaranqachunka waranqapihuñunankupaq,manayupayatiyrumikunatataq ruturqanku,wasiruwaqkunataqhamurqanku,sinchi kallpasapapuentetataqruwarqanku,yakupukyutataq Chitimhallp’amantaÁfricasuyumanchayachirqanku,chay unutaqmikarqanreinaJaniapaq,llapanllakikuyninpaqpas, upyananpaqchaywanyanuy,mayllakuy,bañakuy, hinallataqchaywanqarpanapaqllapamuhukunamanta mikunatarinapaq,hinallataqallpapillaparurukunata 22HinanreyqakamachirqanKitimhallp’amantahatun barcokunapiapamunankupaq,rumikunatapasapamurqanku chaywanhatarichinankupaq,wasiruwaqkunapashatun wasikunataruwarqankureinaJaniapaq,reinataq onqoyninmantaqhaliyapurqan 23WatamuyuriqtintaqÁfricanacionmantatropakuna Kitimhallp’amanhamusharqankusapakutihina suwakunankupaq,ElifazpachurinZefotaqpaykunaq willakusqankutauyarirqan,paykunamantataqkamachirqan paykunawanmaqanakuspataqpaykunaqñawpaqenmanta ayqekurqanku,Kitimhallp’atataqpaykunamanta qespichirqan.

24KitimrunakunataqrikurqankuZefoqkallpasapa kayninta,Kitimrunakunataqyuyaykurqanku,Zefotataqrey kananpaqchurarqanku,paytaqreykapurqan, kamachikushaqtintaqTubalpamirayninkunata,muyuriqnin islakunatawankamachinankupaqrirqanku

25ReyninkuZefotaqpaykunaqumallintarispaTubalwan islakunatawanmaqanakurqanku,hinaspanpaykunata kamachirqanku,maqanakuymantakutimuspankutaq paypaqkamachikuynintamosoqyachirqanku,hinaspan hatunkamachinawasitaruwarqankureypatiyananpaq, tiyananpaqpas,hinaspanhukhatunkamachikuytiyanata churarqanku,hinanSofoqalliwQuitimhallp’api,Italia hallp’apipasphisqachunkawatakamachikurqan

62RAKI

1ChaywatapinqanchischunkaisqonniyoqwataIsrael runakunaEgiptomanuraykamushaqtinku,Jacobpachurin RubenEgiptosuyupiwañupurqanRubenwañuptinqa pachakiskaychunkapichqayuqwatayuqmikarqa, hinaspamataúdmanchurarurqaku,hinaptinmi churinkunapamakinmanquykurqaku

2PusaqchunkawatapitaqwawqenDanwañupurqan wañukuptinqapachakiskaychunkawatañamkarqa, ataúdmanpaschuraspankumwawankunapamakinman qurqaku.

3ChaywatapinEdomreyCusamwañupurqan,paypa qhepantataqBedadpachurinHadadkinsachunka phisqayoqwatakamachikurqanpusaqchunkahukniyoq watapitaqJacobpachurinIsacarqaEgiptosuyupi wañupurqan,Isacartaqpachakiskaychunkaiskayniyoq watayoqkasharqanEgiptosuyupiataúdmanchuraspa churinkunaqmakinmanqorqanku

4PusaqchunkaiskayniyoqwatanpitaqwawqenAser wañupurqan,wañupuqtintaqpachakiskaychunkakinsayoq watayoqkasharqan,Egiptosuyupitaqataúdman churarqanku,wawankunaqmakinmantaqqorqanku

5PusaqchunkakinsayoqwatapitaqGadwañupurqan, pachakiskaychunkaphisqayoqwatayoqkashaspataq

Egiptosuyupiataúdmanchurarqanku,wawankunaq makinmantaqqorqanku.

6EdomreyBedadpachurinHadadpapusaqchunka tawayoqwatapi,EdomreyBedadpachurinHadadpa phisqachunkawatakamachikusqanwatapin,Hadadqa llapaesaúrunakunatahuñurqan,tawapachakwaranqa runakunatahina,hinaspanMoabhallp'amanrirqan, hinaspanMoabwanmaqanakuqrirqan,paymanimpuesto pagananpaq

7ChaytauyarispankunMoabrunakunasinchita mancharikurqanku,chaymiMadiánrunakunata kacharqankuEdomreyBedadpachurinHadadwan maqanakunankupaq.

8HadadtaqMoabhallp'amanchayarqan,Moabwan Madiánrunakunawantaqpaywantupanankupaq lloqsirqanku,Moabpampapitaqpaywanmaqanakurqanku.

9HadadtaqMoabwanmaqanakurqan,hinanMoab runakunamantaMadiánrunakunamantawanaskha wañuchisqakunawañurqanku,yaqaiskaypachakwaranqa runakuna

10ChaymiMoabllaqtatasinchitapunimaqanakurqanku, chaymiMoabrunakunaqmaqanakuyninsinchitarikuspa, makinkutapisiyachispaqhepamankutirirqanku,hinaspan Madiánrunakunatasaqerqankumaqanakuymanrinankupaq 11MadiánrunakunanmanayacharqankuchuMoabllaqtaq yuyaykusqanta,aswanpaskallpachakuspankunHadadwan llapasoldadonkunawanmaqanakurqanku,hinanllapa Madiánrunakunaqñawpaqenpiurmarqanku.

12HadadtaqllapaMadiánrunakunatasinchita wañuchirqan,hinaspanespadawanwañuchirqan,Moab llaqtatayanapaqhamuqkunamantapasmananpuchuqtapas saqerqanchu

13Madiánrunakunaqllapamirayninkunaguerrapi wañupuqtinku,Moabpikaqwawakunapasayqekuqtinkutaq, HadadqallapaMoabrunakunatapaymanimpuestota qorqan,hinaspankamachisqanmanhinasapawata impuestopagarqanku,hinanHadadqakutirispa hallp'anmankutipurqan

14Watamuyuriqtintaq,chayhallp'apikaqMadián runakunaqwakinwawqenkunaMoabllaqtarayku Hadadwanmaqanakuypiurmaykusqankutauyarispanku, MoabrunakunaqqhepantakutirispaMadiánllaqtata maqanakunankupaqsaqerqanku,hinanMadiánllaqtamanta phisqaumalliqkunayuyaykurqankuhallp'ankupiqhepaq wakinwawqenkunawanMoabwanmaqanakunankupaq wawqenkunapacausanmanta.

15MadiánrunakunankacharqankuIntilloqsimuy ladomantallapawawqenkunaman,llapawawqenkutawan, llapanCeturamiraykunata,Moabwanmaqanakunankupaq Madiánrunakunatayanapanankupaq

16ChaytauyarispankunMoabllaqtarunakunaqasinchita mancharikurqankuintilloqsimuyladomantallapa runakunamaqanakunankupaqhuñunakusqankumanta, chaymipaykunaqaEdomhallp'amanBedadpachurin Hadadmanyuyarinankupaqapachirqanku

17Kunanhamuychis,yanapawayku,hinanMadián runakunataatipasaqku,llapankuhuñunakuspanku,inti lloqsimuyladowawqenkunawankuskamaqanakuq hamuwarqanku,maqanakuypiurmaqMadiánrunakunaq huchanmantavengakunankupaq.

18EdomreyBedadpachurinHadadtaqllapaejercitonwan Moabhallp'amanrirqanMadiánwanmaqanakuq,Madián intilloqsimuyladomantarunakunawantaqMoabchakrapi Moabwanmaqanakurqanku,chaymipaykunapurasinchita maqanakurqanku.

19HadadtaqllapaMadiánrunakunataintilloqsimuy ladomantarunakunatapasespadawanwañuchirqan,chay tiempopinHadadqaMoabllaqtataMadiánrunakunaq makinmantaqespichirqan,hinanMadiánllaqtamanta puchuqkunapas,intilloqsimuyladomantarunakunapas Hadadpaejercitontawanayqekurqanku,Hadadtaq paykunataqatiykacharqanhallp'ankuman,hinaspan paykunatasinchitawañuchirqan,chaymiwañuchisqa runakunaqañanpiwañurqanku

20HadadtaqMoabllaqtataMadiánrunakunaqmakinmanta qespichirqan,llapaMadiánrunakunaespadawan wañuchisqakasqankurayku,Hadadtaqkutirispa hallp'anmankutipurqan

21Chayp'unchaymantapachanMadiánrunakunaMoab runakunatacheqnikurqanku,paykunaraykumaqanakuypi urmasqankurayku,tukuyp'unchaykunapitaqpaykunapura sinchikallpawanawqanakuykasharqan.

22Moabhallp'añanpiMadiánrunakunaqllapa tarisqankunataqMoabpaespadanwanwañurachirqan, MadiánsuyuñanpiMoabpillapatariqkunapas.chhaynatan MadiánMoabllaqtataMoabllaqtataMadiánllaqtakama askhap’unchaykunaruwarqanku

23HinaqtinmiJacobpachurinJudáEgiptopiwañupurqan, JacobpaEgiptomanpusaqchunkasoqtayoqwatanpi, wañukushaqtintaqpachakiskaychunkaisqonniyoq watayoqkasharqan,hinaspanllumpaytaq'apaspanku ataúdmanchurarqanku,hinanwawankunaqmakinman qorqanku

24PusaqchunkaisqonniyoqwatanpitaqNeftali wañupurqan,pachakkinsachunkaiskayniyoqwatayoq kashaspa,ataúdmanchuraspachurinkunaqmakinman qorqanku.

25IsqonchunkahukniyoqwatapinIsraelrunakuna Egiptomanuraykamurqanku,chaymikinsachunkawata EsaúpachurinElifazpachurinZefoKitimrunakunata kamachikushaqtin,ÁfricanacionmantarunakunaqaQuitim runakunamanhamurqankusapakutihinasuwanankupaq, ichaqamananpaykunamanhamurqankuchukaychunka kinsayoqwataña

26Chaywatapinpaykunamanhamurqanku,Elifazpa churinSofotaqwakinrunankunawanpaykunaman lloqsispasinchitawañuchirqanku,hinanÁfrica nacionmantasoldadokunaZefoqñawpaqenmanta ayqekurqanku,wañuchisqarunakunataqñawpaqenpi urmarqanku,Zefotaqrunankunapiwanqatiykacharqanku, hinaspanpaykunatamaqarqankuÁfricaladoman qayllaykunankama.

27ÁfricanacionmantareyAngeasqaZefoqruwasqanta uyarispansinchitallakichirqan,chaymitukuyp’unchay Zefotamanchakurqan

63RAKI

3Chayp’unchaykunapinllapaEgiptonacionpamakinqa Israelrunakunacontrasinchitallakikurqan,chaymiEgipto runakunaqaIsraelrunakunatak’irirqanku,Israelrunakuna Egiptorunakunaraykusayk’usqakanankama

4Chayp’unchaykunapinIsraelrunakunaEgiptoman kutipusqankupachakiskayniyoqwatapi,EgiptoreyFaraon wañupurqan,churinMeloltaqpayparantinpi kamachikurqan,chayp’unchaykunapitaqEgiptopillapa kallpasaparunakuna,Josetawawqenkunatawanreqsiq miraykunapaswañurqanku

5Paykunaqrantinpihukmiraymihatarirqan,paykunan manareqsirqankuchuJacobpachurinkunata,llapanallin ruwasqankutapas,Egiptosuyupillapankallpankutapas

6Chayp’unchaymantapachanllapaEgiptonacionqa Jacobpachurinkunaqkawsaynintak’iriytaqallarirqanku, imaymanallank’aykunawantaqñak’arichiytaqallarirqanku, yarqayp’unchaykunapipaykunataqespichiqñawpa taytankutamanareqsisqankurayku

7KaytaqWiraqochamantakarqan,Israelpawawankunapaq, qhepap’unchayninkupiallinninpaq,llapanIsraelpa wawankunaWiraqochaDiosninkutareqsinankupaq

8IsraelllaqtanIsraelrunakunaraykuEgiptosuyupi señalkunata,hatunmilagrokunatawanyachanankupaq, IsraelpamirayninkunañawpaqtaytankuqSeñorDiosninta manchakunankupaq,tukuyñanninkunapipurinankupaq, paykunapasmirayninkupiwantukuyp’unchay.

9Melolqaiskaychunkawatayoqmikarqankamachikuyta qallariqtin,isqonchunkatawayoqwatataqkamachikurqan, EgiptosuyuntinpitaqtaytanpasutinwanFaraónsutiwan suticharqanku,imaynanEgiptopikamachikuqllapa reykunataruwaqku

10ChaytiempopinÁfricanacionmantareyAngeaspallapa soldadonkunasaqueanankupaqsapakutihinaKitim hallp’amanmast’arikurqanku.

11EsaupachurinElifazpachurinZefotaqchay willakusqankutauyarispa,soldadonkunawankuska paykunawantupananpaqrirqan,chaypitaqñanpi maqanakurqan.

12HinanZefoqaÁfricasuyupireypasoldadonkunata espadawanwañuchirqan,manataqmimayqenninkupas puchuqchusaqerqan,manataqmihukllapasÁfricasuyupi patronninmankutipurqanchu

13AngeasqaElifazpachurinZefollapasoldadonkunata wañuchisqanmantauyarispan,llapasoldadonkunata huñurqan,llapanÁfricasuyupirunakunata,lamar-qocha patapirit’ihinaaskharunakunata.

1IsqonchunkakinsayoqwatapinJacobpachurinLevi Egiptopiwañupurqan,Levitaqpachakkinsachunka qanchisniyoqwatayoqkasharqan,hinaspanataúdman churarqanku,hinanwawankunaqmakinmanqorqanku. 2LevíwañupusqanqhepamanmillapaEgiptorunakuna JosepawawqenJacobpachurinkunawañusqakashaqta rikuspa,Jacobpamirayninkunatañak’arichiyta qallarirqanku,chayp’unchaymantapachaEgiptomanta lloqsinankup’unchaykamataqkawsayninkutak’iriyta qallarirqanku,hinaspanmakinkumantahap’irqankullapa uvaschakrakunata,chakrakunatawan,chaykunatanJoseqa paykunamanqorqan,Israelrunakunaqllapasumaq wasikunatapaskawsarqan,Egiptosuyupillapa wirakunatapas,EgiptorunakunaqaJacobpa churinkunamantallapantachayp'unchawkunapi qechurqanku

14HinaqtinmiAngeasqawawqenLucusmankacharqan:–HamuyllaparunaykikunawanyanapaykuwayZefota,llapa Chitimrunakunatawanwañuchinaypaq,Lucustaqllapan ejercitonwanhamurqan,anchahatunejercitowan,wawqen AngeastayanapananpaqZefowanKitimpawawankunawan maqanakunanpaq,nispa

15ChaytauyarispankunZefoqaKitimrunakunapiwan sinchitamancharikurqanku,sonqonkupitaqsinchita mancharikurqanku

16HinanSofoqaEdomhallp'amanhukcartataapachirqan EdomreyBedadpachurinHadadman,Esaúllapa miraykunamanpas

17UyarirqaninÁfricanacionmantareyAngeas wawqenwankuskañoqanchiswanmaqanakunanchispaq hamushaqta,chaymianchatamanchakunchis,ejercitonqa anchahatunmi,astawanqawawqenwanejercitonwankuska contranchismanhamusqanrayku

18Kunantaqqankunapasñoqawankuskahamuychis, yanapawaychis,AngeaswanwawqenLucuswankuska maqanakusaqku,paykunaqmakinmantaqespichiwayku, manachayqa,yachaychisllapanchiswañunanchista

19Esaupamirayninkunamhukcartataapachirqaku KitimpamirayninkunamanhinaspareyninkuSofoman, chaypimnirqaku:–Angeaswanllaqtanwanqamanam maqanakuytaatichwanchu,ñawpaqkaqreyBelapa tiemponmantapacha,EgiptoreyJacobpachurinJosepa tiemponmantapacha,paywanmiJordánmayupachimpanpi taytantapamparuptinmaqanakurqanchik,nispa.

20Esaupamirayninkunawawqenkunaqrimasqanta uyarispanZefoqamanañarimarqanchu

21HinanAngeaswawqenLucuswanllapasoldadonkunata huñurqanku,pusaqpachakwaranqarunakunata,Quitim runakunaqcontranpi

22HinaqtinmillapaChitimrunakunaSofotanirqanku:–ÑawpataytaykikunaqDiosnintamañakuwayku,Angeaspa ejercitonmantawanqespichiwaykuman,uyarirqaykuhatun Dioskasqanta,paypillapaconfiaqkunata qespichisqanmantawan,nispa

23HinaqtinmiZefoqauyariranchaynisqankuta,hinan ZefoqaSeñorDiostamaskhaspanirqan: 240Abrahanpa,IsaacpañawpaqtaytaykunapaDiosnin, kunanmiyachanicheqaqDioskasqaykita

25Kunankunanp’unchayyuyariwaytaytanchis Abrahamwanrimanakuyniykita,ñawpaqtaytanchiskuna willawarqankun,kunanp’unchaytaqñoqawan khuyapayakuywanruwaytaytanchiskunaAbrahanpa, Isaacpaallinninpaq,ñoqatapasKitimpawawankunatapas qespichiwaychis,awqanakuypaqhamuqÁfricareypa makinmanta

26HinanSeñorDiosqaSofoqkunkantauyarirqan, AbrahamwanIsaacwanimapaytaqhawarirqan,chaymi SeñorqaZefotaKitimrunakunatawanAngeaspa llaqtanmantawanqespichirqan

27Chayp'unchaymiZefoqaÁfricanacionparey Angeaswanllapallaqtankunawanmaqanakurqan,hinan SeñorDiosqaAngeasllaqtapillaparunakunataQuitim runakunaqmakinmanqorqan.

28Angeaswanmaqanakuyqasinchitankarqan,hinan ZefoqaAngeasllaqtayoqllaparunakunatawawqen Lucotawanespadawanwañuchirqan,chayp’unchay

ch’isikamataqyaqatawapachakwaranqarunakuna paykunamantawañurqanku.

29Angeastaqllaparunankunawañupushaqtarikuspa,huk cartataapachirqanÁfricasuyupillaparunakunaman paymanhamunankupaq,maqanakuypiyanapanankupaq, chaycartapitaqqelqarqan:–Africapillapatarisqakuna chunkawatayoqmantawichaymanhamuchunku,nispa llapankuhamuchunku,qhawaytaqmanahamuqtinqa wañupunqa,llapankapuqninkunatapas,llapanwasinwan kuska,reyqahap’inqa

30AngeasparimasqantauyarispanÁfricasuyupillapa wakinrunakunaqamancharikurqanku,hinanchunka watamantawichaymankinsapachakwaranqaqharikuna qhariwawakunantinllaqtamantalloqsirqanku,hinaspan Angeasllaqtamanchayarqanku

31Chunkap'unchawtukukuqtintaq,AngeasqaZefowan Kitimrunakunawanimamosoqmantamaqanakurqan, chaymipaykunapuramaqanakuyqasinchikallpawan karqan.

32Angeaspa,Lucopaejercitonmantataq,Zefoqaaskha k’irisqakunatamakinmankacharqan,yaqaiskaywaranqa runakunata,chaymaqanakuypitaqAngeasejercitopi umalliqSosiftarurmarqan

33Sosiftarurmaykuqtintaq,Africamantasoldadokunaqa ayqekunankupaqqhepankutakutirirqanku,hinan ayqekurqanku,AngeaswawqenLucowantaqpaykunawan kasharqanku

34ZefotaqKitimrunakunawanqatiykacharqanku,hinan iskaypachakqharikunatañanpisinchitaraqmaqarqanku, hinaspantaytanwanayqekuqAngeaspachurinAzdrubalta qatiparqanku,iskaychunkarunankunatataqñanpi wañuchirqanku,AzdrubaltaqChitimpamirayninkunamanta ayqekurqanku,manataqwañuchirqankuchu

35HinanAngeaswawqenLucowanayqekurqankuwakin runankuwankuska,hinaspanayqekurqanku,hinaspan manchakuywanmancharisqawanÁfricasuyuman hamurqanku,Angeastaqtukuyp’unchaykuna manchakurqanElifazpachurinZefowanmaqanakuq rinanpaq

64RAKI

1ChaytiempopinBeorpachurinBalaamqaAngeaswan kuskamaqanakuypikasharqan,hinanZefoqaAngeesta atipashaqtarikuspaKitimllaqtamanayqekurqan

2HinanZefoqaKitimmirayninkunapiwanpayta chaskirqanku,ZefoqaBalaampayachayniyoqkayninta yachasqanraykun,SofoqaBalaammanaskharegalokunata qorqan,paywantaqqhepakurqan

3Sofoqaguerramantakutimuspataq,Chitimllaqtapillapa runakunatakamachirqan,paywanmaqanakuqriqkunata yupanankupaq,manataqmihukrunapasfaltarqanchu.

4ChaytauyarispanZefoqakusikurqan,qhapaqsuyunta mosoqyachirqan,llapakamachisqanrunakunapaqtaq fiestataruwarqan

5IchaqaZefoqamananWiraqochatayuyarirqanchu, manataqmiyuyaykurqanchuWiraqochamaqanakuypi yanapasqanmanta,hinallataqpaytallaqtantawanÁfrica reypamakinmantaqespichisqanmanta,ichaqa purisharqanraqmiKitimpamirayninkunaqñanninkunapi hinallataqmillaymillaymiraykunaqñanninkunapi,huk

dioskunatayupaychananpaq,chaykunatanwawqenkuna Esauqwawankunayachachirqanku;chayraykunninku: “Millayrunamantaqamillayruwaymilloqsimun”,nispa 6ZefotaqallintakamachikurqanKitimrunakunata,ichaqa mananreqsirqanchuSeñorDiosta,paytawanllapa llaqtantawanÁfricareypamakinmantaqespichiqninqa ÁfricatropakunanmanañasapakutihinachuKitim llaqtamanhamurqankusaqueanankupaq,paykunaqa yacharqankunZefoqatiyninta,paymillapankuta espadawanwañuchirqan,chaymiAngeasqaElifazpachurin Zefota,Kitimpamirayninkunatapastukuyp’unchaykunapi manchakurqan

7ChaytiempopinSofoqaguerramantakutimurqan,África ladopillaparunakunataatiparqan,espadawan maqanakuypitaqpaykunatawañuchirqan,chaymiSofoqa Quitimrunakunawanyuyaycharqan,Jacobpa churinkunawan,EgiptoreyFaraonwanimamaqanakuq Egiptomanrinankupaq

8SofoqauyarirqanmiEgiptopikallpasaparunakuna wañupusqankuta,JacobpawawqenkunaJacobpa wawqenkunawañupusqankuta,Israelpamirayninkunapas Egiptopiqhepakusqankutapas.

9ZefotaqyuyaykurqanpaykunawanllapaEgiptowan maqanakuqriyta,Esaupawawqenkunaqhuchanmanta vengakunanpaq.

10HinanSofoqaEdomreyBedadpachurinHadadman, Esaupallapawawqenkunamanwanwillaqkunatakacharqan 11¿Manachunirankichis:“Africanacionpireywanqa mananmaqanakunaykichispaqchu”?Qhawariy,paywan maqanakuspaymipaytallapanllaqtantawanmaqarqani

12ChayraykunyuyaykurqaniEgiptowanchaypikaq Jacobpamirayninkunawanmaqanakunaypaq,chaymi paykunamantavengakusaq,Canaánsuyupitaytankuta p’ampanankupaqrisqankupi,CanaánsuyupiJosepa, wawqenkunawan,ñawpaqtaytankunawanima ruwawasqanchismanta

13Chhaynaqa,sichuspaykunawanEgiptowan maqanakunaypaqyanapawanaykipaqhamuwaqchischayqa, wawqenchiskunaqhuchanmantanvengakusaqku

14EsaupamirayninkunaqaSofoqnisqantauyarispankun, Esaupamirayninkunaqaaskharunakunahuñunakurqanku, hinaspanZefotaKitimrunakunatawanmaqanakuypi yanapanankupaqrirqanku.

15HinanZefoqaintilloqsimuyladomantallapa runakunaman,Ismaelpallapamirayninkunamanpaschay hinasimikunatakacharqan,paykunataqhuñunakuspa ZefotaKitimrunakunatawanyanaparqankuEgiptowan maqanakuypi.

16Llapanchayreykuna,Edomrey,intilloqsimuy ladomantamiraykuna,Ismaelpallapamirayninkuna,Kitim reyZefoima,lloqsispaHebrónllaqtapillapa soldadonkunatahuñurqanku.

17Chaycampamentoqasinchillasakaran,kinsap’unchay puriykama,askharunakunanlamar-qochapatapirit’ihina manayupayatina

18Llapanreykunapassoldadonkunapasuraykamuspankun Egiptosuyuntincontramaqanakurqanku,hinaspanPatros wayq'opikuskakarpakurqanku

19LlapanEgiptorunakunaqwillakusqankutauyarispanku, Egiptosuyupillaparunakunapas,Egiptosuyupillapa

llaqtakunamantapas,kinsapachakwaranqarunakuna huñunakurqanku.

20Egiptorunakunapaschayp'unchaykunapiGosen hallp'apitiyaqIsraelrunakunatakacharqanku,paykunaman hamunankupaq,chayreykunawanmaqanakuqrinankupaq.

21Israelrunakunanhuñunakurqankupachakphisqa chunkaqharikunahina,hinaspanmaqanakuqrirqanku Egiptorunakunatayanapanankupaq.

22Israelrunakuna,Egiptorunakunapasyaqakinsapachak waranqarunakuna,pachakphisqachunkaqharikuna,chay reykunamanrirqankumaqanakuyman,hinaspanGosen hallp'amantahawamantaPatroschimpapitiyarqanku

23EgiptorunakunaqamananIsraelpicreerqankuchu campamentonkupipaykunawankuskamaqanakuq rinankupaq,llapanEgiptorunakunannirqanku:Ichapas IsraelpamirayninkunaqaEsaupa,Ismaelpa mirayninkunamanentregawasunman,wawqenkuna kasqankurayku,nispa

24LlapanEgiptorunakunanIsraelrunakunatanirqanku:–Kaypiqhepakuychis,chaymirisaqkuEsauqIsmaelpa mirayninkunawanmaqanakuq,kayreykunaatipawasun chayqa,llapantapaykunamanhamuspayanapawayku, Israelpamirayninkunapaschaytanruwarqanku

25KitimreyEsaúpachurinElifazpachurinZefo,Edom reyBedadpachurinHadad,llapacampamentonku,inti lloqsimuyladomantallaparunakuna,Ismaelpa mirayninkuna,rit'ihinaaskharunakuna,Tacpanches chimpapiPatroswayq'opihuñunakurqanku.

26SiriamantaBeorpachurinBalaamtaqZefopa campamentonpikasharqan,Kitimrunakunawankuska maqanakuymanhamusqanrayku,BalaamtaqZefoq runankunaqñawpaqenpiancharespetasqarunakarqan

27HinaqtinmiSofoqaBalaamtanirqan:–Ñoqaykupaq watuchiway,ñoqaykupasEgiptorunakunapas,pikunachus maqanakuypiatipanantayachanaykupaq,nispa 28Balaamtaqsayarispaadivinayachaytapruebarqan, yachaytataqallintayacharqan,ichaqapantasqakasharqan, makinpitaqchayllank'ayqach'usaqyachisqakarqan

29Yapamantanpruebarqanichaqamananatirqanchu, Balaamtaqchaytasaqespamanahunt’arqanchu,kayqa Señormantankarqan,ZefollaqtantawanIsraelrunakunaq makinmanurmachinanpaq,paykunanawqanakuyninkupi SeñorDiospihap’ipakurqanku,ñawpaqtaytankuqDiosnin. 30ZefowanHadadwantaqawqa-tinkuymanchurakurqanku, llapanEgiptorunakunataqkinsapachakwaranqarunakuna hinasapallankumaqanakurqanku.

31LlapanEgiptorunakunanchayreykunawan maqanakurqankuPatrospaTacpanchespachimpanpi, chaymiEgiptorunakunawansinchitamaqanakurqanku 32ChaymaqanakuypireykunaqaEgiptorunakunamanta aswankallpasapakarqanku,chayp’unchaytaqEgiptomanta pachakpusaqchunkahinarunakunawañurqanku, reykunaqsoldadonkunamantakinsachunkahina runakunapas,llapanEgiptorunakunapasreykunaq ñawpaqenmantaayqekurqanku,chaymiEsaúqIsmaelpa mirayninkunaqaEgiptorunakunataqatiykacharqanku, Israelpamirayninkunaqcampamentonkasqancheqaskama. 33LlapanEgiptorunakunanIsraelrunakunata qaparirqanku:–Usqhayllayanapawayku,Esaú,Ismael, Kitimmiraymantawanqespichiwayku,nispa.

34Israelpamirayninkunamantapachakpichqachunka runakunamchayreykunapacampamentonmankallparqaku, chaymiIsraelpamirayninkunaTaytaDiostaqaparirqaku paykunataqespichinanpaq.

35HinanSeñorDiosqaIsraeltauyarirqan,hinanSeñor Diosqallapareyqharikunatapaykunaqmakinmanqorqan, Israelpamirayninkunanchayreykunawanmaqanakurqanku, hinanIsraelpamirayninkunaqayaqatawawaranqarey runakunatawañuchirqanku

36SeñorDiosmireykunaqcampamentonmansinchita mancharichirqan,chaymiIsraelrunakuna mancharikurqanku

37ReykunaqllapatropankunanIsraelrunakunaq ñawpaqenmantaayqekurqanku,Israelrunakunataq qatiykacharqankuCushallp'apatakama

38Israelrunakunanñanpiiskaywaranqarunakunata wañuchirqanku,Israelpamirayninkunamantataqmanahuk runapaswañurqanchu

39EgiptorunakunaqaIsraelpamirayninkunareykunawan chhaynapisirunakunawanmaqanakusqankuta,sinchi millaymaqanakuykasqantarikuspa

40LlapanEgiptorunakunansinchitamancharikurqanku sinchimaqanakuypi,chaymillapaEgiptorunakuna ayqekurqanku,sapankankup’achasqasoldadokunamanta pakakuspa,ñanpipakakurqanku,hinanIsraelrunakunata saqerqankumaqanakunankupaq

41Israelrunakunanreykunaqrunankunatasinchita maqachirqanku,hinaspanCushallp'apatamanqarqosqanku qhepamankutipurqanku

42LlapanIsraelrunakunanyacharqankuEgiptorunakunaq ruwasqankuta,awqanakuypiayqekusqankuta,sapallanku maqanakunankupaqsaqerparisqankuta

43ChaymiIsraelrunakunapasllullakuspaimatapas ruwaranku,chaymiIsraelrunakunapasguerramanta kutimuspankuwakinEgiptorunakunatañanpitarispanku chaypiwañuchiranku

44Wañuchishaqtinkutaqkaysimikunatapaykunaman nirqanku

45¿Imanasqataqnoqaykumantaripuwarqankiku,pisi runakunallakaspaykutaq,kayreykunawan maqanakunaykupaq,paykunanaskharunakunata wañuchiwarqanku,chhaynapialmaykichista qespichinaykupaq?

46HinaqtinmiIsraelnacionniyoqrunakunañanpi tupasqankumanta,paykunapuraninakurqanku:–Wañuychis,waqaychis,payqaIsmaelitaotaqEdom llaqtayoqmiotaqKitimrunakunamantan,chaymipaypa hawanpisayarispawañuchirqanku,hinaspanyacharqanku Egiptorunakasqanta,nispa

47IsraelpamirayninkunaqaEgiptorunakunapacontranpi llullakuspamchaykunataruwarqaku,paykunaqaguerrapi saqerparispankuayqekuspankum.

48IsraelrunakunanEgiptonacionmantaiskaypachak runakunatahinañanpiwañuchiranku

49LlapanEgiptorunakunanIsraelrunakunaqmillay ruwasqankutarikurqanku,chaymillapaEgiptorunakunaqa Israelrunakunatasinchitamanchakurqanku,hatun atiyninkutarikusqankurayku,manataqmihukrunapas urmarqanchu

50HinaqtinmillapaIsraelrunakunaGosenllaqtamanrispa kusisqakutipurqanku,Egiptonacionmantawakin runakunataqsapankankutiyasqankumankutipurqanku

65RAKI

1Chaykunaqhepatataq,EgiptoreyFaraonpallapa consejeronkuna,Egiptopillapakurakrunakunapiwan huñunakuspareypañawpaqenmanhamuspapampaman k’umuykukuspa,ñawpaqenpitiyaykurqanku

2Egiptonacionpiconsejerokuna,kurakrunakunapasreyta nispanku

3Qhawariy,Israelpamirayninkunaqaaswanhatunmi, aswanatiyniyoqtaqminoqaykumanta,yachankitaqmi awqanakuymantakutimuqtiykuñanpitukuymanaallin ruwasqankuta.

4Qanpasrikurqankitaqmikallpasapaatiyninkuta,kay atiyqapaykunapaqmitaytankumantahamun,imaraykuchus pisirunakunallanrit’ihinaaskharunakunaqcontranpi sayarirqanku,espadaqk’uchunpitaqpaykunata wañuchirqanku,manataqmihukllapasurmarqanchu,askha kaqtinkutaqchhaynaqallapantachinkachinkumankarqan.

5Kunantaqyuyaychawaykuimatachuspaykunawan ruwanaykuta,chawpiykumantapisi-pisimanta ch'usaqyachinaykukama,amakaysuyupillumpay mirachiwanaykupaq

6Israelpamirayninkunakayhallp’apimirariqtinkuqa hark’awasunmi,imaawqanakuypaskanmanchayqa, paykunanhatunkallpankuwanawqanchiswankuska maqanakunqaku,hallp’amantataqch’usaqyachiwasun, karunchakuwasuntaq.

7ChaymireyqaEgiptonacionmantakurakrunakunata kutichispaniran:“Israelcontraqamananripusaqkuchu 8Qhawariy,chayhallp'apiqaPitón,Ramesesllaqtakunan kashan,manaawqanakuypaqmanahark'asqallaqtakuna, qankunapasñoqaykupaschayllaqtakunata hatarichinaykupaq,kallpachanaykupaqpas.

9Kunantaqqankunapasriychis,paykunamanq'otukuspa ruwaychis,EgiptopiGosenpipasreypakamachisqanman hinahukkunkatawillaychis.

10LlapallanEgiptorunakuna,Gosen,Patros,llapachaypi tiyaqkunapas!reymikamachiwanchisPitomtaRameses llaqtatawanhatarichinaykupaq,maqanakuypaqtaqallin takyachinaykupaq;QankunaukhupillapaEgiptomanta, Israelpamirayninkunamanta,llapallaqtakunapi tiyaqkunamantawan,sapap'unchayreypakamachisqanman hina,sapap'unchaypagasqankutaqonqaku;chhaynaqa, ñawpaqtarispa,q'otukusparuwaychis,huñunakuspaPitón llaqtaman,Ramésesllaqtamanhamuychiswasita sayarichinaykipaq,nispa

11Wasitahatarichishaqtiykichistaqreypa kamachisqanmanhinaEgiptosuyuntinpisapap'unchaykay hinawillakuytaruwachiy

12Israelnacionmantawakinrunakunaqanwankuska wasitasayarichimuqtinkutaq,sapap’unchaypisi p’unchaykunallapagankichis

13Sapap’unchaypagasqankuwanqankunawan wasichakusqankuqhepaman,sapap’unchayhukmanta hukmantapakallapiaysakuychis,chaymantataqhatarispa llank’anakamachiqninku,oficialninkuimakapunkichis, qhepamantaqsaqenkichismanaqolqewanwasi

hatarichinankupaq,manamunaqtinkutaq,tukuy atiyniykichiswanobligankichiswasiruwanankupaq.

14ChhaynataruwankichischayqaallinmikanqaIsrael runakunaqcontranpihallp’aykukallpachay,wasiruwaypi sayk’usqakasqankurayku,llank’aypiima,Israelrunakuna pisiyapunqa,sapap’unchaywarminkumanta qechusqaykirayku

15Egiptosuyupillapakurakrunakunanreypa yuyaychasqantauyarirqanku,chayyuyaychasqankuqa Faraonpakamachinkunapipas,llapanEgiptorunakunapipas allinpaqmiqhawarisqa,hinanreypanisqanmanhina ruwarqanku

16Llapallankamachikunanreymantakarunchakurqanku, hinaspanEgiptosuyuntinpi,Tacpanchesllaqtapi,Gosenpi, Egiptomuyuriqllaqtakunapiwanwillarqanku

17QankunaqarikurqankichismiEsaupa,Ismaelpa mirayninkunaimatachusruwawasqankuta,paykunan ñoqaykucontramaqanakuqhamuspawañuchiyta munarqanku.

18Chayraykunreyqakamachiwarqankuhallp'ataallinta sayarichinaykupaq,Pitom,Ramesesllaqtakunata hatarichinaykupaq,awqanakuypaqhark'anaykupaq,sichus wakmantañoqaykucontrahamunkumanchayqa

19PipasEgiptonacionmantaIsraelrunakunamantawan wasitasayarichimuqhamuqqa,sapap'unchaypagayninta reypaqowasun,kamachiwasqanchismanhina

20Faraonpakamachinkunaqnisqankutauyarispankun EgiptorunakunapasIsraelpamirayninkunapashamurqanku Faraonpakamachinkunawan,PitomwanRamseswankuska wasitasayarichinankupaq,ichaqamananmayqenLeví runakunapaswawqenkunawankuskawasitasayarichiq hamurqankuchu

21Faraonpallapakamachinkunapas umalliqninkunapiwanmiqallariypiqaq’otukuspallapa Israelwankuskasapap’unchaycontratasqallank’aqhina wasitasayarichirqanku,qallariypitaqIsraelmansapa p’unchaypagasqankutaqorqanku.

22FaraonpakamachinkunaqaIsraelnacionwankuskan wasitasayarichirqanku,Israelwankuskataqhukkilla llank'arqanku.

23Killatukukuqtinmi,Faraonpallapakamachinkunaqa sapap’unchayIsraelrunakunamantapakallapilloqsiyta qallarirqanku.

24ChaytiempopinIsraelnacionqallank’aytaqallarirqanku, ichaqasapap’unchaypagasqankutanchaskirqanku,chay tiempopiEgiptonacionmantawakinrunakunaIsraelwan llank’asharqankuraqchayraykunEgiptorunakunaqachay p’unchaykunapiIsraelmanqolqetaqorqanku,paykunapas, Egiptorunakunallank’aqmasinkuna,llank’asqankumanta qolqetahap’inankupaq

25WatatawakillatukukuqtintaqllapaEgiptorunakuna Israelrunakunamantat’aqakurqanku,chaymiIsrael runakunasapallankullank’aypillank’asharqanku

26IsraelpamirayninkunamantallapanEgiptorunakuna t’aqakusqankuqhepamanmikutipurqanku,hinaspan sarunchakuq,kamachikuqkapurqanku,wakintaqIsraelpa mirayninkunaqumalliqninhinasayarirqanku, llank’asqankumantaqolqeqosqankutachaskinankupaq

27Egiptorunakunaqasapap'unchaymiIsraelpa mirayninkunatachhaynataruwaqku,llank'ayninkupi ñak'arichinankupaq

28LlapanIsraelrunakunansapallankullank’aypi llank’asharqanku,chaymiEgiptorunakunaqaIsraelpa mirayninkunamanmanaimaqolqetapasqorqankuchu

29Israelrunakunamantawakinrunakunapaganamana qosqakasqankuraykumanallank’aytamunaqtinkutaq, Faraonpakamachinkunapassaruncharqanku,sinchita maqaspataqkallpawankutichirqankuwawqenkunawan llank’anankupaq.chhaynatanllapaEgiptorunakuna Israelpamirayninkunatatukuyp'unchaykunapiruwarqanku

30LlapanIsraelrunakunanEgiptorunakunatasinchita mancharikurqanku,chaymillapaIsraelrunakunakutispa sapallankumanapagasqallank’arqanku

31IsraelpamirayninkunanPitomtaRamsestawan hatarichirqanku,llapanIsraelrunakunataqllank’ayta ruwarqanku,wakintaqladrillokunataruwarqanku, wakintaqwasicharqanku,IsraelrunakunataqEgipto suyuntinhallp’ataperqankunatawansayarichirqanku,allin takyachirqankuima,Israelpamirayninkunapasaskha watakunanllank’arqanku,SeñorDiospaykunatayuyarispa Egiptomantahorqomunankama

32LevírunakunanichaqaIsraelwawqenkunawankuska llank'anapillank'arqankuqallariymantapachaEgiptomanta lloqsinankup'unchaykama

33LlapaLevipamirayninkunaqayacharqankunEgipto runakunaisraelitakunamanq'otuspatukuychaysimikunata rimasqankuta,chaymiLevíqmirayninkunaqa wawqenkunawankuskallank'anamanasuykurqanku

34EgiptorunakunaqamananyuyaykurqankuchuLevíq mirayninkunatallank'achinankupaq,qallariypi wawqenkunawanmanakasqankurayku,chaymiEgipto runakunaqasapallankutasaqerqanku.

35EgiptorunakunaqmakinkunanIsraelrunakunacontra sinchitapunichayllank’aypichurakurqanku,chaymi EgiptorunakunaqaIsraelrunakunatasinchitapuni llank’achirqanku

36EgiptorunakunanIsraelpamirayninkunatasinchita llank'aspanku,ladrillokunawan,chakrapitukuyimaymana llank'aywanima,k'araktaphiñachirqanku

37IsraelrunakunataqEgiptoreyMeloltasuticharqanku “Meror,Egiptorey”,nispa,paypatiemponpiEgipto runakunatukuyimaymanallank’aykunawank’arakta phiñachisqankurayku

38EgiptorunakunaqIsraelpamirayninkunata llank’achisqankullapallank’aykunatansinchitapuni mañakurqanku Israelpa mirayninkunata ñak’arichinankupaq,ichaqaastawanñak’arichisqankuman hinanastawanyapakurqanku,wiñarqankutaq,chaymi EgiptorunakunaqaIsraelpamirayninkunaraykullakisqa karqanku

66RAKI

1ChaytiempopinEdomreyBedadpachurinHadad wañupurqan,intilloqsimuyladomantaMesreca llaqtamantaSamlataqpayparantinpikamachikurqan 2EgiptonacionpireyFaraonpachunkakinsayoqwata kamachikusqanpi,IsraelrunakunaEgiptomanrisqanku pachakiskaychunkaphisqayoqwatanpi,Samlaqachunka pusaqniyoqwatañanEdomnacionpikamachikurqan

3Reykashaspataq,ElifazpachurinZefowanKitimpa mirayninkunawanmaqanakuqrinankupaq,Áfricasuyupi

reyAngeaswanmaqanakusqankurayku,llapanejercitonta wañuchisqankurayku.

4Ichaqamananpaywanqamaqanakurqanchu,Esauq mirayninkunanhark'arqanku:–Payqawawqenkunan karqan,chaymiSamlaqaEsauqmirayninkunaqkunkanta uyarirqan,hinaspanllapasoldadonkunawanEdom hallp'amankutipurqan,ElifazpachurinSofowantaqmana maqanakurqanchu.

5EgiptoreyFaraontaqchaytauyarispanirqan:–Edomrey SamlaqaQuitimrunakunawanmaqanakunanpaqmi yuyaykurqan,chayqhepamantaqEgiptowanmaqanakuq hamunqa”,nispa

6ChaytauyarispankunEgiptorunakunaqaIsrael runakunataastawanllank’achirqanku,paqtanIsrael runakunaqaHadadpap’unchayninkunapiEsaúq mirayninkunawanmaqanakusqankumanhinapaykunata ruwanqaku

7ChaymiEgiptorunakunaqaIsraelrunakunatanirqanku:–Usqhayllaruwaychis,llank'anaykichistahunt'aychis,kay suyutakallpachaychis,amawawqeykichisEsaúq wawqeykichiskunamaqanakuqhamunankupaq, qankunaraykuñoqaykucontrahamunqaku,nispa.

8Israelrunakunataqsapap'unchayEgiptorunakunaq llank'aynintaruwarqanku,EgiptorunakunataqIsrael runakunatañak'arichirqankuchaysuyupipisiyanankupaq.

9EgiptorunakunanIsraelpamirayninkunataastawan llank'achirqanku,chhaynatanIsraelrunakunapas askhayarqanku,llapanEgiptotaqIsraelrunakunawan hunt'aykurqanku

10IsraelrunakunaEgiptomanpachakiskaychunka phisqayoqwatapiuraykamuqtinkun,llapaEgiptorunakuna rikurqankuIsraelcontrayuyaykusqankumanaallinchu kashasqanmanta,aswanpasaskhayasqankuta, wiñasqankutapas,chaymiEgiptohallp’aGosenhallp’apas Israelrunakunawanhunt’aykusqakasharqan

11ChaymiEgiptonacionpillapakurakrunakunapas yachaysaparunakunapasreypañawpaqenman asuykuspankuqonqoriykuspankuñawpaqenpi tiyaykurqaku

12Egiptosuyupillapakurakrunakunapasyachaysapa runakunapasreytanirqanku:–Reyqawiñaypaqkawsachun Israelpamirayninkunacontranyuyaychawarqankiku,reypa nisqanmanhinataqmipaykunataruwarqayku.

13Llank’ayyapakusqanmanhinanichaqachayhallp’api yapakunku,wiñankutaq,kayhallp’antaqllapansuyu hunt’aykusqakashan.

14Kunanqa,wiraqochanchis,reyniykupas,llapanEgipto runakunaqñawiykinqanpikashan,yachayniykiwan paykunamanyuyaychanaykipaq,chaywantaqIsrael naciontaatipankuman,paykunatachinkachinankupaq,otaq kayhallp’amantapisiyachinankupaqHinanreyqa paykunatakutichirqan:–Kaymantayuyaychaychis, paykunawanimatachusruwanaykutayachanaykupaq,nispa 15Uzhallp'apiMesopotamiallaqtamantaJobsutiyoq reypaconsejeronmireymankutichirqan: 16Reymunaptinqa,kamachinpayuyaychasqanta uyarichun.Hinanreyqapaytanirqan:–Rimay,nispa. 17HinanJobqareypa,umallikunaqñawpaqenpi,Egipto suyupillapakurakrunakunaqñawpaqenpiwan rimapayarqan.

18Qhawariychis,Israelpamirayninkunaqllank’ayninta respetaspañawpaqpiyuyaychasqanreypayuyaychasqanqa anchaallinmi,llank’aqkunamantaqaamawiñaypaqmi karunchakuychischu.

19Ichaqakayyuyaychasqaykichismi,reypa ñak'arichinanpaqallinpaqqhawariqtinqa,pisiyachiwaqchis 20Unaymantañanguerratamanchakushanchis,chaymi niranchis:Israelrunakunakaysuyupimiraykapuqtinqa, guerrakaqtinqa,chayhallp'amantanqarqowasun,nispa 21Reypamunasqanmanhinaqa,reypakamachikuynin lloqsimuchun,Egiptonacionpikamachikuykunapi qelqasqakachun,chaykamachikuykunaqamanan qechusqakanqa,israelitakunaqnaceqqhariwawakunan yawarnintapampamanhich’aykunankupaq

22Chaytaruwaspaykichisqa,Israelpallapaqhari wawankunawañupuqtinkun,awqanakuyninkupimanaallin ruwayqatukupunqareychaytaruwachun,hinaspallapa hebreoparterakunatawaqyachichun,kaypitaq kamachichunwañuchinankupaq;chhaynapinreypas umallikunatapaskusichirqan,reyqaJobpanisqanmanhinan ruwarqan

23Hinanreyqahebreoparterakunatawaqyachimurqan, hukninpasutinmikarqanSefra,hukninpasutintaqPua

24Parterakunareypañawpaqenmanhamuspapaypa qayllanpisayarirqanku.

25Hinaqtinmireyqapaykunatanirqan:–Hebreo warmikunataparterataruwaspaykichis,qariwarmi kaqtinqawañuchinkichis,ususikaqtintaqkawsanqa,nispa.

26Chaytamanaruwankichischuchayqa,qankunatallapa wasiykichistapasninawanmiruphachisaq

27ParterakunaqaDiostamanchakuspankunEgiptoreypa nitaqrimasqantapasmanauyarirqankuchu,hebreo warmikunaparteramanqhariwawataotaqususinta wachakuqtinkutaqparteraqawawatatukuyima necesitasqantaruwaspakawsachirqanchhaynatan parterakunatukuyp’unchayruwaqku

28Hinaqtinmireymanwillarqanku,hinanpayqakachaspa parterakunatawaqyamurqan,hinaspanpaykunatanirqan:–¿Imanaqtintaqkayhinataruwaspawawakunata qespichirqankichis?

29Parterakunataqkutichispareypañawpaqenpi rimapayarqanku

30AmareyqapiensachunchuhebreowarmikunaEgipto warmikunahinakasqankuta,llapaIsraelmiraykunan qhaliyasqañakashanku,manaraqparterapaykunaman hamushaqtintaqwachakushanku,ñoqaykutaq sirvienteykikuna,askhap’unchaykunañamanamayqen hebreowarmipaswachawarqanchischu,llapanhebreo warmikunapaspaykunaqparterankukanku,allin kasqankurayku

31ChayrimasqankutauyarispanFaraonqapaykunata creerqan,hinanparterakunaqareymantakarunchakurqanku, hinanDiosqapaykunataallintatratarqan,chaymi runakunaqamirarqanku,sinchitataqwiñarqanku

67RAKI

1EgiptosuyupiqaLevipamirayninmantahukrunamkarqa, paypasutinmikarqaAmram,Kehatpachurin,Israelpa churinLevipachurin.

2Hinaqtinmikayrunaqarispacasarakurqantaytanpa pananLevipaususinJocabedta,payqapachakiskaychunka soqtayoqwatayoqmikasharqan

3Hinanchaywarmiqawiksallikuspahukususita wachakurqan,hinaspansuticharqanMiriamnispa,chay p’unchaykunapiEgiptorunakunaIsraelrunakunaq kawsaynintak’araktaphiñachisqankurayku

4Wakmantawiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan, paytataqAaronsutiwansuticharqan,wiksallikusqan p’unchaykunapinFaraonqaIsraelqharikunaqyawarninta hich’aytaqallarirqan

5Chayp'unchaykunapinQuitimllaqtapireyElifazpa churinSofowañupurqan,payparantinpitaqJaneas kamachikurqan

6SofoqakinsachunkawatañanQuitimrunakunata kamachirqan,wañuspataqp’amparqankuKitimhallp’api Nabnallaqtapi

7QhepantataqKitimmiraymantahukninkallpasapaJaneas reykapurqan,paytaqphisqachunkawatakamachikurqan.

8KitimreywañukusqanqhepamanmiBeorpachurin BalaamKitimllaqtamantaayqekurqan,hinaspan EgiptomanrirqanEgiptoreyFaraonman.

9Faraontaqpaytajap’irqan,yachayniyoqkasqanmanta uyarisqanrayku,paymanregalokunataqospaconsejero kananpaqchuraspahatunyachirqan.

10BalaamtaqEgiptopitiyaranreypallapaallin qhawarisqanrunakunawanhatunchaspa,llapanku yachayniyoqkaytayachaytamunasqankurayku.

11IsraelrunakunaEgiptomanpachakkinsachunkakaq watapiuraykamushaqtinmi,Faraonqamosqokurqanreypa tiyananpitiyashaqta,hinaspanñawintahoqarispahuk machurunatarikurqanñawpaqenpisayashaqta,chay machurunaqmakinpitaqbalanzakunakashasqa,chay balanzakunaqaqhatuqkunaqutilizasqanmi.

12Machurunaqachaybalanzatahap’ispaFaraonpa ñawpaqenpiwarkusqa

13ChaymachurunaqaEgiptosuyupillapakurak runakunata,llapakamachiqninkunata,hatun runakunatawanhap’ispa,hukbalanzallapiwataspa churarqan.

14Hinaqtinmihuklecheyoquñachatahap’ispahuk balanzamanchurarqan,hinanuñachaqallapanmantaaswan atiyniyoqkapurqan.

15Faraontaqadmirakuranchaymillayrikuywan, imanasqataqchaycabritolliwtaatipananmanta,hinan Faraonqarikch’arisparikuranmosqoyllakashasqanmanta.

16HinaqtinmiFaraonqatutamantahatarispallapa kamachinkunatawaqyaspamusqukusqanmantawillarqan, chaymirunakunaqasinchitamancharikurqanku

17Hinaqtinmireyqallapayachayniyoqrunakunatanirqan: –Musqukusqaytasut’inchaychis,chhaynapiyachanaypaq, nispa.

18BeorpachurinBalaamtaqreymankutichispanirqan:–Kayqamananimatapasniytamunanchu,aswanpasqhepa p'unchaykunapiEgiptocontrahatunmillaywiñananpaqmi, nispa

19Israelpaqhukqhariwawanacenqa,paymiEgipto suyuntinta,chaypitiyaqrunakunatawanwañuchinqa,Israel runakunatataqEgiptomantakallpawanhorqomunqa

20Kunanqarey,kayasuntomantayuyaykuy,Israel runakunaqsuyakuyninkuta,suyakuyninkutawan

chinkachinaykipaq,manaraqEgiptocontrakaymillay rikhurimushaqtin.

21HinaqtinmireyqaBalaamtanirqan:–¿ImatanIsrael llaqtataruwasaqku?cheqaqtapuninhukhinamanta qallariypipaykunaqcontranpiyuyaycharqayku,manataqmi atipaytaatirqaykuchu

22Kunantaqpaykunacontrayuyaychaychis,chaywantaq paykunataatipasunman.

23Balaamtaqreymankutichispanirqan:–Kunan kachamuyiskayninyuyaychaqniykikunatawaqyamuy, hinanqhawarisaqkuimachusyuyaychasqankutakay asuntomanta,qhepamantaqkamachiykirimarinqa,nispa 24Hinaqtinmireyqaiskayconsejeronkunatawaqyamurqan MadianitaReuelta,UzllaqtayoqJobtawan,hinaspanreypa ñawpaqenpitiyaykurqanku

25Hinaqtinmireyqapaykunatanirqan:–Iskaykichismi uyarirqankichismosqosqaymosqokusqayta,chay mosqoypaimaninantapaskunanqayuyaychaychis, yachaychis,qhawaychistaqIsraelpamirayninkunaman imachusruwananta,chaywantaqpaykunataatipasunman, manaraqmillayninkunoqanchiscontrawiñashaqtin 26MadianitaReueltaqreymankutichispanirqan:–Rey kawsachun,reypaswiñaypaqkawsachun,nispa

27Reyallinpaqqhawariqtinqa,hebreorunakunatasaqespa saqerparichun,amamakintahaywarichun.

28PaykunatanSeñorDiosqañawpaqp’unchaykunapi akllarqan,kaypachapillapasuyukunamanta,kaypachapi reykunamantawanherencianmantasuertetahap’ispa. ¿Pitaqmanacastigasqallapaykunacontramakinta haywarirqan,Diosninkuqmanavengakusqan?

29CheqaqtapuninyachankiEgiptonacionmanAbrahán reyFaraon,esposanSaratarikuspacasarakusqanta, AbrahamqamancharikusqanraykunEgiptonacionmanta qharikunawarminraykuwañuchinankuta,nispa nisqanrayku

30EgiptoreySaratahap'iqtintaq,Diosqasinchi muchuykunawanwasintawanwañuchirqan,warminSarata Abrahammankutichipunankama,chaymantataq qhaliyapurqan

31FilistearunakunaqreyninGeraritaAbimelectaq AbrahampaesposanSaratacastigarqan,runamanta animalkamallapawiksakunatahark’aspan

32TutamusqukusqanpiDiosninkuAbimelecmanhamuspa mancharichirqanAbrahammanhap’isqanSarata kutichipunanpaq,chayqhepamantaqGerarllaqtapillapa runakunaSaramantamuchuchisqakarqanku,hinan AbrahamqapaykunaraykuDiosmantamañakurqan, hinaspanpaymantavalekurqan,hinaspanpaykunata qhaliyachirqan

33HinanAbimelecqamancharikurqanllapamillay runakunatapaymanwanllaqtanmanchayamusqanmanta, chaymiesposanSarawanAbrahammankutispaaskha regalokunataqorqan

34GerarllaqtamantaqarqospaIsaactapaschhaynatan ruwarqan,chaymiDiosqamusphanaruwaykunata ruwarqan,chaymiGerarllaqtapillapaunukuna ch’akipurqan,ruruqsach’ankunapasmanawiñarqanchu.

35GerarllaqtamantaAbimelec,hukninamigonAhuzat, ejercitonpacapitanPicolpiwanpaymanrirqanku,hinaspan k’umuykukuspapampamank’umuykukurqanku.

36Paykunaraykutaqmañakurqankurogakunanpaq,paytaq paykunaraykuSeñormantamañakurqan,SeñorDiostaq paytavalekurqan,paytaqqhaliyachirqan

37Jacobpas,ch'uyarunapas,wawqenEsaupamakinmanta, mamanpawawqenSiriaLabanpamakinmantawanhunt'aq sonqokayninwanmiqespichisqakarqanchayhinallataqmi Canaánsuyupillapareykunaqmakinmanta,paykunaq contranpiwawankunatawanwañuchinankupaq huñunakusqanku,SeñorDiostaqpaykunatamakinmanta qespichipurqan,paykunamankutirispamaqarqanku,¿pitaq hayk'aqllapasmanamuchuchikuspapaykunacontra makintahaywarirqan?

38ÑawpaqkaqtaytaykiqtaytanFaraonmiJacobpachurin JosetaEgiptosuyupillapakamachikuqkunamantaaswan hatuntawiñachirqan,yachayninwanmichaysuyupillapa tiyaqkunatayarqaymantaqespichirqan.

39ChayqhepamanmiJacobtawawankunatawan kamachirqanEgiptomanuraykamunankupaq,chhaynapi EgiptonacionpasGosennacionpasyarqaymanta qespichisqakanankupaq

40Saynaqa,sichusallinpaqqhawarisunkichayqa,amaña Israelrunakunatachinkachiychu,manataqmunasqaykichu kanmanEgiptopitiyanankutachayqa,kaymantakachamuy, ñawpaqtaytankuqtiyasqankuCanaánhallp’aman rinankupaq.

41FaraontaqJetroqnisqantauyarispasinchitaphiñakurqan, chaymireypaqayllanmantap'enqaypisayarispa,hallp'an Madiánllaqtamanrirqan,hinaspaJoseqk'aspintaaparqan.

42HinaqtinmireyqaUzllaqtayoqJobtanirqan:–¿Ima ninkitaqJob,¿imaninkitaqhebreorunakunamanta?

43HinaqtinmiJobqareytanirqan:–Qhawariy,kaysuyupi llapatiyaqkunanatiyniykipikashanku,reyqaallinpaq qhawarisqanmanhinaruwachun,nispa

44HinaqtinmireyqaBalaamtanirqan:–Balaam,imatataq ninki,rimariyuyarinaykupaq,nispa

45Balaamtaqreytanirqan:–Hebreorunakunaqcontranpi reypayuyaykusqankunamantanpaykunaqaqespichisqa kanqaku,reyqamananimayuyaychaywanpaspaykunata atipaytaatinqachu,nispa

46Ninarawraqninawanpisiyachiytayuyaykunkichayqa, mananpaykunataatipaytaatiwaqchu,cheqaqtapunin DiosninkuqataytankuAbrahantaCaldeaprovinciaqUr llaqtamantaqespichirqan.espadawanwañuchiyta yuyaykunkichayqa,taytankuIsaacmichaymanta qespichisqakarqan,rantinpitaqhukcarnerochurasqa karqan.

47Sinchisinchillank’aywantaqpisiyachiytayuyaykunki chayqa,manankaypipasatipankichu,taytankuJacobqa tukuyimaymanallank’aykunapinLabantaservirqan, allintataqmikawsarqan

48Kunantaq,Rey,uyariyrimasqayta,kaymipaykunaq contranpiyuyaychasqa,chaywantaqpaykunataatipanki, manataqkarunchakunaykichu

49Reymunaspaqakamachichunkunan p’unchaymantapachanaceqllapawawankunataunuman wikch’uykunankupaq,kaywanmisutinkutapichawaq, mananmayqenninkupas,nitaqtaytankupaschhaynata pruebasqakasqankurayku

50ReyqaBalaamparimasqantauyarispanreypas umallikunapaskusichirqan,reyqaBalaampanisqanman hinanruwarqan

51HinanreyqakamachirqanEgiptosuyuntinpihuk willakuytahorqomunankupaq,kamachikuysimita ruwanankupaqpas,chaypinnirqanku:“Kunan p’unchaymantapachahebreorunakunaqnaceqqhari wawakunataqaunumanmiwikch’uykunqaku”,nispa.

52HinanFaraonqallapakamachinkunatawaqyaspanirqan: –KunanrispamaskhaychisIsraelrunakunaqtiyasqan Gosenhallp'api,hinaspaqhawaychisHebreorunakunaq sapankachurinkunamayumanwikch'usqakanankuta,sapa ususinkunatanichaqakacharichinkichis,nispa 53IsraelrunakunaqaFaraonpakamachikusqanta uyarispanku,qhariwawankutamayuman wikch'uykunankupaq,wakinrunakunaqawarminkumanta t'aqakurqanku,wakintaqpaykunamank'askakurqanku

54Chayp’unchaymantapachataq,qosankuwanqhepakuq Israelwarmikunaqwachakunantiempochayamuqtin, chakramanrirqankuchaypiwachamunankupaq, chakrapitaqwachakurqanku,wawankutataqchakrapi saqespawasinkumankutipurqanku.

55Ñawpatayta-mamankumanmirachinanpaqjuraq Señorqa,hanaqpachapikaqhukninangelninta kachamurqan,sapankawawakunataunuwanmayllinanpaq, hawinanpaq,p’istunanpaq,makinmanpaschurananpaq iskayllañurumikunata,hukninmantanlechetachuparqan hukninmielmantawan,chukchantataqqonqoriman wiñachirqan,chaywantaqqatakurqansonqochananpaq, chaymank’askakunanpaqpas,chaymanta khuyapayakuyninwan.

56Hinataq,Diospaykunatakhuyapayaspa,kayhallp’a patapimirachiytamunaspataq,kaypachantakamachirqan, chaypiwaqaychasqakanankupaq,wiñasqankupachakama, chayqhepamantaqhallp’asimintakicharispaaqturqan, llaqtamantataqt’ikarirqankuhallp’aqurahina,hinallataq sach’a-sach’apastokunahina,sapankankutaqayllunkuman kutipurqankutaytanpawasinpi,paykunawan qhepakurqanku

57Israelnacionpawawankunapas,Diospa khuyapayakuyninwanmikaypachapichakrapiqorahina karanku

58LlapaEgiptorunakunanchaytarikuspa,sapankanku chakrankumanrirqankutorokunaqyugonkuwan, yapunankuwan,hinaspanyapurqanku,imaynantarpuy tiempopihallp'atayapushanhinata.

59YapushaspankutaqIsraelpamirayninwawakunatamana k’iriytaatirqankuchu,chaymirunakunaqaastawan yapakurqanku,sinchitataqwiñarqanku.

60Faraontaqsapap'unchaykamachirqanGosenllaqtaman Israelpawawakunatamaskhaqrinankupaq.

61Huknintamaskhaspatarispankutaq,mamanpa sinqanmantakallpawanhorqospamayuman wikch’uykurqanku,warmiwawatataqmamanwan saqerqanku.chhaynatanEgiptorunakunaqaIsrael runakunatatukuyp'unchaypiruwarqanku

68RAKI

1ChaytiempopinDiospaespiritunAaronpapanan AmrampaususinMiriampikasharqan,hinaspanwasimanta profetizakuqlloqsispanirqan:–Qhawariy,kaykutipin taytaymantamamaymantawanhukqhariwawanacewasun,

paymiIsraelllaqtataqespichinqaEgiptonacionmanta, nispa.

2Amramtaqususinpanisqantauyarispa,warminta wasimankutipurqan,Jacobpaayllunmantallapaqhari wawakunataunumanwikch'uykunankupaqFaraon kamachishaqtin

3ChaymiAmramqawarmintaJocabedtacasarakuran, Jocabedtaqarqosqanmantakinsawataqhepaman.

4Wachakusqanmantaqanchiskillatukukuqtintaqhuk qhariwawatawachakurqan,wasintintaqintiqkilla k’anchayninhinahatunk’anchaywanhunt’aykusqakarqan 5Warmiqachaywawatarikuspa,chaywawatarikuspa, kimsakillaukhucuartopipakaykurqa.

6Chayp’unchaykunapinEgiptorunakunaqa rimanakurqankuchaypillapahebreorunakunata wañuchinankupaq.

7EgiptowarmikunataqIsraelrunakunaqtiyasqanGosen llaqtamanrirqanku,waynachankutataqhombronkuman apaspa,manaraqrimaytaatiqwawachankuta.

8Chayp’unchaykunapitaq,Israelpawarminkuna wachakuqtinku,sapankawarmichurintapakasqaEgipto runakunaqñawpaqenmanta,Egiptorunakunamana yachanankupaq,chayhallp’amantamana ch’usaqyachinankupaq

9EgiptowarmikunaGosenllaqtamanchayarqanku,mana rimaytaatiqwawankunawantaqhombronkupikasharqanku, hukEgiptowarmihebreowarmiqwasinmanhaykuqtintaq wawanwaqaytaqallarirqan.

10Chaytaqapariqtinmiwasiukhupikaqwawaqa kutichirqan,hinanEgiptowarmikunaFaraonpawasinman willaqrirqanku.

11HinanFaraonqaoficialninkunatakacharqan wawakunatahap'ispawañuchinankupaqchhaynatan Egiptorunakunaqatukuyp'unchayHebreowarmikunata ruwarqanku

12Jocabedpachurintapakakusqanmantakimsakilla hinañam,Faraonpawasinpiyacharurqaku.

13Hinaqtinmichaywarmiqaapurayllachurintaaparqan manaraqoficialkunahamushaqtin,hinanhukarcata hap’irqank’aspikunamanta,hinaspanchayman llusiykurqan,hinaspanwawatachurarqan,hinaspanmayu patapibanderakunamanchurarqan

14ÑañanMiriamtaqkarullapisayasharqan,paywan imachusruwananta,imachusrimasqanwanimachus kanantayachananpaq

15ChaytiempopinDiosqaEgiptohallp'amanmanchay ruphaytakachamurqan,chaymirunaqaychantaintihina ruphachirqan,chaymiEgiptorunakunatasinchita saruncharqan

16LlapanEgiptorunakunanmayupibañakunankupaq uraykamurqanku,sinchirupaywanaychanku ruphachisqanrayku.

17FaraonpaususinBatiapasmayupibañakuqrirqan,sinchi rupasqanrayku,sipaschankunapasmayupatapipurirqanku, Egiptosuyupillapawarmikunapas

18HinaqtinmiBatiamayupatamanqhawarispa,unupatapi buquetarikuspa,sirvientantakacharqanapamunanpaq.

19Chaytakicharispanwawatarikurqan,hinanwawa waqashaqtakhuyapayasharqan,hinaspannirqan:–Kayqa hebreowawakunamantahukninmi,nispa.

20MayupatapipuriqEgiptowarmikunanñuñuchiyta munarqanku,ichaqamananñuñuchiytamunarqanchu, chaytaqaSeñorDiosmantanhamurqan,mamanpa ñuñunmankutichipunanpaq.

21ÑañanMiriamtaqmayupatapiEgiptowarmikuna ukhupikasharqan,chaytarikuspataqFaraonpaususinta nirqan:–¿Risaqchuhebreowarmikunatañuñuqwawata ñuñuchisunaykipaq?

22Faraonpaususintaqpaytanirqan:–Riy,sipastaqwawaq mamantawaqyamurqan,nispa

23FaraonpaususintaqJocabedtanirqan:–Kaywawata apaspañuñuchiway,sapap'unchaymipagasqaykiiskay t'aqaqolqeta,nispa.Hinanwarmiqawawatahap’ispa ñuñuchirqan

24Iskaywatatukukuqtintaq,wawaqawiñaspa,Faraonpa ususinmanpusamurqan,churinhinataqpaymanqaMoises sutiwansuticharqan,nispa

25HinaqtinmitaytanAmramsutiyoqrunaqaChabar sutiwansuticharan,payminiran:“Paypaqmi karunchakusqanesposanwanhuñunakuran”,nispa

26MamanJocabedtaqJekutielsutiwansuticharqan: “TukuyatiyniyoqDiosmansuyakusqayrayku,Diosmi kutichipuwarqan”,nispa

27ÑañanMiriamtaqJerednispasuticharqan,paypa qhepantamayumanuraykamusqanrayku,imachus tukukuynintayachananpaq

28WawqenAarontaqpaytasuticharqanAbiZanucnispa: Taytayqamamaytasaqespapaymankutipurqan,nispa. 29AmrampataytanQuehattaqAbigdorsutiwan suticharqan,Jacobpawawanp'akisqataDios allichasqanrayku,qhariwawankutamanañaunuman wikch'uytaatisqankurayku

30EnfermerankutaqAbiSocótawaqyaspanirqan:–Ham runaqmirayninkunaraykunkinsakillakarpanpipakasqa kasharqan,nispa

31LlapanIsraelrunakunanNetanelpachurinSemaías sutiwansuticharqanku,paykunannirqanku:“Paypa tiemponpinDiosqaqaparisqankutauyarispa sarunchaqninkunamantaqespichirqan”,nispa

32MoisesqaFaraonpawasinpinkasharqan,Faraonpa ususinBatiapaqtaqchurinhinakasharqan,Moisesqataq reypawawankunaukhupiwiñarqan

69RAKI

1Chayp'unchaykunapinEdomreywañupurqanchunka pusaqniyoqwatakamachikusqanpi,hinaspanp'ampasqa karqanEdomhallp'apireypawasintahinahatarichisqan templopi

2EsaupamirayninkunataqmayupatapikaqPetor llaqtamankacharqanku,chaymantataqhukwaynata pusamurqanku,paypasutinmikarqanSaul,hinaspanSamla llaqtaqrantinpireykananpaqchurarqanku

3SaultaqEdomhallp'apitawachunkawatataEsaúpa mirayninkunatakamachirqan

4EgiptoreyFaraonqaIsraelpamirayninkunamanta Balaampayuyaychasqanmanaallinchukasqantarikuspa, Egiptosuyuntinpimirarispamirarispa

5Chayp'unchaykunapinFaraonqakamachirqanEgipto suyuntinpiIsraelrunakunamanhukwillakuyta:–Manan

pipassapap'unchayllank'asqanmantapisiyachinqachu, nispa.

6Pipassapap'unchayllank'ayninpipisichikuqtinqa,sullk'a churintachayparantinpichuranqaku.

7Chayp’unchaykunapinEgiptonacionpallank’ayninqa Israelpamirayninkunamanastawankallpachakurqan,piqpa sapap’unchayllank’ayninpipashukladrillollapisiyaqtinqa, Egiptorunakunansullk’awawantamamanmantakallpawan hap’ispa,taytanpapisitasaqesqanladrilloparantinpi wasimanchurarqanku

8Egiptonacionmantarunakunaqasapap’unchaymiIsrael nacionniyoqrunakunatachayhinataruwaqku

9IchaqaLevíaylluqamananqallariymantapachachu wawqenkuisraelitakunawanllank’arqanku,Levíq mirayninkunaqayacharqankunEgiptorunakunaq q’otukuyninta,qallariypiIsraelrunakunawanruwasqankuta.

70RAKI

1MoisespanacesqanmantakinsakaqwatapinFaraonqa mikhunatatiyasharqan,reinaAlparanittaqpañaladonpi, Batiataqlloq’eladonpi,waynaMoisestaqsinqanpi puñusharqan,BeorpachurinBalaamtaqiskaynin churinkunawan,reypaqayllanpillapakamachikuqkunapas mesapitiyasharqanku.

2Hinaqtinmiwaynaqareypaumanmanmakinta haywarispareypaumanmantacoronatahorqospaumanman churarqan.

3Reywankamachikuqkunawantaqchaywaynaq ruwasqantarikuspa,reywankamachikuqkunamancharisqa karqanku,hukrunataqrunamasinmanadmirakusqanmanta willakurqan

4Hinaqtinmireyqamesapiñawpaqenpikashaq umallikunatanirqan:–¿Imatanrimankichis,imatataq ninkichiskamachikuqkuna,kayruwasqanmanta,¿imataq juzgasqakankichischaywaynata?

5LayqaBeorpachurinBalaamtaqreypaumalliqninkunaq ñawpaqenpikutichispanirqan:–Señorniy,rey,kunan yuyariy,askhap'unchaykunamosqokusqaykita, kamachiykiqsut'inchasusqaykitapas,nispa.

6Chayhinaqa,kaywawaqahebreowawakunamantan, paykunapinDiospaespiritunkashan,reywiraqochaama piensachunchukaywaynamanayachaspakayta ruwasqantaqa

7Payqahebreowaynan,warmallaraqkashaspapas yachayniyoqpas,yachayniyoqpaspaywanmikashan.

8Llapahebreorunakunanreykunatapasallinqhawarisqa runakunatawanq’otuspatukuychaykunataruwanku,kay pachapireykunatarunankunatapaskhatatatachinankupaq

9CheqaqtapuninyachankitaytankuAbrahamchhaynata ruwasqanta,paymiBabelreyNimrodpa,Gerarrey Abimelecpaejercitontaq’oturqan,Hetrunakunaq hallp’antapas,Canaánsuyupillapasuyukunatapas hap’ikapusqanmantawan

10EgiptomanuraykamuspataqwarminSaramantanirqan: “Payqapanaymi,Egiptotareynintawanpantachinanpaq”, nispa.

11ChurinIsaacpasGerarllaqtamanrispanchaypitiyaran, chaymiFilisteareyAbimelecpaejercitontaatiparan

12HinaspapasFilistearunakunaqqhapaqsuyunta urmachiytayuyaykurqan,warminRebecapanan kasqanmanta

13Jacobpaswawqentantraicionarqan,hinaspan makinmantañawpaqkaqderechonta,saminchaynintawan qechurqan

14HinaspanPadan-Aramllaqtamanrirqanmamanpa wawqenLabanpawasinman,hinaspanq'otukuspaususinta, uywankunata,llapakaqninkunatawanhap'ispa,ayqekuspa Canaánsuyumankutipurqantaytanman

15ChurinkunanwawqenJosetavenderqanku,paymi Egiptomanrispakamachikapurqan,hinaspanchunka iskayniyoqwatacarcelpiwisq'asqakarqan.

16ÑawpaFaraonqamosqoykunatamusqukunankama, carcelmantaqarqospa,Egiptosuyupillapa kamachikuqkunamantaaswanhatuncharqan, musqukusqanmantasut'inchasqanrayku

17Diosqatukuyhallp'apiyarqaytahatarichispan,taytanta llapawawqenkunata,taytanpallapafamiliankunatapas pusamurqan,manaqolqewannitaqqolqewantaqpaykunata uywarqan,Egiptorunakunatataqesclavopaqrantirqan

18Chayhinaqa,wiraqochayrey,kaywawaqapaykunaq rantinpiEgiptosuyupihatarirqan,paykunaq ruwasqankumanhinaruwananpaq,llapareywan, kamachikuqkunawan,juezkunawanima,pisipaq qhawarinanpaq

19Reypamunasqanmanhinaqa,kunanmiyawarninta allpamanhich'aykusun,amawiñaspagobiernota makiykimantaqechunanpaq,Egiptopasuyakuyninpaspay kamachikusqanqhepamanchinkapunman

20HinaqtinmiBalaamqareytanirqan:–HukEgipto nacionpillapajuezkunata,yachaysaparunakunatawan waqyasunchis,hinaspayachasunchis,nisqaykimanhina kaywaynamanwañuyjuzgasqakananta,chaymantataq wañuchisaqku,nispa

21HinanFaraonqakacharqanEgiptopillapayachaysapa runakunatawaqyamunanpaq,paykunataqreypa ñawpaqenmanhamurqanku,SeñorDiospaangelnin paykunaukhumanhamurqan,payqaEgiptopiyachaysapa runamanrikch'akurqan.

22Hinaqtinmireyqayachaysaparunakunatanirqan:–Cheqaqtapuninuyarirqankichiskaywasipikaqhebreo waynaqruwasqanta,chhaynapinBalaamjuzgarqan.

23Qankunatapasjuzgaspaqhawariychisimachuschay warmacharuwasqanmanta

24Faraonpahukninyachaysaparunanmanrikch'akuq angelqa,Egiptosuyupillapayachaysaparunakunaq ñawpaqenpi,reypaumalliqninkunaqñawpaqenpi,kay hinatakutichispanirqan

25Reymunaptinqareyrunakunatawaqyachichun, paykunanónixrumita,ninaq’umirtawanapamunqaku, hinaspawawaqñawpaqenmanchuranqaku,wawataq makintahaywarispaónixrumitahap’inqachayqa, yachasunmiwaynaqayachaywantukuyruwasqanta ruwasqanta,chaymiwañuchinanchis

26Q’umirpatamanmakintahaywarinchayqa,yachasunmi manayachaywanchukaytaruwasqanta,kawsanqataq.

27Chaymireypa,kamachikuqkunaqqhawariyninpipas allinmanrikch’akurqan,chaymireyqaSeñorDiospa angelninpanisqanmanhinaruwarqan.

28Hinanreyqakamachirqanónixrumitaq’umirtapas apamuspaMoisespañawpaqenmanchuranankupaq.

29Chaywaynatataqñawpaqenkupichurarqanku,waynataq kallpachakurqanónixrumimanmakintahaywarinanpaq, Señorpaangelninmiichaqamakintahap’ispaq’umir patamanchurarqan,q’umirtaqmakinpiwañupurqan, hinaspanhoqarispasiminmanchurarqan,hinaspan siminmantahukchikanta,qallunpahukpartentapas ruphachirqanhinaspaqallu

30Chaytarikuspataqreywankamachikuqkuna musyakurqankuMoisespareypaumanmantacoronata horqospamanayachaywanruwasqanta

31Chaymireywankamachikuqkunawawatamana wañuchiytamunarqankuchu,chaymiMoisesqawiñaspa Faraonpawasinpiqhepakurqan,Señortaqpaywan kasharqan.

32Chaywaynaqareypawasinpikashaqtinmi,morado p’achawanp’achasqakasharqan,reypawawankuna ukhupitaqwiñarqan.

33Moisestaqreypawasinpiwiñaspa,Faraonpaususin Batiachurintahinaqhawarirqan,Faraonpallapa familiankunapaytayupaycharqanku,Egiptorunakunataq mancharikurqanku

34Sapap’unchaymilloqsispaGosenhallp’amanrirqan, chaypinwawqenkunaIsraelrunakunakasharqanku, Moisestaqsapap’unchaypaykunatarikurqansamay pisiyasqa,sinchillank’aypiima

35Moisestaqpaykunatatapurqan:–¿Imanaqtintaqsapa p'unchaykayllank'anataruwashankichis?

36Hinaqtinmipaykunaqawillarqankutukuyima pasasqanta,manaraqnaceshaqtinFaraonpa kamachikusqantawan

37HinaspanBeorpachurinBalaampaykunacontrallapa consejasqankunata,reypacoronantaqechuruspa wañuchinanpaqimayuyaychasqantapaswillarqanku

38ChaykunatauyarispanMoisesqaBalaamcontra phiñakurqan,chaymipayqawañuchiytamunarqan,sapa p’unchaytaqpaytapakaykusharqan

39BalaamtaqMoisestamancharikuran,chaymiiskaynin churinkunapiwanEgiptomantahatarispalloqsirqanku, hinaspanayqekuspaalmankutaqespichirqanku,hinaspan Cushallp'amanaparqankuCusreyKikianoman

40Moisestaqreypawasinpilloqsispahaykusharqan, chaymiSeñorDiosqaFaraonpa,llapakamachinkunaq, llapaEgiptorunakunaqñawpaqenpi,Moisestaanchata munakurqanku.

41MoisesGosenllaqtamanwawqenkunataqhawaq ripusqanp'unchaymiIsraelrunakunatarikurqanq'epipi llank'asqankuta,chaymiMoisesqallakisqakasharqan

42MoisestaqEgiptomankutispaFaraonpawasinmanrispa reypañawpaqenmanrirqan,Moisesqataqreypa ñawpaqenpik'umuykukurqan.

43MoisestaqFaraontanirqan:–Señorniy!Faraontaqpayta nirqan:–Rimay,nispa

44MoisestaqFaraontanirqan:–GosenllaqtapikaqIsraelpa mirayninkunatahukp'unchayqosqakachun,chaypi llank'asqankumantasamarinankupaq,nispa.

45HinaqtinmireyqaMoisestakutichispanirqan:–Qhawariy,uyaykitahoqarirqani,mañakusqaykita hunt’anaypaq,nispa.

46FaraontaqkamachirqanhukwillakuytaEgiptopi Gosenpiwanwillanankupaq.

47Qankunaman,llapaIsraelrunakuna,kayhinatanreyqa nin:soqtap’unchaymillank’anaykichista llank’anaykichistapasruwankichis,qanchiskaq p’unchaymiichaqasamarinkichis,manataqmiima llank’anatapasñawpaqtaqaruwankichischu,chhaynatan tukuyp’unchaytaruwankichis,reypasBatiachurin Moisespaskamachikusqankumanhina

48Moisesqakusikurqanreypaqosqanta,chaymillapa IsraelrunakunaMoisespakamachisqanmanhina ruwarqanku

49ChaymiSeñorDiosmantaIsraelrunakunaman hamurqan,ñawpaqtaytankuraykuIsraelrunakunata qespichinanpaqSeñorDiosqayuyariytaqallarirqan

50SeñorDiosqaMoiseswanmikasharqan,chaymiEgipto suyuntinpiallinreqsisqakarqan

51MoisesqallapaEgiptorunakunaqñawpaqenpi,llapa Israelrunakunaqqhawariyninpipashatunmikapurqan, Israelllaqtanpaqallinkaqtamaskhaspa,paykunamanta thaksimikunatareymanrimaspa

71RAKI

1Chunkapusaqniyoqwatayoqkashaqtintaq,Moisesqa taytantamamantawanrikuytamunaspaGosenllaqtaman rirqan,MoisestaqGosenllaqtamanasuykuspanIsrael runakunallank’asqankucheqasmanchayarqan,q’epinkuta qhawaspataqrikurqanhukEgiptorunatahukninhebreo wawqentamaqashaqta

2MaqasqarunaqaMoisestarikuspayanapaytamañakuq phawarirqan,FaraonpawasinpiMoisestaanchata respetasqakasqankurayku,paytanirqan:–Señorniy yanapaway,kayEgiptorunaqatutamantawasiyman hamuspawatawarqan,hinaspanñawpaqeypiesposayman hamurqan,kunantaqkawsayniytaqechuytamaskhashan, nispa.

3MoisesqachaymillaykaqtauyarispanEgiptorunacontra phiñakurqan,hinaspankaymanhukladomankutirirqan, manapipaschaypikashaqtarikuspataqEgiptorunata maqasparit'ipipakaykurqan,hinaspanhebreorunata maqaqpamakinmantaqespichirqan

4Hebreorunaqawasinmanrirqan,Moisestaqwasinman kutispareypawasinmankutipurqan

5Chayrunaqawasinmankutipuspataq,warminta qhellichaytayuyaykurqan,Jacobpawasinpiqamanan allinchukarqanwarminqhellichasqakashaspawarminman hamuyqa.

6Warmitaqwawqenkunamanwillaqrispa,warmi wawqenkunawañuchiytamunarqanku,wasinman ayqekuspataqayqekurqan

7Iskaykaqp'unchaypitaqMoisesqawawqenkunaman rispaiskayrunakunach'aqwashaqtarikurqan,hinaspan millayrunatanirqan:–¿Imanaqtintaqrunamasiykita maqashanki?

8HinaqtinmiJesusqapaytatapuran:¿Pitaqnoqaykupi kamachikunaykipaqchurasurqanki?¿Egiptorunata wañuchisqaykimanhinachuwañuchiwaytayuyaykunki? Moisestaqmancharikuspanirqan:–¿Cheqaqtapunichuchay willakuyqayachakun?

9ChaytauyarispanmiFaraonqaMoisesta wañuchinankupaqkamachirqan,chaymiDiosqaangelninta kachamurqan,paytaqguardiakunaqcapitanmanrikch’akuq Faraonmanrikhurimurqan.

10HinanSeñorDiospaangelqaguardiacapitanpa makinmantaespadatahap’ispaumantapasqechurqan, guardiacapitanparikch’ayninMoisesparikch’ayninman tukupusqanrayku.

11SeñorDiospaangelninmiMoisespapañamakinmanta hap’ispaEgiptomantahorqomurqan,Egiptonacionpa hawanmantataqtawachunkap’unchaypuriytachurarqan 12WawqenAaronllanEgiptosuyupiqhepakurqan, hinaspanIsraelrunakunamanprofetizarqan: 13ÑawpataytaykichispaDiosninSeñorDiosminin: Sapankarunanmillaymillaykaqkunatawikch'uychis, amataqEgiptoidolokunawanqhellichakuychischu,nispa.

14IsraelpamirayninkunamchaytiempopiAaronpa rimasqantamanauyariytamunarqakuchu

15Wiraqochataqpaykunatachinkachiytayuyaykurqan, manachusAbrahanwan,Isaacwan,Jacobwan rimanakusqantaWiraqochayuyarirqanchayqa

16Chayp’unchaykunapinFaraonpamakinqasinchitapuni Israelrunakunacontrasayarirqan,chaymipaykunata ñut’urqan,saruncharqanima,Diosqarimayninta kachamunankama,paykunatareparanankama.

72RAKI

1Chayp’unchaykunapinCuspamirayninkunawan,inti lloqsimuyladomantaAramrunakunawanimahatun maqanakuykarqanku,chaymipaykunaqmakinpikashaq Cusreypacontranpihatarirqanku

2HinaqtinmiCusreyKikianosllapaCuspa mirayninkunawanrirqan,rit’ihinaaskharunakunawan, hinaspanrirqanAramwanintilloqsimuylado wawakunawanmaqanakuq,paykunatakamachinanpaq

3Kikianoslloqsispataq,layqaBalaamtasaqerqan,iskaynin churinkunawan,llaqtataqhawanankupaq,chaysuyupi aswanpisiclaserunakunatapas

4ChaymiKikianusrirqanAramman,intilloqsimuylado wawakunamanwan,paykunawanmaqanakuspataq paykunataatiparqan,llapankutaqk’irisqaurmarqanku Kikianusllaqtanpañawpaqenpi.

5Askharunakunatanpresohap’ispaqallariypihina kamachirqan,hinaspanhallp’ankupicampamentota churarqansapakutihinapaykunamantaimpuestota chaskinanpaq

6BeorpachurinBalaamtaq,Cusreyllaqtata,llaqtapi wakchakunatapasqhawananpaqsaqerparispa,hatarispa, chaysuyupirunakunawankuskayuyaycharqanreyKikiano contrahatarinankupaq,wasinmankutimuqtinama llaqtamanhaykunankupaq.

7Chaysuyupirunakunaqapaytauyarispankunjurarqanku, hinaspaniskaychurinkunatawanreykananpaqchurarqanku

8Chaymipaykunaqahatarispallaqtaqperqankunataiskay esquinapihoqarirqanku,hinaspansinchiallintakyasqa wasitahatarichirqanku.

9Kimsakaqesquinapitaqmanayupayatinazanjakunata t'oqorqanku,llapanCushallp'amuyuriqllaqtawan mayuwanchawpipi,chaypimayuunutaphatarichirqanku.

10Tawakaqk’uchupinaskhamach’aqwaykunata huñurqankulayqakusqankuwan,layqakusqankuwanima, llaqtatakallpachaspachaypitiyarqanku,manataqmipipas ñawpaqenkumanlloqsirqanchunitaqhaykurqanchu.

11KikianustaqAramwanintilloqsimuylado wawakunawanmaqanakurqanhinaspanñawpaqhina paykunatakamachirqan,hinaspansapakutiimpuesto pagasqankutaqorqanku,hinaspanrispahallp’anman kutipurqan

12CusreyKikianusllaqtanmanasuykuqtintaq,paywan kuskallapasoldadokunaqumalliqninkunawan,ñawinkuta hoqarispa,llaqtaqperqankunasayarichisqa,anchaaltoman churasqakashaqtarikurqanku,chaymichayrunakunaqa admirakurqanku

13Paykunanpaykunapuraninakuranku:Maqanakuypi tardasqaykutarikuspa,sinchitamancharikusqaykuraykun kayhinataruwarqanku,llaqtaperqakunatapas hoqarispanku,allintakyachirqanku,Canaánsuyupi reykunamanamaqanakuqhamunankupaq,nispa.

14Hinaqtinmireyqasoldadokunapiwanllaqtapunkuman asuykurqanku,hinaspanqhawarirqankullaqtaq punkunkunawisq’asqakashaqta,hinancentinelakunata qaparirqanku:Kichariwaykullaqtamanhaykunaykupaq, nispa

15Ichaqacentinelakunaqamananpaykunamankichariyta munarqankuchulayqaBalaamreyninpakamachisqanman hina,manataqmisaqerqankuchullaqtankuman haykunankupaq.

16Chaymillaqtapunkuchimpapipaykunawan maqanakurqanku,chayp’unchaytaqKikianusllaqtapi pachakkinsachunkaejercitorunakunawañurqanku.

17Qhepantinp’unchaytaqmaqanakushallarqanku,mayu patapitaqmaqanakurqanku;kallpachakurqankun pasanankupaqichaqamananatirqankuchu,chaymi wakinqat’oqokunapichinkaykuspawañurqanku

18Chaymireyqakamachirqansach'akunatakuchuspa balsakunataruwanankupaq,chaypatamanpasanankupaq. 19Chayzanjakunaqkasqancheqasmanchayaqtinkun unuqamolinokunamuyuykusqa,chunkabalsakunapiiskay pachakrunakunataqunupiwañurqanku.

20Kimsap’unchaypitaqmach’aqwaykunaqkasqan ladomanmaqanakuqhamurqanku,ichaqamananchayman asuykurqankuchu,mach’aqwaykunaqapachakqanchis chunkaqharikunatawañuchirqanku,hinaspanCushwan maqanakuytasaqerqanku,isqonwatataqCush muyuykurqanku,mananpipaslloqsimurqanchunitaq haykurqanchu

21ChaytiempopinMoisesqaEgiptomantaayqekurqan Faraonmanta,paymiEgiptorunatawañuchisqanmanta wañuchiytamunarqan

22Moisesqachunkapusaqniyoqwatayoqmikasharan FaraonpaqayllanmantaEgiptonacionmantaayqekuqtin, ayqekuspataqayqekuranKikianoqcampamentonman,chay tiempopinCushllaqtatamuyuykusharqan

23MoisesqaisqonwatañanCusreyKikianoq campamentonpikasharqan,Cushllaqtata muyuykushaqtinku,Moisesqalloqsispapaykunawankuska haykurqan

24Reypas,kamachikuqkunapas,llapamaqanakuq runakunapasMoisestamunakurqanku,payqahatunmi karqan,allinqhawarisqataqmikarqan,sayayninpasallin

qhawarisqaleonhinankarqan,uyanqaintihinankarqan, kallpanpasleonhinankarqan,reypayuyaychaqninpas karqan

25Isqonwatatukukuqtintaq,Kikianuswañuyonqoywan hap’ichikurqan,onqoynintaqatiparqan,qanchiskaq p’unchaypitaqwañupurqan

26Hinaqtinmikamachinkunaqabalsamowan llusiykuspankuapaspap’amparqankuEgiptonacionpa wichayladonpillaqtapunkupachimpanpi

27HinaqtinmiJesuspahawanmanhuksumaqkallpasapa altowasitahatarichirqanku,urayninpitaqhatunrumikunata churaranku

28Chayrumikunapitaqreypaqelqaqninkunaqareyninku Kikianuspatukuyatiyninta,llapamaqanakusqankunatapas grabarqanku,kunanp’unchaychaypiqelqasqakashan

29CusreyKikianowañupuqtintaq,runankunata, soldadonkunatapassinchitallakichirqan,guerramanta

30Hinaqtinmipaykunapuraninakuranku:–Wasiykumanta isqonwatakarupich’inneqpitiyasqaykurayku,kunan tiempopiimatachusruwanaykutayuyaychawayku,nispa

31Llaqtawanmaqanakusaqkunisunchayqaaskhan k’irisqaotaqwañusqaurmaykusun,kaypimuyuykusqa kashaspaqawañusuntaqmi

32KunanmiAramllaqtapillapareykunapas,intilloqsimuy ladomantarunakunapasreyninchiswañupusqanta uyarispankuqonqayllamantaawqa-tinkuywan maqanakuwasun,manataqmiimapuchuqtapas saqewasunchu.

33Chhaynaqa,rispaykureytachuramusun,llaqtata qowanankamamuyuykusunchis,nispa

34Hinanchayp’unchaypiKikianuspaejercitonmantahuk runatareykananpaqakllaytamunarqanku,manataqmi Moiseshinaakllasqankuimatapastarirqankuchu paykunapikamachinanpaq.

35Usqhaylla,sapankap'achankutap'achakuspapampaman wikch'uykurqanku,hatunmontóntaruwaspataqMoisesta churarqanku.

36Hinaqtinmipaykunaqahatarispankutrompetakunata tocaspankuqaparispankuniranku:Reykawsachun,reypas kawsachun!

37Llapanrunakunapas,allinqhawarisqarunakunapas jurarqankun,KikianoqesposanCusitareinaAdonías warmitaqonankupaq,chayp’unchaytaqMoisestarey kananpaqchurarqanku

38Cusllaqtapillaparunakunanchayp'unchaypihuk willakuytahorqomurqanku:–SaparunanMoisesman imallatapasqonankapuqninmanta,nispa 39Chaymontonasqapatamanmihukhojatamast’arirqanku, sapankataqmiimakaqninkutapaschayman wikch’uykurqanku,hukninmiqoripendienteta,huknintaq qolqeta

40CuspamirayninkunaMoisesmanmontónpatamanónix rumikunamanta,bdelliomanta,perlakunamanta,mármol rumikunamantawanwikch'uykurqanku,askhaqolqeta, qoritapas

41HinanMoisesqallapanCusrunakunaqqosqanqolqeta qorita,llapavasokunata,bdelliumta,ónixrumikunatapas hap’ispaqhapaqkayninkunamanchurarqan

42Chayp'unchaymiMoisesqaCuspamirayninkunata kamachirqan,CusreyKikianoqrantinpi. 73RAKI

1EgiptoreyFaraonpapichqachunkapichqayuqwata kamachikusqanpi,pachakpichqachunkaqanchisniyuq watapiIsraelrunakunaEgiptomanuraykuptinku,Cus llaqtapiMoiseskamachikurqa

2Moisesqaiskaychunkaqanchisniyoqwatayoqmi kasharanCusllaqtapigobiernaytaqallarispa,tawachunka watataqkamachikuran

3HinanSeñorDiosqaMoisestallapaCuspa mirayninkunaqmunakuynintakhuyapayaynintawanqorqan, Cuspamirayninkunapasanchatanmunakurqanku,chaymi MoisestaSeñorDiospa,runakunaqallinqhawarisqan karqan

4Qanchiskaqp’unchaykamachikushaqtintaqCuspallapa mirayninkunahuñunakuspaMoisespañawpaqenmanrispa pampamank’umuykurqanku

5Hinaqtinmillapawawakunareypaqayllanpi huñunakuspanirqanku:–Consejawaykukayllaqtata imachusruwanantayachanaykupaq,nispa

6Isqonwatañanllaqtatamuyuykushayku,manataqmi wawaykutapasesposaykutapasrikurqaykuchu.

7Hinaqtinmireyqapaykunatanirqan:–Sichustukuy kamachisqaytauyariwaqchischayqa,SeñorDiosmillaqtata makiykumanqowasun,ñoqaykutaqkamachikusaqku,nispa.

8Sichuspaykunawanmaqanakusunñawpaqmaqanakuypi hina,manaraqKikianuswañupushaqtin,askhanchismi ñawpaqhinak’irisqaurmaykusun.

9Kunantaqkayasuntomantaqankunapaqyuyaychay kashanrimasqaytauyarinkichischayqa,llaqtan makinchismanentregasqakanqa,nispa.

10Hinaqtinmillapasoldadokunareymankutichispa niranku:–Señorninchiskamachikusqantaruwasaqku,nispa 11HinanMoisesqapaykunatanirqan:–Chayllaqtata pasaspallapacampamentopihukkunkatawillamuychis 12Reyminin:Sach'a-sach'amanriychis,hinaspacigüeña uñakunatapusamuychis,sapankankuhukuñatamakinkupi hap'ispa,nispa

13Pipasreypanisqantap'akispawawantamana pusamuqtinqawañupunqan,reyqallapankaqninkunatan hap'ikapunqa

14Chaykunataapamuptiykiqawaqaychankim, wiñanankukamamuywanki,halcónpauñachankunapa purisqanmanhinamflechawanpuriytayachachinki

15HinaqtinmiCusllaqtantinrunakunaMoisespanisqanta uyarispanku,campamentopillaparunakunatawillarqanku: 16LlapaCuspawawankuna,reypakamachisqanqa, llapankukuskasach'a-sach'amanrispa,chaypikaq cigüeñakunatasapankankuuñachankutamakinpihap'ispa wasiykichismanapamunkichis

17Pipasreypakamachikuynintap’akiqqawañunqa,reyqa llapankaqninkunatanhap’ikapunqa.

18Llapanrunakunataqchhaynataruwarqanku,hinaspan sach’a-sach’amanlloqsispaabetosach’akunamanseqaspa hap’irqanku,sapankankuhukuñatamakinpi,llapan cigüeñauñakunata,ch’inneqmanpusaspataqreypa kamachisqanmanhinauywarqanku,hinaspataq yachachirqankuphawaykachanankupaq,halcón uñakunamanrikch’akuq

19Cigüeñauñakunatauywasqankuqhepamanmireyqa kamachirqankinsap’unchayyarqaymantakanankupaq, hinanllaparunakunachhaynataruwarqanku

20Kinsap’unchaypitaqreyqapaykunatanirqan: kallpachakuychis,kallpasaparunakaychis, sapankaykichistaqarmaduraykichistachurakuychis, espadankupichumpitachurakuychis,sapankaykichistaq caballopisillaykuychis,sapankaykichistaquña cigüeñaykichistahap’iychis

21Mach'aqwaykunaqkasqancheqaspitaqhatarispa llaqtawanmaqanakusaqkullapanrunakunataqreypa kamachisqanmanhinaruwarqanku

22Hinaqtinmisapankankuuñachankutamakinpihap’ispa ripurqanku,mach’aqwaykunaqkasqanmanchayaspataq reyqapaykunatanirqan:–Sapakamataqmach’aqwaypa uñantakachamuychis,nispa.

23Sapakamataqreypakamachisqanmanhinacigüeña uñachankuta kacharqanku, uñakunataq mach’aqwaykunamanphawaykacharqanku,llapankutataq mikhuspachaycheqasmantach’usaqyachirqanku

24Reywanrunakunawanchaycheqaspillapa mach’aqwaykunawañuchisqakashaqtarikuspa,llapa runakunasinchitaqaparirqanku

25Hinaqtinmillaqtataasuykuspanku,chayllaqtata hap’ispaatiparqanku,hinanllaqtamanhaykurqanku.

26Chayp’unchaypinwaranqapachakqharikuna wañurqanku,chayllaqtapitiyaqllaparunakuna,ichaqa mananhukrunapaswañurqanchu.

27ChaymiCuspallapallanmirayninkunasapakama wasinmanrirqaku,warminmanpaswawankunamanpas hinaspallapallankaqninkunamanpas.

28LayqaBalaamtaqllaqtatahap’ikapusqankutarikuspa punkutakicharirqan,iskaychurinkunapiwanpusaq wawqenkunapiwanayqekuspaEgiptomankutipurqanku EgiptoreyFaraonman

29Kamachikuyqelqapiwillasqalayqakuna,layqakunaima, EgiptonacionmanSeñorDiosmuchuchikuqtinMoisespa contranpisayarirqanku

30ChaymiMoisesqayachayninwanllaqtatahap'ikapurqan, Cuspamirayninkunataqkamachikuqtiyanaman churarqankuCusreyKikianoqrantinpi

31Hinaqtinmireypacoronantaumanmanchuraranku, KikianoqesposanCusitareinaAdoníaswarmikananpaq.

32MoisesqañawpataytankunaqSeñorDiosnintan manchakurqan,chaymimanapaymanhamurqanchu, manataqmiqhawarirqanchu.

33MoisesqayuyarirqanmikamachinEliezertaAbrahampa jurachisqanmanta,paytanirqan:Canaánrunakunaq ususinkunamantaqamananhukwarmitapaschuriy Isaacpaqcasarakunkichu,nispa

34HinaqtinmiIsaacqaJacobwawqenmantaayqekuqtin, paytakamachiran:“AmaCanaánrunakunaq ususinkunamantawarmitacasarakunkichu,amataqHampa mirayninkunamantamayqenwanpashukllachakunkichu”, nispa

35SeñorDiosninchismiNoepachurinHamta, wawankunata,llapamirayninkunatapas,Sempa wawankunaman,Jafetpamirayninkunamanpas,paykunaq qhepamirayninkunamanpaskamachikanankupaq, wiñaypaqqorqan.

36ChayraykunMoisesqamanasonqontanitaqñawintachu KikianoqesposanmankutirirqanCussuyupi kamachikusqanp’unchaykunapi

37MoisesqataqtukuykawsayninpiSeñorDiosnta manchakurqan,Moisesqataqcheqaq-kaypiWiraqochaq ñawpaqenpipurirqan,tukuysonqonwanalmantawan, mananallinñanmantakutirirqanchutukuykawsasqan p’unchaykunapi;manataqmipañamanpasnitaq lloq’emanpaschusaqerqan,chaypinAbraham,Isaac,Jacob imapurirqanku

38HinanMoisesqaCuspamirayninkunaqqhapaqsuyunpi kallpachakurqan,Cuspamirayninkunatataqsapakuti yachayninwanpusarqan,Moisestaqqhapaqsuyunpiallinta kawsarqan

39ChaytiempopinArampasintilloqsimuyladomanta runakunapasuyarirqankuCuspareyKikianos wañupusqanmanta,chaymiArampasintilloqsimuy ladomantawawakunapaschayp’unchaykunapiCuscontra hatarirqanku.

40HinanMoisesqaCuspallapamirayninkunatahuñurqan, paykunaqakinsachunkawaranqahinaanchaatiyniyoq runakunakarqanku,hinaspanAramwanintilloqsimuy ladomantarunakunawanmaqanakuqrirqan

41Qallariypiqaintilloqsimuyladomantarunakunamanmi rirqanku,intilloqsimuyladomantarunakunaq willakusqankutauyarispankutaqpaykunawan tupanankupaqrirqanku,hinaspanpaykunawan maqanakurqanku.

42Intilloqsimuyladomantarunakunawanmaqanakuyqa sinchitankarqan,chaymiSeñorDiosqaintilloqsimuy ladomantallaparunakunataMoisespamakinmanqorqan, hinankinsapachakrunakunawañurqanku

43Intilloqsimuyladomantallaparunakunanqhepaman kutispaqhepamankutipurqanku,chaymiMoisespasCus llaqtayoqrunakunapaspaykunataqatikuspa kamachikurqanku,hinaspancostumbrenkumanhina impuestopagarqanku.

44ChaymiMoisesqallaparunakunawankuskaAram nacionmanguerramanrirqanku

45Aramrunakunapaspaykunawantupanankupaqmi rirqanku,paykunawantaqmaqanakurqanku,hinanSeñor DiosqaMoisespamakinmanentregarqan,hinanAram runakunamantaaskhak’irisqaurmarqanku.

46ArampasMoiseswanCusllaqtarunakunawan atipachikurqanku,sapakutiimpuestopagasqankutapas qorqanku.

47HinanMoisesqaAramtaintilloqsimuyladomanta runakunatawanCuspamirayninkunatakamachirqan, MoisespaspaywanllaparunakunapasCushallp'aman kutipurqanku

48HinanMoisesqaCuspamirayninkunaqqhapaqsuyunpi kallpachakurqan,SeñorDiostaqpaywankasharqan,Cuspa llapamirayninkunataqmancharikurqanku

74RAKI

1WatakunatukukuqtinmiEdomreySaulwañupurqan, AcborpachurinBaalCanantaqpayparantinpi kamachikurqan

2MoisespachunkasoqtayoqwataCusllaqtata kamachikushaqtinmi,AcborpachurinBaal-CananqaEdom

suyupillapaEdomrunakunatakinsachunkapusaqniyoq watatakamachirqan.

3PaypatiemponpinMoabllaqtaqaEdomnacionpa munaychakusqancontrasayarirqan,Bedadpachurin HadadpatiemponmantapachanEdomnacionpa kamachisqankasharqan,paymipaykunatamadián llaqtatawanatiparqan,hinaspanMoabllaqtataEdom llaqtatakamachirqan.

4AcborpachurinBaal-CananEdomsuyupi kamachikushaqtinmi,MoabllaqtapillaparunakunaEdom llaqtatasaqepurqanku

5Chayp'unchaykunapinÁfricasuyupireyAngeas wañupurqan,churinAzdrubaltaqpayparantinpi kamachikurqan

6Chayp’unchaykunapitaqKitimrunakunaqreyninJaneas wañupurqan,paytataqp’amparqankuCanopiapampapipay kikinpaqhatarichisqanyupaychanawasipitiyananpaq, Latinotaqpayparantinpikamachikurqan

7IskaychunkaiskayniyoqwatapiMoisespaCuspa mirayninkunatakamachikushaqtinmi,Latinuqatawa chunkaphisqayoqwatataQuitimpamirayninkunata kamachirqan.

8Paykikinpaqtaqhatunatiyniyoqtorretaruwarqan, chaypitaqtiyananpaqsumaqyupaychanawasitaruwarqan, costumbremanhinakamachikuynintapurichinanpaq.

9Kinsakaqwatakamachikushaqtinmillapayachaysapa runankunamanwillachirqan,paykunanaskhabarcokunata ruwarqanku.

10Latinotaqllapasoldadonkunatahuñurqan, barcokunapitaqhamurqanku,chaymantaqrirqankuÁfrica reyAngeaspachurinAzdrubalwanmaqanakunankupaq, ÁfricamanhamuspataqAzdrubalwanejercitonwan maqanakurqanku

11LatinotaqAzdrubaltaatiparqan,Latinotaq Azdrubalmantahap’irqantaytanpaKitimpa wawankunamantaapamusqanunupurinañanta,Uziq ususinJaniastawarminpaqhap’iqtin,chaymiLatinoqaunu purinapuentetathunirqan,Azdrubalpallapaejercitontataq sinchitamaqarqan

12Azdrubalmantapuchuqkallpasaparunakunataq kallpachakurqanku,sonqonkutaqenvidiawanhunt’aykusqa, wañuywantaqmunakurqanku,hinaspataqyapamanta ChitimreyLatinowanmaqanakurqanku.

13ChaymaqanakuyqasinchipuninkarqanÁfricasuyupi llaparunakunawan,llapankutaqk’irisqaurmarqanku Latinollaqtanpañawpaqenpi,reyAzdrubalpaschay maqanakuypiurmarqan

14ReyAzdrubalpaanchasumaqwarmichurinmikarqan, paypasutinmikarqanUspezena,Áfricanacionmantallapa qharikunanp’achankupipaymanrikch’akuqtabordarqanku

15LatinurunakunataqAzdrubalpaususinUspezenata rikuspareyninkuLatinomanalabarqanku.

16Latinutaqkamachirqanpaymanpusamunankupaq,hinan LatinoqaUspezenawarmitacasarakuspaKitimllaqtaman kutipurqan

17AngeaspachurinAzdrubalwañupusqanqhepamanmi, Latinomaqanakuymantahallp’anmankutipuqtin,África suyupillapatiyaqkunasayarispa,Azdrubalpasullk’a wawqenAngeaspachurinAnibaltahap’irqanku,hinaspataq wawqenparantinpiÁfricasuyupillapahallp’apirey kananpaqchurarqanku

18ReykashaspataqyuyaykurqanKitimllaqtamanrispa Kitimrunakunawanmaqanakunanpaq,wawqen Azdrubalpahuchanmanta,Áfricasuyupitiyaqrunakunaq huchanmantawanvengakunanpaq.

19Askhabarcokunatanruwarqan,llapanejercitonwan kuskachaymanhaykuspaKitimllaqtamanrirqan

20ChaymiAnibalqaQuitimrunakunawanmaqanakurqan, KitimrunakunataqAnibalpaawqankunapiwank'irisqa urmarqanku,chaymiAnibalqawawqenpahuchanmanta vengakurqan

21AnibaltaqchunkapusaqniyoqwatataKitim runakunawanmaqanakurqan,AnibaltaqQuitimhallp'api tiyarqan,chaypitaqunaytakarpakurqan.

22HinaqtinmiAnibalqaKitimrunakunatasinchita muchuchirqan, hatun runakunata, kamachikuqninkunatawanwañuchirqan,wakin runakunamantawantaqyaqapusaqchunkawaranqa runakunatawañuchirqan

23P’unchaykuna,watakunatukukuqtintaq,Anibalqa Áfricasuyunmankutipurqan,wawqenAzdrubalpa rantinpitaqallintakamachikurqan

75RAKI

1ChaytiempopinIsraelrunakunapachakpusaqchunka wataEgiptomanuraykamuqtinku,Egiptomantakallpasapa runakunalloqsimurqanku,kinsachunkawaranqachakipi puriq,Israelpamirayninkunamanta,paykunaqaJosepa mirayninmikarqanku,JosepachurinEfrainpa mirayninmanta

2Hinaqtinmipaykunaqaniranku,ñawpatiempopiSeñor DiospaIsraelpamirayninkunamanchurasqantiempoqa tukukapunñan

3Hinaqtinmichayrunakunaqacinturonkutawatakuspanku, sapakamaespadankutawaqtanmanchuraranku, armadurankutapaschurakuspanku,kallpankupi confiaspanku,Egiptomantakallpasapamakiwankuska lloqsiranku

4Ichaqamananimamikhunatañantaaparqankuchu, qolqellataqorillata,nitaqmichayp’unchaypaqt’antatapas makinkumanaparqankuchu,paykunanyuyaykurqanku Filistearunakunamantapaganankupaqmikhunata chaskinankupaq,manachayqakallpawanmi hap’ikapurqanku

5Kayrunakunataqanchaatiyniyoqkallpasaparunakuna karqanku,hukrunanwaranqataqatiytaatirqaniskaytaq chunkawaranqataatipaytaatirqan,chaymikallpankupi hap’ipakuspapaykunahinakuskarirqanku.

6Gathallp'amanmirirqanku,hinaspanGatllaqtapi michiqkunatatarirqankuGatllaqtarunakunaq uywankunatamikhuchishaqta

7Paykunataqmichiqkunatanirqanku:–Ovejakunamanta hukchhikantaqowaykumikhunaykupaq,yarqasqa kashayku,kunanp'unchayqamanant'antata mikhurqaykuchu,nispa

8Hinanmichiqkunanirqanku:–¿Ovejaykuchuicha wakaykuchu,paganaykupaqqonaykupaq?chaymiEfrainpa mirayninkunaasuykurqakukallpawanhapinankupaq

9Gatllaqtapimichiqkunanqaparirqankuqapariyninku karumantauyarikusqanmanta,chaymiGatllaqtapillapa runakunapaykunamanrirqanku

10GatrunakunataqEfraínrunakunaqmillayruwasqankuta rikuspa,kutispaGatllaqtarunakunatahuñurqanku, sapankataqmiarmadurankuwanp'achasqaku,hinaspan Efrainpamirayninkunamanmaqanakuqrirqanku.

11Gatwayq'opinpaykunawanmaqanakurqanku,chaymi sinchitamaqanakurqanku,chayp'unchaytaqaskha runakunatawañuchinakurqanku

12Iskaykaqp'unchaypitaqGatllaqtayoqrunakunaqa Filistearunakunaqllapallaqtankunamankacharqanku, paykunatayanapanankupaq

13Hamuychis,yanapawayku,Efrainpamirayninkuna Egiptomantahamuquywaykutahap'inankupaq,mana imaraykupasmaqanakunaykupaq.

14Efrainpamirayninkunaqayarqaymanta ch’akiymantawanmisayk’usqakasharqanku,kinsa p’unchayñamanat’antatamikhusqankurayku.Filistea runakunapallaqtankunamantatawachunkawaranqa runakunamGatllaqtayuqrunakunatayanapanankupaq lluqsirqaku.

15ChayrunakunanEfrainpamirayninkunawan maqanakusharqanku,hinanSeñorDiosqaEfraín runakunataFilistearunakunaqmakinmanentregarqan.

16Efrainpallapamirayninkunatanwañuchirqanku, Egiptomantalloqsimuqllaparunakunata,manataqmipipas puchurqanchu,aswanpaschunkarunakunallan.

17KaymanaallinqaSeñorDiosmantankarqanEfraín runakunaqcontranpi,paykunaqaEgiptollaqtamanta lloqsispaSeñorDiospasimintap’akirqanku,ñawpaq p’unchaykunapiSeñorDiospaIsraelllaqtapaqchurasqan tiempomanaraqchayamushaqtin

18Filistearunakunamantapasaskhaiskaychunkawaranqa runakunawañurqanku,wawqenkunanpaykunataapaspa llaqtankupip'amparqanku

19EfrainpawañuchisqarunakunaqaGatwayq'opinaskha p'unchaykunawatakunasaqesqaqheparqanku,manataqmi p'ampasqakarqankuchu,chaymiwayq'oqarunakunaq tullunkunawanhunt'aykusqa.

20ChaymaqanakuymantaayqekuqrunakunaqaEgipto llaqtamanhamurqanku,hinaspanllapaIsraelrunakunaman willarqankutukuyimapasasqanmanta.

21HinaqtinmitaytankuEfrainqaaskhap’unchaykuna paykunata waqarqan, wawqenkunapas sonqochanankupaqmihamurqanku.

22Warminmanrispataqhukqhariwawatawachakurqan, paytataqBeriasutiwansuticharqan,wasinpillakisqa kasqanrayku.

76RAKI

1AmrampachurinMoisesqachayp'unchaykunapinCus hallp'apireyraqkasharqan,qhapaqsuyunpipasallintan kawsarqan,Cuspamirayninkunaqkamachikuynintan chaninpi,chaninpi,hunt'aqsonqowanimapusarqan

2CuspallapamirayninkunanMoisestamunakurqanku kamachikusqanp’unchaykunapi,chaymiCussuyupillapa tiyaqkunapaytamancharikurqanku

3MoisespaCusllaqtatatawachunkawata kamachikushaqtinmi,Moisesqareypatiyananpi tiyasharqan,reinaAdoníasñawpaqenpikashaqtin,llapa allinqhawarisqarunakunapasmuyuriqninpitiyasharqanku.

4ReinaAdoníastaqreypañawpaqenpikamachikuqkunapa ñawpaqenpitapuran:–¿ImatanqankunaCuspa mirayninkunakayunaytaruwashankichis?

5Cheqaqtapuninyachankichis,tawachunkawatañaCuspi kamachikusqanta,manaasuykamuwashasqanmanta, manataqmiCuspamirayninkunaqdiosninkunata yupaychasqanmantapas

6Chayhinaqa,Cuspawawankuna,uyariychis,amañakay runaqaqankunapikamachikuchun,imaynanpayqamana aychanchismantachu

7Qhawariy,churiyMenacroqawiñasqañan, kamachikuchun,aswanallinmiseñorniykiqchurintaserviy, Egiptoreypakamachinwakllaqtayoqrunata servinaykimantaqa

8Cusmiraypillaparunakunapas,kamachikuqkunapas uyarirqankunreinaAdoniasparimasqansimikunata.

9Llapallanrunakunach’isikamaalistakurqanku, tutamantataqtutamantahatarispaKikianuspachurin Menacrusreykananpaqchurarqanku.

10CuspallapamirayninkunanmanchakurqankuMoisespa contranpimakinkutahaywariyta,WiraqochaMoiseswan kashasqanrayku,Cuspamirayninkunataqyuyarirqanku Moisesmanjurasqankujuramentota,chayraykunmanaima manaallintapasruwarqankuchu

11CuspamirayninkunanichaqaMoisesmanaskha regalokunataqorqanku,hinaspanpaykunamanta kacharqankuancharespetowan

12ChaymiMoisesqaCushallp’amantalloqsirqan, wasinmankutispataqmanañakamachikurqanñachu, Moisesqataqsoqtachunkasoqtayoqwatayoqkasharqan Cussuyumantalloqsispa,chayruwayqaSeñorDiosmantan karqan,ñawpaqp’unchaykunapichurasqantiempo chayamusqanrayku,Hampamirayninkunaq ñak’ariyninmantaIsraeltahorqomunanpaq.

13ChaymiMoisesqaMadiánllaqtamanrirqan, FaraonraykuEgiptomankutipuytamanchakuspa,Madián llaqtapiunup’uytupitiyaykuspan.

14MadianitaReuelpaqanchisususinkunanlloqsirqanku taytankuqovejankunatamichinankupaq

15Pukyumanchayaspataqtaytankuqovejankunata qarpanankupaqunutaukyarqanku

16ChaymiMadiánllaqtapimichiqkunahamuspa qarqorqanku,Moisestaqsayarispapaykunatayanapaspa ovejakunataqarparqan

17HinaspantaytankuReuelpawasinmanchayaspa willarqankuMoisespapaykunapaqruwasqanta.

18Paykunannirqanku:–HukEgiptorunanmichiqkunaq makinmantaqespichiwarqanku,paymiunuta huñuwaspaykuovejakunataqarpaykuwarqanku,nispa

19Reueltaqususinkunatanirqan:–¿Maypitaqkashan? ¿imaraykutaqchayrunatasaqerparirqanki?

20HinanReuelqawaqyachimuspawasinmanpusamurqan, paywankuskataqt'antatamikhurqan

21MoisestaqReuelmanwillarqanEgiptomanta ayqekusqanmanta,tawachunkawataCussuyupi kamachikusqanmanta,chayqhepamantaq kamachikuykunataqechusqankumanta,sumaqtarespetasqa regalokunawanima

22ReuelqaMoisesparimasqantauyarispansonqollanpi nirqan:–Kayrunataqacarcelmanmichurasaq,chaywanmi

Cuspamirayninkunataallipunachisaq,paykunamanta ayqekusqanrayku,nispa.

23Hinancarcelmanaparqanku,Moisestaqchunkawata carcelpikasharqan,MoisescarcelpikashaqtintaqReuelpa ususinZiporakhuyapayarqan,hinaspant'antawanunuwan tukuytiempoyanaparqan

24LlapanIsraelrunakunanEgiptohallp'apiraq kasharqankuEgiptorunakunatatukuyimaymanallank'aypi servispa,chayp'unchaykunapitaqEgiptonacionqaIsrael runakunatasinchitapunisinchitamunarqan

25ChaytiempopinSeñorDiosqaEgiptoreyFaraonta waqachirqan,chaymilepraonqoywanñak’arichirqan chakinmantaumacoronakama.Israelpamirayninkuna millaytratasqakasqanraykumchaytiempopiSeñorDiospa EgiptoreyFaraonmanchayarqa

26SeñorDiosqaIsraelpamirayninrunakunaq mañakuynintanuyarirqan,sinchitallank'asqankuraykutaq qaparisqankupaspaymanchayarqan

27Chaywanpasphiñakuyninqamananpaykunamanta kutirirqanchu,FaraonpamakinpasIsraelrunakunaq contranmanmihaywarirqan,FaraontaqSeñorDiospa ñawpaqenpikunkantarumiyachirqan,Israelrunakunaq hawanpiyugontayaparqan,tukuyimaymana llank’aykunawantaqkawsayninkutak’araktak’irirqan

28EgiptonacionmantareyFaraontaSeñorDiosqa muchuchimuqtinmi,yachaysaparunakunata, layqakunatawanqhaliyachinankupaqmañakurqan

29Hinaqtinmiyachayniyoqrunakunapas,layqakunapas paytaniranku:Wawakunaqyawarnintak'irikunaman churankumanchayqa,qhaliyapunmanmi,nispa

30FaraontaqpaykunatauyarispaGosenllaqtaman kamachinkunatakacharqanIsraelrunakunaqwawankuta pusamunankupaq

31FaraonpaministronkunanrispaIsraelrunakunaq wawachankunatamamankuqsinqanmantakallpawan hap’irqanku,sapap’unchaytaqFaraonmanpusaqku,sapa p’unchaytaqhukwawata,hampiqkunapaswañuchispachay onqoywanhap’ichikuqkuchhaynatantukuyp’unchaykuna ruwaqku

32Faraonpawañuchisqanwawakunaqakinsapachak qanchischunkaphisqayoqmikarqan

33SeñorDiosmiichaqaEgiptoreypahampiqninkunata manauyarirqanchu,chaymichayonqoyqaastawan yapakurqan

34Faraontaqchunkawatañachayonqoywanñak’arirqan, chaywanpasFaraonpasonqonqaaswank’ulluchakurqanmi Israelrunakunacontra

35Chunkawatatukukuqtintaq,WiraqochaFaraonta ñak’arichirqanch’usaqñak’ariykunawan

36HinanSeñorDiosqawiksanpimillaytumorwan onqoywank’irirqan,chayonqoytaqsinchit’uqyayman tukupurqan.

37ChayratopinFaraonpaiskayninministronkunaGosen hallp’amantahamurqanku,chaypinllapaIsraelrunakuna kasharqanku,hinaspanFaraonpawasinmanrispapayta nirqanku:–RikurqaykuñanIsraelrunakunallank’ayninkupi pisiyapusqankuta,llank’ayninkupimanaallinqhawarisqa kasqankutapas”,nispa

38FaraonqaministronkunaqnisqankutauyarispanIsrael runakunacontrasinchitaphiñakurqan,cuerpon nanasqanmantasinchitallakikusqanrayku

39Paytaqnirqan:–Israelrunakunaonqosqakasqayta yachaspankunkutirispaburlakuwanku,kunanqacarretayta hap’iykuwaychis,hinanGosenllaqtamanrisaq,chaypin rikusaqIsraelrunakunaqburlakusqankuta,nispa. chayraykunkamachinkunacarretatapaypaqhap'irqanku. 40Hinaspancaballomansillaykuchirqanku,pay kikinmantamanasillaykuytaatisqanrayku

41HinaqtinmiJesusqachunkacaballopisillakuq runakunata,chunkachakipipuriqkunatawanpusaspa GosenllaqtamanIsraelrunakunamanrirqan

42Egiptonacionpalinderonmanchayaqtinkunreypa caballonqauvaschakraqch’usaqk’iticheqasnintapasarqan, chaycheqastaqiskayladonpicercochasqakasharqan,huk ladomantataqpampapampakarqan

43Chaycheqaspicaballokunaqausqhayllanphawaylla t’inkinakurqanku,wakincaballokunataqreypacaballonta ñit’iykurqanku

44Reypacaballonqareysillakushaqtinmiuraypampaman urmaykurqan,urmaykuqtintaqcarretareypauyanta muyurirqan,caballotaqreypapatanpipuñusharqan,reytaq qaparirqanaychansinchitananasqanrayku

45Reypaaychanpasllik’isqakarqan,tullunkunapas p’akisqakasharqan,manataqsillakuytaatirqanchu,kay imaymanaqaSeñorDiosmantankarqan,Israelpa mirayninkunaqqapariyninta,ñak’ariyninkutawan Wiraqochauyarisqanrayku

46Kamachiqninkunaqapisi-pisimantanhombronkuman aparqanku,hinaspanEgiptomankutichirqanku,caballopi sillakuqkunapasEgiptomankutimurqanku

47Puñunanpichurarqanku,reyqawañupunanpaqña kashasqanmantayacharqan,chaymiwarminAparanith reinahamuspareypañawpaqenpiqaparirqan,reytaq paywankuskasinchitawaqarqan

48Chayp’unchaymillapakamachikuqninkuna, kamachinkunapashamuspareytarikurqanku,hinaspan paywankuskasinchitawaqarqanku

49Reypaumallinkunapas,llapanconsejeronkunapiwanmi reytayuyaycharqanku,payparantinpihukta kamachinanpaq,churinkunamantapitapasakllananpaq

50ReypawarminAparanitreinawachakusqankinsa qharikunaiskayususinkunayoqmikarqan,reypaconcubina wawankunamantawan

51Paykunaqsutinmikarqan:PiwichurinOtri,iskaykaq Adikam,kinsakaqMorion,panankuna,kuraqBatia, hukninAcuziqsutin

52ReypaphiwichurinOtriqamanayuyayniyoqmikaran, usqhayllanrimaran

53Adikamichaqayachaysapa,yachaysaparuna,Egipto suyupitukuyyachaykunatayachaq,ichaqamanaallin rikch'ayniyuq,rakhuaycha,anchapisisayayniyuq sayayninpashukmetrohinankasqa

54ReytaqchurinAdicamtatukuyimapiyachaysapata, yachaysapatarikuspa,reyqayuyaykurqanwañupusqan qhepamanpayparantinpireykananpaq

55AbilotpaususinGedudatacasarakurqan,payqachunka watayoqmikarqan,tawaqharikunatanwachakurqan

56Chayqhepamantaqkinsawarmikunatacasarakuspa pusaqqhariwawakunatakinsawarmiwawakunatawan wachakurqan

57Chaych’aqwaymireytasinchitaatiparqan,aychanpas chiritiempopichakramanwikch’usqaayaaychahina q’aparqan,intiqrupayninpi

58Reyqaonqoyninsinchitakallpachasqantarikuspataq churinAdicamtapaymanpusamunankupaqkamachirqan, payparantinpitaqhallp'apireykananpaqchurarqanku

59Kinsawatatukukuqtintaqreyqap’enqaypi,p’enqaypi, millakusqapiwanwañupurqan,kamachinkunataqpayta apaspap’amparqankuZoanMizraimllaqtapiEgipto reykunaqsepulturanpi

60Ichaqamananreykunaqcostumbrenkumanhinachu balsamowanhampichikurqanku,aychanqaismusqañan kasharqan,q’apayniyoqkasqanraykunmanañaasnayta atirqankuchu,chaymiusqhayllap’amparqanku

61KaymanaallinqaSeñorDiosmantanpaymanhamurqan, SeñorDiosqaIsraeltap'unchayninkunapimanaallin ruwasqanmantamanaallintakutichipusqanrayku

62Hinaspanmancharisqap'enqaypiwañupurqan,paypa rantinpitaqchurinAdikamkamachikurqan.

77RAKI

1AdicamqaiskaychunkawatayoqmikarqanEgiptosuyupi kamachikushaqtin,tawawatataqkamachikurqan

2IsraelrunakunaEgiptomaniskaypachaksoqtakaq watapinEgiptonaciontakamachikurqan,ichaqamanan unaychuEgiptonaciontakamachirqan,imaynanñawpa taytankunapaskamachikurqankuhinata.

3TaytanMelolqaisqonchunkatawayoqwatatanEgipto nacionpikamachikurqan,ichaqachunkawataonqospa wañupurqan,SeñorDiospañawpaqenpimillayruna kasqanrayku

4LlapaEgiptorunakunanAdicampasutintachuraranku ñawpataytankunaqsutintahina,Egiptopi costumbrenkumanhina

5FaraonpallapayachaysaparunakunanAdicamsutiwan suticharqankuAhuznispa,pisirimayllapitaqEgiptosimipi Ahuznispasuticharqanku

6Adikamtaqsinchimillaymillaykaran,hukcentímetro, hukcentímetrosayayniyoq,hatunbarbayoqtaqchakinpa wasankamachayaq

7FaraontaqtaytanpatiyananpitiyaykurqanEgiptosuyupi kamachikunanpaq,Egiptosuyupikamachikuqtataq yachaywankamachirqan

8Kamachikushaqtintaqmillayruwaykunapitaytantawan ñawpaqkaqreykunatapasatiparqan,Israelpamirayninkuna patapiyugontayaparqan

9KamachiqninkunawankuskaGosenllaqtamanIsraelpa mirayninkunamanrirqan,paykunapillank'ayta kallpachaspataqpaykunatanirqan:–Llank'ayniykichista hunt'aychis,sapap'unchayllank'anaykichista,ama makiykichispaskunanp'unchaymantapacha llank'ayniykumantapisiyachun,imaynantaytaypa p'unchayninkunapiruwarqankichishinata,nispa 10Israelpamirayninkunamantankamachikuqkunata churarqan,kamachinkunamantataqkamachiqkunata churarqan.

11Hinaspansapap'unchayhukladrillokunatachurarqan chayyupaymanhinaruwanankupaq,hinaspankutirispa Egiptomanrirqan.

12ChaytiempopinFaraonpakamachiqninkunaqaIsrael nacionpakamachiqninkunatakamachirqankuFaraonpa kamachisqanmanhina

13Faraonminin:Sapap'unchayllank'anaykichista hunt'aychis,sapap'unchayladrillotupuytapashunt'aychis. amaimatapaspisiyachiychu

14Hinataq,sapap’unchayladrilloykichispi pisiyashankichischayqa,paykunaqrantinpihuch’uy wawaykichiskunatachurasaq

15Chayp'unchaykunapinEgiptopillank'anataruwaqkuna Faraonpakamachisqanmanhinaruwarqanku

16Israelrunakunaqsapap’unchayladrillonku tupusqankupiimapisipastarikuqtinqa,Faraonpa llank’aqninkunaqaIsraelpawarminkunamanmiriqku, hinaspanIsraelpamirayninkunamantawawachakunata hap’iqkuladrillopisiyasqanmanhina,mamankuq wasanmantakallpawanhap’ispaladrillokunaqrantinpi wasimanchuraqku

17Ñawpataytankupasmamankunapaswaqashaspa waqasharqanku,wasiperqapiwawachankuwaqasqankuta uyarispanku

18IsraelnacionniyoqrunakunanIsraelrunakunata atiparqankuwawankutawasimanchuranankupaq,chaymi hukrunachurintaperqamanchuraspamorterotachurarqan, ñawinkunawaqashaqtintaqwawanmanwaqarqan.

19Egiptopillank’aqrunakunanaskhap’unchaykunaIsrael wawakunatachhaynataruwarqanku,manataqmipipas Israelpawawakunatakhuyapayarqanchunitaq khuyapayarqanchu

20Chaywasipiwañuchisqawawakunaqyupayninqaiskay pachakqanchischunkankarqan,wakintataqtaytankuq pisiyasqanladrillokunaqrantinpiwasicharqanku,wakintaq wasimantawañusqatahorqorqanku

21Adikampap’unchayninkunapiIsraelrunakunaman llank’asqankuqa,taytanpap’unchayninkunapi llank’asqankumantaaswanaskharaqmikarqan

22Israelrunakunaqasapap’unchaymisinchita llank’asqankuraykususpirarqanku,paykunannirqanku: “¡Qhawariy,Faraonwañupuqtinmichurinsayarispa llank’ananchistapisiyachinqa!

23Qhepakaqllank’aykunatanaswantayaparqanku ñawpaqkaqmantaqa,Israelpamirayninkunataqchayta uyarispasuspirarqanku,llank’asqankuraykutaqDiosman qaparirqanku

24Chayp’unchaykunapinDiosqaIsraelrunakunaq qapariynintauyarirqan,hinanDiosqapaykunaman yuyarirqanAbrahamwan,Isaacwan,Jacobwan rimanakusqanta.

25Diosqachayp’unchaykunapiIsraelrunakunaq q’epinkuta,llank’asqankutapasrikuspa,paykunata qespichinanpaqyuyaykurqan

26AmrampachurinMoisesqachayp’unchaykunapin wisq’asqakasharqanmadianitaReuelpawasinpi,Reuelpa ususinZiporataqsapap’unchaypakallapimikhunata uywarqan

27MoisestaqchunkawataReuelpawasinpicarcelpi wisq'asqakasharqan.

28EgiptonaciontaFaraonpañawpaqwatakamachikusqan chunkawatatukukuqtin,taytanparantinpi

29ZiporataqtaytanReueltanirqan:–Mananpipas tapunchunitaqmaskhanchuhebreorunata,kunanqachunka watacarcelpiwisq'arqanki,nispa

30Chayhinaqa,sichusallinpaqqhawarisunkichayqa, kachamusunchiskawsashaqchusichawañusqachukashan ichamanachuschayta,taytanichaqamananyacharqanchu paytayanapasqanta

31TaytanReueltaqpaytanirqan:–¿Hayk'aqllapas sucederqanchuhukrunatachunkawatamanamikhunata carcelpiwisq'aspakawsananpaq?

32HinaqtinmiZiporaqataytantanirqan:–Cheqaqtapunin uyarirqankiHebreorunakunaqDiosninhatunmanchay millaykashasqanta,sapakutillanmipaykunapaq milagrokunaruwasqanta,nispa

33PaymiAbrahantaqespichirqanCaldearunakunaqUr llaqtamanta,Isaactapastaytanpaespadanmanta,Jacobtataq JabucmayupatapipaywanmaqanakuqSeñorpa angelninmanta

34Kayrunawantaqmiaskharuwaykunataruwarqan, Egiptopimayumanta,Faraonpaespadanmanta,Cuspa mirayninkunamantawanqespichirqan,chhaynallatataqmi yarqaymantakacharichispakawsachinman.

35ChaymiReuelqaallinpaqqhawarikurqan,hinan ususinpanisqanmanhinaruwarqan,hinaspancarcelman kacharqanMoisespaimachuspasasqanmantayachananpaq.

36HinaqtinmiJesusqarikurqanMoisespacarcelpi tiyashaqta,ñawpaqtaytankunaqDiosnintayupaychaspa mañakushaqta.

37ReueltaqMoisestakamachirqancarcelmanta horqomunankupaq,chaymiruturqanku,carcelpi p’achantapascambiaspat’antatamikhurqan.

38ChayqhepatataqMoisesqawasiqhepapikaqReuel huertamanrirqan,chaypitaqSeñorDiosmantamañakurqan, paymipaypaqhatunmilagrokunataruwarqan.

39Mañakushaqtintaqpaypachimpanpiqhawarispa,huerta chawpipitarpusqazafirok’aspihallp’amanchurasqa kashaqta.

40Chayk’aspimanasuykuspataqqhawarirqan,chaypin rikukurqan,chayk’aspipatapiqelqasqa,wiñasqataq Tukuy-atiyniyoqSeñorDiospasutin.

41Chaytaleespamakintahaywarispansach’a-sach’a sach’ahinasach’a-sach’amantap’uturqan,k’aspitaq makinpikasharqan.

42Kayk’aspiwanmiDiosninchispallaparuwayninkuna ruwasqakarqan,hanaqpachatakaypachatawan,llapan ejercitokunatawan,lamar-qochakunata,mayukunata,llapan challwakunatapaskamasqanqhepaman

43DiosqaEdénhuertamantaAdantaqarqospa,makinpi k'aspitahap'ispa,hap'isqahallp'atatarpurqan

44Chayk'aspiNoemanuraykamuspataqSemman mirayninkunamanwanqosqakarqan,hebreoAbrahampa makinmanchayanankama.

45HinaqtinmiAbrahamqachurinIsaacmantukuy kapuqnintaqoykuspa,kayk'aspitapasqorqan

46JacobqaPadan-Aramllaqtamanayqekuspataq makinmanhap’irqan,taytanmankutispataqmana saqerparirqanchu.

47EgiptomanuraykamuspataqJosemanqorqan wawqenkunamantaaswanaskhata,Jacobwawqen Esaumantakallpawanhap’isqanrayku.

48JoseqwañupusqanqhepamanmiEgiptopiallin qhawarisqarunakunaJoseypawasinmanhaykurqanku, chayk’aspitaqMadianitaReuelpamakinmanhaykurqan, Egiptomantalloqsispataqmakinpihap’ispahuertanpi tarpurqan.

49Kinitarunakunaqllapakallpasaparunakunanususin Ziporatahap’iytamunaspap’istuytamunarqanku,ichaqa mananatirqankuchu.

50Chaymichayk’aspiqaReuelhuertapitarpusqa qheparqan,chayk’aspimanderechoyoqhamuspa hap’inankama

51ReueltaqMoisespamakinpik'aspitarikuspa admirakuspaususinZiporataqorqanwarmikananpaq.

78RAKI

1ChaytiempopinEdomnacionpareyninAcborpachurin Baal-Cananwañupurqan,hinaspanEdomhallp'apiwasinpi p'ampasqakarqan.

2WañupusqanqhepamanmiEsaúqmirayninkunaEdom hallp’amankacharqanku,hinaspanEdomllaqtapiHadad sutiyoqrunatahap’irqanku,hinaspanreyninkuBaalCananparantinpireykananpaqchurarqanku

3HadadtaqtawachunkapusaqniyoqwatataEdom runakunatakamachirqan.

4ReykashaspataqyuyaykurqanMoabrunakunawan maqanakunanpaq,ñawpaqpihinaEsaúqmirayninkunaq kamachiyninmanchurananpaq,ichaqamananatirqanchu, Moabrunakunachaytauyarisqankurayku,hinaspan usqhayllawawqenkunamantahukreytaakllanankupaq rirqanku.

5Chayqhepamanmiaskharunakunatahuñuspa wawqenkutaAmónrunakunamankacharqanku,Edomrey Hadadwanmaqanakunankupaq.

6HadadtaqMoabrunakunaqruwasqankutauyarispa sinchitamancharikurqan,manataqmipaykunawan maqanakurqanchu.

7Chayp’unchaykunapinMadiánllaqtapiAmrampachurin MoisesqacasarakurqanMadianitaReuelpaususinZiporata 8ZiporataqJacobpaususinkunaqpurisqanmanhina purirqan,Sara,Rebeca,Raquel,Leaimachanin kasqankumantaqamananpisichukarqan

9Ziporataqwiksallikuspahukqhariwawatawachakurqan, paytansuticharqanGersomnispa,payminirqan:–Ñoqaqa wakllaqtayoqmikarqaniIchaqamanansuegronReuelpa kamachisqanmanhinachuñawpaqqarantaseñalarqan.

10Wakmantawiksallikuspahukqhariwawata wachakurqan,ichaqañawpaqqarantaseñalakuspaEliezer sutiwansuticharqan,Moisesnisqanrayku:“Ñawpaq taytaypaDiosninmiyanapawarqan,Faraonpa espadanmantataqqespichiwarqan”,nispa

11Chayp'unchaykunapinEgiptoreyFaraonqaIsrael runakunaqllank'aynintaastawanyaparqan,Israel runakunaqyugontataqastawanllasaqyachirqan

12HinaspanEgiptollaqtapihukwillakuytakamachirqan:–Amañarunakunamanladrillotaruwanankupaqpajata qoychischu,tarisqankumanhinapajatahuñumunankupaq, nispa

13Ladrillokunaruwasqankumantawillakuytapassapa p’unchayqochunku,amataqimatapaspisiyachinqakuchu, llank’ayninkupimanaimatapasruwasqankurayku

14ChaytauyarispankunIsraelpamirayninkunaqa waqarqanku,suspiraranku,sonqonkupik’araksonqo kasqankuraykunSeñorDiostaqaparirqanku

15SeñorDiosqauyarirqanmiIsraelrunakunaq qapariyninta,rikurqantaqmiEgiptorunakunaq sarunchasqankuta

16SeñorDiosqaenvidiakurqanmillaqtanmanta herencianmantawan,hinaspanpaykunaqkunkanta uyarirqan,hinaspanyuyaykurqanEgiptollaqtapi ñak’ariymantahorqonanpaq,Canaánhallp’atapaykunaman qonanpaq

79RAKI

1Chayp'unchaykunapinMoisesqasuegronReuelmadián runaqovejankunatamikhuchisharqan,Sinch'inneq chimpapi,suegronmantahap'isqank'aspitaqmakinpi kasharqan

2Hukp’unchaytaqhukcabritoovejakunamanta karunchakurqan,MoisestaqqatiykachaspaHorebllaqtaman Diospaorqonmanchayarqan

3HorebllaqtamanchayaspataqSeñorDiosqasach'a-sach'a ukhupirikhurimurqan,hinansach'aninawanrawrashaqta tarirqan,ichaqamananninasach'apatapiatiyniyoqchu karqanruphachinanpaq.

4HinataqMoisesqaanchataadmirakurqankay rikusqanmanta,chayraykunsach’amanarupasqachu,kay atiyniyoqkaqtaqhawananpaqtaqasuykurqan,hinan WiraqochaMoisestaninamantawaqyaspakamachirqan Egiptomanuraykamunanpaq,EgiptoreyFaraonman, Israelpamirayninkunataservisqanmantakachananpaq.

5HinanSeñorDiosqaMoisestanirqan:–Riy,Egiptoman kutiy,llapawañuchiqniykikunawañusqañakasqankurayku, FaraonwanrimankiIsraelpamirayninkunatahallp'anmanta kachamunanpaq,nispa

6HinanSeñorDiosqarikuchirqanEgiptosuyupi milagrokunata,milagrokunatawanruwananpaqFaraonpa, kamachisqanrunakunaqñawpaqenpi,SeñorDios kachamusqanpicreenankupaq

7HinanMoisesqaSeñorDiospakamachikusqantauyarispa suegronmankutispawillaran,Reueltaqpaytanirqan:–Hawkallariy,nispa

8MoisestaqEgiptomanrinanpaqsayarirqan,esposanta churinkunatawanpusaspa,ñanpihukposadapikashaspa, Diospaangelninuraykamuspa,paypacontranpiimatapas maskharqan.

9Piwichurinraykuwañuchiytamunarqan,manaseñalasqa kasqanrayku,hinallataqAbrahanwanSeñorDiospa rimanakuynintap'akisqanrayku

10Moisesmisuegronpanisqankunatauyariran,piwi churintamanaseñalananpaq,chayraykunmana señalaranchu.

11HinanZiporaqarikuranSeñorDiospaangelninta Moisespacontranpiimatapasruwaytamunashaqta,hinan yacharanchurinGersomtamanaseñalasqanraykukasqanta

12HinaqtinmiZiporaqausqhayllachaypikashaqfiloyoq qaqarumikunatahap'ispachurintaseñalarqan,qosantapas churintapasSeñorpaangelninpamakinmantaqespichirqan 13MoisespawawqenAmrampachurinAarontaqEgiptopi mayupatapipurisharqan.

14HinanSeñorDiosqachaycheqaspipayman rikhurimuspanirqan:–Kunanqach'inneqpiMoisesmanriy, hinaspanDiospaorqonmanrispapaywantupaykuspa much'aykurqan,nispa.

15AarontaqñawintaqhawarispaMoisespawarmin ZiporatawawankunatawanrikuspaMoisestatapuran: ¿Pitaqkaykunaqa?

16Moisestaqpaytanirqan:–MadiánllaqtapiDiospa qowasqanesposaykuna,churiykunaimaChaymiAaronta llakichirqawarmiwawankunarayku

17AarontaqMoisestanirqan:–Chaywarmita wawankunatawankachapuytaytanpawasinman rinankupaq,hinanMoisesqaAaronpanisqantauyarispa chaytaruwarqan,nispa

18ZiporataqwawankunawankutispaReuelpawasinman rirqanku,chaypitaqqhepakurqankuSeñorDiosllaqtanta watukuspaEgiptomantaFaraonpamakinmanta horqomunankama

19HinanMoiseswanAaronwanEgiptomanIsraelpa mirayninkunamanhamurqanku,hinaspanpaykunaman SeñorDiospatukuysimintawillarqanku,hinanrunakunaqa anchatakusikurqanku.

20PaqaristinmiMoiseswanAaronwantutamantahatarispa Faraonpawasinmanrirqanku,hinaspanDiospak'aspinta makinkumanhap'irqanku.

21Reypapunkunmanchayaqtinkutaq,iskayleonkuna fierromantainstrumentokunawanwisq’asqakasharqanku, manataqmipipasñawpaqninkumantalloqsimuqchunitaq haykumuqpaschu,manachusreypakamachisqanrunakuna hamuspa,layqakunahamuspaleonkunata layqakusqankuwankutichipurqanku,chaymireyman aparqanku

22HinanMoisesqausqhayllaleonkunamank'aspita hoqarispakacharirqan,hinanMoiseswanAaronwanreypa wasinmanhaykurqanku

23Leonkunapaspaykunawankuskankusisqahamurqanku, paykunaqqatikuspankutaqkusikurqankuimaynanallqopas patronninchakramantahamuspakusikunhinata

24ChaytarikuspataqFaraonqaadmirakuspa mancharikurqanchaywillakusqanmanta,paykunaq rikch'ayninDiospawawankunaqrikch'ayninman rikch'akuqkasqanrayku

25FaraontaqMoisestanirqan:–¿Imatanmañakushanki? Paykunataqkutichirqanku:–HebreorunakunaqSeñor Diosninmiqanmankachamuwarqanku:Llaqtayta kachamuwayserviwanankupaq,nispa.

26ChayrimasqankutauyarispanFaraonqasinchita mancharikuran,hinaspanpaykunatanirqan:–Kunan p'unchayriychis,paqarintaqkutimuwaychis,reypa nisqanmanhinanruwarqanku,nispa

27RipuqtinkunFaraonqaBalaamtawaqyachirqanlayqata, churinkunaJannesta,Jambrestawan,reypallapa layqakunata,layqakunata,yuyaychaqninkunatapas, llapankutaqreypañawpaqenpitiyaykurqanku

28ReytaqMoisespawawqenAaronwantukuy rimasqankutapaykunamanwillarqan,hinanlayqakuna reytanirqanku:–¿Imaynataqchayrunakunaqanman hamurqankupunkupiwisq'asqaleonkunarayku?

29Reytaqnirqan:–Leonkunamank'aspinkutahoqarispa kacharispanoqamanhamusqankurayku,leonkunapas

paykunamantakusikurqanku,imaynanallqopas patronnintawantupaspakusikunhinata,nispa.

30LayqaBeorpachurinBalaamtaqreymankutichispa khaynataniran:Chaykunaqamananpipasñoqanchis hinalayqakunachukanku,nispa.

31Kunantaqpaykunatawaqyamuy,hamuchunku, paykunatapruebasaqku,reytaqchaytaruwarqan

32TutamantanFaraonqaMoisestaAarontawan waqyachirqanreypañawpaqenmanhamunankupaq,hinan paykunaqaDiospak'aspintahap'ispareymanasuykuspanku nirqanku:

33HebreorunakunaqDiosninSeñorDiosmikhaynata niran:“Llaqtaytakachamuwayserviwanankupaq”,nispa.

34Hinaqtinmireyqapaykunatatapuran:¿Pitaq creesunkichismanDiospakachasqankasqaykichista,paypa kamachisqanmanhinañoqamanhamusqaykichistapas?

35Chayhinaqa,hukmusphanataotaqseñaltaruwaychis, hinanrimasqaykisimikunacreesqakanqa

36HinanAaronqausqhayllamakinmantachayk'aspita wikch'uykurqanFaraonmankamachinkunamanwan,hinan chayk'aspiqamach'aqwaymantukupurqan

37Chaytarikuspalayqakunaqasapankankuvarankuta pampamanwikch’uykuspamach’aqwaymantukupurqanku

38Aaronpak'aspinmantamach'aqwaytaqumanta hoqarispasimintakicharirqanlayqakunaqk'aspinkunata millp'unanpaq

39LayqaBalaamtaqkutichispanirqan:–Ñawpaqmantapachanmach'aqwayrunamasintamillp'un, kawsaqkunapasmikhunakunku,nispa

40Kunantaqqallariypihinak’aspimankutichiy, ñoqaykupask’aspiykutapasqallariypihinakutichipusaqku, k’aspiykik’aspiykutamillp’unqachayqa,yachasunmi Diospaespiritunqanpikashasqanmanta,manachayqa, noqaykumanrikch’akuqartesanollankanki.

41Aarontaqusqhayllamakintahaywarispamach’aqwaypa chupantahap’ispamakinpik’aspimantukupurqan, layqakunataqk’aspinkuwanchhaynataruwarqanku, sapankankutaqmach’aqwaypachupanmantahap’irqanku, qallariypihinataqk’aspimantukupurqanku

42K'aspikunamankutichipuqtinkutaq,Aaronpak'aspinqa k'aspinkutamillp'upurqan

43ChaytarikuspataqreyqakamachirqanEgipto reykunamantawillakuqqelqakunataapamunankupaq, paykunanapamurqankuEgiptoreykunaqqelqasqanqelqata, chaypinqelqasqakasharqanEgiptonacionpillapa idolokuna,chaypinyuyaykurqankuJehováDiospasutinta tariyta,ichaqamanantarirqankuchu

44FaraontaqMoisestaAarontawannirqan:–Diosniykichispasutintamanantarirqanichukaylibropi qelqasqata,manataqmiyachanichusutinta,nispa

45Hinaqtinmiconsejaqkuna,yachaysaparunakunapas reymankutichirqanku:–UyarirqaykuñanHebreo runakunaqDiosninqayachaysaparunakunaqchurin,ñawpa reykunaqchurinkasqanta,nispa

46HinanFaraonqaMoisesmanAaronmanwankutirispa paykunatanirqan:–Mananreqsinichuwillasqaykichis Señorta,manataqmillaqtantakachasaqchu,nispa.

47Paykunataqreytanirqanku:–DioskunaqSeñor Diosninmisutin,ñawpaqtaytanchiskunaq p'unchayninmantapachansutintawillawarqanku,hinaspan

kachamuwarqanku:Faraonmanrispanimuychis:Llaqtayta kachamuwayserviwanankupaq,nispa.

48Kunankachamuwaykuch'inneqpikinsap'unchay purinaykupaq,chaypisacrificiotahaywanaykupaq, Egiptomanuraykamusqaykup'unchaykunamantapachan manaruphachinasacrificiotapas,sacrificiotapasnitaq sacrificiotapasmakiykumantaqechuwarqanku,manataq kachamuwaykuchuchayqa,phiñakuyninmiqancontra rawrarinqa,hinaspanEgiptotamuchuchinqaonqoywan otaqchaywanespada

49HinanFaraonqapaykunatanirqan:–Kunanwillaway atiyninta,atiynintapaspaykunataqnirqanku:–Paymi hanaqpachata,kaypachata,lamar-qochakunata,llapa challwakunatapaskamarqan,paymik'anchaytakamarqan, tutayaqtapaskamarqan,kaypachamanparamuchispa qarparqan,qurakunata,qurakunatapaswiñachirqan,runata, uywakunata,sach'a-sach'auywakunatapaskamarqan, hanaqpachapisqukunata,mamaquchachallwakunatapas, siminwanmikawsaspawañunku.

50Cheqaqtapuninmamaykiqwiksanpikamasunki,kawsay samaytataqchurarqasunki,uywaspataqEgiptoreypa tiyananpichurarqasunki,samayniykitapasalmaykitapas qechusunki,maymantachushap’isqakasqaykihallp’aman kutipusunki

51Hinaqtinmireypaphiñakuyninkuchayrimasqankuwan, hinaspanpaykunatanirqan:–¿Pitaqllapanacionkunaq Diosninkunamantachaytaruwaytaatinman?mayuyqa ñoqaqmi,ñoqakikiypaqtaqmiruwarqani.

52HinaqtinmiJesusqapaykunataqarqorqan,Israel runakunataqaynap’unchaymantapasñawpaqpi llank’asqankumantapasaswansinchitallank’anankupaq kamachirqan

53MoiseswanAaronwantaqreypaqayllanmanta lloqsirqanku,hinanIsraelrunakunatarikurqankumana allinpikashaqta,llank’anatakamachiqkunasinchita llank’asqankuta

54HinanMoisesqaSeñormankutispanirqan:–¿Imanaqtintaqllaqtaykitamanaallintaruwarqanki? Faraonmankachamuwasqaykimantawillanaypaq hamusqaymantapachanIsraelpamirayninkunatallumpayta manaallintaruwarqa,nispa

55HinanSeñorDiosqaMoisestanirqan:–Qhawarinki, Faraonqamakintahaywarispa,sinchimuchuykunawanima, Israelrunakunatahallp'anmantakachamunanta,nispa

56MoiseswanAaronwantaqIsraelpawawqenkunawan Egiptopitiyarqanku.

57IsraelpamirayninkunataqEgiptorunakunaqasinchita llank'asqankuwank'araktak'irirqanku.

80RAKI

1Iskaywatatukukuqtintaq,SeñorDiosqahukmanta MoisestaFaraonmankacharqanIsraelrunakunata horqomunanpaq,Egiptosuyumantaqarqonanpaqwan 2MoisestaqFaraonpawasinmanrispapaymankachamuq Señorparimasqantawillarqan,ichaqaFaraonqamanan Wiraqochaqkunkantauyariytamunarqanchu,chaymi EgiptopiDiosqakallpantasayarichirqanFaraonman kamachisqanrunakunamanwan,hinanFaraonta llaqtantawansinchihatunsinchimuchuykunawan wañuchirqan

3HinanSeñorDiosqaAaronpamakinwankachamurqan, Egiptosuyupallapayakunkunatayawarmantukuchirqan, mayukunatapasmayukunatapas

4HukEgiptorunaunuukyaqhamuspa,p'uyñunman qhawarispa,llapanunuyawarmantukupuqtarikurqan. vasonmantaukyaqhamuqtintaqvasopiunuqayawarman tukupurqan

5Hukwarmimasantamasaspamikhunankunata wayk’uqtinmiyawarmantukupurqan

6HinanSeñorDiosqawakmantakachamuspallapa ununkupisapokunatapaqarichimurqan,llapansapokunataq Egiptorunakunaqwasinmanhaykurqanku

7Egiptorunakunaukyaqtinkutaqwiksankupi sapokunawanhunt’aykusqa,mayupitususqankuman hinataqwiksankupitusurqanku

8Llapanupyanaununkupaswayk’usqankuunupas sapokunamantukupurqan,puñunankupipuñuqtinkutaqmi sudorninkusapokunatauywarqan

9Tukuychaykunañakaqtinpas,SeñorDiospa phiñakuyninqamananpaykunamantat'aqakurqanchu, makintataqhaywarirqanllapaEgiptorunakunacontra sinchimuchuykunawanwañuchinanpaq.

10Hinanñut'uhallp'ankutat'uqyachirqan,Egipto suyupitaqchaychuspikunaqaiskaymetrosayaykama hallp'apatamantukupurqan.

11Egiptosuyupillapatiyaqkunapipas,runaqanimalpa aychanpipasanimalpaaychanpipasaskhallañankasharqan, SeñorDiosqachaychuspikunatakachamurqanreyman reinamanpas,chaymiEgiptotasinchitallakichirqanchay chuspikunarayku

12ChaywanpasSeñorDiospaphiñakuyninqamanan kutirirqanchu,makintaqEgiptosuyumanhaywarirqanraq

13ChaymiSeñorDiosqaEgiptosuyumantukuyimaymana animalkunatakacharqan,hinaspanEgiptosuyuntinpi runakunata,uywakunata,sach'akunata,Egiptosuyupillapa kaqkunatawanwañuchirqanku

14HinaspanSeñorDiosqaninarawraqmach’aqwaykunata, alacránkunata,chupakunata,comadrejakunata,sapokunata, ñut’uhallp’apiphawaykachaqmach’aqwaykunatawan kachamurqan.

15Ch'uspikuna,waqrakuna,pulgakuna,kurukuna, chuspikuna,sapankarikch'ayninmanhina

16Llapanreptilkunapasraphrayoqanimalkunapas EgiptomanhamuspankuEgiptorunakunatasinchita llakichirqan

17HinaqtinmiEgiptorunakunaqñawinman,ninrinmanpas pulgakuna,ch'uspikunaimahaykurqan

18Cuernotaqpaykunamanhaykumuspaqarqorqan, hinaspanwasinkumantalloqsispaukhucuartonkuman rirqanku,hinaspanqatiykacharqan

19Egiptorunakunaqaaskhaanimalkunarayku pakakuspankunpunkunkutawisq’aykurqanku,hinan Diosqalamar-qochapikaqSulanuttakamachirqan Egiptomanwichasparinanpaq

20Chaywarmiqasunimakiyoqmikasqa,10metro sayayniyoqmi

21Hinaqtinmiwasipatamanrispa,wasipataman wisq’arqan,hinaspankuchurqorqan,hinaspanmakinta haywarirqanwasiman,cerrojotapascerrojotapashorqospa, Egiptonacionpiwasikunatakicharirqan.

22ChayqhepamanmiEgiptonacionpawasinmanaskha animalkunahaykumurqan,chayanimalkunanEgipto runakunatach’usaqyachirqan,chaymipaykunatasinchita llakichirqan.

23ChaywanpasSeñorDiospaphiñakuyninqamanan Egiptorunakunamantat'aqakurqanchu,makintaqpaykuna contrahaywarisqaraqmikarqan

24DiosmiEgiptoonqoytakachamurqan,caballokunapi, asnokunapi,camellokunapi,torokunapi,ovejakunapi, runakunapipas

25Egiptorunakunaqatutamantanhatarispankuuywankuta michinamanapanankupaq,llapauywankutawañusqata tarirqanku.

26Egiptorunakunaquywankunamantaqachunkamanta hukllanpuchurqan,GosenllaqtapiIsraelpa uywankunamantapasmananhukllapaswañurqanchu.

27DiosqaEgiptorunakunaqaychanmanminina rawrachiytakachamurqan,chaymiqarankutap’akirqan, chaymillapaEgiptorunakunamansinchitak’irirqanchaki puntanmantaumankuqcoronankama

28Aychankupiaskhat’uqyaykunakasharqan,chaymi aychankuismuspaismunankama.

29ChaywanpasSeñorDiospaphiñakuyninqamanan kutirirqanchu,makintaqEgiptosuyuntinman haywarirqanraq.

30HinanSeñorDiosqasinchillumpayrumita kachamurqan,chaymiuvassach'ankutap'akirqan,ruru sach'ankunatapasp'akirqan,ch'akichirqantaqpaykunaman urmaykunankupaq

31Llapaq’omerqorakunapasch’akipuspachinkapurqan, rit’ichawpipichaqrusqaninauraykamusqanrayku, chayraykungranizopasninapastukuyimaymanata ruphachirqan

32Runakunapasanimalkunapasninarawraywan,runtuwan imawañurqanku,llapaleonkunapassayk’usqakarqanku 33HinanSeñorDiosqaEgiptomanaskhalangostakunata kachamurqan,Chasel,Salom,Chargol,Chagolenisqa langostakuna,sapankalangostakuna,chayruntuqpuchuq langostakunatanmikhurqan

34HinaqtinmiEgiptorunakunaqakusikurqankuchay langostakunata,chakrapirurukunatañamikhurqanku chaypas,askhatañahap’ispakachicharqanku mikhunankupaq.

35HinanSeñorDiosqalamar-qochamantasinchiwayrata kutirichirqan,chaymillapalangostakunata,kachiyoq langostakunatapas,pukalamar-qochaman wikch'uykachirqanEgiptonacionpalinderonpiqamanam huklangostallapasqiparqachu.

36DiosmiEgiptonacionmantutayachirqan,chaymiEgipto nacionpasPatrosnacionpaskinsap’unchaytutayaqman tukupurqan,chhaynapinhukrunaqamanarikurqanchu makintasiminmanhoqarispa.

37ChaytiempopinaskhaIsraelrunakunawañuranku, paykunanSeñorDioscontrasayarirqanku,Moisespa Aarontapasmanakasukuspanku,Diospakachamusqanpi manacreeqkunapas

38Payminiran:“MananEgiptonacionmanta lloqsisaqkuchuch’inneqch’inneqpiyarqaymanta wañunanchispaq,manataqMoisesparimasqantamana uyariytamunaspaqa”,nispa.

39SeñorDiosqakinsap’unchaytutayaqpipaykunata ñak’arichirqan,chayp’unchaykunapitaqIsraelrunakuna p’amparqanku,Egiptorunakunamanayachaspa,manataq paykunamantakusikurqankuchu.

40Egiptonacionpinkinsap’unchaysinchitatutayarqan, tutayaqchayamuqtintaqpipassayaqrunaqatiyasharqan, tiyashaqtaqtiyasharqan,puñushaqtaqkaqllatapuñusharqan, purishaqtaqchaycheqasllapipampapitiyasharqan.Chaymi tukuyEgiptorunakunawanpasarurqatutayaytukunankama

41Laqhayaqp’unchaykunanpasapurqan,hinanSeñor DiosqaMoisestaAarontawanIsraelrunakunaman kacharqan:–Pascuafiestaykichistaraymichaychis,Pascua fiestaykichistaruwaychis,chawpitutatataqllapaEgipto runakunaqchawpinpihamusaq,hinaspanllapaphiwi churinkutawañuchisaq,runaqñawpaqwawanmantapacha animalpaphiwichurinkama,Pascuafiestaykichista rikuspaymiqankunatapasasaq,nispa

42IsraelpamirayninkunaqaMoisestawanAaronwanSeñor Diospakamachisqanmanhinanruwarqanku.

43KuskatutamantanSeñorDiosqaEgiptonacionpa chawpinmanlloqsispaEgiptorunakunaqlliwphiwi churinkunatawañuchirqan,runaqñawpaq churinmantapachaanimalpaphiwichurinkama

44ChaytutamantanFaraonqallapakamachinkunapiwan llapaEgiptorunakunapiwanhatarirqanku,chaymiEgipto suyuntinpisinchitaqaparirqanku,mananhukwasipas karqanchu,chaypinmanaayapaskarqanchu

45Egiptonacionmantapiwiwawakunaq rikch'ayninkunapas,wasinkupiperqakunapik'uyusqa, thunisqa,pampamanurmaykusqa

46PiwichurinkupatullunkunatapaschaytutapiEgipto nacionpaallqunkunarastrillaspankuEgiptorunakunapa ñawpaqenmanaysaspañawpaqenkumanwischuykurqaku

47LlapanEgiptorunakunanrikurqankuqonqaylla paykunamanchayamusqanmillay

48ChaytutanEgiptonacionpillapafamiliakuna waqarqanku,sapankaqharichurinmanta,ususinmanta, phiwichurimanta,chaytutataqkarumantauyarikurqan

49ChaytutaFaraonpaususinBatiareywankuskaMoisesta Aarontawanwasinkupimaskhaqrirqanku,hinaspan wasinkupitarirqankullapaIsraelrunakunawan mikhushaqta,ukyaspa,kusikushaqta

50BatiataqMoisestanirqan:–¿Kaychuallin ruwasqaymantapremiokanqa,uywaqniyki, mast'arisuqniyki,kaymillaytapasñoqamantaytaypa wasinmanpasapamuwasqaykimanta?

51Moisestaqpaytanirqan:–CheqaqtapuninSeñorDiosqa Egiptosuyumanchunkamuchuchiykunataapamurqan.

¿Mayqenninkumantachuimamanaallinpashamurqasunki?

¿hukninchuafectasurqanki?Paytaqnirqan:–Manan,nispa

52Moisestaqpaytanirqan:–Mamaykiqphiwichurinña kankichaypas,mananwañunkichu,Egiptollaqtaq chawpinpiqamananimamanaallinpaschayasunkichu, nispa

53HinaqtinmiJesusqaniran:–¿Imaallinpaqtaqñoqapaq reyta,wawqeytapas,llapafamiliankunatapas,kamachisqan runakunatapas,Egiptonacionmantalliwphiwi churinkunawankuskawañushaqtarikuspay?

54HinaqtinmiMoisesqapaytanirqan:–Cheqaqtapunin wawqeykipas,wawqenkunapas,Egiptosuyupi tiyaqkunapas,SeñorDiospanisqantamanauyariyta

munarqankuchu,chayraykunkaymillaypaykunaman hamurqan,nispa.

55EgiptoreyFaraonmiMoisesman,Aaronman,chay cheqaspipaykunawankashaqwakinIsrael runakunamanpasasuykuran.

56Sayariychiswawqeykichista,llapaIsraelrunakunata, ovejakunata,toronkutapas,llapankaqninkunatapas,mana imapuchuqtapassaqenqakuchu,SeñorDiosniykichista mañakuyllañoqapaq

57HinanMoisesqaFaraontanirqan:–Mamaykiqphiwi churinñakankichaypas,amamanchakuychu,manan wañunkichu,SeñorDiosmikamachirqankawsanaykipaq, chhaynapihatunkallpanta,kallpasapamakintawan rikuchisunaykipaq,nispa

58HinanFaraonqaIsraelrunakunatakachamunankupaq kamachirqan,llapanEgiptorunakunataqkallpacharqanku kachanankupaq,paykunannirqanku:Llapanchismi chinkapushanchis,nispa

59LlapanEgiptorunakunanIsraelrunakunata kacharqanku,askhaqhapaqkaykunata,ovejakunata, torokunata,anchachaniyoqkaqkunatawan,SeñorDiospa jurasqanmanhina.

60HinaqtinmiIsraelrunakunaqatutamantalloqsirqanku, chaymiEgiptorunakunapaykunatahorqomunankupaq paykunamanhamuspanirqanku:–¿Suwakunachukanchis tutamantalloqsinanchispaq?

61IsraelrunakunanEgiptorunakunatamañakurqanku qolqemantavasokunata,qorimantaruwasqap’achakunata, p’achakunatawan,hinanIsraelrunakunaqaEgipto runakunamantap’achakunataqechurqanku

62HinanMoisesqausqhayllasayarispaEgiptomayuman rirqan,chaymantataqJoseqataúdnintahoqarispaaparqan

63Israelpamirayninkunapassapakamamtaytanpa ataúdninta,ayllunpaataúdnintapasapamurqaku.

81RAKI

1IsraelrunakunaqaRamsésllaqtamantaSucotllaqtamanmi purirqanku,yaqasoqtapachakwaranqaqharikuna,huch’uy wawakunapaswarminkumanpas.

2Hinallataqaskharunakunapas,askhauywakuna, ovejakuna,vacakunaima

3IsraelpamirayninkunaEgiptohallp'apisinchillank'aypi tiyasqankuqaiskaypachakchunkawatakarqan

4Iskaypachakchunkawatatukukuqtintaq,SeñorDiosqa EgiptosuyumantaIsraelrunakunatakallpasapamakinwan horqomurqan

5IsraelrunakunaqaEgiptomanta,Gosenmanta, Ramesesmantawanpurirqanku,ñawpaqkillapachunka phisqayoqp’unchayninpitaqSucotllaqtapicampamentota churarqanku

6EgiptorunakunaqaSeñorDiospamaqasqanllapaphiwi churinkutap'amparqanku,llapanEgiptorunakunataqkinsa p'unchaywañusqakunatap'amparqanku

7IsraelpamirayninkunaqaSucotllaqtamantarispanku, Etomllaqtapi,ch'inneqk'uchupikarpakurqanku 8Egiptorunakunaphiwichurinkutap’ampasqanku qhepamankinsap’unchayqhepamanmiaskhaqharikuna EgiptomantahatarispaIsraelrunakunataqatikurqanku Egiptomankutipunankupaq,Israelrunakunataesclavo kasqankumantaqarqosqankumantawanakusqankurayku

9Hinanhukrunarunamasintanirqan:–Cheqaqtapunin MoiseswanAaronwanFaraontanirqanku:–Kimsa p'unchaych'inneqmanrispaSeñorDiosninchisman sacrificiotahaywasaqku,nispa.

10Chhaynaqa,tutamantanhatarisun,hinaspataqpaykunata kutirichisunchis,sichusnoqanchiswankuskaEgiptoman patronninkunamankutimunqakuchayqa,yachasunmi paykunapiiñiykashasqanmanta,ichaqamana kutimuqtinkuqapaykunawanmaqanakusun,hinaspataq kutimusaqkuhatunatiywan,kallpasapamakiwanima

11Faraonpallapakamachiqninkunantutamanta hatarirqanku,paykunawankuskayaqaqanchispachak waranqarunakuna,chayp'unchaytaqEgiptollaqtamanta lloqsispaIsraelrunakunaqtiyasqankucheqasman chayarqanku

12LlapaEgiptorunakunanrikurqankuMoisesta,Aaronta, IsraelpamirayninkunatapasPi-hahirotpañawpaqenpi tiyashaqta,mikhushaspa,ukyaspa,SeñorDiospafiestanta ruwashaqta.

13LlapanEgiptorunakunanIsraelrunakunatanirqanku:–Cheqaqtapuninninkichis:Kimsap'unchaych'inneqpi purisaqku,Diosniykumansacrificiotahaywaspa kutimusaqku,nispa

14Kunanp'unchayqaphisqap'unchayñanpasarqon risqaykimanta,¿imanaqtintaqmanapatronniykikunaman kutinkichu?

15HinanMoiseswanAaronwanpaykunatanirqanku:–DiosninchisSeñorDiosminoqaykupiwillawanchis: “ManañanEgiptomankutinkichisñachu,aswanpas lechewanmielwanpuriqhallp’amanapakusaqku,imaynan SeñorDiosninchisñawpaqtaytanchiskunamanjurarqan qowananchispaq”,nispa

16EgiptosuyupikamachikuqrunakunaqaIsraelrunakuna Egiptomankutipunankupaqmanauyarisqankutarikuspa, Israelwanmaqanakunankupaqchumpikurqanku

17SeñorDiosmiIsraelrunakunaqsonqontakallpacharqan Egiptorunakunamantasinchitamaqanankupaq,chaymi Egiptorunakunatasinchitamaqanakurqanku,llapanEgipto runakunataqIsraelrunakunaqñawpaqenmanta ayqekurqanku,Israelpamakinwanaskharunakuna wañupusqankurayku

18FaraonpaumallinkunaqaEgiptomanrispaFaraonman willarqanku:–Israelrunakunaayqekurqanku,manañan Egiptomankutipunqakuñachu,chhaynatanMoiseswan Aaronwanrimapayawarqanku,nispa 19Faraontaqchaytauyarispa,sonqonpas,llapa kamachisqanrunakunaqsonqonpasIsraelcontra kutirikurqanku,Israeltakachamusqankumantataq kutirirqanku;HinanllapaEgiptorunakunaFaraonta yuyaycharqankuIsraelrunakunataqatiykachananpaq, q'epinkumankutipunankupaq

20Hinaqtinmisapankankuwawqenkutatapuranku:–¿Imatankayruwaranchis,Israelrunakunatakamachi kasqanchismantakachamuwanchis?

21SeñorDiosqallapaEgiptorunakunaqsonqonta kallpacharqanIsraelrunakunataqatipanankupaq,Señor DiosqaPukaLamar-qochapiEgiptorunakunatathuñichiyta munasqanrayku

22HinaqtinmiFaraonqasayarispacarretantahap’ispallapa Egiptorunakunatakamachirqanhuñunakunankupaq.

23LlapanEgiptorunakunataqFaraonwankuskaIsrael runakunataqatiykachanankupaqrirqanku,Egipto campamentopitaqllumpayhatunllasaqcampamento karqan,yaqachunkapachakwaranqarunakuna.

24KaycampamentopillaparunakunanIsraelrunakunata qatiykacharqankuEgiptomankutichimunankupaq,chaymi PukaLamar-qochapatapicampamentomanchayarqanku 25Israelpamirayninkunaqa,tukuyEgiptorunakunata qatipasqankutaqawaspankum,Israelpamirayninkunaqa anchatamancharikurqaku,chaymiIsraelpa mirayninkunaqaTaytaDiostaqaparirqaku

26EgiptorunakunaraykunIsraelrunakunaqatawa t'aqamant'aqanakurqanku,yuyaykusqankupitaq t'aqanakurqanku,Egiptorunakunatamanchakusqankurayku, Moisestaqsapankankutarimapayarqan

27Ñawpaqkaqt’aqaqaRubenpa,Simeonpa,Isacarpa mirayninmikarqan,chaymipaykunaqaEgiptorunakunata sinchitamancharikusqankuraykulamar-qochaman wikch’uykunankupaqyuyaykurqanku.

28HinanMoisesqapaykunatanirqan:–Ama manchakuychischu,sayariychis,kunanp'unchaySeñor Diospaqespichisqantarikuychis,nispa.

29Iskaykaqt’aqataqZabulonpamirayninkuna,Benjamín, Neftalí,EgiptorunakunawankuskaEgiptoman kutipunankupaqyuyaykurqanku.

30HinanMoisesqapaykunatanirqan:–Ama manchakuychischu,imaynankunanp'unchayEgipto runakunatarikunkichishinata,manañawiñaypaq rikunkichisñachu,nispa

31Kimsakaqt’aqataqJudáayllumantaJosemantawan karqanku,paykunataqEgiptorunakunawanmaqanakuq rinankupaqyuyaykurqanku

32HinaqtinmiMoisesqapaykunatanirqan:–Qankuna sayariychis,SeñorDiosmiqankunaraykumaqanakunqa, ch'inllataqmikankichis,nispa

33Tawakaqt'aqataqLeví,Gad,Asermirayninkunamanta karqanku,hinaspanyuyaykurqankuEgiptorunakunaq chawpinmanrispapaykunatap'enqachinankupaq, Moisestaqpaykunatanirqan:–Manamanchakuychischu, SeñorDiostawaqyaychis,paykunaqmakinmanta qespichisunaykipaq,nispa

34ChayqhepatataqMoisesqarunakunaukhumanta sayarispaSeñorDiostamañakuspanirqan:

35KaypachaqSeñorDiosníy,kunanqaEgiptomanta horqomusqaykillaqtaykitaqespichiy,amataqEgipto runakunaqahatunchakuchunkuchuatiyninkupas atiyninkupaspaykunaqkasqanmanta

36HinaqtinmiSeñorDiosqaMoisestanirqan:–¿Imanaqtintaqqapariwanki?Israelpamirayninkunamanniy paykunaripunankupaq,hinaspalamar-qochapataman k'aspiykitahaywarispat'aqay,Israelpamirayninkunapas chaynintapasanqaku,nispa.

37Moisestaqchhaynataruwaspalamar-qochapataman k’aspintahoqarispat’aqanachirqan

38Lamar-qochaunuqachunkaiskayniyoqt’aqamanmi t’aqakurqan,Israelrunakunataqchakipizapatokunawan pasarqanku,imaynanhukrunaallinallichasqañanninta pasanmanhinata

39HinanSeñorDiosqaIsraelrunakunamanrikuchirqan Egiptopilamar-qochapipasmusphanaruwasqankunata MoisespaAaronwan

40Israelrunakunalamar-qochamanhaykuqtinkunEgipto runakunaqhepankutahamurqanku,lamar-qochaqunutaq wakmantapaykunamanhaykumurqan,llapankutaqunuman chinkaykurqan,manataqmihukrunallapaspuchurqanchu, manataqmihukrunallapaspuchurqanchu,aswanpas Faraonllan,paymiSeñortagraciastaqorqan,paypitaq iñirqan,chayraykunSeñorDiosqamanachaytiempopi Egiptorunakunawankuskawañuchirqanchu.

41HinanSeñorDiosqahukangeltakamachirqanEgipto runakunaukhumantapusamunanpaq,paykunanNínive hallp'amanwikch'uykurqanku,hinaspanunayta kamachirqan

42Chayp’unchaymiSeñorDiosqaIsraelnaciontaEgipto nacionmantaqespichirqan,hinanllapaIsraelrunakuna Egiptorunakunawañupusqankutarikurqanku,hinaspan rikurqankuSeñorDiospahatunmakintaEgiptopilamarqochapipasruwasqanpi

43ChaymantataqMoisesIsraelrunakunawankaytakiyta SeñorDiosmantakirqanku,SeñorDiosEgiptorunakunata paykunaqñawpaqenpiurmachisqanp'unchaypi

44HinaqtinmillapaIsraelrunakunatakirqanku:“Señor Diosmanmitakisaq,payqaanchahatunchasqan, caballotapassillakuqtapaslamar-qochamanmi wikch’uykusqa”,nispaQhawariychis,Diospakamachikuy qelqanpiqelqasqakashan.

45ChayqhepamanmiIsraelrunakunaqaMarallaqtapi campamentotasayarirqanku,hinaspanSeñorDiosqaIsrael runakunamankamachikuykunata,kamachikuykunatapas qorqanMarallaqtapi

46MarallaqtamantalloqsispaElimllaqtamanchayarqanku, Elimllaqtapitaqchunkaiskayniyoqunupukyukuna, qanchischunkadátilsach'akunaimakasharqan,chaypitaq wawakunapasunuqayllapikarpakurqanku

47ElimllaqtamantalloqsispaSinch'inneqman chayarqanku,Egiptomantaripusqankumantaiskaykaq killapachunkaphisqayoqp'unchayninpi

48ChaytiempopinSeñorDiosqaIsraelrunakunaman manánisqamikhunataqorqan,sapap’unchaytaqIsrael runakunapaqmikhunataparachimurqan

49Israelrunakunaqatawachunkawatamanánisqa mikhunatamikhurqanku,ch'inneqpitukuyp'unchaykuna Canaánsuyumanhamunankukama

50Sinch'inneqmantalloqsispaAlusllaqtapicampamentota churarqanku

51AlusllaqtamantalloqsispataqRefidimllaqtapi campamentotachurarqanku.

52IsraelrunakunaRefidimllaqtapikashaqtinkun,Elifazpa churinAmalec,ZefoqwawqenEsaupachurin,Israelwan maqanakuqhamurqan

53Jesusqapusaqpachakwaranqarunakunatapusamurqan, layqakunata,layqakunatawan,hinaspanRefidimllaqtapi Israelwanmaqanakunanpaqalistakurqan.

54Israelcontranhatunsinchimillaymaqanakurqanku, hinanSeñorDiosqaAmalekrunakunatallaqtantawan MoisespaIsraelpamirayninkunamanqorqan,Moisespa kamachinEfrateoNunpachurinJosuepamakinmanpas

55IsraelrunakunanAmalecrunakunatawanllaqtanta espadawanwañuchiranku,Israelrunakunataichaqa sinchitapunimaqanakurqanku

56HinanSeñorDiosqaMoisestanirqan:–Kaytaqelqay yuyarinaykipaqhuklibropi,hinaspachurayserviqniyki

NunpachurinJosuepamakinman,hinaspaIsrael runakunatakamachinki:Canaánsuyumanchayaspaqa, hanaqpachamantaAmalekrunakunatayuyariytallapanta chinkachinki,nispa.

57Moisestaqchhaynataruwaspa,chaylibrotahap'ispakay simikunataqelqarqan

58YuyariyAmalecrunakunataEgiptonacionmanta lloqsispañanpiimatachusruwasusqaykita.

59Paymiñanpitupaspaqhepaykitamaqarqan,sayk'usqa, sayk'usqakashaqtiyki,qhepaykipipisikallpayoqkaqkunata 60Chhaynaqa,WiraqochaDiosniykichis,kayhallp’api, kayhallp’api,kayhallp’api,kayhallp’amuyuriqpillapa awqaykichiskunamantasamaytaqosunkichis,chayhallp’a ukhumantaamalecrunakunaqyuyariynintapichaspaqa, mananqonqankichu

61Amalecrunakunata,yuyariyninta,miraynintapas khuyapayakuqreyqa,paymantamañakusaq, llaqtanmantataqch’usaqyachisaq

62HinaqtinmiMoisesqatukuychaykunatahuklibropi qelqarqan,hinaspanIsraelrunakunatakamachirqantukuy chaykunataqhawarinankupaq

82RAKI

1IsraelrunakunaqaRefidimllaqtamantalloqsispaSinai ch'inneqpikarparqanku,Egiptomantalloqsisqankumanta kinsakillapi

2ChaytiempopinMoisespasuegronMadianitaReuel hamurqanususinZiporawaniskaychurinkunawan,Israel runakunataSeñorDiospamusphanaruwasqanmanta uyarisqanrayku,Egiptomantaqespichisqanmanta.

3ReueltaqMoisesmanchayarqanch'inneqman,chaypin kasharqanDiospaorqonqa

4Moisestaqsuegrontajap’iqrirqan,llapanIsrael runakunataqpaywankasharqanku

5Reuelqawawankunapiwanmiaskhap’unchaykunaIsrael runakunaukhupiqhepakurqan,Reueltaqchay p’unchaymantapachaSeñorDiostareqsirqan

6IsraelrunakunaEgiptonacionmantaripusqankumanta kinsakaqkillapi,soqtakaqp’unchaypi,Sinaíorqopi chunkakamachikuykunataIsraelmanqorqan

7LlapanIsraelrunakunanchaykamachikuykunata uyarirqanku,chayp’unchaytaqllapaIsraelrunakunaSeñor Diospianchatakusikurqanku

8SeñorDiospak'anchariyninmiSinaíorqopatapi tiyaykurqan,hinanMoisestawaqyakurqan,Moisestaq phuyuchawpintahamuspaorqomanwicharqan

9Moisestaqtawachunkap'unchaytawachunkatutaorqo patapikasharqanmanant'antatamikhurqanchu,manataq unutaukyarqanchu,SeñorDiostaqkamachikuykunata, taripaykunatapasyachachirqanIsraelrunakunaman yachachinanpaq.

10Israelrunakunamankamachisqanchunka kamachikuykunatanSeñorDiosqaiskayrumipiqelqarqan, chaykunatanMoisesmanqorqanIsraelrunakunata kamachinanpaq

11Tawachunkap’unchaytawachunkatutatukukuqtintaq, SinaíorqopiMoiseswanrimaspaSeñorDiosqaMoisesman qorqanDiospadedonwanqelqasqarumitablakunata

12IsraelrunakunaqaMoisespaorqomantauraykamusqanta rikuspa,Aaronpamuyuriqninpihuñunakuspankunirqanku:

–KayrunaMoisesmantaqamananyachanchischuimachus pasasqanmanta,nispa.

13Kunansayarispa,hukdiostaruwawayku,paymi ñawpaqeykumanrinqa,amawañunaykipaq.

14Aarontaqsinchitamancharikuranrunakunata,chaymi kamachiranqoritaapamunankupaq,hinaspanrunakunapaq chullusqatorillomantukuchirqan

15HinanSeñorDiosqaMoisestamanaraqorqomanta uraykamushaspanirqan:Uraykuy,Egiptomanta horqomusqaykillaqtaykinwaqllipun,nispa

16Chullusqatorillotaruwaspanku,qonqoriykuspanku, kunanqasaqerpariway,kaypachamantawañuchinaypaq, paykunaqak'ullukunkayoqrunakunankanku.

17HinanMoisesqaSeñorDiospauyantamañakurqan, hinaspanSeñorDiosmantamañakurqanrunakunapaq torilloruwasqankumanta,chaymantataqorqomanta uraykamuspamakinpikasharqaniskayrumitablakuna, chaykunatanDiosqaqorqanIsraelrunakunata kamachinanpaq.

18Moisesqacampamentomanasuykuspanrunakunaq ruwasqantorillotarikuspa,Moisespaphiñakuyninta hap’ispaorqouranpitablakunatap’akirqan.

19Moisestaqcampamentomanhamuspatorillotahap’ispa ninawanruphachirqan,hinaspanñut’urqansumaqñut’u hallp’amantukunankama,hinaspanunupataman ch’aqchuykuspaisraelitakunamanqorqanukyanankupaq

20Hinaqtinmichaytorillotaruwaqkinsawaranqa runakunaespadawanwañuranku.

21PaqaristinmiMoisesqarunakunatanirqan:–Señor Diosmanmiwichasaq,SeñorDiosman huchallikusqaykimantahuchapampachayman,nispa.

22MoisesqahukmantanSeñorDiosmanrirqan,tawa chunkap'unchaytawachunkatutataqSeñorwan qhepakurqan.

23Tawachunkap'unchaypitaqMoisesqaIsraelpa mirayninkunapaqSeñortavalekurqan,SeñorDiostaq Moisespamañakuynintauyarirqan,Israelparantinpitaq SeñorDiostavalekurqan

24HinaqtinmiSeñorDiosqaMoisestanirqaniskayrumi tablakunatarutuspaSeñorDiosmanpusamunanpaq,paymi chunkakamachikuykunataqelqananpaq

25HinanMoisesqachhaynataruwaran,uraykamuspataq iskaytablakunatarutuspaSinaíorqomanSeñorDiosman wicharqan,SeñorDiostaqchunkakamachikuykunata qelqarqanchaytablakunapi

26Moisesqatawachunkap'unchaytawachunkatutantinmi SeñorDioswanqhepakurqan,hinanSeñorDiosqa kamachirqanIsraelrunakunamanqonanpaq kamachikuykunata,juiciokunatapas

27IsraelrunakunatarespetaspataqSeñorDiosqa kamachirqanSeñorDiospaqsantuariotaruwanankupaq, chaypisutinsamarinanpaq,SeñorDiostaqrikuchirqan santuarioqrikch’ayninta,llapabarcokunaq rikch’aynintawan

28Tawachunkap’unchaytukukuqtintaq,Moisesqa orqomantauraykamurqan,iskaytablakunatataqmakinpi hap’irqan.

29MoisestaqIsraelpamirayninkunamanhamuspa,Señor Diospalliwsimintapaykunamanwillarqan,SeñorDiospa yachachisqankamachikuykunata,kamachikuykunata, taripaykunatawanyachachirqan

30HinaqtinmiMoisesqaIsraelrunakunamanSeñorDiospa simintawillaran:“Huksantuariotaruwanankupaq,Israel runakunaukhupitiyananpaq”,nispa

31RunakunaqaanchatankusikurqankuSeñorDiospa Moisespatukuyallinrimasqanmanta,hinaspannirqanku:–SeñorDiospanisusqaykitanruwasaqku,nispa

32Hinaqtinmirunakunaqahukrunahinasayarispanku, SeñorDiospasantuarionmanqoykukuqofrendakunata qorqanku,sapankataqmiSeñorDiospaofrendanta apamurqankusantuariopillank’anankupaq,tukuy servicionpaqwan

33LlapaIsraelrunakunansapankankuSeñorDiospa ch'uyacheqasninpillank'anankupaqllapakaqninkunata apamurqankuqorita,qolqeta,bronceta,ch'uyacheqaspaq tukuyimakunatapas

34LlapayachaysaparunakunanhamuspaSeñorpach'uya cheqasnintaruwarqanku,Señorpakamachisqanmanhina, sapankankullank'aypillank'asqankupiLlapayachaysapa runakunapassantuariota,mueblekunata,ch'uyaserviciopaq llapavasokunatapasruwarqanku,MoisestaSeñorDiospa kamachisqanmanhina

35Pichqakillatukukuptinmikarpasantuariollamkayta tukururqaku,IsraelpamirayninkunañataqmiMoisesman TaytaDiospakamachisqantatukuyimataruwarqaku

36HinaspanMoisesmanaparqankusantuariotallapa mueblekunatapasWiraqochaMoisesmanrikuchisqan rikch'anachiyhina,Israelpamirayninkunapas

37HinanMoisesqachayllank’aytarikuspa,Wiraqocha kamachisqanmanhinaruwasharqanku,chaymiMoisesqa paykunatasamincharqan

83RAKI

1Chunkaiskayniyoqkillapi,iskaychunkakinsayoq p’unchaypi,MoisesqaAarontachurinkunatawanpusaspa p’achankutap’achachispahawiykuspaSeñorDiospa kamachisqanmanhinaruwarqan,Moisestaqchay p’unchaypiSeñorDiospakamachisqanllapaofrendakunata apamurqan

2ChayqhepamanmiMoisesqaAarontachurinkunatawan pusaspapaykunatanirqan:Qanchisp'unchaymikarpa punkupiqhepakunkichis,kayhinatan kamachiwarqankichis,nispa.

3AaronpaschurinkunapiwanmiMoiseswanSeñorDiospa kamachisqanmanhinaruwarqanku,hinaspanqanchis p'unchaykarpapunkupiqhepakurqanku.

4Pusaqkaqp’unchaypi,ñawpaqkaqkillaqallariy p’unchaypi,iskaykaqwatapi,IsraelrunakunaEgiptomanta ripusqankumanta,Moisesqach’uyacheqastasayarichirqan, Moisesqataqkarpapillapamueblekunata,ch’uyacheqaspi llapamueblekunatawanchurarqan,SeñorDiospa kamachisqanmanhinataqhunt’arqan.

5HinanMoisesqaAarontachurinkunatawanwaqyaspa, paykunakikinkupaqIsraelrunakunapaqpasruphachina sacrificiota,huchasacrificiotapasapamurqanku,Moisesta SeñorDiospakamachisqanmanhina

6Chayp’unchaymiAaronpaiskayninchurinkuna NadabwanAbihuwanmanakamachisqaninatahap’ispa SeñorDiospañawpaqenmanaparqanku,hinanSeñorpa ñawpaqenmantaninalloqsimusparuphachirqan,chay p’unchaytaqSeñorDiospañawpaqenpiwañurqanku

7Moisessantuariotasayarichiytatukusqanp’unchaypi, Israelpaumallinkunaqaaltartasapaqchanankupaq ofrendankutaSeñorDiosmanapaytaqallarirqanku

8Sapankakamachikuqmihukp’unchaypaqofrendankuta apamuqku,sapap’unchaytaqchunkaiskayniyoq p’unchaypaqhukkamachikuqta

9Llapanofrendakunata,sapankankup'unchayninpi, pachakkinsachunkasiclollasaqqolqemantap'uyñuta, ch'uyacheqaspasiclonmanhinaqanchischunkasiclo qollqemantahukp'uyñu,iskayninkutaqsumaqhak'uwan hunt'a,aceitewanchaqrusqamikhunaofrendapaq

10Hukcuchara,chunkasicloqorillasaq,inciensohunt'a 11Ruphachinasacrificiopaqhuktoro,hukcarnero,huk watayoqcordero

12Huchasacrificiopaqhukcabritotapas

13Sumaqkawsaysacrificiotahaywanapaqqa,iskaytorota, phisqacarnerokunata,phisqacabratokunata,hukwatayoq phisqacorderokunata

14ChhaynatanIsraelnacionpichunkaiskayniyoq umallikunaqasapap’unchaysapankap’unchaymanhina ruwaqku

15Chayqhepatataq,chunkakinsayoqp’unchaypi, MoisesqaIsraelrunakunatakamachirqanPascuafiestata ruwanankupaq

16Israelrunakunapaschunkatawayoqp’unchaypinPascua fiestataruwaranku,MoisestaSeñorDiospa kamachisqanmanhina

17Iskaykaqkillapitaq,qallariyp'unchaypi,SeñorDiosqa Moisestanirqan

18IshkaychunkawatayoqmantawichaymanIsrael runakunaqumankunatayupay,wawqeykiAaronwan, Israelpachunkaiskayniyoqumallinkunatawan

19Moisestaqchhaynataruwaran,hinanAaronqaIsraelpa chunkaiskayniyoqumallinkunawanhamuspaSinaí ch’inneqpiIsraelrunakunatayuparqanku

20Israelpamirayninkunaqaiskaychunkawatayoqmanta wichaymanmikarqan,soqtapachakkinsawaranqaphisqa pachakphisqachunka

21Levipamirayninkunaqamananyupasqachukarqanku Israelpawawqenkunaukhupi.

22Israelpamirayninkunaqahukkillayoqmanta wichaymanmiishkaychunkaiskayniyoqwaranqaiskay pachakqanchischunkakinsayoqqharikunakaranku.

23Levipamirayninkunaqaiskaychunkaiskayniyoq waranqarunakunankarankuhukkillayoqmantawichayman

24MoisestaqsacerdotekunataLevírunakunatawan sapankankutachurarqan,sapankankucarpach'uyacheqaspi servinankupaq,SeñorDiospakamachisqanmanhina.

25Killaqiskaychunkap'unchayninpinchayphuyuqa Testigokarpamantaapasqakarqan

26ChaytiempopinIsraelrunakunaqaSinaich'inneqmanta puririrqanku,kinsap'unchaytaqpurirqanku,phuyutaq Paranch'inneqpatapisamaykurqanChaypinSeñorDiospa phiñakuyninIsraelcontrarawrarirqan,mikhunata mañakuspaSeñortaphiñachisqankurayku

27HinanSeñorDiosqapaykunatauyarispahukkilla mikhunataqorqan.

28ChayqhepatataqSeñorDiospaphiñakuyninpaykuna contrarawrarirqan,hinaspanpaykunatasinchita wañuchirqan,chaypitaqp’ampasqakarqanku.

29IsraelrunakunanchaycheqastaqaKebrot-Hatavanispa suticharqanku,aychamunapayaqrunakunatachaypi p’ampasqankurayku

30HinaspanKebrotHatavallaqtamantalloqsispaParan ch'inneqpikaqHazerotllaqtapikarpakurqanku.

31IsraelrunakunaHazerotllaqtapikashaqtinkun MoisesraykuSeñorDiospaphiñakuyninMiriamcontra rawrarirqan,chaymilepraonqoyniyoqkapurqan,rit'ihina yuraq

32Chaywarmiqaqanchisp’unchaymicampamentomanta hawapiwisq’asqakasharqanlepraonqoywanwatiqmanta chaskinankama

33ChayqhepamanmiIsraelrunakunaHazerotllaqtamanta lloqsirqanku,hinaspanParanch’inneqk’uchuman pampachakurqanku

34ChaytiempopinSeñorDiosqaMoisestanirqanIsraelpa mirayninkunamantachunkaiskayniyoqrunakunata kachamunanpaq,hukrunatahukaylluman,Canaánsuyuta qhawaqrinankupaq.

35Moisestaqchunkaiskayniyoqrunakunatakacharqan, Canaánsuyumanmaskhaqt'aqwirinankupaq,hinaspan CamotllaqtamanchayashaqtiykiSinch'inneqmanta Recobkamallapahallp'atat'aqwirqanku

36Tawachunkap'unchaytukukuqtintaqMoisesman Aaronmanwanchayarqanku,sonqonkupihinataq willarqanku,chunkarunakunataqIsraelpa mirayninkunamanmillaywillakuytawillarqanku,chay hallp'amaskhasqankuhallp'amanta.

37NunpachurinJosué,JefunepachurinCalebpiwantaq kayhallp'atat'aqwiqkunamantakarqanku,nirqanku:–Chay allpaqaanchaallinmi,nispa.

38SeñorDioskusikuwasunchayqa,kayhallp’aman pusawasun,hinaspaqowasun,chayhallp’aqalechewan mielwanpuriqhallp’an.

39Israelpamirayninkunanichaqamanapaykunatauyariyta munarqankuchu,chaysuyumantamillaywillakuqchunka runakunaqrimasqankutanuyarirqanku.

40SeñorDiosqaIsraelrunakunaqrimapakusqankuta uyarispanphiñakuspajurarqan:

41Kaymillaymiraykunamantaqamananhukrunapas iskaychunkawatayoqmantawichaymanhallp'ata rikunqachu,aswanpasJefuneqchurinCalebwanNunpa churinJosuewanllan.

42Cheqaqtapuninkaymillaymiraykaych’inneqpi chinkapunqa,wawankunapaschayhallp’amanhamunqaku, hap’ikapunqakutaq;chhaynapinWiraqochaqphiñakuynin Israelcontrarawrarirqan,tawachunkawatataqch'inneqpi purichirqan,chaymillaymiraytukukunankama,Señorta manaqatikusqankurayku

43RunakunaqaunayñanParanch'inneqpitiyarqanku, chaymantataqPukaLamar-qochañannintach'inneqman rirqanku.

84RAKI

1ChaytiempopinLevíqchurinQuehatpachurinJetzerpa churinCoréIsraelpamirayninkunamantaaskharunakunata hap’ispaMoiseswan,Aaronwan,llaparunakunawanima ch’aqwarqanku

2HinanSeñorDiosqapaykunataphiñakurqan,hinan hallp'asimintakicharispamillp'upurqan,wasinkutapas llapankaqninkunatapas,Corepallaparunakunatapas

3ChayqhepamanmiDiosqaSeirorqoñannintaunayta runakunatamuyuchirqan.

4ChayratopinSeñorqaMoisestanirqan:–AmaEsaúq mirayninkunawanmaqanakuytahatarichiychu,manan paykunaqkaqninkunataqaqosqaykichu,chakichaki saruytaatisqanmanhinaqa,SeirorqotaEsaúmanherencia kananpaqqosqayrayku,nispa

5ChayraykunEsaupamirayninkunaqañawpaqtiempopi Seirpamirayninkunawanmaqanakurqanku,chaymi SeñorqaSeirpamirayninkunataEsaúqmirayninkunaman entregarqan,ñawpaqenkumantataqch’usaqyachirqan

6ChayraykunSeñorDiosqaIsraelrunakunatanirqan:–AmawawqeykichisEsaúqmirayninkunawanqa maqanakuychischu,mananimapasqanpachu,aswanpas qolqewanmimikhunatarantispamikhunkichis, qolqewantaqunutarantispaukyankichis,nispa.

7IsraelrunakunataqSeñorDiospanisqanmanhina ruwarqanku

8Israelrunakunataqch’inneqnintamuyurqanku,Sinaiorqo ñannintaunaytamuyuspa,manataqEsaúpamirayninkunata llamiykurqankuchu,chunkaisqonniyoqwatataqchay distritopiqheparqanku.

9ChaytiempopinCitimrunakunaqreyninLatino wañupurqantawachunkaphisqayoqwata kamachikusqanpi,chaywatapinIsraelrunakunaEgipto nacionmantaripusqankumantachunkatawayoqwata

10Kitimhallp'apipaykikinpaqwasichakusqancheqaspin p'amparqanku,payparantinpitaqAbimnaskinsachunka pusaqniyoqwatakamachikurqan

11Chayp’unchaykunapinIsraelrunakunaqachunka isqonniyoqwatatukukuqtin,Esaupamirayninkunaq linderontapasarqanku,hinaspanMoabch’inneqñanninta pasarqanku

12HinanSeñorDiosqaMoisestanirqan:–AmaMoab llaqtatamuyuykuychu,amataqpaykunawanmaqanakuychu, mananimatapasqosqaykihallp'ankumanta,nispa

13IsraelrunakunanchunkaisqonniyoqwataMoab ch'inneqñannintapasarqanku,manataqmipaykunawan maqanakurqankuchu

14IsraelrunakunaEgiptonacionmantakinsachunka soqtayoqwatapiripuqtinkutaq,SeñorDiosqaamor runakunaqreyninSehonpasonqontamuchuchirqan, hinaspanmaqanakurqanMoabrunakunawanmaqanakuq.

15HinanSihonqaEgiptoreypayuyaychaqninBalaampa churinJaneaspachurinBeorman,churinBalaammanpas willaqkunatakacharqanMoabllaqtatañakanankupaq, chhaynapiSehonpamakinmanqosqakananpaq

16ChaymiwillakuqkunaqaJaneaspachurinBeorta,churin Balaamtawanpusamurqanku,MesopotamiasuyupiPetor llaqtamanta,chaymiBeorwanchurinBalaamwanSihon llaqtamanhamurqanku,Moabllaqtatawanreyninkuta ñakarqankuamorrunakunaqreyninSihonpaqayllanpi

17ChaymiSihonqallapaejercitonwanlloqsispaMoab llaqtamanrispapaykunawanmaqanakurqan,hinaspan paykunataatiparqan,SeñorDiostaqmakinmanentregarqan, Moabreytapaswañuchirqan

18SihonqaMoabpallapallaqtankunatanawqanakuypi hap'ikapurqanHesbonllaqtatapasqechupurqanmi,Hesbon

llaqtaqaMoabpahukninllaqtankarqan,Sehonqa kamachikuqninkunataumalliqninkunatawanHesbón llaqtamanchurarqan,chayp'unchaykunapitaqHesbonqa Sehonpakapurqan.

19Chaymirikch'anachiytarimaqBeor,churinBalaamwan kaysimikunatarimarqanku:–HayHesbónllaqtaman, Sihónllaqtaqahatarichisqa,takyachisqataqmikanqa,nispa 20¡Ay!¡Qankunaqachinkapunkichismi,¡Kemosllaqta runakuna!Qhawariychis,Diospakamachikuyqelqanpi qelqasqakashan

21SihonMoabllaqtataatipaspataq,Moabmantahap'isqa llaqtakunapiguardiakunatachurarqan,Moab runakunamantaaskharunakunataqmaqanakuypi urmarqanku,churinkunataususinkunatawan,hinaspan reyninkutawañuchirqanchaymiSihonqallaqtanman kutipurqan.

22SihonmiBeormanchurinBalaammanpasaskhaqolqeta qoritawanqorqan,hinaspanpaykunataqarqospa Mesopotamiallaqtamanrirqankullaqtankuman, llaqtankumanpas

23ChaytiempopinllapaIsraelrunakunaMoabch'inneq ñannintapasaspaEdomch'inneqtamuyuykurqanku.

24Egiptonacionmantaripusqankumantatawachunkawata qallariykillapinllaparunakunaSinch’inneqman chayarqanku,chaypinIsraelrunakunatiyarqankuSin ch’inneqpikaqCadesllaqtapi,chaypinMiriam wañupurqan,chaypinp’amparqanku

25ChayratopinMoisesqaEdomreyHadadman willaqkunatakacharqan:–Israelwawqeykinkayhinatanin: Mañakuykinhallp'aykitapasasaq,mananchakratanitaq uvaschakratapaspasasaqkuchu,mananp'uytuqunuta ukyasaqkuchu,nispareypañanninpipurisaqku

26Edomtaqpaytanirqan:–Amallaqtaytapasankichu, chaymiEdomqaIsraelrunakunawantupananpaqripurqan atiyniyoqrunakunawan,nispa

27EsaupamirayninkunaqamananmunarqankuchuIsrael runakunatahallp'ankutapasayta,chaymiIsraelrunakunaqa paykunamantakarunchakurqanku,manataqpaykunawan maqanakurqankuchu

28ManaraqchaytaruwashaqtinmiSeñorDiosqaIsrael runakunatakamachirqan:‘AmaEsaúpa mirayninkunawanqamaqanakunkichischu,chayraykun Israelrunakunaqapaykunamantat’aqakurqanku, manataqmipaykunawanmaqanakurqankuchu”,nispa 29ChaymiIsraelrunakunaqaCadesllaqtamanta ripurqanku,hinanllaparunakunaHororqoman chayarqanku

30ChayratopinSeñorDiosqaMoisestanirqan:–WawqeykiAarontaniychaypiwañunanta,mananIsrael runakunamanqosqayhallp'amanhamunqachu,nispa 31AaronqaTaytaDiospakamachisqanmanhinanHor orqomanwicharqantawachunkawata,phisqakaqkillapi, killaqallariyp'unchaypi

32Aaronqapachakiskaychunkakinsayoqwatayoqmi kasharqanHororqopiwañupuqtin

85RAKI

1UrayladonpitiyaqCanaánreyAradtaq,Israelrunakuna wateqaqkunaqñannintahamusqankutauyarispa,

soldadonkunataarreglaspaIsraelrunakunawan maqanakunankupaq.

2Israelrunakunansinchitamancharikurqanku,askha ejercitoyoqkasqanrayku,chaymiIsraelrunakunaqa Egiptomankutipunankupaqyuyaykurqanku.

3Israelrunakunataqkinsap'unchaypuriytahinaMaserat BeniJaacónllaqtamankutipurqanku,reyAradmanta sinchitamancharikusqankurayku.

4Israelpamirayninkunaqamananmaypikasqankuman kutiytamunarqankuchu,chaymikinsachunkap’unchay BeniJaacónllaqtapiqhepakurqanku

5LevipamirayninkunaqaIsraelpamirayninkunamana kutirinantaqawaspankum,TaytaDiosrayku envidiakurqaku,hinaspamwawqinIsraelrunakunawan maqanakurqaku,hinaspamhukhatuncuerpota wañuchirqaku,hinaspamHororqomankutinankupaq hikutarqaku

6KutimuptinkuñataqmireyAradqaIsraelrunakunawan maqanakunankupaqejercitontaallichachkarqaraq.

7Israelrunakunanprometekurqanku:–Sichuskayllaqtata makiymanentregawaqchayqa,llaqtankutan ch'usaqyachisaq,nispa.

8SeñorDiosqaIsraelrunakunaqrimasqantauyarispan Canaánrunakunatapaykunaqmakinmanentregarqan, hinaspanpaykunatallaqtankutapasch’usaqyachirqan.

9IsraelrunakunaqaHororqomantalloqsispaObotllaqtapi karpakurqanku,ObotllaqtamantataqMoabnacionpa linderonpiIje-abarimllaqtapikarpakurqanku.

10HinaqtinmiIsraelrunakunaMoabllaqtaman kachamurqanku:–Haku,llaqtaykitapasaspayku,Moab runakunanichaqamanasaqeytamunarqankuchuIsraelpa mirayninkunatahallp’ankutapasananta,Moabrunakunan sinchitamancharikurqankuIsraelpamirayninkuna paykunataruwananta,imaynanamorrunakunaqreynin Sehonpaykunataruwarqanhinata,paymihallp’ankuta hap’ikapuspaaskharunakunatawañuchirqan,nispa 11ChayraykunMoabllaqtaqamanasaqeytamunarqanchu Israelrunakunahallp'antapasayta,chaymiSeñorDiosqa Israelrunakunatakamachirqan:“AmaMoabwan maqanakunankupaq,chaymiIsraelrunakunaqaMoab llaqtamantalloqsipurqanku”,nispa 12IsraelrunakunaqaMoabnacionpalinderonmanta lloqsispanku,MoabnacionpalinderonArnónchimpaman chayarqanku,Moabllaqtawanamorrunakunawan chawpinpi,hinaspanCedemotch’inneqpiamorrunakunaq reyninSihonpalinderonpikarpakurqanku.

13HinaqtinmiIsraelrunakunaqaamorrunakunaqreynin Sehonmanwillaqkunatakacharqanku.

14Llaqtaykitapasasun,mananchakramanpasnitaquvas chakramanpaskutisaqkuchu,reypahatunñannintanrisaqku fronteraykitapasanaykukama,ichaqaSihonqamanan saqeytamunarqanchuIsraelrunakunatapasananta.

15ChaymiSihonqallapaamorrunakunatahuñuspa ch'inneqmanrirqanIsraelrunakunawantupananpaq, hinaspanJahazllaqtapiIsraelwanmaqanakurqan

16AmorrunakunaqreyninSehontanSeñorDiosqaIsrael runakunaqmakinmanentregarqan,hinanIsraelrunakunaqa Sihonpallaparunakunataespadawanwañuchirqan, hinaspanMoabrunakunaqhuchanmantavengakurqanku

17IsraelrunakunanSihonhallp'ataArammantaJabuckama Amónmirayninkunamanhap'ikapurqanku,hinaspan llaqtakunamantallapaqechusqankutahap'ikapurqanku

18Israelrunakunanllapachayllaqtakunatahap'ikapurqan, Israeltaqamorrunakunaqllapallaqtankunapitiyarqan.

19LlapanIsraelrunakunanyuyaykurqankuAmón runakunawanmaqanakunankupaq,allpankutapas hap’ikapunankupaq.

20ChaymiSeñorDiosqaIsraelrunakunatanirqan:–Amón runakunataamamuyuchiychischu,amataqpaykunacontra maqanakuytahatarichiychischu,mananimatapasqosaqchu hallp'ankumanta,IsraelpamirayninkunapasSeñorDiospa nisqantakasukuspa,manataqAmonpamirayninkunawan maqanakurqankuchu

21IsraelpamirayninkunaqaBasánñannintakutispaBasan reyOghallp'amanrirqanku,BasanreyOgtaqIsrael runakunawanmaqanakuqrirqan,paywantaqaskha kallpasaparunakuna,amorrunakunaqanchakallpasapa soldadonkunapaskasharqan.

22BasanreyOgqaanchaatiyniyoqmikaran,churin Naaronmiichaqallumpayatiyniyoqkaran,paymantapas aswankallpayoqraqmikaran.

23Ogtaqsonqonpinirqan:–Israelpallapacampamenton kinsaparsat'aqatahap'iykushan,kunanmimanaespadawan nilanzawanhukkutillapiwañuchisaq,nispa.

24OgtaqJahazorqomanwichaspahukhatunrumita hap’ispa,kinsaparsasayayniyoqrumitahap’ispaumanman churarqan,hinaspanyuyaykurqanIsraelrunakunaq campamentonmanwikch’uykunanpaq,chayrumiwanllapa israelitakunatawaqachinanpaq

25SeñorpaangelninmihamuspaOgpaumanmanrumita t’oqyachirqan,chayrumitaqOgpakunkanman urmaykurqan,chaymiOgqakunkanpirumillasasqanrayku pampamanurmaykurqan.

26ChayratopinSeñorDiosqaIsraelrunakunatanirqan:–Amamanchakuychischu,paytapasllapallaqtantapasllapa hallp'antapasmakiykichismanmiqoykuykichis,Sihontapas ruwarqankichishinatanpaytapasruwankichis,nispa

27HinaqtinmiMoisesqapisiIsraelrunakunawankuska Jesuspakasqanmanuraykamurqan,hinanMoisesqaOgta k’aspiwanwaqachispawañuchirqan

28ChayqhepamanmiIsraelrunakunaqaOgpa mirayninkunatallapallaqtantawanqatiykacharqanku, hinaspanmaqaspawañuchirqankumanañapuchunankama

29ChayqhepamanmiMoisesqaIsraelrunakunata kacharqanJaazerllaqtataqhawanankupaq,Jazerllaqtaqa anchareqsisqallaqtankarqan

30Chaytaqhawaqkunaqa,Jazerllaqtamanrispa,chay llaqtatat’aqwirirqanku,chaywateqaqkunataqSeñorpi confiarqanku,chaymiJaazerllaqtarunakunawan maqanakurqanku

31HinaqtinmichayrunakunaqaJaazerllaqtachakunatapas hap’ikapurqanku,hinanSeñorDiosqapaykunaman hap’iykuran,chaypitiyaqamorrunakunatataqqarqorqanku

32IsraelrunakunanJordánmayuchimpapisoqtachunka llaqtakunatahap'ikapurqanku,ArnónmayumantaHermán orqokama.

33IsraelpamirayninkunaqaJordánmayuchimpanMoab pampamanmichayarqanku,Jericóchimpapi

34MoabllaqtarunakunaqauyarirqankunIsraelpa mirayninkunaamorrunakunaqiskayreyninkunata,

SehonwanOgwanimamanaallinruwasqankuta,chaymi MoabllaqtapillaparunakunaIsraelrunakunatasinchita mancharikurqanku

35Moabllaqtapikurakrunakunataqnirqanku:–Qhawariychis,kaypachapillapareykunamantapasaswan atiyniyoqamorrunakunaqiskayreyninSihon,Og,Israel runakunaqcontranpisayariytamanaatirqankuchu, ¿imaynataqpaykunaqñawpaqenpisayasunman?

36Cheqaqtapuninñawpaqtaqahukwillakuyta apachimuwarqankuñanninkupihallp’aykutapasanaykupaq, manataqmipaykunatasaqeytamunarqaykuchu,kunanqa llasaespadankuwankutirispachinkachiwasun;Moab llaqtaqaIsraelrunakunaraykunsinchitamancharikurqanku, Israelpamirayninkunawanimachusruwanankuta yuyaykurqanku

37MoabllaqtapikurakrunakunanyuyaykurqankuMoab llaqtayoqZiporpachurinBalaksutiyoqrunata,hinaspan chaytiempopireykananpaqchurarqanku,Balactaqancha yachaysaparunakarqan.

38MoabllaqtapikurakrunakunansayarispaMadián runakunatakacharqankupaykunawanallipunakunankupaq, chayp’unchaykunapinMoabwanMadiánwansinchi maqanakuy,awqanakuypaskarqan,EdomreyBedadpa churinHadadpap’unchayninmantapacha,paymiMoab chakrapiMadiánllaqtatawañuchirqan.

39HinanMoabrunakunaMadiánrunakunaman kacharqanku,paykunawanallipunakunankupaq,hinan MadiánllaqtapikurakrunakunaMoabhallp'aman hamurqankuMadiánrunakunawanthakpikawsanankupaq

40MoabllaqtapikurakrunakunanMadiánllaqtapikurak runakunawanrimanakurqankuIsraelmantasalvanankupaq imatachusruwanankuta

41LlapanMoabrunakunanMadiánllaqtapikurak runakunatanirqanku:–KunanqaIsraelpamirayninkunaqa muyuriqninchispikaqllaparunakunatanllamiykushanku, imaynantoropaschakrapipastotallamiykushanhinata, chhaynatanruwarqankunoqaykumantaaswankallpayoq amorrunakunaqiskayreyninkunata,nispa

42MadiánnacionmantakurakrunakunanMoabllaqtata nirqanku:–Uyarirqaykutaqmiamorrunakunaqreynin Sihonatipaspahallp'aykichistahap'ikapushaspa, MesopotamiamantaJaneaspachurinBeorman,churin Balaammanwankachamusqanta.chayraykunSihonpa makinatiparqankichis,hallp'aykichistahap'inanpaq

43Chhaynaqa,churinBalaammanpaskachamuychis, payqahallp'anpiraqmikashan,hinaspapaymanpagaychis, paymanhamuspamanchachisqaykichisrunakunata ñakananpaq.chaymiMoabllaqtapikurakrunakunaqa chaytauyarispanku,BeorpachurinBalaamman kachanankupaq

44HinanMoabreyZiporpachurinBalacBalaamman willaqkunatakacharqan.

45Qhawariy,Egiptomantahukllaqtalloqsimushan,kay pachataqataykushanku,ñoqaqcontraypitaq qhepakushanku

46Kunanhamuychiskayrunakunatañakamuychis ñoqarayku,paykunanñoqapaqanchaatiyniyoqkanku, ichapasatipasaqpaykunawanmaqanakunaypaq,hinaspa qarqoyman,uyarisqayrayku,pichussaminchasqaykiqa saminchasqakasqanta,ñakasqaykipasñakasqakasqanta.

47ChaymiBalakpakachasqankunaqaBalaammanrispa BalaamtapusamurqankuMoabwanmaqanakunankupaq runakunatañakananpaq

48HinaqtinmiBalaamqaIsraelllaqtatañakananpaq Balacmanhamurqan,hinanSeñorDiosqaBalaamtanirqan: –Amakayllaqtatañakaychu,saminchasqankashan,nispa 49Balaamqasapap'unchaymiBalaamtakallpacharqan Israeltañakananpaq,BalaamtaqBalaammanSeñorDiospa nisqantamanauyarirqanchu

50BalaamqaBalaammunasqanmanhinamana hunt'akunantarikuspa,sayarispawasinmankutipurqan, Balaampashallp'anmankutipurqan,chaymantataqMadián llaqtamanrirqan.

51IsraelrunakunaqaMoabpampamantalloqsispaJordán mayupiBet-jesimotmantaAbel-Sitimllaqtakama,Moab pampaqtukukuyninpi.

52IsraelrunakunaSitimpampapitiyaspankunMoabpa ususinkunawanqhellihuchapipuriytaqallarirqanku

53IsraelpamirayninkunaqaMoabllaqtaman asuykuspankum,Israelpacampamentonpachimpanpi karpankutasayarichirqaku

54MoabrunakunanIsraelrunakunatamancharikurqanku, hinanMoabrunakunaqallapaususinkutawarminkutapas casarakurqanku,sumaqrikch’ayniyoq,qoriqolqewan, anchachaninniyoqp’achawanima.

55Moabrunakunataqchaywarmikunatakarpankuq punkunpitiyachirqanku,chhaynapiIsraelrunakuna paykunatarikuspapaykunamankutirinankupaq,Moabwan amamaqanakunankupaq

56LlapanMoabrunakunanIsraelrunakunawanchayta ruwarqanku,sapankataqwarmintaususintakarpanpa punkunpichurarqanku,llapaIsraelrunakunataqMoab runakunaqruwasqankutarikurqanku,hinanIsrael runakunaqaMoabpaususinkunamankutirispa munapayarqanku,hinaspanpaykunamanrirqanku

57Hinataq,hukhebreorunaMoabkarpanpunkuman hamuspa,Moabpahukususintarikuspasonqonpi mañakuspa,karpapunkunpipaywanrimariqtin,kuska rimashaqtinku,karpapiqharikunalloqsimuspakay simikunahinahebreorunamanrimaqku.

58Cheqaqtapuninyachankichiswawqenkunakasqanchista, llapanchismikanchisLotpamirayninchis,wawqen Abrahampamirayninkunapas,¿imanaqtintaqmana ñoqaykuwanqhepakunkichischu,imanaqtintaqmana mikhunkichischut’antaykutapassacrificioykutapas?

59ChayhinataMoabrunakunarimasqankuwan llallichispanku,alabasqarimayninkuwanaysaykuspanku, karpapitiyaykuspanku,paypaqwayk’uspankusacrificiota haywarirqanku,paytaqsacrificioruwasqankumanta t’antamantawanmikhurqan

60Hinaqtinmivinotaqorqanku,paytaqukyaspa macharqan,hinaspanñawpaqenmanchurarqankuhuk sumaqsipasta,paywantaqmunasqanmanhinaruwarqan, mananyacharqanchuimaruwasqanmanta,askhavinota ukyasqanrayku

61ChayhinatanMoabrunakunaIsraeltachaycheqaspi SitimpampapiIsraeltaruwarqanku,chaymiSeñorDiosqa Israelcontraphiñakurqan,chaymipaykunamanonqoyta kachamurqan,Israelrunakunamantataqiskaychunka tawayoqwaranqarunakunawañurqanku.

62SimeonpamirayninmantahukrunankarqanSalupa churinZimrisutiyoq,paymillapaIsraelrunakunaq ñawpaqenpiMadiánreyZurpaususinCosbisutiyoq madiánrunakunawantuparqan.

63SacerdoteAaronpachurinElazerpachurinFineastaq Zimripamillayruwasqantarikuspa,lanzatahap’ispa sayarispaqhepantarirqan,hinaspaniskayninta t’oqyachispawañuchirqan,hinanIsraelrunakunamanta onqoyqatukupurqan

86RAKI

1UnquytukukuqtinmiSeñorDiosqaMoisesta,sacerdote AaronpachurinElazertawannirqan

2Israelpamirayninpaumallinkunatayupay,iskaychunka watayoqmantawichayman,llapanejercitopiriqkunata.

3MoiseswanElazerwanmiIsraelrunakunatayuparqanku ayllunkumanhina,llapanIsraelrunakunataqqanchis pachak,qanchispachakkinsachunka.

4Levipamirayninkunaqaiskaychunkakinsayoqwaranqan karqan,hukkillayoqmantawichaymanpas, chaykunamantaqamananhukrunapasSinaích’inneqpi MoisespaAaronpayupasqankurunakunamantaqa karqanchu

5SeñorDiosmipaykunamanwillasqach’inneqpi wañunankuta,chaymillapankuwañurqanku,manataqmi hukrunapaspuchurqanchu,aswanpasJefuneqchurinCaleb, NunpachurinJosuéima.

6ChayqhepatataqSeñorDiosqaMoisestanirqan:–Israel runakunataniy,Israelpawawqenkunaqhuchanmanta Madiánrunakunatavengakunankupaq,nispa.

7Moisestaqchhaynataruwaran,Israelpamirayninkunaqa chunkaiskayniyoqwaranqaqharikunataakllaspahuk ayllumantawaranqarunakunataakllaspaMadiánllaqtaman rirqanku

8IsraelrunakunanMadiáncontramaqanakurqanku, hinaspanllapaqharikunatawañuchirqanku,Madiánsuyupi phisqaumalliqkunatapas,BeorpachurinBalaamtapas espadawanwañuchirqanku

9IsraelrunakunanMadiánrunakunaqwarminkunatapreso aparqanku,huch'uywawakunantinuywankutapas,llapan kaqninkunatapas

10Llapansaqueokunata,llapasaqueokunatapashap’ispa, Moisesman,ElazermanwanMoabpampamanaparqanku

11HinanMoiseswanElazerwanhuñunasqa umallikunapiwankusikuspapaykunatachaskiqrirqanku.

12Madiánrunakunaqllapaqechusqankunata rakinakurqanku,IsraelpamirayninkunapaswawqenIsrael runakunaqruwasqanmantanMadiánllaqtamanta vengakurqanku

87CAPÍTULO

1ChayratopinSeñorDiosqaMoisestanirqan: P'unchayniykitukukunanpaqñakashan,kunanqaNunpa churinJosuetahap'ispakarpamanchuray,ñoqataq kamachisaq,Moisestaqchaytaruwarqan,nispa.

2HinanSeñorDiosqakarpapirikhurimurqanhukpuyu sayaq,chayphuyutaqkarpapunkupisayasharqan

3SeñorDiosqaNunpachurinJosuetakamachispanirqan:–Kallpachakuy,manamanchakuqkay,Israelrunakunata

qonaypaqjurasqayhallp'amanpusanki,ñoqataqqanwan kasaq,nispa.

4HinanMoisesqaJosuetanirqan:–Kallpachakuy, kallpasapakay,Israelrunakunatakayhallp'ataherenciata hinachaskinki,SeñorDiostaqqanwankanqa,manan saqesunkichunitaqsaqerparisunkichu,amamanchakuychu nitaqhukmanyaychu,nispa

5HinaqtinmiMoisesqallapaIsraelrunakunatawaqyaspa nirqan:–Qankunaqarikurqankichismich'inneqpiSeñor Diosniykichispaallinruwasqanta,nispa

6Kunantaqkaykamachikuysimipillapasimikunata kasukuychis,SeñorDiosniykichispañannintapuriychis, amaSeñorDiospakamachisusqaykiñanmanta kutirikuychischu,nitaqpañamanpasnitaqlloq'emanpas

7MoisesqaIsraelrunakunamanyachachirqan kamachikuykunata,taripaykunata,kamachikuykunatapas, SeñorDiospakamachisqanmanhinaruwanankupaq

8Wiraqochaqñanninta,kamachikuyninkunatawan paykunamanyachachirqan;Qhawariychis,Moisespa makinpiIsraelpamirayninkunamanqosqanDiospa kamachikuyqelqanpiqelqasqakashan

9MoisesqaIsraelrunakunatakamachiytatukuspataqSeñor Diosqapaytanirqan:Abarimorqomanwichaspachaypi wañuy,wawqeykiAarontahinallaqtaykimanhuñusqakay, nispa.

10HinanMoisesqaSeñorDiospakamachisqanmanhina wicharqan,hinaspanTaytaDiospakamachisqanmanhina Moabhallp'apiwañurqan,Egiptosuyumantaisraelitakunaq tawachunkawatanpi

11Israelrunakunankinsachunkap’unchayMoab pampakunapiMoisesmantawaqarqanku,Moisespa waqasqankup’unchaykuna,waqasqankup’unchaykuna tukukurqan

88RAKI

1MoisespawañukusqanqhepamanmiSeñorDiosqaNunpa churinJosuetanirqan

2SayarispaJordánmayutachimpaspaIsraelrunakunaman qosqayhallp'aman,Israelrunakunatahallp'ata chaskinkichis

3Líbanoch’inneqmantapachaPeratmayuhatun mayukama,llapachakiykikunaqsarusqan cheqasniykichismikanqa

4Mananpipasqancontrasayarinqachutukuykawsasqayki p’unchaykunapi;imaynanMoiseswankarqani,chhaynatan qanwankasaq,kallpasapaallinkallpayoqllakasaq Moisespakamachisusqaykillapakamachikuysimita hunt’anaypaq,amañanmantakutiychunitaqpañamanpas lloq’emanpas,tukuyruwasqaykipit’ikarinaykipaq

5HinanJosueqaIsraelpaoficialninkunatakamachirqan:–Campamentotapasasparunakunatakamachiy:–Mikhunata wakichiychis,kinsap'unchaymantawantaqJordánmayuta chimpankichishallp'atahap'ikapunaykichispaq,nispa 6Israelpamirayninkunapakamachiqninkunamchaynata ruwarqaku,hinaspamrunakunatakamachirqaku,Josuepa kamachisqantatukuyimatapasruwarqaku.

7JosuetaqiskayrunakunatakacharqanJericosuyuta qhawanankupaq,chayrunakunataqJericóllaqtataqhawaq rirqanku.

8Qanchisp’unchayqhepamanmiJosuemanhamurqanku campamentopi,hinaspannirqanku:–SeñorDiosmillapa hallp’atamakiykumanqoykuwanchis,chaypitiyaqkunapas ñoqaykuraykunmanchakuywanchullusqakashanku,nispa.

9ChayqhepatataqJosueqatutamantantahatarirqankullapa Israelrunakunawankuska,Sitimllaqtamantalloqsirqanku, JosuepasllapaIsraelrunakunawantaqJordánmayuta chimparqanku.Josueqapusaqchunkaiskayniyoq watayoqmikasharanIsraelwankuskaJordánmayuta chimpashaspa

10Qallariykillapachunkakaqp'unchawninpim runakunaqaJordánmayumantawicharqaku,hinaspam JericóllaqtapaintipaqespimunanlawninpiGilgalllaqtapi campamentotachurarqaku

11IsraelrunakunanPascuafiestataruwarqankuJericó pampapiGilgalllaqtapi,chaykillapichunkatawayoq p’unchaypi,Moisespakamachikuysiminpinisqanmanhina 12Pascuafiestapaqarinp'unchaymimanánisqamikhunata tukupurqan,Israelrunakunapaqqamanañanmanánisqa mikhunatamikhurqankuñachu

13JericóllaqtaqaIsraelrunakunaqcontranpinwisq’asqa kasharqan,mananpipaslloqsimurqanchunitaq haykurqanchu

14Iskaykaqkillapin,killaqallariyp'unchaypi,Señor DiosqaJosuetanirqan:–Sayariy,Jericollaqtatallapa llaqtamasinkunawankuskamakiykimanqoykuniLlapan maqanakuqrunaykikunanllaqtatamuyuykunqaku,sapa p'unchayhukkutita,chhaynatansoqtap'unchayta ruwankichis

15Sacerdotekunantrompetakunatatocanqaku,trompeta waqaqtauyarinkichischayqa,llaparunakunansinchita qaparinqaku,chhaynapinllaqtaqperqankunathuñisqa kanqallaparunakunansapankankuawqankuqcontranpi wicharinqaku.

16JosuetaqSeñorDiospakamachisqanmanhinaruwarqan 17Qanchiskaqp'unchaypitaqqanchiskutitallaqtata muyurirqanku,sacerdotekunataqtrompetakunata tocarqanku

18QanchiskaqkutipitaqJosueqarunakunatanirqan: Qapariychis,SeñorDiosmillaqtantintamakinchisman qoykuwanchis,nispa

19Llaqtallan,llapanchaypikaqkunapasSeñorDiospa ñakasqankanqa,ñakasqakaymantataqhark’akunkichis, paqtanIsraelpacampamentontañakasqataruwaspa ch’aqwachiwaqchis

20Llapanqollqe,qori,bronce,fierroima,SeñorDiospaq sapaqchasqakanqa,Señorpaqolqewaqaychanan wasimanmihaykunqa.

21Runakunantrompetakunatatocaspasinchita qaparirqanku,hinanJericollaqtaqperqankunathuñikurqan, llaparunakunataqwicharirqanku,sapankankuderechota, hinaspanllaqtatahap’ispallapachaypikaqkunata ch’usaqyachirqanku,qharitapaswarmitapas,waynatapas, machutapas,torotapas,ovejatapas,asnotapas,espadapa kantunwan

22LlaqtantintanninawanruphachirqankuQolqemanta, qorimanta,broncemanta,fierromantaimavasokunallatan SeñorDiospawaqaychananmanchurarqanku

23HinanJosueqachaytiempopijurarqan:–Jericóllaqtata hatarichiqrunañakasqakachun.piwichurinpiteqsinta churanqa,sullk'achurinpitaqpunkukunatasayarichinqa

24JudánacionpachurinZabdipachurinCarmipachurin Acanmichayñakasqakaqtatraicionaspachayñakasqa kaqtahap’ispakarpapipakaykurqan,hinanSeñorDiosqa Israelcontraphiñakurqan.

25IsraelrunakunaJericóllaqtataruphachisqankumanta kutimuqtinkunJosueqarunakunatakacharqanAillaqtata qhawanankupaq,chaywanmaqanakunankupaqwan

26HinaqtinmichayrunakunaqarispaAillaqtataqhawaspa nirqanku:–AmallaparunakunaAillaqtamanrichunku, yaqakinsawaranqarunakunallachayllaqtata muchuchichunku,chaypirunakunaqapisillankanku,nispa 27Josuetaqchhaynataruwaran,paywankuskataqyaqa kinsawaranqaqharikunarirqanku,hinaspanAillaqta runakunawanmaqanakurqanku

28Israelnacionpacontranpinsinchitamaqanakurqanku, hinanAillaqtayoqrunakunaqakinsachunkasoqtayoq Israelrunakunatawañuchirqanku,IsraelrunakunataqAi llaqtarunakunaqñawpaqenmantaayqekurqanku

29ChaytarikuspanJosueqap'achankunatallik'ikuspa pampamank'umuykuspaSeñorDiospañawpaqenpi k'umuykurqan,Israelkurakrunakunawankuska,hinaspan ñut'uallpataumankumanchurarqanku.

30Josuetaqnirqan:–SeñorDiosníy,¿imanaqtintaqkay runakunataJordánmayutachimpachirqanki?¿imanisaqtaq Israelrunakunaawqankumankutirikuptinku?

31Chayhinaqa,llapanCanaánrunakuna,chayhallp'api tiyaqkuna,chaytauyarispanku,muyuriwasun,sutiykutapas ch'usaqyachiwanqaku.

32HinanSeñorDiosqaJosuetanirqan:–¿Imanaqtintaq uyaykimank'umuykunki?hatariy,uraykamuy,Israel runakunaqahuchallikuspankuñakasqakaqtaqechurunku. Manañampaykunawanqakasaqchu,manapaykuna ukhumantañakasqakaqtachinkachiptinkuqa

33Josuetaqsayarisparunakunatahuñurqan,hinaspan SeñorDiospakamachisqanmanhinaUrimmayuta apamurqan,Judáayllutaqhap'isqakarqan,Carmiqchurin Acantaqhap'isqakarqan.

34JosuetaqAcantanirqan:–Waway,willawayimatachus ruwasqaykita,hinanAcannirqan:Saqueokunaq chawpinpinrikurqaniSinarmantasumaqp'achata,iskay pachaksicloqolqetawan,phisqachunkasiclollasaqqori cuñatawanChaykunatamunapayaspaymihapirurqani, hinaspamqawarqanikarpachawpipihallp'apillapallanku pakasqakasqankuta

35HinanJosueqarunakunatakacharqanAcanpa karpanmantaapanankupaq,hinaspanJosuemanaparqanku.

36JosuétaqAcanta,kayunukunatapas,churinkunata, ususinkunata,tukuykaqninkunataima,Acorwayq'uman aparqanku

37Josuetaqchaypininawanruphachirqan,llapaIsrael runakunataqAcantarumiwanch’aqerqanku,hinaspanchay cheqastaqaAcorwayq’onispasuticharqan,chaymiSeñor Diospaphiñakuyninthasnukurqan,Josuétaqchay llaqtamanrispallaqtawanmaqanakurqan

38SeñorDiostaqJosuetanirqan:–Amamanchakuychu, amataqmancharikuychu,qhawariyAillaqtata,reyninta, llaqtantawan,paykunatataqJericotareyninmanwan ruwarqankihinatapaykunataruwanki,chaypaqechusqanta, uywankunallataqankunakikiykichispaqhap'inkichis qhepanpillaqtapaqembuscadachuray.

39ChaymiJosueqaSeñorDiospanisqanmanhina ruwarqan,chaymimaqanakuqwawankunamantakinsa chunkawaranqakallpasaparunakunataakllarqan,hinaspan paykunatakacharqan,hinaspanllaqtatapakaykurqanku.

40HinaqtinmiJesusqapaykunatakamachiran:–Rikuwaspaykichisqallullakuspanayqekusaqku, paykunataqqatikachawanqaku,chaymiembuscadamanta hatarispallaqtatahap’ikapunkichis.

41Josuetaqmaqanakurqan,llaqtarunakunataqIsrael ladomanlloqsirqanku,manayachaspallaqtaqhepapi paykunatapakaykusqankuta

42Josuepasllapaisraelitakunapassayk’usqahina qhawarikuspanch’inneqñannintaayqekurqanku q’otukuspa

43HinanAillaqtapillaparunakunatahuñurqankuIsrael runakunataqatipanankupaq,hinaspanllaqtamantalloqsispa aysasqakarqanku,manataqmihukrunapasqheparqanchu, llaqtatakichasqatasaqespaIsraelrunakunataqatiparqanku 44Hinaqtinmiembuscadapikaqrunakunaqamaypi kasqankumantahatarispankuusqhayllallaqtaman hamurqanku,hinaspanhap’ispaninawanhap’ichirqanku, Aillaqtarunakunataqkutirirqanku,hinaspanrikurqanku llaqtaqq’osñintahanaqpachamanwichashaqta,manataqmi hukladomanpashukladomanpasqhepaman kutipurqankuchu.

45AillaqtamantallaparunakunanIsraelnacionpa chawpinpikasharqanku,wakintaqkayladomanta,wakintaq hukladomanta,hinaspanpaykunatamaqarqankumana mayqenninkupasqhepananpaq

46IsraelrunakunataqAillaqtapireyMelostakawsashaqta hap’ispaJosuemanaparqanku,Josuetaqsach’aman warkuspawañupurqan

47Israelrunakunataqllaqtataruphachispakutipurqanku, chaypillaparunakunatataqespadawanwañuchirqanku.

48Aillaqtamantaqaripaswarmipaswañuqkunaqachunka iskayniyoqwaranqarunakunankarankuJosuemanSeñor Diospanisqanhina,llaqtapiuywakunallata, qechusqakunatawanapakurqanku

49Jordánchimpapillapareykuna,Canaánsuyupillapa reykuna,IsraelpamirayninkunaJericollaqtaman,Ai llaqtamanimamanaallinruwasqankutauyarispanku, Israelwanmaqanakunankupaqhuñunakurqanku

50Gabaonllaqtapitiyaqrunakunallansinchita mancharikurqankuIsraelrunakunawanmaqanakunankuta manachinkananpaq,chaymillullakuspaJosuemanrirqanku, llapaIsraelrunakunamanwan,hinaspapaykunatanirqanku: Karullaqtamantahamurqayku,kunanqañoqaykuwan rimanakuychis,nispa.

51GabaonllaqtapitiyaqrunakunanIsraelrunakunata llumpaytaayparqanku,Israelpamirayninkunapas paykunawanrimanakurqanku,paykunawantaqthak-kaypi rimanakurqanku,huñunakuypiumalliqkunapasjurarqanku, chayqhepamantaqIsraelrunakunaqayacharqanku paykunaqvecinonkasqankuta,paykunaukhupi tiyasqankutapas

52IsraelrunakunanichaqamanawañuchirqankuchuSeñor Diospasutinpijurasqankurayku,k'aspirutuq,unuhap'iq imakapurqanku

53Josuetaqpaykunatanirqan:–¿Imanaqtintaq q'otuwarqankichis?Paykunataqkutichirqanku:–Amor runakunaqllapareyninkunamantukuyimaruwasqaykita

kamachiykikunamanwillasqakaspa,kawsayniykumanta sinchitamancharikusqaykurayku,chaytaruwarqayku, nispa

54Chayp’unchaymiJosueqapaykunatachurarqank’aspita k’utunankupaq,unuch’usaqyachinankupaq,hinaspan Israelayllukunamankamachikanankupaqt’aqarqan

55JerusalenpireyAdonisedecqaIsraelrunakunaqJerico llaqtamanAillaqtamantukuyimaruwasqankuta uyarispanmi,HebrónllaqtapireyHohamman,Jarmut llaqtapireyPiramman,LaquisreyJafiaman,Eglónrey Debermanpaskacharqan

56Asuykuspayanapaykuway,Israelpamirayninkunatawan GabaónllaqtapitiyaqkunataIsraelrunakunawan allipunakuqrunakunatawañuchinaykupaq

57Hinanhuñunakurqanku,hinanamorrunakunaqphisqa reyninkunallapacampamentonkuwanwicharqanku, paykunaqalamar-qochapatapirit'ihinaaskhakallpasapa runakunankarqanku

58LlapanreykunaqaGabaonpañawpaqenpi campamentotachurakuspankunGabaonllaqtapitiyaq runakunawanmaqanakuytaqallarirqanku,Gabaonllaqtapi llaparunakunataqJosuemankacharqanku:“Usqhaylla hamuychisyanapawayku,amorrunakunaqllapa reyninkunanhuñunakurqankuñoqaykuwan maqanakunankupaq”,nispa.

59HinanJosueqallapamaqanakuqrunakunawanGilgal llaqtamantalloqsirqanku,hinanJosueqaqonqaylla paykunamanhamuspachayphisqareykunatasinchita wañuchirqan

60SeñorDiosmiIsraelrunakunaqñawpaqenpipaykunata p’enqachirqan,paykunanGabaónllaqtapisinchimillay wañuchiywanwañuchirqanku,hinaspanBet-Horón llaqtamanwichaspaMaquedallaqtakamaqatiparqanku, hinaspanIsraelrunakunaqñawpaqenmantaayqekurqanku.

61Paykunaayqekushaqtinkun,SeñorDiosqahanaq pachamantaruntukunatapaykunamankachamurqan,Israel runakunatawañuchisqankumantaqaaswanaskharaqmi runtuwanwañurqanku

62Israelrunakunataqpaykunataqatiykacharqanku,hinan ñanpimaqasharqankuraq.

63Maqanakushaqtinkunch'isiyapusharqan,hinanJosueqa llaparunakunaqqayllanpinirqan:–Inti,Gabaonpisayariy, Ajalónwayq'opitaqkilla,awqankunamantanacion vengakunankama,nispa

64SeñorDiosqaJosueqkunkantauyarirqan,intitaqhanaq pachachawpipisayarirqan,soqtachunkakinsachunka ratutaqsayarirqan,killapassayasharqan,manataqhuk p'unchayhunt'achuuraykamurqan.

65Manataqmichhaynap’unchaypaskarqanchu,chay p’unchayñawpaqtapasqhepatapas,SeñorDiosqahuk runaqkunkantauyarirqan,IsraelpaqSeñorDios maqanakusqanrayku.

89RAKI

1HinanJosuékaytakiytarimarqan,SeñorDiosamor runakunataJosueqIsraelpamirayninkunamanqosqan p'unchaypi

2SeñorDiosníy,atiyniyoqruwaykunatanruwarqanki, hatunruwaykunatanruwarqanki;¿Pitaqqamman rikchakuq?simiymisutiykitatakinqa

3Allinkayniypas,kallpayniypas,altotorrey,mosoq takiytatakisqayki,graciaswantakisqayki,qanmikanki qespikuyniypakallpan

4Kaypachapillapareykunanalabasunki,kaypachapi kamachikuqkunatakisunkiku,Israelpamirayninkunapas qespichisqakasqaykimantankusikunqaku,takinqaku, atiyniykitapasalabanqaku

5SeñorDiosníy,qanmanmiwillarqayku;Diosniykukanki nispanirqayku,awqaykupacontranpipakakunayku, kallpasapatorreykukasqaykirayku

6Qanmanmiwaqyakuspaykumanap'enqakurqaykuchu, qanpinhap'ipakuspaqespichisqakarqaykuqapariqtiyku, kunkaykutauyarirqanki,espadamantaalmaykuta qespichiwarqanki,khuyapayakuyniykitarikuchiwarqanku, qespikuyniykitaqowarqanku,kallpaykiwanmisonqoykuta kusichirqanki.

7Qespikuyniykupaqmilloqsirqanki,makiykiwanmi llaqtaykitakacharichirqanki;ch'uyakayniykimantahanaq pachamantakutichiwarqankiku,chunkawaranqa runakunamantaqespichiwarqankiku

8Intipaskillapashanaqpachapinsayasharqan,qantaq phiñakuyniykipisayarqankisarunchawaqniykucontra, paykunapatapitaqjuzgasqaykitakamachirqanki

9Kaypachapillapakamachikuqkunasayarirqanku, suyukunapireykunahuñunakurqanku,manataqmi ñawpaqeykipikuyurirqankuchu,maqanakuyniykikunatan munarqanku

10Phiñakuyniykipinpaykunacontrahatarirqanki, paykunamanmiphiñakuyniykitauraykachirqanki; phiñakuyniykipinpaykunatach'usaqyachirqanki, sonqoykipitaqch'usaqyachirqanki.

11Phiñakuyniykiwanmisuyukunapastukukapurqan, phiñakuyniykiraykunsuyukunapaspisiyapun, phiñakuyniykip'unchaypinreykunatak'irirqanki.

12Paykunamanphiñakuyniykitahich’arqanki,phiñakuy phiñakuyniykipaykunatahap’irqan;huchankutan paykunamankutichirqanki,millayruwayninkupitaq ch'usaqyachirqanki

13Huktrampatamast’arirqanku,chaypiurmarqanku, pakakusqankullikapi,chakinkuhap’isqa.

14Makiykiqalistoñankasharqanllapaawqaykikunapaq, paykunannirqanku:“Espadankuwanmihallp'ata hap'ikapurqanku,makinkuwanmillaqtatatiyarqanku. Uyankutap'enqaywanhunt'achirqanki,waqrankuta pampamanuraykachirqanki,phiñakuyniykipi manchachirqanki,phiñakuyniykipitaqchinkachirqanki.

15Paykunaqhawanpiwayra-paraykiqqaparisqanwanmi kaypachaqakhatatatarqan,chhaphchikurqantaq,manan wañuymantaalmankutahark’arqankichu,aya p’ampanamanmikawsayninkutaurmachirqanki

16Wayra-paraykipiqatiparqanki,wayra-paraykipin wañuchirqanki,parankutapasruntumanmitukuchirqanki, ukhut’oqokunapinurmarqankumanahatariyta atinankupaq

17Ayankuqacallekunachawpimanwikch'usqaq'opahinan kasqa

18Phiñakuyniykipitukusqa,chinkachisqaimakarqanku, kallpaykiwanmillaqtaykitaqespichirqanki

19Chayraykunsonqoykuqaqanwankusikushanku, qespichisqaykiraykunalmaykupashatunchakushanku.

20Qalluykunwillasunkiatiyniykita,takisaqku, alabasaqkutaqmiadmirakuypaqruwasqaykikunata.

21Awqaykumantaqespichiwarqankun,contranchispi sayariqkunamantapas qespichiwarqankun, ñawpaqeykumantanpaykunatach’usaqyachirqankichis, chakiykupauranpitaqurmachirqankichis

22ChhaynapinllapaawqaykikunawañunqakuWiraqocha, millayrunakunataqwayraqtanqasqanpajahinakanqaku, munakusqaykirunakunataqunuqqayllanpitarpusqa sach’akunahinakanqaku

23HinaqtinmiJosueqallapaIsraelrunakunawanGilgalpi kaqcampamentomankutipurqanku,llapareykunata atipaspa,manataqmihukpuchuqpaspuchurqanchu.

24Pichqareykunaqasapallankuchakipiayqekuspankuhuk machaypipakakurqaku,Josueñataqmimaqanakuypampapi maskarqa,ichaqamanamtarirqachu.

25ChayqhepamanmiJosuemanwillaranku:–Reykunata tariruspankuhukmachaypipakasqakasqankuta,nispa 26HinaqtinmiJosueqanirqan:–Machaypasiminpi runakunatachuray,paykunatacuidanankupaq,ama paykunakikinkumantaapakunankupaqIsraelpa mirayninkunapaschaynatamrurarqaku.

27HinanJosueqallapaIsraelrunakunatawaqyaspa guerrapioficialkunatanirqan:–Chakiykichistakay reykunaqkunkanmanchuraychis,hinanJosueqanirqan:–ChayhinatanSeñorDiosqallapaawqaykichiskunata ruwanqa”,nispa

28ChayqhepamanmiJosueqakamachirqanreykunata wañuchispamachaymanwikch’upunankupaq,machaypa siminmanhatunrumikunatachuranankupaq

29ChaymantataqJosueqachayp’unchaypillapa runakunawankuskaMaquedallaqtamanrirqan,hinaspan espadawanwañuchirqan

30Llaqtapikaqalmakunata,llapakapuqninkunatapas ch’usaqyachirqan,Jericóllaqtatahinanreywanllaqta runakunatawanruwarqan

31ChaymantataqLibnallaqtamanrispapaywan maqanakurqan,SeñorDiostaqmakinmanqorqan,Josuetaq espadawanwañuchirqanllapaalmankunatapas,Jerico llaqtatahinanpaytapasreymanpasruwarqan.

32ChaymantataqLaquisllaqtamanrirqanchaywan maqanakunanpaq,GazareyHoramtaqLaquisllaqta runakunatayanapananpaqrirqan,Josuetaqpayta llaqtantawanwañuchirqanmanañapipaspuchunankama

33JosuetaqLaquisllaqtatallaparunakunatawanhap'ispa Libnallaqtatahinaruwarqan.

34ChaymantataqJosueqaEglónllaqtamanrirqan,chay llaqtatapashap'ispallapallaqtarunakunatapasespadawan wañuchirqan

35ChaymantataqHebrónllaqtamanrispachaywan maqanakurqan,hap’ispataqllapanIsraelllaqtawankuska Debirllaqtamankutipurqan,hinaspanchaywan maqanakuspaespadawanwañuchirqan

36HinaqtinmiJesusqallaparunakunatach’usaqyachirqan, manataqmipitapaspuchuqtasaqerqanchu,Jericollaqtata hinanpaytapasreytapasruwarqan

37HinanJosueqaCades-barneamantaAzakamaamor runakunaqllapareyninkunatawañuchirqan,hinanIsrael llaqtataSeñorDiosmaqanakurqan

38JosuetaqIsraelrunakunawankuskaGilgalllaqtaman campamentomanrirqanku

39ChaytiempopiCazorllaqtapireyJabinqaJosuepatukuy imaruwasqantauyarispanMadiánreyJobatman,Simrón reyLabánman,AcsafreyJefalman,amorrunakunaqllapa reyninkunamanpaskacharqan:

40Usqhayllahamuspaykuyanapawayku,Israelpa mirayninkunatamanaraqhamushaspa,amorrunakunaq wakinreyninkunatahinaruwawanankupaq

41LlapankayreykunaqaChazorllaqtaqreyninJabinpa nisqantauyarirqanku,hinaspanllapacampamentonkuwan kuskalloqsirqanku,chunkaqanchisniyoqreykuna, llaqtankutaqlamar-qochapatapirit’ihinaaskhakarqanku, manayupayatinacaballokunawancarretakunawankuska, hinaspanMeromyakupihuñunakurqanku,Israelwan maqanakunankupaqtaqhuñunakurqanku

42HinanSeñorDiosqaJosuetanirqan:–Amapaykunata manchakuychu,paqarinp'unchaymiñawpaqeykipillapa wañuchisqakunataentregasaq,caballonkutat'oqyachispa carretankutaninawanruphachinki,nispa

43HinanJosueqallapaguerrapimaqanakuqrunakunawan qonqayllapaykunamanhamuspamaqaykurqanku,hinaspan paykunaqmakinmanurmaykurqanku,SeñorDiosqaIsrael runakunaqmakinmanmipaykunataentregarqan.

44ChaymiIsraelrunakunaqallapareykunata campamentonkuwanqatiykacharqanku,manapipas puchunankama,JosuetaqSeñorDiospanisqanmanhina paykunataruwarqan

45HinanJosueqaChazorllaqtamankutispaespadawan wañuchirqan,chaypillaparunakunatataqwañuchirqan, ninawantaqruphachirqan,ChazorllaqtamantataqSimrón llaqtamanrispa,maqaspach'usaqyachirqan

46ChaymantataqAcsafllaqtamanpasaspaSimrónllaqtata hinaruwarqan

47ChaymantataqAdulamllaqtamanrirqan,chaypillapa runakunatataqwañuchirqan,AcsaftaSimrónllaqtatapas ruwarqanhinata

48Paykunamantanpasarqanatipasqanreykunaqllapa llaqtankunaman,hinaspanllapanpuchuqrunakunata atiparqan,llapantataqthunirqan

49Israelrunakunaqasaqueollankuta,uywankullatan hap’ikapurqanku,saparunatawañuchiqtinkuqamananhuk almatapaskawsanantasaqerqankuchu

50ImaynanSeñorDiosqaMoisestakamachirqanhinata JosuepasllapaIsraelrunakunapas,mananimapipas pantarqankuchu

51ChaymiJosueqallapaIsraelrunakunawanSeñorDiospa kamachisqanmanhinallapaCanaánsuyutawañuchirqanku, kinsachunkahukniyoqreykaspankutaqllapareyninkunata wañuchirqanku,Israelrunakunataqllapansuyunkuta hap’ikapurqanku

52JordánchimpapikaqSihonpa,Ogpa gobiernakunanmantawan,Moisesqaaskhallaqtakunata atiparqan,MoisestaqRubenrunakunaman,Gad runakunaman,Manasésayllumanpasqorqan

53JosuétaqJordánchimpapiintihaykuyladonpikaqllapa reykunataatiparqan,hinaspanisqonayllukunaman, Israelpakuskanayllunmanwanherenciataqorqan

54PichqawatañamJosueqachayreykunawanguerrata ruwarqa,hinaspamllaqtankutaIsraelrunakunaman quykurqa,chaymiallpaqahawkayarurqaguerramantaamor runakunapahinaspaCanaánrunakunapalliwllaqtankunapi.

90RAKI

1IsraelpamirayninkunaJordánmayutachimpaspapichqa kaqwatapi,IsraelpamirayninkunaCanaánrunakunawan maqanakusqankumantasamarisqankuqhepaman,chay tiempopinEdomwanQuitimrunakunawanhatunsinchi maqanakuykunahatarirqan,KitimrunakunataqEdomwan maqanakurqanku.

2KitimllaqtapireyAbianotaqchaywatapikinsachunka hukniyoqwatapikamachikusqanwatapilloqsirqan, paywankuskataqQuitimrunakunaqaskhakallpasapa soldadonkunawankuskarirqan,hinaspanSeirllaqtaman rirqanEsauqmirayninkunawanmaqanakunanpaq.

3EdomreyHadadtaqchaywillakusqantauyarispa, llumpayrunakunawan,kallpasapasoldadokunawanima, paywantupananpaqrirqan,Edomchakrapitaqpaywan maqanakurqan

4EsaupamirayninkunatataqQuitimpamirayninatiparqan, KitimpamirayninkunataqEsaúpamirayninkunamanta iskaychunkawaranqarunakunatawañuchirqanku,Esaupa llapamirayninkunataqpaykunaqñawpaqenmanta ayqekurqanku.

5HinanKitimrunakunaqatiparqanku,hinaspanEdomrey Hadadmanchayarqanku,payqañawpaqenkupin phawaykachasharqan,hinaspankawsashaqtahap’ispa KitimllaqtapireyAbianomanaparqanku

6Abianotaqwañuchinankupaqkamachirqan,Edomrey Hadadtaqtawachunkapusaqniyoqwatakamachikushaqtin wañupurqan

7KitimrunakunataqEdomllaqtataqatipashallarqanku, chaymipaykunatasinchitawañuchirqanku,chaymi EdomqaQuitimrunakunaqkamachisqankapurqan

8KitimrunakunanEdomnaciontakamachiranku,Edomtaq Quitimrunakunaqmakinpikapurqan,chay p’unchaymantapachanhuksuyullakapurqan

9Chaymantapachanmanañahoqariytaatirqankuchu, qhapaqsuyunkutaqKitimrunakunawanhukllakapurqan.

10AbianotaqEdomllaqtapikamachikuqkunatachurarqan, EdomrunakunataqAbianoqkamachisqankapurqanku, hinallataqAbianoqaQuitimhallp'anmankutipurqan.

11Kutimuspanmigobiernontamosoqyachirqan,reypa wasinpaqtaqhatunallintakyasqapalaciotahatarichirqan, KitimrunakunataEdomrunakunatawanallinta kamachirqan

12Chayp’unchaykunapinIsraelrunakunallapaCanaán runakunataamorrunakunatawanqarqoqtinku,Josueqa yuyaqñakapurqan,machuñataqmikapurqan

13HinanSeñorDiosqaJosuetanirqan:–Qanqamachuñan kanki,wiñasqañataqmikanki

14Kunantaqkayhallp'atarakiyisqonayllukunaman, Manasespakuskanayllumanwan,JosuetaqsayarispaSeñor Diospanisqanmanhinaruwarqan.

15HinaspanIsraelayllukunamanllapanhallp'atarakirqan, t'aqa-t'aqankumanhina

16Levíayllumanichaqamananherenciataqorqanchu, SeñorDiospaofrendankunaqapaykunaqherencianmi, imaynanSeñorDiosqaMoisespanisqanmanhina.

17JosuétaqHebrónorqotaJefuneqchurinCalebman qorqan,wawqenkunamantahukpartetaaswanaskhata, MoiseswanSeñorDiospanisqanhina.

18ChayraykunHebrónllaqtaqaCalebpawawankunaq herenciankapurqankunankama.

19HinanJosueqallapaIsraelrunakunamansorteohallp'ata rakirqan,SeñorDiospakamachisqanmanhina.

20IsraelpamirayninkunamLevírunakunaman herenciankumantallaqtakunataqurqaku,uywankupaq hinaspakapuqninkupaqmichinakunatapas,Israelpa mirayninkunataMoisesmankamachisqanmanhina,chaymi allpatarakirqakuhatuntapasuchuytapas

21Paykunanrirqankuhallp'atahap'ikapunankupaq,hinan IsraelrunakunaqaNunpachurinJosuemanherenciata qorqanku

22SeñorDiospasiminwanmipaymanqorqankuEfraín orqopiTimnat-seracllaqtata

23KayherenciakunatansacerdoteElazerwanNunpa churinJosuewan,aylluumallikunawanIsraelrunakunaman suertetaqorqankuSilollaqtapi,SeñorDiospañawpaqenpi, karpapunkupi,hinaspansaqerqankuhallp'atarakiyta

24SeñorDiosmiIsraelrunakunamanchayhallp'ataqorqan, SeñorDiospanisqanmanhina,ñawpaqtaytankumanSeñor Diospajurasqanmanhina

25WiraqochataqIsraelrunakunamansamaytaqorqan muyuriqninkupillapaawqankumanta,manataqpipas paykunaqcontranpisayarirqanchu,Wiraqochataqllapa awqankunatapaykunaqmakinmanqorqan,manataqmi hukpaspantarqanchullapaallinkunamantaWiraqocha Israelpawawankunamanrimasqanmanta,ariWiraqochaqa tukuyimatanruwarqan.

26JosuetaqllapaIsraelrunakunatawaqyaspa samincharqan,hinaspankamachirqanSeñorDiosta servinankupaq,hinaspanpaykunatakacharqan, sapankankutaqllaqtankumanrirqanku,sapankankutaq herenciankumanrirqanku

27IsraelrunakunaqaJosuepatukuyp’unchayninkunapin SeñorDiostaservirqanku,SeñorDiostaqpaykunaman samachirqan,llaqtankupitaqmanaimamantamanchakuspa tiyarqanku.

28Chayp’unchaykunapitaq,QuitimllaqtapireyAbiano wañupurqan,kinsachunkapusaqniyoqwatapi kamachikusqanwatapi,chaymiqanchiskaqwatapiEdom suyupikamachikusqanmanta,paykikinpaqhatarichisqan cheqaspitaqp’amparqanku,Latinotaqpayparantinpi phisqachunkawatakamachikurqan.

29Kamachikusqantiempopinhukejercitotahorqomurqan, hinanrispa,JavanpachurinEliseoqmirayninkuna Britaniapi,Kernaniapitiyaqrunakunawanmaqanakurqan.

30HinanuyarirqanEdomQuitimrunakunaqmakinmanta hatarisqanta,hinanLatinopaykunamanrispapaykunata maqaspakamachirqan,hinaspataqKitimrunakunaq makinmanchurarqan,Edomtaqtukuyp’unchaykunahuk qhapaqsuyumantukupurqanKitimrunakunawan

31AchkawatakunañamEdomllaqtapimanareykarqachu, chaymipaykunapagobiernonkuqakarqaKitimpa mirayninkunawanreyninkunawan

32IsraelpamirayninkunaJordánmayuta chimpasqankumantaiskaychunkasoqtayoqwatapi,Israel runakunaEgiptomantaripusqankumantasoqtachunka soqtayoqwataqhepamanmiJosueqayuyaqñakapurqan, chayp’unchaykunapitaqpachakpusaqwatayoqkasharqan

33HinanJosueqallapaIsraelrunakunata,kuraq runakunata,juezkunata,oficialninkunatawanwaqyachirqan,

SeñorDiosqallapaawqankumantasamariytaqosqan qhepamanmi,JosuetaqIsraelpakurakrunakunata juezninkunatawannirqan:–Qhawariychis,machuñañan kani,ñawpaqeykichismantaqarqosqanacionkunataSeñor Diosparuwasqantanrikunkichis,SeñorDiosmi maqanakurqan”,nispaqampaq

34KunankallpachakuychisMoisespakamachikuysiminpi llapa simikunata hunt’anaykichispaq, hunt’anaykichispaqpas,amakarunchakunaykichispaq, pañamanotaqlloq’emanpas,amataqchayhallp’apipuchuq suyukunamanhamunaykichispaqamataqdiosninkuq sutintarimankichischu,aswanpasSeñor Diosniykichismanmik'askakunkichis,kunanp'unchaykama ruwasqaykichishina,nispa

35HinanJosueqaIsraelrunakunataanchatakallpacharqan tukuyp’unchayninkupiSeñorDiostaservinankupaq.

36LlapaIsraelrunakunannirqanku:–Tukuyp'unchaymi SeñorDiosninchistaservisaqku,ñoqaykupas,wawaykupas, wawaykupas,mirayniykupas,wiñaypaqmiservisaqku”, nispa

37Chayp’unchaymiJosueqarunakunawanrimanakurqan, hinanIsraelrunakunatakacharqan,sapankanku herenciankuman,llaqtankumanpasrirqanku

38Chayp’unchaykunapinIsraelrunakunallaqtankupi manamanchakuspatiyashaqtinku,Egiptomanta horqomusqankuabuelonkuayllukunaqataúdninta p’amparqanku,sapankankutaqwawankunaqherencianman hina,JacobpachunkaiskayniyoqchurinkunaIsrael runakunap’amparqanku,sapankankutaqwawankunaq kayninpi

39IsraelpamirayninkunaEgiptonacionmanta pusamusqankuJacobpachunkaiskayniyoqchurinkunata pampasqankullaqtakunapasutinmi

40RubentawanGadtap'amparqankuJordánchimpapi, Romíallaqtapi,chayllaqtatanMoisespawawankunaman qorqan

41SimeontaLevitawantaqSimeonpamirayninkunaman qosqanMaudallaqtapip'amparqanku,chayllaqtaq chakrantaqLeviqmirayninkunapaqkarqan

42Judállaqtatap'amparqankuBelénllaqtaqchimpanpi Benjaminllaqtapi

43Isacarpa,ZabulonpatullunkunatataqSidónllaqtapi p'amparqanku,wawankumanurmaqt'aqapi.

44DantaqaEstaelllaqtapiwawankunaqllaqtanpi p’amparqanku,Neftalíta,AsertawantaqCades-naftalí llaqtapip’amparqanku,sapankankutaqwawankunaman qosqankucheqaspip’amparqanku

45HinaspanJosepatullunkunatap'amparqankuSiquem llaqtapi,JacobpaHamorllaqtamantarantisqanchakrapi

46Benjamínllaqtatanp'amparqankuJerusalénllaqtapi, Benjamínrunakunamanqosqajebuseorunakunaq chimpanpi.Israelpamirayninkunamsapakamataytankuta wawankunapallaqtanpipamparurqaku

47IskaywatatukukuqtintaqNunpachurinJosuepachak chunkachunkawatayoqwañupurqan,JosuetaqIsraelta juzgasqanqaiskaychunkapusaqniyoqwatakarqan, Israeltaqtukuykawsasqanp’unchaykunapiSeñorDiosta servirqan

48Josuepahukasuntonkunapas,maqanakuyninkunapas, Israelrunakunataanyasqanpas,llapan kamachisqankunapas,IsraelpamirayninkunaIsraelpa

mirayninkunamanhamusqanllaqtakunapasutinpas, IsraelpamirayninkunamanJosueparimasqanlibropi,Tayta Diospaguerrankunapalibronpipas,MoisespaJosuepa hinaspaIsraelpamirayninkunapaqillqasqankulibropim qellqasqakachkan.

49IsraelrunakunanJosuetap'amparqankuherencianpa linderonpi,Timnat-Seracllaqtapi,chayllaqtaqaEfraín orqopinqosqakarqan.

50Chayp’unchaykunapinAaronpachurinElazer wañupurqan,hinaspanEfraínorqopiqosqachurinFineaspa orqopip’amparqanku

91RAKI

1ChaytiempopinJosuewañupuqtinqa,Canaánrunakunaq mirayninkunaqachaysuyupiraqkasharqanku,chaymi israelitakunaqadecidikurqankuqarqonankupaq

2HinaqtinmiIsraelrunakunaqaSeñortatapuranku:–¿Pitaq ñawpaqtaqaCanaánrunakunawanmaqanakuqrisun?Señor Diostaqnirqan:–Judállaqtanwicharinqa,nispa

3HinanJudárunakunaSimeontanirqanku:–Noqaykuwan kuskasorteoykumanriy,hinanCanaánrunakunawan maqanakusaqku,ñoqaykupasqanwankuskarisaqku, suerteykipi,chhaynapinSimeonpamirayninkunapasJudá runakunawankuskarirqanku.

4JudárunakunataqCanaánrunakunawanmaqanakurqanku, chaymiSeñorDiosqaCanaánrunakunataJudá mirayninkunamanentregarqan,Bezecllaqtapitaqchunka waranqarunakunatawañuchirqanku

5BezecllaqtapinAdonibezecwanmaqanakurqanku,hinan payqapaykunaqñawpaqenmantaayqekurqan,hinaspan qatiykachaspahap’irqanku,hinaspanhap’ispahatun dedonkunata,chakidedonkunatawankuchurqanku

6Adonbezectaqnirqan:–Kimsachunkareykunanhatun dedonkuta,chakidedonkutapaskuchusqa,mikhunata huñurqankumesaypauranpi,imaynanñoqapasruwarqani hinata,chaymiDioskutichipuwarqan,hinanJerusalén llaqtamanpusamurqanku,chaypitaqwañupurqan,nispa

7SimeonpamirayninkunataqJudárunakunawankuska rirqanku,hinaspanCanaánrunakunataespadawan wañuchirqanku

8SeñorDiosqaJudárunakunawankuskakasharqan, paykunanorqotahap'ikapurqanku,Joseqmirayninkunataq Betelllaqtamanrirqanku,chayllaqtaqaLuzllaqtan, Señortaqpaykunawankasharqan

9JosepamirayninkunaBetelwasitaqhawaspaqhawaqkuna hukrunatarikurqankullaqtamantalloqsishaqta,hinaspan hap'ispanirqanku:–Kunanqallaqtamanhaykuypunkuta rikuchiwayku,hinanqantakhuyapayasqaykiku,nispa

10Chayrunaqallaqtahaykumunanñantapaykunaman rikuchirqan,hinanJosepamirayninkunahamuspaLlaqtata espadawanwañuchirqanku.

11Chayrunatataqayllunwankacharqanku,hinaspanhit runakunamanrispahukllaqtatahatarichirqan,hinaspan suticharqanLuz,chhaynapinllapaisraelitakunallaqtankupi tiyarqanku,Israelpiwawakunataqllaqtankupitiyarqanku, IsraelpamirayninkunapasJosueqp’unchayninkunapin SeñorDiostaservirqanku,Josueqqhepantataqkurak runakunaqp’unchayninkunataunaytatukurqanku, hinaspanrikurqankuJosueqhatunllank’aynintaSeñor, Israelllaqtapaqruwasqanta

12Josuewañukusqanqhepamanmiancianokunaqachunka qanchisniyoqwataIsraeltajuzgarqanku.

13LlapakurakrunakunapasIsraelpaCanaánrunakunawan maqanakurqanku,hinallataqSeñorDiosqaCanaán runakunataIsraelrunakunaqñawpaqenmantaqarqorqan, Israelrunakunatahallp'ankumanchurananpaq

14HinaspanAbrahamman,Isaacman,Jacobmanwanllapa rimasqankunatahunt’arqan,hinallataqCanaánrunakunaq hallp’anpaykunamanwawankunamanpasqonanpaq jurasqanjuramentotawan

15HinaspanSeñorDiosqallapaCanaánsuyutaIsrael runakunamanqorqan,ñawpaqtaytankumanjurasqanman hina,SeñorDiostaqpaykunamansamarichirqan muyuriqninkupikaqkunamanta,Israelrunakunataq llaqtankupimanaimamantamanchakuspatiyarqanku

16Wiñay-wiñaypaqSeñorDiosqasaminchasqakachun, amen,amenpas

17Kallpachakuychis,Señorpiconfiaqllapaykichispa sonqonkupasallinkallpayoqkachun.Tukukuy.