4
Księga
Machabejska
WSTĘP Ta książka jest niczym przerażający grzmot, rozbrzmiewający echem mrocznych koszmarów starożytnej tyranii. To rozdział poświęcony prześladowaniom Antiocha, tyrana Syrii, którego niektórzy nazywali Epifanesem, Szaleńcem. Historia rzymska pierwszych wieków odnotowuje dwóch takich tyranów – drugiego, Kaligulę, Drugiego Genialnego Szaleńca. Forma tego tekstu jest jak oracja. Wzloty i upadki mowy są tak starannie wyważone, argumenty tak druzgocące, logika tak niewzruszona, a argumenty tak głębokie, a rozumowanie tak chłodne – że staje się on przykładem najczystszej elokwencji. Motywem przewodnim jest odwaga. Autor rozpoczyna od żarliwego sformułowania filozofii natchnionego rozumu. Lubimy myśleć o XX wieku jako o epoce rozumu i przeciwstawiać go epoce mitów – jednak takie dzieło kwestionuje takie założenie. Znajdujemy tu pisarza, który prawdopodobnie żył w pierwszym wieku przed naszą erą, a który przedstawia jasną filozofię rozumu, równie aktualną dzisiaj, jak dwa tysiące lat temu. Sceneria obserwacji w salach tortur jest nieubłagana. Dla naszych współczesnych uszu, nastawionych na łagodniejsze brzmienia, uderza ona przerażająco. Szczegóły kolejnych tortur (przywodzące na myśl narzędzia hiszpańskiej inkwizycji sprzed wieków) są dopracowane w sposób szokujący dla naszego gustu. Nawet pojawienie się stoickich postaci Starca, Siedmiu Braci i Matki nie łagodzi w żaden sposób zaciekłości, z jaką ten mówca przywołuje Odwagę. Starożytni Ojcowie Kościoła chrześcijańskiego pieczołowicie przechowywali tę księgę (posiadamy ją w tłumaczeniu syryjskim) jako dzieło o wielkiej wartości moralnej i nauczaniu. Niewątpliwie była ona znana wielu wczesnym chrześcijańskim męczennikom, którzy po jej przeczytaniu gotowi byli ponieść śmierć męczeńską. ROZDZIAŁ 1 Zarys filozofii starożytnej dotyczącej natchnionego rozumu. Cywilizacja nigdy nie osiągnęła wyższego poziomu myśli. Dyskusja na temat „represji”. Werset 48 podsumowuje całą filozofię ludzkości. 1 Zamierzam omówić kwestię najwyższej natury filozoficznej, mianowicie czy Natchniony Rozum jest najwyższym władcą nad namiętnościami. Chciałbym gorąco prosić o waszą szczerą uwagę w kwestii filozoficznej. 2 Ponieważ przedmiot ten jest nie tylko ogólnie konieczny jako dziedzina wiedzy, ale obejmuje także pochwałę największych cnót, przez którą mam na myśli samokontrolę. 3 Oznacza to, że skoro udowodnimy, że Rozum panuje nad namiętnościami przeciwnymi umiarkowaniu, obżarstwu i
pożądaniu, to wyraźnie pokazujemy, że panuje także nad namiętnościami przeciwnymi sprawiedliwości, takimi jak złośliwość, a także nad namiętnościami przeciwnymi męskości, mianowicie nad gniewem, bólem i strachem. 4 Niektórzy jednak mogą zapytać, skoro Rozum panuje nad namiętnościami, to dlaczego nie panuje nad zapomnieniem i ignorancją? Ich celem jest przecież ośmieszanie. 5 Odpowiedź jest taka, że Rozum nie jest panem braków tkwiących w samym umyśle, ale nad namiętnościami i wadami moralnymi, które sprzeciwiają się sprawiedliwości, męskości, umiarkowaniu i osądowi; jego działanie w ich przypadku nie polega na wykorzenianiu namiętności, ale na umożliwieniu nam skutecznego przeciwstawienia się im. 6 Mógłbym przytoczyć wiele przykładów zaczerpniętych z różnych źródeł, gdzie rozum dowiódł swojej władzy nad namiętnościami, lecz najlepszym przykładem, jaki mogę podać, jest szlachetne postępowanie tych, którzy oddali życie za cnotę: Eleazara, Siedmiu Braci i Matki. 7 Wszyscy oni bowiem przez pogardę dla cierpień, nawet aż do śmierci, dowiedli, że rozum góruje nad namiętnościami. 8 Mógłbym tu rozwodzić się nad pochwałami ich cnót, ich, mężczyzn z Matką, umierających w tym dniu, który świętujemy z miłości do piękna moralnego i dobra, lecz wolałbym raczej złożyć im gratulacje z okazji zaszczytów, które osiągnęli. 9 Podziw, jaki odczuwał dla ich odwagi i wytrwałości nie tylko cały świat, ale także ich kaci, sprawił, że to oni stali się sprawcami upadku tyranii, pod którą znajdował się nasz naród. Swoją wytrwałością pokonali tyrana, dzięki czemu dzięki nim ich kraj został oczyszczony. 10 Lecz teraz skorzystam z okazji, by omówić tę kwestię, po tym jak zaczniemy od ogólnej teorii, co mam w zwyczaju, a następnie przejdę do ich historii, oddając chwałę wszechmądremu Bogu. 11 Nasze pytanie zatem brzmi, czy Rozum ma najwyższą władzę nad namiętnościami. 12 Musimy jednak zdefiniować, czym jest Rozum, a czym namiętność, ile jest form namiętności i czy Rozum jest nad nimi wszystkimi górą. 13. Uważam, że powodem jest umysł, który z jasnym namysłem wybiera życie pełne mądrości. 14 Mądrość rozumiem jako wiedzę o rzeczach boskich i ludzkich oraz o ich przyczynach. 15 Uważam, że jest to kultura nabyta pod Prawem, dzięki której z należytym szacunkiem uczymy się rzeczy Bożych, a dla naszego doczesnego pożytku - rzeczy ludzkich. 16 Mądrość zaś objawia się w postaci rozsądku i sprawiedliwości, odwagi i umiarkowania. 17 Lecz rozsądek, czyli samokontrola, góruje nad wszystkimi innymi, gdyż dzięki niemu rozum rzeczywiście sprawuje władzę nad namiętnościami. 18 Spośród namiętności istnieją dwa główne źródła, mianowicie przyjemność i ból, i każde z nich należy z natury zarówno do duszy, jak i do ciała. 19 Zarówno w odniesieniu do przyjemności, jak i bólu, istnieje wiele przypadków, w których namiętności mają pewną kolejność. 20 Tak więc, podczas gdy pożądanie poprzedza przyjemność, zaspokojenie następuje po niej, a strach poprzedza ból, po bólu następuje smutek.