Maori - The Book of Jubilees or Lesser Genesis

NgāHūpiri

Upoko1

1Nā,itetautuatahioteputangamaiongātamaaIharaira iIhipa,itetoruongāmarama,itetekaumāonoongārāo temarama,[2450AnnoMundi]kakōreroteAtuakia Mohi,kamea:'PikiakekiahaukirungaiteMaunga,ā, mākuehoatukiakoengāpapakōhatuerua,kotetureme tewhakahaukuaotineiiahautetuhituhi,kiawhakaakona airātouekoe'

2NakapikiatuaMohikitemaungaoteAtua:aitaute kororiaoIhowakirungakiMaungaHinai;aeonongarai taupokinaaiareiraetekapua;

3Ā,itewhituongārākakarangaiakiaMohii waenganuiotekapua:ā,koteāhuaotekororiaoIhowāi ritekiteahimurairungaitetihiotemaunga.

4Ā,ewhātekaungārā,ewhātekaungāpōinohoaia MohiirungaiteMaunga,ā,iwhakaakonaiaeteAtuaki ngākōreroomua,mengākōreroomurimaimōte wehengaongārākatoaoteturemetewhakaaturanga

5Ā,kameaia,Kiaangamaitōungākaukingākupukatoa ekōrerotiaeahaukiakoeirungaitēneimaunga,tuhituhia hokikitepukapuka,kiakiteaiōrātouwhakatupurangai ahaukāoreiwhakarereiarātoumōngākinokatoaimahia erātou,iarātouetakahianaitekawenatai whakatakotoriaeahauiwaenganuiiahau,iakoehoki,mō ōrātouwhakatupurangaitēneirāiMaungaHinai

6Ā,kapēneiteāhuainataemaiēneimeakatoakiarātou, kamōhiorātouhetikaakeahauiarātouirotoiārātou whakawakangakatoa,iārātoumahikatoa,ā,kamōhio rātoukuanohoponoahaukiarātou.

7Nā,tuhituhiamāuēneikupukatoaewhakapuakinaatu neieahaukiakoeitēneirā;emōhioanahokiahaukitō rātoututu,kitōrātoukakimaro,imuaitakukaweiarātou kitewhenuaioatiaiahaukiōrātoumatua,kia Āperahāma,kiaĪhaka,kiaHākopa,imeaahau,Kahoatu eahaukiōkoutouurihewhenuaererengiaanaetewaiū, etehoni

8Ā,kakairātou,kamakona,katahurikingāatuakē,ki ngāatua(ekoreneietaeatewhakaoraiarātouiōrātou mamaetangakatoa:ā,karangonatēneikaiwhakaatuhei kaiwhakaatumōrātouKawarewarehokirātoukiaku whakahaukatoa,kingāmeakatoaewhakahauaanaeahau kiarātou,ā,kawhaiingātauiwi,iōrātoupoke,iōrātou whakama,kamahikiōrātouatua,ā,kawaihoēneihei hara,heiwhakapataritari,heimamae,heimahangakia rātou

9Ā,hetokomahakamate,kariroherehere,katakakite ringaotehoariri,nātemeakuawhakarēreaerātouaku tikanga,akuwhakahau,mengāhakariotakukawenata,me akuhapati,metakuwāhitapuiwhakatapuaeahaumōkui waenganuiiarātou,metakutapenakara,metakuwāhi tapuiwhakatapuaeahaumōkuiwaenganuiotewhenua, kiawaihoaitōkuingoakirunga,kianohoai(kireira)

10Ā,kahangaerātouhewāhitiketikemārātou,heAhera, hewhakapakokowhakairo,ā,kakoropikorātoukitāna whakapakoko,kitānawhakapakoko,kiaheairātou;ka

patuahokiārātoutamarikikingārewera,kingāmahi katoaaōrātoungākauhē

11Ā,katonoaatueahauētahikaiwhakaatukiarātou,hei kaiwhakaatumōrātou,engariekorerātouewhakarongo,ā, kapatuahokieahaungākaiwhakaatu,ā,kawhakatoiae rātoutehungaerapuanaiteture,ā,kawhakakoreaerātou, kawhakarerekētiahokingāmeakatoakiamahiaiitekino imuaiōkukanohi

12Kahunahokieahautokumataiaratou,katukuaratou eahaukiteringaongatauiwiheiwhakarau,heitaonga parau,heikaimaratou;katangohiaatuanoratoueahaui waenganuiotewhenua,katitaritariahokiratoueahauki rotokingatauiwi

13Ā,kawarewarerātoukitakuturekatoa,kiaku whakahaukatoa,kiakuwhakaritengakatoa,ā,kaherātou kingāmaramahou,kingāhapati,kingāhakari,kingā tiupiri,mengātikanga

14Ā,muriihoitēneikatahurimairātoukiahaumeō rātoungākaukatoa,meōrātouwairuakatoa,meōrātou kahakatoa,ā,kakohikohiarātoueahauirotoingāiwi katoa,ā,karapuaahauerātou,kiakiteaaiahauerātou, inarapuaahauerātoumeōrātoungākaukatoa,meōrātou wairuakatoa

15Kawhakakiteaeahaukiarātoutenuioterangimārie metetika;katangohiaatuhokieahautewhakatootetika iarātou,metōkungākaukatoa,metōkuwairuakatoa:ā, heimanaakitangarātou,eharaitekanga;ā,heiupokorātou, eharaitehiku

16Kahangaeahautakuwahitapukiwaenganuiiarātou, kanohoahaukirotoiarātou,ā,koahauheiAtuamōrātou, korātouhokiheiiwimākuirungaitepono,itetika 17Ekoreahauewhakarereiaratou,ekorehokie whakarērearatou:koIhowahokiahau,kotoratouAtua.

18NākatakototapapaaMohi,kainoi,kamea,EIhowa,e tokuAtua,kauaewhakarereatauiwi,metoutaongatupu, keikotitikeratouirotoiteheooratoungakau;kauahoki ratouetukuakiteringaooratouhoariri,ongatauiwi,kei rangatiraratouiaratou,keimeingaratoukiaharakiakoe 19Kiaaraaketōuaroha,eteAriki,kirungaitōiwi,kia hangahokihewairuatikairotoiarātou,kauahokite wairuaoPeriaraetukuakiawhakahaereiarātouhei whakapaeiarātoukitōuaroaro,heimahangahokiia rātouingāarakatoaotetika,kiangaroairātouitōu aroaro.

20Engarikotāuiwirātou,kotāutaongatukuiho,i whakaorangiaekoekitōumananuiiteringaongā Ihipiana:hangahengākauma,hewairuatapukirotoia rātou,kauahokirātouetukuakiamaukirotoiōrātouhara itēneiwātonu,āaketonuatu

21Ā,kameaaIhowākiaMohi,Emōhioanaahaukitō rātoutahuritangake,kiōrātouwhakaaro,kitōrātoukaki maro;ekorehokirātouewhakarongo,kiawhakaaerāanō rātoukiōrātouhara,kiteharahokioōrātoumātua 22Ā,muriihoitēneikatahurimairātoukiahauirungai tetika,itengākaukatoa,itewairuakatoa,ā,kakotiae ahautekirimatamataoōrātoungākau,metekiri matamataotengākauoōrātouuri,ā,kahangaeahauhe

wairuatapuirotoiarātou,kapureahokirātoueahau,kia koreairātouetahurikeatuiahauitauarāāaketonuatu.

23Ā,kapiriōrātouwairuakiahau,kiakuturekatoahoki, ā,kawhakatutukirātouiakuture,ā,koahauheiMatuamō rātou,korātouheitamarikimāku.

24Ā,kakarangatiarātoukatoahetamarikināteAtuaora, ā,kamōhiongāanaherakatoamengāwairuakatoa,āe,ka mōhiorātoukoakutamarikiēnei,koahauhokitōrātou Matuairotoitetikametetika,ā,earohaanaahaukia rātou

25Ā,tuhituhiamāuēneikupukatoaewhakapuakinaatu neieahaukiakoeirungaitēneimaunga,tetuatahimete whakamutunga,kaputaingāwāhangakatoaongārāiroto iteture,itewhakaaturanga,ingāwikimengātiupiritae noakitemutungakore,kiahekeihorāanōahau,kianoho tahimerātou,aketonuatu.

26Ā,kameaiakiteanaheraotearoaro,Tuhituhiamō Mohi,maiitetīmatangaotehanganga,taenoakite hangangaotōkuwāhitapuiwaenganuiiarātou,aketonu atu

27AkaputaaIhowakingakanohiotekatoa,akamohio tekatoakoahauteAtuaoIharaira,koteMatuaongatama katoaaHakopa,koteKingihokiirungaiMaungaHiona akeakeAkatapuaHionarauakoHiruharama

28Ā,koteanaheraotearoaroihaereimuaitepunio Iharaira,itangoingāpapaongāwehengaongātau-maii tewāihangaiaai-teturemetewhakaaturangaongāwiki ongātiupiri,eaikingātautakitahi,eaikitemahaongā tiupiri[eaikingātautakitahi],maiiterāotehanganga [hou]inawhakahoutiangārangimetewhenuameōrātou hangangakatoaeaikingāmanaoterangi,metehanganga katoaotewhenua,taenoakitehangangaotewāhitapuo IhowakiHiruharamaiMaungaHiona,ā,kawhakahoutia ngāramakatoaheiwhakaora,heirangimārie,heimanaaki hokimōtehungawhiriwhirikatoaoIharaira,ā,kiapērā tonumaiitauarātaenoakingārākatoaotewhenua

Upoko2

1NakakōreroteanaheraotearoarokiaMohi,irungaite kupuaIhowa,kamea,Tuhiatehītorikatoaotehanganga, mepēheairotoingārāeonoiotiaiiaIhowa,iteAtua, ānamahikatoameānameaihanga,ā,ipupuriiteHāpatii tewhituongārā,ā,iwhakatapuaeiamōngā whakatupurangakatoa,ā,iwhakatūriaeiaheitohumōāna mahikatoa.

2IterātuatahihokiihangaaieIangārangiirungaake nei,metewhenua,mengāwai,mengāwairuakatoae mahianaitōnaaroaro-ngāanaheraotearoaro,mengā anaheraotetapu,mengāanahera[otewairuaahimengā anahera]otewairuaongāhau,mengāanaheraotewairua ongākapua,metepōuri,metehukarere,metewhatu,me tehukapapa,mengāanaheraongāreo,metewhatitiri,me teuira,mengāanaheraongāwairuaotemakaririmete wera,metehotokemetekōangametengahurumete raumatimengāwairuakatoaoānameahangaiterangime tewhenua,(ihangaeIa)ngāpokahohonumetepōuri,te ahiahi<metepō>,metemāramatanga,teatameteawatea, iwhakariteaeIairotoitemōhiotangaotōnangākau

3Ā,ireirakakitemātouiānamahi,kawhakamoemitikia ia,kawhakamoemitikitōnaaroaromōānamahikatoa;e whituhokingāmahinunuiihangaiaeiaiterātuatahi 4Ā,iteruaongārākahangaeiatekikorangiiwaenganui ongāwai,ā,itauarākaweheangāwai-kotehauruao auawaiipikiakekirunga,kotehauruaoauawaiihekeki raroitekikorangi(iwaenganui)irungaitemataote whenuakatoa.Ā,koineianaketemahiihangaiaeteAtuai teruaongārā

5Ā,itetoruongārākawhakahauiakiarerengāwaiite mataotewhenuakatoakitewāhikotahi,kiaputaaite whenuamaroke

6Ā,kaperangāwaimetānaiwhakahauaikiarātou,ā,ka marereaturātouitemataotewhenuakitewāhikotahii wahootēneikikorangi,ā,kaputatewhenuamaroke

7Ā,itauarāihangaaieIamārātoungāmoanakatoa,me ōrātouwāhihuihuinga,mengāawakatoa,mengā huihuingaongāwaiingāmaunga,itewhenuakatoa,me ngārotokatoa,metetomairangikatoaotewhenua,mete purapurakuawhakatōkia,mengāmeapihikatoa,mengā rākauhua,mengārākauotengahere,metekarioĒtene,i Ētenemengāotaotakatoaiiamomo.

8Itetoruongārāihangaaiēneimahinunuiewhāete AtuaĀ,itewhāongārāihangaaieiaterā,temarama, mengāwhetū,ā,whakanohoiaanaeiakitekikorangiote rangi,heiwhakamāramaitewhenuakatoa,heitohutohu hokiiteawatea,itepō,heiwehewehehokiite māramatangaitepōuri.

9Ā,iwhakariteaeteAtuaterāheitohunuikitewhenua mōngārā,mōngāhapati,mōngāmarama,mōngāhakari, mōngātau,mōngāhapationgātau,mōngāiupiri,mōngā wākatoaongātau

10Ā,eweheweheanaitemāramatangaitepōuri[ā,]mō tepai,kiatupuaingāmeakatoaepihiakeana,etupuake anairungaitewhenua

11ItewhāongārāihangaaieiaēneimomoetoruĀ,i terimaongārāihangaaieiangātaniwhanunuiote moanairotoingāwaihohonu,koēneihokingāmea kikokikotuatahiihangaeōnaringa,ngāikamengāmea katoaengokingokianairotoingāwai,mengāmearere, ngāmanumeōrātoumomokatoa

12Ā,iwhititerākirungaakeiarātou,heiwhakatupuia rātou,metemeanuiakeingāmeakatoaotewhenua,i ngāmeakatoaetupuakeanaitewhenua,mengārākau huakatoa,mengākikokikokatoa

13Iterimaongārāihangaaieiaēneimomoetoru.Ā,i teonoongārāihangaaieiangākararehekatoaote whenua,mengākararehekatoa,mengāmeangokingoki katoaotewhenua

14Ā,imuriiēneimeakatoa,kahangaeiatetangata,ka hangarāuahetāne,hewahine,ā,kahoatukiaiatemana mōngāmeakatoaotewhenua,mōngāmoana,mōngā mearere,mōngākararehe,mōngākararehe,mōngāmea ngokingokikatoaotewhenua,mōtewhenuakatoa,ā,i hoatueiakiaiatemanamōēneimeakatoa

15Ā,iteonoongārāihangaaieiaēneimomoewhāĀ, eruatekaumāruakatoangāmomo.

16Ā,iteonoongārākaotiiaiatanamahikatoa-ngā meakatoaoterangi,otewhenua,ongāmoana,ongā pokahohonu,otemāramatanga,otepōuri,ongāmea katoa

17Ā,ihomaieiahetohunuikiatātou,terāHāpati,kia mahiaitātouingārāeono,engarikiapuritiateHāpatiite rāwhituingāmahikatoa

18Ā,kongāanaherakatoaotearoaro,mengāanahera katoaotewhakatapu,ēneimomonuierua-kuawhakahau maiiakiatātoukiapupuriiteHāpatimeIaiterangi,ite whenuahoki

19Ā,imeaiakiatātou,'Tēnā,kaweheaeahautētahiiwi mākuirotoingāiwikatoa,ā,māēneiepupuriterāhapati, kawhakatapuahokirātoueahaumākuheiiwimāku,ka manaakitiahokirātoueahau;karitekitakuwhakatapuai terāhapati,metakuwhakatapuiahau,kamanaakitiaanō rātoueahau,ā,kawaihorātouheiiwimāku,koahauhoki heiAtuamōrātou'

20Ā,kuawhiriwhiriaeahauteurioHākopairotoingā meakatoaikiteaeahau,ā,kuatuhiaiaeahauheitama mātāmuamāku,ā,kuawhakatapuaiaeahaumākuakeake; ā,mākurātouewhakaakokiterāHāpati,kiapuritiaaie rātouteHāpatiitauarā,kiakauaemahiingāmahikatoa.

21Nāreiraihangaiaaieiahetohuheiwhakaritemārātou kitepupuriiteHāpatimetātouitewhituongārā,kite kaimeteinu,metemanaakiiaIanānaneiihangangā meakatoa,iaiaemanaakiana,ewhakatapuanamōnaake heiwimotuhakeirungaakeingāiwikatoa,kiapupuritahi airātouiteHāpatimetātou.

22Ā,meingaanaeiaānawhakahaukiaputaakehei kakararekaemanakohiaanaitōnaaroaroingārākatoa 23Eruatekaumāruangāupokootetangatamaiia ĀtamakiaHākopa,ā,eruatekaumāruangāmomomahii mahiataenoakitewhituongārā;hemeamanaakitēnei, hemeatapu;ā,hemeamanaakihokitemeatuatahi;ā,e mahitahianatēneimetētahiheiwhakatapu,heimanaaki 24Ā,itukuakitēnei(aHākopametanauri)kianohotonu rātouheihungamanaaki,heihungatapuote whakaaturangatuatahimeteture,pērāitanawhakatapu metanamanaakiiterāHāpatiitewhituongārā 25Nānaihangaterangimetewhenua,mengāmeakatoai hangaeiairotoingārāeono,ā,iwhakatapuaeteAtuate rāwhitu,mōānamahikatoa;nōreiraiwhakahauaiiamō tauarā,kotetangataemahianaitētahimahiitauarāka mate,kotetangataewhakapokeanaitauarākamaterawa 26HeahakoeiwhakahauaiingātamaaIharairakia maharakitēneirā,kiawhakatapua,kiakauahokiemahii tētahimahiitauarā,kiakauahokiewhakapokea;hetapu rawahokiiaingārākatoa

27Ā,kotetangataewhakanoaanaitauarā,kamaterawa ia;kotetangatahokiemahianaitetahimahiireira,ka matetonuiaakeake,kiamauaitemanaakitangaangā tamaaIharairaitēneirāirotoiōrātouwhakatupuranga, kiakoreaietangohiaatuitewhenua;herātapuhokiia,he rāmanaakitanga

28Ā,kotetangataepupurianaiteHāpati,epupurianai tauaRāhoroiianamahikatoa,katapuia,kamanaakitiai ngārākatoa,pērāiatātou

29Karangatia,kameaatukingātamaaIharairatetureo tēneirā,kiapuritiaerātouteHāpatiitauarā,kiakauahoki ewhakarēreairungaitehēoōrātoungākau;(ā)kāoree tikakiamahiahemahiwhakariharihaitauarā,kiamahia aierātouakeitauarā,kiakauahokietakaitētahimeahei kai,heiinurāneiitauarā,(kāoreetikakia)utuwai,kia kaweamairānei,kiahariarāneikirotoiōrātoukūaha

tētahikawengakāoreitakaiaerātoumārātouanōiteono ongārāiōrātounohoanga.

30Kauahokiekaweamaikiroto,kauahokietangohiaatu itauawharekitauawhare;hetapurawahokitauara,he manaakitangaingaratiupirikatoaongatiupiri;iteneirai puritiaaiematouteHapatiiterangiimuaite whakapuakinakitetahitangatakiapuritiateHapatiirunga itewhenua.

31Ā,imanaakitiaeteKaihangaongāmeakatoa,engari kāoreiwhakatapuaeiangāiwikatoamengāiwikatoakia pupuriiteHāpatiitauarā,engarikoIharairaanake:ko rātouanakeiwhakaaetiaeiakiakai,kiainu,kiapupuriite Hāpatiitauarāirungaitewhenua.

32Ā,kiawhakapaingiateKaihangaongāmeakatoai tēneirāihanganeieiaheimanaakitanga,heitapu,hei korōriaingārākatoa.

33Ihoatutēneituremetewhakaaturangakingātamarikia Iharairaheitureaketonuatuiōrātouwhakatupuranga

Upoko3

1Ā,ingārāeonootewikituarua,ikaweamaiemātouki aĀtamangākararehekatoa,mengākararehekatoa,me ngāmanukatoa,mengāmeakatoaengokingokianai rungaitewhenua,mengāmeakatoaengokingokianai rotoitewai,iōrātoumomo,meōrātoumomo:kongā karareheiterātuatahi;kongākarareheiterātuarua;ko ngāmanuiterātuatoru;mengāmeakatoaengokingoki anairungaitewhenuaiterātuawhā;mengāmeae ngokingokianairotoitewaiiterātuarima

2Nā,kahuainaeĀramaōrātouingoakatoakiōrātou ingoa;ā,ritetonukitānaikarangaaiiarātou,pērātonuō rātouingoa

3Ā,iēneirāerimakakiteaĀtamaiēneimeakatoa,te tānemetewahine,mengāmomokatoaotewhenua;koia anakeia,ā,kāoreikiteahehoaāwhinamōna

4Nā,kameamaiaIhowākiatātou,'Eharaitemeapaikia nohokoiaanaketetangata;mehangaetātoutētahihoa mahimāna'

5Nā,kameingaiaeIhowā,etōtātouAtua,kiamoenui,ā, moeanaia,ā,tangohiaanaeiatētahirarairotoiōnarara mātewahine,kotēneiraratepūtakeotewahineirotoi ōnarara,ā,hangaanaeiatekikokikoheiwhakakapimōna, ā,hangaanaeiatewahine

6NākawhakaarahiaeiaaAramaitanamoe,ā,itōnaoho akeiteonoongārā,kakaweaiaeiakiaia.Nākamōhio iakiaia,kameakiaia,'Koineitewheuaorotooōku wheua,metekikokikoorotooōkukikokiko:kakiiaiako takuwahine,nātemeaitangohiaiaitanatāne'

7Nōreira,kakotahitetānemetewahine,ā,ka whakarēreaetetangatatōnamatuatānemetōnawhaea,ka pirikitanawahine,ā,heikikokikokotahirāua.

8ItewikituatahiihangaiaaiaĀtama,meterara-kotana wahine:itewikituaruaiwhakakiteaiaeiakiaia:ana koneiihoatuaiteturekiapuritiaeiairotoitorauapoke, motetaneewhitungara,motewahineeruangarae whitu.

9Ā,imuriiteotingaongārāewhātekauoĀtamaite whenuaihangaiaaiia,kakaweaiaemātoukitemārao Ēteneheingaki,heitiakihoki,engarikotanawahinei

kaweamaierātouitewarutekauongārā,ā,imuriitēnei katomoiakitemāraoĒtene.

10Nākoneiituhiaaiteturekingāpapaoterangimōte wahineewhānauana:'kitewhānauhetāne,menohoiai rotoitōnapokemōngārāewhitu,eaikitewikituatahio ngārā,ā,etorutekaumātorungārāenohoaiiairotoite totootōnapurenga,kauahokiiaepākitētahimeatapu, kauahokietomokitewāhitapu,kiaotirāanōiaiaēnei rā(kuawhakahaua)mōtetamaititāne'

11Kitemeaiahetamaitiwahine,menohoiairotoitona poke,kiaruangawiki,kiaritekingawikituatahierua,a kiaonotekaumaonongarairotoitonatotootona purenga;akiawarutekaungarakatoaenohoaiia.

12Ā,iteotingaoēneirāewarutekau,kakaweaiae mātoukitemāraoĒtene,hetapuakehokiiteaokatoa,ā, hetapungārākaukatoaewhakatōkiaanakireira.

13Nōreira,kuawhakariteatetikangamōtewahinee whānauanahetamaititāne,hetamaitiwahinerānei,kia kauaiaepākitētahimeatapu,kauahokietomokitewāhi tapukiatutukirāanōēneirāmōtetamaititāne,mōte tamaitiwahinerānei

14Koteturetēnei,kotewhakaaturangahoki,ituhituhia mōIharaira,kiapuritiaerātouingārākatoa

15Ā,itewikituatahiotetiupirituatahi,[1-7AM]inoho aĀtamarāuakotanawahineitemāraoĒtenemōngātau ewhituengakiana,etiakianaitauamāra,ā,ihoatue mātouhemahikiaia,ā,itohutohuatumātoukiaiakia mahiingāmeakatoaetikaanamōtengaki.

16Nā,kangakiia(temāra),ā,etūtahangaana,kāorei mōhio,kāorehokiiwhakama,ā,katiakinaeiatemārai ngāmanu,ingākararehemengākau,ā,kakohiaeiaōna hua,kakainga,ā,kawaihotetoengamāna,mātana wahinehoki

17Ā,itemutungaongātauewhituiotiiaiaireira,e whitutautonu,[8AM]ā,iteruaongāmarama,itetekau māwhituongārā(otemarama),kahaeremaitenakahi, kawhakatatakitewahine,kameatenakahikitewahine, 'KoiaiakoteAtuakiakōrua,imea,Kauakōruaekaii ngāhuaongārākaukatoaotekari?'

18Ā,kameaiakitauamea,Kongāhuakatoaongārākau otemāra,kuameamaiteAtuakiatāua,Kaingamāua:ko ngāhuaiaoterākauiwaenganuiotemāra,kuameamai teAtuakiatāua,Kauakōruaekaiitētahioōnahua,kaua anōhokiepākireira,keimatekōrua

19Nā,kotemeatangaatenakahikitewahine,Ekore kōruaematerawa:emōhioanahokiteAtuakoterāekai aikōruaitētahioōnahua,kamāramaōkōruakanohi,ā, karitekōruakiteatua,kamōhiohokikōruakitepai,kite kino

20Ā,itekitengaotewahineiterākauhemeaahuareka, hemeaahuarekakitetitiroatu,hepaihokionahuaheikai; nakatangoiaietahioauamea,akaiana.

21Ā,itetīmatangaotanahipokiitōnawarekingārau piki,kahoatueiakiaĀtama,ā,kakaiia,ā,kaaraōna kanohi,kakiteiaetūtahangaanaia

22Nākamauiakingāraupiki,katuiangātahitia,ā,hanga anaeiaheēperonamōna,heihipokiitōnawhakama.

23NākakangaeteAtuatenakahi,ā,iriritonuiakiaia akeake

24Nakaririiakitewahine,itemeaiwhakarongoiakite reootenakahi,akaiana:akameaiakiaia,Ka

whakanuiarawatiaeahautoumamaemetoumamae;ka whanautamarikikoeirotoitemamae,akahokikoekitau tahu,koiahokiheirangatiramou

25AkameaiakiaArama,Motourongongakitereoo tauwahine,motaukaingahokiitehuaoterakauikiiaatu eahaukiakoekiakauaekaingatetahioonahua,ka kangateoneonemotaumahi;kawhakatupuakehe tataramoa,hetumatakurumau;akakaikoeitautaroiroto iteweraweraotoumata,ahokinoakoekiteoneonei tangohiamaiaikoeireira;notemeaheoneonekoe,aka hokianokoekiteoneone

26Nā,ihangaeiahekākahuhiakomōrāua,ā, whakakakahuriaanarāuaeia,ā,tonoaatuanarāuaitekari oĒtene

27Ā,iterāiputaatuaiaĀtamaiteKāri,kawhakaherea eiahewhakaherekakarareka,heparakihe,hekarapanuma, hetākete,mengāmeakakaraiteataiteputangamaiote rāiterāihipokinaaieiatōnawhakama

28Itauarāanōkakatiatewahaongākararehekatoa,o ngākararehe,ongāmanu,ongāmeahaereere,ongāmea ngokingokikatoa,ā,koreakeitaeaerātoutekōrero: kotahitonuhokitengutu,kotahianōteareroikōreroai rātoukatoa

29Ā,itonoaatueiangākikokikokatoairotoiteKārio Ētene,ā,iwhakamararatiangākikokikokatoairungaiōna momo,iōnamomo,kingāwāhiihangaiamōrātou

30Ā,kiaĀtamaanakeihoatueia(temea)heihipokii tōnawhakama,ongākararehekatoamengākau.

31Nākoneiiwhakatakotoriaaiirungaingāpapaote rangikiahipokinaerātoutewhakamaotehungakatoae mōhioanakiteture,kiakauahokiehurahiaōrātouāhua, pērāingāTauiwiehurahiaana

32Ā,itemaramahouotewhāongāmarama,kahaereatu aĀtamarāuakotanawahineiteKārioĒtene,ā,kanoho rāuakitewhenuaoĒrataitewhenuaihangaiaairāua 33NakahuainaeAramateingoaotanawahinekoIwa 34Kāoreārāuatamaiwhānautaenoakitetiupirituatahi, [8AM]ā,imuriihokamoeiakiaia

35Nā,kangakiiaitewhenuaitemeaiwhakaakonakia iaiteKarioĒtene.

Upoko4

1Ā,itetoruongāwikiitetuaruaongātiupiri[64-70AM] kawhānauaKaina,ā,itetuawhā[71-77AM]kawhānaua Āpera,ā,itetuarima[78-84AM]kawhānautana tamahineaÂwân

2Ā,itetautuatahiotetuatoruongātiupiri[99-105AM], ipatuaeKainaaAperanātemeaiwhakaae(teAtua)kite patungatapuaApera,ā,kāoreiwhakaaekitewhakaherea Kaina

3Nā,whakamateaanaiaeiakiteparae,ā,kote karangatangaoōnatotoitewhenuakiterangi,eamuamu anamōnaiwhakamateiaia

4Nā,kaririaaKainaeIhowāmōĀpera,mōnai whakamateiaia,ā,kameingaiaeiaheirerengakirungai tewhenuamōtetotootōnateina,ā,kangaanaiaiaiaki rungaitewhenua

5Nākoneiituhituhiaaikingāpapaoterangi,'Kiakanga tetangataepatutinihangaanaitōnahoa,metehunga

katoaikite,irongo,kiamea,Aera;kotetangataikite,a kihaiiwhakapuaki,kiakangaia,kiaritekitetahiatu.'

6Nākoneihokimātoukakauwhauaiiamātouehaereana kitearoarooteAriki,otōmātouAtua,ingāharakatoae mahiaanaiterangi,itewhenua,itemāramatanga,ite pōuri,ingāwāhikatoa

7Ā,ewhāwikiteroaotetangihangaaĀtamarāuako tanawahinemōĀpera,[99-127AM]ā,itewhāongātauo terimaongāwiki[130AM]kaharirāua,ā,kamōhioanō aĀtamakitanawahine,ā,kawhānautānatama,ā,huaina ihoeiatōnaingoakoHeta;imeahokiia,'Kua whakaarahiaakeeteAtuatētahiatuurimōtāuakite whenuaheiwhakakapimōĀpera;nāKainahokiiai whakamate'

8Ā,iteonoongāwiki[134-40AM]kawhānautāna tamahine,aAzûrâ.

9NākatangoaKainaitōnatuahine,iaĀwan,heiwahine māna,ākawhānautānatama,aEnoka,itemutungaote tuawhāongātiupiri.[190-196AM]Ā,itetautuatahiote wikituatahiotetuarimaongātiupiri,[197AM]ka hangaiangāwharekirungaitewhenua,ākahangae Kainatētahipā,āhuainaihotōnaingoakoEnoka,kote ingoaotanatama

10NakamohioaAramakiaIwi,kitanawahine;aka whanauanoiaiaetahitamatokoiwa.

11Itewikituarimaoterimaongātiupiri[225-31AM]ka tangoaHetaiaĀturā,itōnatuahine,heiwahinemāna,ā,i tetuawhā(tauoteonoongāwiki)[235AM]kawhānautā rāuakoĒnoha

12ItīmataiakitekarangaiteingoaoIhowairungaite whenua.

13Ā,itewhituongātiupiriitetoruongāwiki[309-15 AM]katangoaEnohaiaNōma,itōnatuahine,heiwahine māna,ā,kawhānautānatamaitetoruongātauoterimao ngāwiki,ā,huainaihoeiatōnaingoakoKenana 14Ā,itemutungaotewaruongātiupiri[325,386-3992 AM]katangoaKenanaiaMualêlêth,tōnatuahine,hei wahinemāna,ā,kawhānautānatamaiteiwaongātiupiri, itewikituatahiotetoruongātauotēneiwiki,[395AM] ā,kahuainaeiatōnaingoakoMaharareere.

15Ā,itewikituaruaotetekauongātiupiri[449-55AM] katangoaMaharareereiaRina,tetamahineaParakiera,te tamahineatetuakanaotōnapāpā,heiwahinemāna,ā,ka whānautānatamaitewikituatoruoteonoongātau,[461 AM]ā,huainaihoeiatōnaingoakoIarere,iōnarāhokii hekeihoaingāanaheraateArikikitewhenua,korātoue kiianeikongāKaitiaki,heiwhakaakoingātamarikiate tangata,heimahihokiitewhakawametetikairungaite whenua

16Ā,itetekaumātahiongātauotetau[512-18AM]ka tangoaIarereitētahiwahinemāna,koParakatōnaingoa, tetamāhineaRâsûjâl,hetamāhinenātetuakanaotōna pāpā,itewikituawhāotēneitau,[522AM]ā,kawhānau tānatamaitewikituarima,itetautuawhāotetauotetau, ā,kahuainaeiatōnaingoakoEnoka 17Ā,koiatetuatahiongātāngataiwhānaukitewhenua, iakokitetuhituhi,kitemātauranga,kitewhakaaronui,ā, nānaituhituhingātohuoterangiirungaiteraupapaoō rātoumaramakirotoitētahipukapuka,kiamōhioaingā tāngatakingāwāongātauirungaiteraupapaoōrātou marama

18Ā,koiatetuatahikitetuhituhiitētahiwhakaaturanga, ā,iwhakaatuiakingātamaatetangatairotoingā whakatupurangaoteao,ā,ikōrerotiaeiangāwikiongā tiupiri,ā,iwhakamōhiotiakiarātoungārāongātau,ā,i whakariteingāmarama,ā,ikōrerotiahokingāHāpatio ngātauiamātouiwhakamōhiotiaaikiaia

19Ā,ikiteiairotoitemoemoeāotanamoe,itemeaka pākingātamarikiatetangatairotoiōrātou whakatupurangataenoakiterāwhakawa;ikiteia,ā,i māramakingāmeakatoa,ā,ituhituhiitana whakaaturanga,ā,iwhakatakotoitewhakaaturangaki rungaitewhenuamōngātamarikikatoaatetangata,mōō rātouwhakatupuranga.

20Ā,itetekaumāruaongātiupiri,[582-88]itewhituo ngāwiki,katangoiaitētahiwahinemāna,koEdnatōna ingoa,tetamāhineaTāniera,tetamāhineatetuakanao tōnapāpā,ā,iteonoongātauitēneiwiki[587AM]ka whānautānatama,ā,huainaihoeiatōnaingoako Metuhera.

21Ā,itetahaanōhokiiaongāanaheraateAtuaiēnei taueonoongātiupiri,ā,iwhakakiteaerātoukiaiangā meakatoaotewhenua,oterangihoki,temanaoterā,ā,i tuhituhiaeiangāmeakatoa

22Ā,iwhakaatuiakingāKaitiaki,iharakingātamāhine atetangata;kuatīmatahokiēneikitehonoatukiarātou anō,kiapokeai,kingātamāhineatetangata,ā,iwhakaatu aEnokaitewhakahē(kiarātou)katoa

23Ā,itangohiaiairotoingātamarikiatetangata,ā,i arahinaiaemātoukiteŌoĒteneirotoitemanamete honore,ā,ireirakatuhiaeiatewhakahemete whakawakangaoteao,metekinokatoaongātamarikia tetangata

24NāreirahokiikaweamaiaieteAtuatewaipukekite whenuakatoaoĒtene;iwhakanohoiahokiiakireirahei tohu,heiwhakaatuiteheongātamarikikatoaatetangata, kiakōrerotiaaieiangāmahikatoaangāwhakatupuranga taenoakiterāotewhakawa.

25Ā,tahunaanaeiatewhakakakaraotewāhitapu,ara ngāmeakakararekaemanakohiaanakitearoarooIhowā kirungakiteMaunga.

26EwhāhokingāwāhioteArikiirungaitewhenua,ko teKarioĒtene,meteMaungaoteRawhiti,metēnei maungaetūneikoeitēneirā,koMaungaHinai,me MaungaHiona(e)whakatapuaanairotoitehangangahou heiwhakatapuitewhenua;mārotoiaiakawhakatapuate whenuaiōnaharakatoameōnapokeputanoaingā whakatupurangaoteao

27Ā,itetekaumāwhāongātiupiri[652AM]katangoa Matuharaitētahiwahinemāna,koEdnatetamāhinea Ātaria,tetamāhineatetuakanaotōnapāpā,itetoruongā wiki,itetautuatahiotēneiwiki,[701-7AM]ā,kawhānau tānatama,ā,huainaihotōnaingoakoRameka.

28Ā,itetekaumārimaongātiupiriitetoruongāwiki, katangoaRamekaitētahiwahinemāna,koPetenohatōna ingoa,hetamāhinenāParaki'ira,hetamāhinenātetuakana otōnapāpā,ā,itēneiwikikawhānautānatama,ā,huaina ihoeiatōnaingoakoNoa,imeaia,'Matēneiahaue whakamariemōtōkupōuri,mōakumahikatoa,mōte whenuahokikuakanganeieIhowā'

29Ā,itemutungaotetekaumāiwaongātiupiri,ite whituongāwikiiteonoongātau[930AM]otauatau,ka

mateaĀtama,ā,katanumiaiaeānatamakatoakite whenuaihangaiaaiia,ā,koiatetuatahiitanumiakite oneone

30Ā,ewhitutekautauteroaotekotahimanotauingaroi aia;heritehokitekotahimanotaukiterākotahiirotoite whakaaturangaaterangi,nōreiraituhituhiaaimōterākau otemātauranga:'Iterāekaiaikoeitētahimea,kamate koe.'Nāreiraikoreaiiotiiaiangātauotēneirā;imate hokiiairotoitauarā

31ItemutungaotēneitiupirikapatuaaKainaimuriiaia itauatauanō;nātemeaihingatōnawharekirungaiaia, ā,kamateiaiwaenganuiotōnawhare,ā,ipatuaiaeōna kōhatu;nātemeaipatuaeiaaĀperakitekōhatu,ā,i whakamateaiakitekōhatuirungaitewhakawatika

32Nākoneiiwhakatakotoriaaikingāpapaoterangi:Ki tepatutetangataitōnahoakitauamea,kawhakamateaia; karitekiteāhuaiwharaaiia,kapērāanōtārātoumahiki aia

33Ā,iteruatekaumārimaongātau[1205AM]ote tiupirikatangoaNoaitētahiwahinemāna,ko`Emzârâ tōnaingoa,tetamāhineaRākê'êl,tetamāhineatetuakana otōnapāpā,itetautuatahiitewikituarima[1207AM]:ā, itetoruongātaukawhānautānakoHema,iterimaongā tau[1209AM]kawhānautānakoHama,ā,itetautuatahi itewikituaono[1212AM]kawhānautānakoIapeta.

Upoko5

1Ā,itetīmatangaotetinihaereongātamarikiate tangatakirungaitemataotewhenua,ā,kawhānauā rātoutamāhine,kakitengāanaheraateAtuaiarātoui tētahitauotēneitiupiri,heataahuarātoukitetitiroatu;ā, katangorātouiārātouwāhineotehungakatoaipaiai rātou,ā,kawhānauārātoutamariki,ā,henunuirātou.

2Nā,kanuihaeretekinootetureirungaitewhenua,ā, kahētearaongākikokikokatoa,tetangatametekararehe metekararehemengāmanumengāmeakatoae ngokingokianairungaitewhenua-ihēkatoaārātouara meārātoutikanga,ā,katīmatarātoutekaitetahiitetahi,ā, kanuihaeretekinootetureirungaitewhenua,ā,kongā whakaarokatoaongātāngatakatoahekinotonu

3NākatitiroteAtuakitewhenua,kuakino;kuahēhoki ngākikokikokatoaianatikanga;ā,kotehungakatoaote whenuakuamahiingāmeakinokatoaimuaitanatitiro

4Ā,kameaiakawhakangaromiaeiatetangatamengā kikokikokatoairungaitemataotewhenuaihanganeie ia 5KoNoaiaimanakohiaeIhowa.

6Ā,kingāanaheraitonoaeiakitewhenua,itinoririia,ā, iwhakahauiakiahutiaaturātouiōrātoumanakatoa,ā,i meaiakiaherearātoukingāhohonutangaotewhenua,ā, tirohiakuaherearātoukiwaenganuiiarātou,ā,kuawehea (kiapuritia)

7Ā,iputamaihewhakahauitōnaaroarokiārātoutama kiapatuarātoukitehoari,kiatangohiaatuhokiiraroite rangi

8Ā,kameaia,Ekoretokuwairuaenohotonukite tangata;hekikokikoneihokirātou,ā,koōrātourāka kotahiraueruatekautau

9Ā,katonoaeiatanahoarikiwaenganuiiarātoukia patuaaierātoutōnahoa,tōnahoa;ā,katīmatarātoute

patutetahiitetahi,ā,hinganoarātoukatoaitehoari,ā, ngaroatuanaitewhenua.

10Ā,koōrātoumātuangākaiwhakaatu(otōrātou whakangaromanga),ā,imuriitēneikaherearātoukingā hohonutangaotewhenuaakeake,taenoakiterāote whakatauhenui,inawhakariteatewhakawakitehunga katoakuawhakakinoiōrātouarameārātoumahiite aroarooteAriki.

11Ā,whakangaromiaanaeiatehungakatoaiōrātou wāhi,ā,kāoretetahiorātouimahue,kāoreiwhakawakiae iamōōrātoukinokatoa

12Ā,ihangaeiaheāhuahou,heāhuatikamōānamahi katoa,kiakoreairātoueharairotoiōrātouāhuakatoa akeake,engarikiatikatonurātoukatoa,iatangata,ia tangata,irotoiōrātoumomo

13Ā,kuawhakaritea,kuatuhiahokitewhakawamōte katoakirungaingāpapaoterangiirungaitetikaara (tewhakawamō)tehungakatoaewhakarēreaanateara kuawhakariteamōrātoukiahaere;ā,kitekorerātoue haereireira,katuhiatewhakawamōiameahanga,mōia momo

14Kāorehemeaiterangi,itewhenuarānei,ite māramatanga,itepōurirānei,itereinga,itehohonutanga rānei,itewāhipōurirānei(kāoreewhakawakia);ā,koā rātouwhakawakatoakuawhakaritea,kuatuhia,kua whakairohia

15Mōtekatoakawhakawaia,tehunganunuikiariteki tōnanui,tehungaitikiaritekitōnaiti,tetangataiakiarite kitōnaara

16Eharahokiiaitetangataearokitetangata(otetahi), eharahokiiaitetangataetangoanaingākoha,kitemea iakawhakawaiaiiatangata,iiatangata:kitehoatueia ngāmeakatoaotewhenua,ekoreiaearokingākoha,ki tetangatarānei(otetahi),ekorehokietangoitetahimeai ōnaringa,hekaiwhakawatikahokiia

17MōngātamarikiaIharaira,kuaotitetuhituhi,kua whakariteahoki:Kitetahurirātoukiaiairungaitetika, kamuruaeiaārātoumahitutukatoa,ā,kamuruaeiaō rātouharakatoa

18Kuaotitetuhituhi,kuawhakariteahoki,kiawhakaatu iaitearohakitehungakatoaetahurikeanaiōrātouhara katoa,kotahiitetau

19Ā,mōtehungakatoaiwhakakinoiōrātouarameō rātouwhakaaroimuaitewaipuke,kāorehetangatai manakohiaengarikoNoaanake;imanakohiahokiiamō ānatama,iwhakaorangianeieteAtuaitewaiote waipukemōna;hetikahokitōnangākauianaarakatoa,i ritekitemeaiwhakahauamōna,ā,kāoreiaiwhakarerei tetahimeaiwhakariteamōna

20Ā,kameaaIhowakawhakangaromiaeiangāmea katoaotewhenua,tetangata,tekararehe,tekararehe,ngā manuoterangi,mengāmeangokingokiotewhenua.Ā, kawhakahauiaiaNoakiahangaheākamāna,hei whakaoraiaiaingāwaiotewaipuke

21Nā,kahangaeNoateākaingāāhuatangakatoai whakahauaeiakiaia,iteruatekaumāwhituongātaui tetiupiri,iterimaongāwikiiterimaongātau(ite maramahouotemaramatuatahi)[1307AM]

22Itomoiaiteonoongātau,[1308AM]iteruaongā marama,itemaramahouoteruaongāmarama,taenoaki tetekaumāono;ā,itomoia,mengāmeakatoaikawea

maiemātoukiaia,kirotoiteāka,ā,itūtakiaIhowai wahoitetekaumāwhituongāahiahi.

23Nā,kawhakatuwheratiaeIhowangātatauewhituote rangi,mengāwahaongāpunaoterirenui,ewhitungā wahaotetini.

24Ā,katīmatateringihiamaiotewaiiterangiengā kuwahawaipuke,ewhātekaungārā,ewhātekaungāpō,ā, kapūakengāpunaoterire,ā,kītonuteaokatoaitewai.

25Nakanuihaerengawaikirungakitewhenua:kotahi tekaumarimawhatiangateteiteiongawaikirungaakei ngamaungateiteikatoa;akaaraaketeaakakirungaakei tewhenua,katereirungaitemataongawai

26Aerimangamaramaihuriaingawaikirungakite mataotewhenua,kotahirauerimatekaungara

27Nakahaereteaaka,kataukirungaitetihioRupara,o tetahiongamaungaoArarata.

28Ā,itemaramahouitewhāongāmaramakakatingā punaoterirenui,ā,kapuruangātatauoterangi;ā,ite maramahouotewhituongāmaramakawhakatuwheratia ngāwahakatoaongāpokahohonuotewhenua,ā,ka tīmatatewaikitehekekiterireiraro

29Ā,itemaramahouotetekauongāmaramakakitea ngātihiongāmaunga,ā,itemaramahouotemarama tuatahikakiteatewhenua

30Ā,iterimaongāwikiotewhituongātau[1309AM] kamemehahaerengāwaiirungaakeitewhenua,ā,ite tekaumāwhituongārāoteruaongāmarama,kua maroketewhenua.

31Ā,iteruatekaumāwhituongārā,kawhakatuwheratia eiateāka,ā,katukuaatungākararehe,ngākau,ngāmanu, mengāmeangokingokikatoairoto.

Upoko6

1Ā,itemaramahouotetoruongāmarama,kaputamai iairotoiteāka,ā,hangaanaeiatētahiaatakirungaki tauamaunga.

2Nā,kawhakamarieiaitewhenua,katangoitētahikoati toa,kawhakamarieiteharaotewhenuakiōnatoto;kua whakangaromiahokingāmeakatoairungaitewhenua, engarikotehungairotoiteākameNoa 3Nā,kawhakatakotoriaeiatengakokirungakiteaata,ā, katangohiaeiatētahikau,tētahikoati,tētahihipi,mengā koatitoa,metetote,tētahikukupa,metepikukupa,ā, whakatakotoriaanaeiahetahungatinanakirungakite aata,ringihiaanahewhakahereikonatunatuakitehinuki runga,tauhiuhiaanaeiakitewaina,ruiaanahokite parakihekirungaingāmeakatoa,ā,putaakeanahe kakarareka,hemeaemanakohiaanakitearoarooIhowā 4NakahongiaIhowaitekakarareka,akawhakarite kawenatakiaia,kiakauaeputahewaipukeamuriakenei heiwhakangaroitewhenua;kiakoreaiemututeruimete kotingaingarakatoaotewhenua;ekorehokiererekete mataometewera,teraumatimetehotoke,teaometepo, ekoreanoemutuakeake

5Akokoutou,kiahua,kiatinikirungakitewhenua,kia tinihokikireira,akiawaihokoutouheimanaakitangaki rungakireiraKawhakatupuriaeahautokoutouwehi,me tokoutouwehikingameakatoairungaitewhenua,iroto hokiitemoana.

6Nā,kuahoatueahaukiakoutoungākararehekatoa,ngā meawhaipariraukatoa,mengāmeangokingokikatoaote whenua,mengāikaotewai,mengāmeaorakatoaheikai; ritetonukingāotaotamatomatotakuhoatutangaingāmea katoaheikaimākoutou.

7Kauaiaekaingatekikokikometonaora,aratetoto;kei rotohokiitetototeoraongakikokikokatoa;keirapuahe utumookoutoutoto,aramookoutouora.Iteringaote tangatakatoa,iteringaongakararehekatoa,karapuae ahauheutumotetotootetangata

8Koiaewhakaheketotoitetangatakitetangata,ka whakahekeaanōōnatoto:ihangahokitetangataeiakite ahuaoteAtua.

9Akokoutou,kiahua,kiatinikirungakitewhenua 10Ā,kaoatiaNoarātoukoānatama,kiakauarātouekai itetotootetahikikokiko,ā,kawhakaritekawenataiakite aroarooteAriki,oteAtua,mōaketonuatu,mōngā whakatupurangakatoaotewhenuaitēneimarama

11Nākoneiikōreroaiiakiakoe,kiawhakariteaekoehe kawenatakingātamaaIharairaitēneimaramakirungai temaunga,meteoati,kiatauhiuhiahokiekoetetotoki rungakiarātou,mōngākupukatoaotekawenatai whakariteaeIhowākiarātouakeake

12Ā,kuatuhituhiatēneiwhakaaturangamōkoutou,kia mautonuaikoutoukitēneimea,kiakauarawakoutoue kaiitetotootekararehe,otemanurānei,otekararehe rāneiingārākatoaoteao;ā,kotetangataekaianaite totootekararehe,otekarareherānei,otemanurānei,i ngārākatoaoteao,kahutiaatuiaitewhenuameōnauri

13MewhakahauhokiekoekingātamaaIharairakiakaua ekaitoto,kiamauaiōrātouingoa,meōrātouuri,ite aroarooIhowā,otōtātouAtua,ingārākatoa

14Ā,kāorehemutungaongārāmōtēneiture,hemea pumautonu.Mepupurierātoutēneitureirotoiōrātou whakatupuranga,kiainoitonuairātoukitetotomōuki muaiteaata;iiarā,iiawā,iiawā,iiawā,iiawā,iiawā, iiawā,meraputonurātouitemurungaharamōuite aroarooIhowā,kiapuritiaaierātou,kiakoreaie whakangaromia

15Ā,kahoatueiahetohukiaNoarātoukoānatama,e koreaieputamaihewaipukekitewhenua

16Iwhakatakotoriaeiatanakoperekitekapuaheitohu motekawenatamautonu,araekoreeputahewaipukeki tewhenuaingarakatoaotewhenua

17Nākoneiiwhakariteaai,ituhiaaihokikingāpapaote rangi,kiawhakanuiaerātoutehakariongāwikiitēnei maramakotahiitetau,heiwhakahouitekawenataiiatau

18Ā,iwhakanuiatēneihakarikatoaiterangimaiiterāo tehangangataenoakingārāoNoa-eruatekaumāono ngātiupirimengāwikitauerima[1309-1659AM]:ā,i puritiaeNoarātoukoānatamamōngātiupiriewhitume tewikitaukotahi,taenoakiterāimateaiaNoa,ā,maii terāimateaiaNoaiwhakakoreaeānatamataenoaki ngārāoĀperahāma,ā,ikaitotorātou

19EngariipuritiaeĀperahāma,eIhakarāuakoHākopa meānatamarikitaenoakiōkoutourā,ā,iōkoutourāi warewarengātamarikiaIharairakitēneimeataenoakitō koutouwhakanuingaanōitēneimeakirungaitēnei maunga

20MewhakahauhokiekoengātamaaIharairakia whakariteatēneihakariiōrātouwhakatupurangakatoa,

heituremārātou:kiakotahiterāotetauitēneimaramae whakariteaaierātoutehakari.

21Kotehakarihokitēneiongāwiki,kotehakariongā huamatamua:eruangāwāhangaotēneihakari,ā,erua ngāāhua:kiaritekitemeakuaotitetuhituhi,kua whakairohokimōna,whakanuia

22Kuatuhituhiahokieahaukitepukapukaoteture tuatahi,kitakuituhituhiaimāu,kiawhakanuiaekoei tōnawā,kotahiterāotetau,ā,iwhakamāramaatuahauki akoeiōnapatungatapukiamaharatiaengātamarikia Iharaira,kiawhakanuiahokierātouirotoiōrātou whakatupurangaitēneimarama,kotahiterāoiatau

23Ā,itemaramahouotemaramatuatahi,itemarama houotewhā,itemaramahouotewhitu,itemaramahou otetekauongāmarama,kongārāwhakamaharatanga,me ngārāongāwāirotoingāwāhangaewhāotetau.Kua tuhiaēnei,kuawhakariteahokiheiwhakaaturangamōake tonuatu

24NāNoaiwhakariteauameaheihakarimānaaketonu atu,heiwhakamaharatangahokimāna

25Ā,itemaramahouotemaramatuatahikakiiaiakia hangaheākamāna,ā,itaua(rā)kamaroketewhenua,ā, kawhakatuwherahiaeia(teāka)kakiteitewhenua

26Ā,itemaramahouotewhāongāmarama,katūtaki ngāwahaongāhohonutangaotepokairaro.Ā,ite maramahouotewhituongāmarama,kapuarengāwaha katoaongāpokaotewhenua,ā,katīmatatehekeongā waikiroto.

27Ā,itemaramahouotetekauongāmaramakakitea ngātihiongāmaunga,ākakoaaNoa

28Nākoneiiwhakariteaaieiaēneiheihakarimānaake tonuatu,heiwhakamaharatangahokimōaketonuatu,ā, koiahokitewhakaritengamōēnei

29Ā,iwhakatakotoriaerātoukirungaingāpapaote rangi,tekaumātoruwikioiapapa;itukuaatuaitōrātou whakamaharatanga,maiitetuatahikitetuarua,maiite tuaruakitetuatoru,maiitetuatorukitetuawhā.

30Ā,kongārākatoaoteture,erimatekaumāruawiki,ā, kaotitetaukatoaKoiatewhakairometewhakaritengaki ngāpapaoterangi.

31Ā,ekoreewhakarerea(tēneiture)mōtetaukotahi,mō tetaurānei

32Ā,whakahauangātamaaIharairakiamaukingātaue aikitēneitataunga-etoruraueonotekaumāwhāngārā, ā,katinotautetau,kauahokiewhakararuraruitōnawāi ōnarā,iōnahakarihoki;katakahokingāmeakatoairoto iauataueaikitārātouwhakaaturanga,ā,kauarātoue whakarēreatetahirā,ewhakararurarurāneiitetahihakari.

33Engarikitekorerātouewhakarongo,epupurihokii auameakiaritekitānawhakahau,kawhakararurarurātou iōrātouwākatoa,ā,kapeiaatungātauitēnei(tikanga), [ā,kawhakararurarurātouingāwā,ā,kapeiaatungātau] ā,kawarewarerātoukiārātoutikanga

34Ā,kawarewarengātamarikikatoaaIharaira,ekore hokiekiteatearaongātau,ā,kawarewarerātoukingā maramahou,kingāwā,kingāhāpati,ā,kahērātouite raupapakatoaongātau.

35Emōhioanahokiahau,ā,maiitēneiwātonuka whakapuakinaatueahaukiakoe,eharahokiitemeanāku akeiwhakaaro;kuaotihokitetuhituhitepukapukakitōku aroaro,ā,kuawhakariteatewehengaongārākirungai

ngāpapaoterangi,keiwarewarerātoukingāhakariote kawenata,keihaereirungaingāhakariangāTauiwii muriitōrātouhē,imurihokiitōrātoukuware

36Tērāhokiētahiemātakitakiitemarama-mepēhea (tāna)whakakorikoriingāwā,metehaeremaiiiataukiia tau,tekaungārāitewāwawerawa

37Nāreirakataemaingātaukiarātou,kawhakararuraru rātouitetikanga,kameingahokiherāwhakariharihahei rāwhakaaturanga,herāpokeheirāhakari,ā,ka whakapoauautiaerātoungārākatoa,tetapukitepoke,te rāpokekitetapu;nātemeakahērātoukingāmarama,ki ngāhapati,kingāhakari,kingātiupiri

38Nāreiraahauiwhakahauai,iwhakaatuaikiakoe,kia whakaatuaikoekiarātou;imurihokiitōmatengaka whakakorikoriāutamariki(iarātou),kiakoreaietorurau onotekaumāwhānoaihongārāotetau,ā,nāreirakahē rātoukingāmaramahoumengāwāmengāhapatimengā hakari,ā,kakairātouingāmomototokatoamengāmomo kikokikokatoa.

Upoko7

1Ā,itewhituongāwikiotetautuatahi[1317AM]otaua tau,itēneitiupiri,kawhakatōaNoaingāwainakirungai temaungaitauaiteāka,koRuparateingoa,tētahiongā MaungaArarata,ā,kahuangāhuaitewhāongātau, [1320AM]ā,katiakinaeiaōrātouhua,ā,kakohiaeiai tēneitauitewhituongāmarama.

2Ā,kahangaeiahewainamaiitauamea,ā,ka whakatakotoriakirotoitētahioko,ā,karongoatiaeiatae noakiterimaongātau,[1321AM]taenoakiterātuatahi, itemaramahouotemaramatuatahi

3Ā,iwhakanuiaeiaterāotēneihakarimeteharikoa,ā,i patuaeiahetahungatinanakiaIhowā,kotahitekuaopuru, kotahitehipitoa,ewhitungāhipitoa,kotahitetau,me tetahikoatitoa,heiwhakamariemōna,mōānatama 4Nā,itakaiaeiatekoatitoaitetuatahi,aringihiaanaeia tetahiwahioonatotokirungakiteaataihangaeia;mete ngakokatoaiwhakatakotoriaeiakirungakiteaatai tahungaaiia,metepuru,metehipitoa,metehipitoa;a whakatakotoriaanaeiaoratoukikokikokatoakirungaki teaata

5Ā,whakatakotoriaanaeiaārātouwhakaherekatoakite hinukirunga,ā,muriihokatauhiuhiaeiatewainakite ahiitahunaeiakirungakiteaata;iwhakatakotoriahokie iahewhakakakarakirungakiteaata,ā,meingaanaeia kiakakehekakararekakitearoarooIhowa,otonaAtua 6Ā,kahariia,kainuitēneiwaina,iameānatamarikime teharikoa

7Ā,iteahiahikahaereiakirotokitōnatēneti,ā,ite haurangikatakotoia,kamoe,kātahikatakototahangai rotoitōnatēnetiiaiaemoeana.

8Ā,kakiteaHamaitōnamatuaiaNoaetakototahanga ana,ā,kahaereiakiwaho,kakōrerokiōnatuakana tokoruaiwaho

9NākatangoaHemaitōnakākahu,ā,whakatikaanarāua koIapeta,makaihoerāuatekākahukirungakiōrāua pokohiwi,ā,kahaerewhakamurirāua,kahipokiite whakamaotōrāuapapa;meteangawhakamurianōōrāua mata.

10NakaohoakeaNoaitanamoe,kamohiokingamea katoaimeaaitanapotikikiaia;akakangaiaitanatama, kamea,KakangaaKanaana,kawaihoiaheiponongama onatuakana.

11NakamanaakiiaiaHema,kamea,Kiawhakapaingiaa Ihowa,teAtuaoHema;akawaihoaKanaanaheipononga mana

12KameingaaIapetaeteAtuakiawhānui,kanohohoki teAtuakitenohoangaoHema;aheiponongaaKanaana mana

13Ā,imōhioaHāmakuakangatanatamapōtikietōna pāpā,ā,kaririiamōtanakangaitanatamaNā,kawehe atuiaitōnapāpā,rātoukoānatama,koKuhu,ko Mitiraima,koPutu,koKanaana

14Ā,kahangaeiatētahipāmōna,ā,huainaihoeiatōna ingoakoNe'elatama'uk,iteingoaotanawahine.

15Ā,kakiteaIapetaitēneimea,kahaekitōnatuakana,ā, kahangaeiatētahipāmōna,ā,huainaihoeiatōnaingoa koĀtanahi,iteingoaotanawahine.

16Ā,inohoaHemakitōnamatua,kiaNoa,ā,ihangae iatētahipāetataanakitōnamatuakitemaunga,ā,huaina ihoeiatōnaingoakoTerekiterepapa,iteingoaotana wahine

17Ā,tirohiaēneipāetoruetataanakiMaungaLubar;ko Sedeqetelebabeangaatuanakitemaungakiterawhiti;ko Na'eltama'ukkitetonga;ko'Adatan'eseskitehauauru

18KongātamaēneiaHema;koErama,koĀhuru,ko Arapahata–iwhānautēnei(tama)ingātaueruaimuriite waipuke–koRuru,koArame

19KongātamaaIapeta;koKomere,koMakoka,koMarai, koIawana,koTupara,koMeheke,koTiraha:kongātama ēneiaNoa

20Ā,iteruatekaumāwaruongātiupiri[1324-1372AM] katīmataaNoakitewhakahauingātamaaānatamaki ngātikangamengāwhakahau,mengāwhakaritengakatoa imōhiotiaeia,ā,kaakiakiiaiānatamakiapupuriitetika, kiahipokiitewhakamaoōrātoukikokiko,kiamanaakii tōrātouKaihanga,kiawhakahonoreitepāpāmetewhaea, kiaarohakiōrātouhoatata,kiatiakiiōrātouwairuaite moepukumetepokemengāmahikinokatoa.

21Nāēneimeaetoruiputaaitewaipukekitewhenua, arā,nātemoepukuihaereaingāKaitiakikitewhaiingā tamāhineatetangata,itetureoārātoutikanga,ā,ka moepukurātoukingāwāhineatetangata,kitārātouipai ai:ā,katīmatatepoke

22Ā,whānauakeārāuatamariki,kongāNapirimi,ā,he rerekēkatoarātou,ā,kaianarātoutetahiitetahi:ā,patua anaengāRapateNapiri,ā,patuaanaeteNapiriteEriho, metetangatateEriho,tetangatatetahikitetahi

23Ā,ihokotekatoaiarātouanōkitemahiitekino,kite whakaheketotonui,ā,kītonutewhenuaitekino

24Ā,muriihoitēneikahararātoukingākararehe,kingā manu,kingāmeangokingokimengāmeahaereerekatoao tewhenua:ā,henuitetotoiringihiakirungakitewhenua, ā,kongāwhakaaromengāhiahiakatoaotetangatai whakaarohorihori,itekinoingāwākatoa

25NāreiraiwhakangaromiaaieIhowangameakatoai rungaitemataotewhenua;motekinooaratoumahi,mo tetotohokiiringihiaeratoukiwaenganuiotewhenuai whakangaromiaaieiangameakatoa.

26‘A,kotātouimahueiho,koahau,kokoutou,koaku tama,metehungakatoaitomotahimaimetātoukirotoi teāka,ā,ekiteanaahauiākoutoumahiimuaiahau,e koreneikoutouehaereirungaitetika:kuatīmatahoki koutoutehaereitearaotewhakangaromanga,ā,ewehe anakoutoutetahiitetahi,ehaeanatetahikitetahi,ā,(nā reira)kāorekoutouitenohotahi,eakutama,tetahiki tetahi,kitonateina.

27Ekiteanahokiahau,kuatīmatangārewerakite whakawaiiakoutou,iākoutoutamarikihoki;ā,ewehi anaahaumōkoutou,keimuriitōkumatengaka whakahekeaekoutoutetotootetangatakirungakite whenua,ā,kawhakangaromiahokikoutouitemataote whenua

28Kotetangatahokiewhakahekeanaitetotootetangata, metetangatahokiekaianaitetotootetahikikokiko,ka whakangaromiakatoatiaiairungaitewhenua

29Ekorerawatetahitangataetoeana,ekaitotoana,e whakaheketotoanarāneiitetotootetangatakirungaki tewhenua,ekorehokitetahiuri,tetahiurirāneietoeanai raroiterangi;Kahaerehokirātoukitereinga,kahekeiho kitewāhiotewhakawa,ā,katangohiakatoatiarātouete matenanakia

30Kauarawaekiteahetotoirungaiakoutou;ingara katoaepatuaaiekoutoutetahikararehe,tetahikauranei, tetahimearaneierereanairungaitewhenua,memahi hokikoutouitemeapaiheiorangamookoutouwairua, matehipokiitemeakuaringihiakitemataotewhenua.

31Kauakoutoueritekitetangataekaianaitetoto, engarikiatupatokeikaitototetahiimuaiakoutou: taupokinatetoto,kuawhakahauahokiahaukiawhakaatu kiakoutou,kiakoutoukoakoutoutamariki,menga kikokikokatoa

32Kauahokietukuatewairuakiakaingatahitiamete kikokiko,keitonoaōtoto,kotōkoutouora,iteringao tētahikikokikoewhakahekeanaitetotokitewhenua 33Ekorehokitewhenuaemaitetotoiringihiakirunga; natetotohokiotetangatananaiwhakahekekamaaite whenuaionawhakatupurangakatoa

34Nā,eakutamariki,whakarongomai:mahiatewhakawa metetika,kiawhakatōkiaaikoutoukitetikakirungaite mataotewhenuakatoa,kiaaraaihokitōkoutoukororiaki tearoarootōkuAtua,nānaneiahauiwhakaoraingāwaio tewaipuke

35Nā,kahaerekoutoukitehangaiōkoutoupā,ka whakatōhokiingāotaotakatoaotewhenua,mengārākau huakatoa

36Etorungātauekoreaiekohiangāhuaotemeae kaingaana;ā,itewhāongātaukatapuōnahua,hemeae manakohiaanaitearoarooteAtua,oteRungaRawa, nānaneiihangaterangimetewhenuamengāmeakatoa Kianuiārātouwhakahereitewainametehinuheihua matamuakirungakiteaataaIhowā,nānaneiitangomai; ā,kotetoenga,mekaiengāponongaotewhareoIhowāi muaiteaataetangomaiana

37Ā,iterimaongātaukatukuaekoutoutewhenuakia tika,kiatikaai,kiatikaaihokikoutou,ā,katuputemea katoaewhakatohiaanaekoutou

38Nā,ipērāaĪnoka,tematuaotōkoutoumatua,i whakahauiaMetuhera,tānatama,meMetuhera,tānatama,

iaRāmeka,ā,iwhakahaumaiaRāmekakiahauingāmea katoaiwhakahauaeōnamatuakiaia.

39Ā,mākuanōhokikoutouewhakahau,eakutama,pērā itāEnokaiwhakahauaikitānatamaitetuatahiongā tiupiri:iaiaeoraana,kotewhituoōnawhakatupuranga,i whakahauia,iwhakaatuhokiitanatama,taenoakiterāi mateaiia

Upoko8

1Iteruatekaumāiwaongātiupiri,itewikituatahi,[1373 AM]itetīmatangaotauawākatangoaArapahataitētahi wahinemāna,koRasu'ejatōnaingoa,tetamāhinea Huhana,tetamāhineaErama,ākawhānautānatamaite toruongātauotēneiwiki,[1375AM]ākahuainaeia tōnaingoakoKainama.

2Nā,katuputetama,ā,kawhakaakonaiaetōnamatuaki tetuhituhi,ā,kahaereiakiterapuitētahiwāhiheitangoi tētahitāonemōna.

3Ā,kakiteaeiatētahituhituhingaiwhakairohiaengā whakatupurangaomuakirungaitetoka,ā,kapānuitiaeia ngāmeairunga,ā,katuhituhiaeia,ā,kaharaianātaua tuhituhinga;irotohokiitauatuhituhingangā whakaakorangaangāKaitiaki,eaikitārātouiwhakamahi aiheitirotiroingātohuoterā,otemarama,ongāwhetūi ngātohukatoaoterangi

4Ā,ituhituhiaeia,kāorehokiikōrerotiatetahimeamōna; iwehihokiiakitekōrerokiaNoamōna,keiririiakiaia mōna

5Ā,itetorutekauongātauotetiupiri,[1429AM]iterua ongāwiki,itetautuatahiotauatau,katangoiaitētahi wahinemāna,koMerkatōnaingoa,hetamāhinenāMarai, hetamanāIapetaĀ,itewhāongātau[1432AM]ka whānautānatama,ā,huainaihotōnaingoakoHeraha;i meahokiia,'Heponoitonoamaiahau' 6[Ā,itewhāongātaukawhānauia],kapakekeaHeraha, katangoitētahiwahinemāna,koMu'akatōnaingoa,te tamahineaKehere,teteinaotōnapāpā,itetorutekaumā tahiongātiupiri,iterimaongāwiki,itetautuatahi[1499 AM]otauatau.

7Ā,iterimaongātau[1503AM]kawhānautānatama,ā, huainaihoeiatōnaingoakoEpere:ā,katangoiaitētahi wahinemāna,ko'Azûrâd'tōnaingoa,tetamāhineaNebrod, itetorutekaumāruaongātiupiri,itewhituongāwiki,i tetoruongātau[1564AM]

8Ā,iteonoongātau[1567AM]kawhānautānatama,ā, huainaihoeiatōnaingoakoPereke;nōngārāhokii whānauaiiakatīmatangātamarikiaNoakitewehewehei tewhenuaiwaenganuiiarātouanō:nāreiraihuainaaie iatōnaingoakoPereke

9Nākaweheweheapukutiaerātou,kakōrerotiakiaNoa 10Ā,itetīmatangaotetorutekaumātoruongātiupiri [1569AM]kaweheaerātoutewhenuakiatorungā wāhanga,mōHema,mōHama,mōIapeta,eaikitetaonga tukuihooiatangata,itetautuatahiotewikituatahi,ite wāinohotahiaitētahiomātouitonoamai 11Ā,kakarangatiaeiaānatamatāne,ā,kawhakatatamai rātoukiaia,rātoumeārātoutamariki,ā,kaweheweheae iatewhenuakingārota,heitaongamāānatamatokotoru, ā,katotoroatuōrātouringa,katangohiatetuhituhingai rotoiteumaoNoa,tōrātoumatua

12Ā,iputamaiitetuhituhi,koterotamōHema,te waenganuiotewhenuaheitaongatukuihomāna,māāna tamahokimōngāwhakatupurangaoaketonuatu,maii waenganuiotepaemaungaoRafa,maiitewahapūote waioteawaoTina,ā,kotanawāhikahaerekitehauauru māwaenganuiotēneiawa,ā,katoroatukitewaiongā pokahohonu,eputaatuanatēneiawa,karingihiaōnawai kitemoanaoMe'at,ā,kareretēneiawakitemoananui.Ā, kongāmeakatoaeangaanakiteraki,nōIapeta,ā,kongā meakatoaeangaanakitetonga,nōHema

13Ā,katoroatukiKaraso:keirototēneiiteumaote areroeangaatuanakitetonga

14Ā,kotōnawāhietoroatuanaitemoananui,katoro atuiterārangitikataenoakitehauauruoteareroeanga anakitetonga:koteingoahokiotēneimoanakotearero oteMoanaĪhipa.

15Ā,katahurimaiikoneikitetongakitewahapūote moananuiitetakutaio(ōna)wai,ā,katoroatukite hauauruki'Afra,ā,katoroatukiataeatukingāwaiote awaoKihona,metetongaongāwaioKihona,kingā pareparengaotēneiawa

16Ā,katoroatukiterāwhiti,taenoakiteKarioĒtene,ki tetonga,[kitetonga]ā,maiiterāwhitiotewhenuakatoa oĒtenemeterāwhitikatoa,kaangaatukiterāwhitika haeretonutaenoakiterāwhitiotemaungaekiianeiko Rafa,ā,kahekeihokitetahaotewahapūoteawaoTina 17IputaterotakiaHemarātoukoānatama,heikāinga pumaumōrātou,ā,aketonuatu.

18Nā,kahariaNoaiteputangamaiotēneiwāhimā Hemarātoukoānatama,ā,kamaharaiakingāmeakatoa ikōrerotiaetōnamangaiirotoiteporopititanga;imea hokiia,'KiawhakapaingiaaIhowā,teAtuaoHema,ā,kia nohoaIhowākitenohoangaoHema'

19Ā,imōhioiakoteKarioĒtenetewāhitapurawa,te nohoangahokioIhowā,koMaungaHinaitepokapūote koraha,koMaungaHionatepokapūotepitootewhenua: ihangaiaēneietoruheiwāhitapueangaatuanatetahiki tetahi

20IwhakapaingiahokieiateAtuaongāatua,nānaneii homaitekupuaIhowakitōnamangai,aIhowaakeake. 21Ā,imōhioiakuataemaihewāhimanaakitangakia Hemarātoukoānatamakingāwhakatupurangaaketonu atu-tewhenuakatoaoĒtene,metewhenuakatoaote MoanaWhero,metewhenuakatoaoterawhitimeĪnia, meteMoanaWheromeōnamaunga,metewhenuakatoa oPahana,metewhenuakatoaoRepanonamengāmoutere oKaftur,mengāmaungakatoaoSanirme'Amana,me ngāmaungaoAhiriaiteraki,metewhenuakatoaoErama, oAhiria,oPapurona,oHūhanameMa'edai,mengā maungakatoaoArarata,meterohekatoaituaatuote moana,ituaatuongāmaungaoAhiriakiteraki,he whenuamanaakitanga,hewhenuawhānui,ā,hetinopai ngāmeakatoaoroto

22Ā,mōHāmaiputamaitewāhangatuarua,ituaatuo KihonakitetongakitetahamatauoteKari,ā,katoroatu kitetonga,katoroatukingāmaungaahikatoa,ā,katoro atukitehauaurukitemoanaoĀtere,ā,katoroatukite hauaurutaenoakitemoanaoMāuka-arā,temoanae hekeihoaingāmeakatoakāoreiwhakangaromia

23Ā,kahaereatukiterakikingāroheoKatirī,kahaere atukitetahaongāwaiotemoanakingāwaiotemoana

nuitaenoakiteawaoKihona,kahaereitetahaoteawao KihonataenoakitetahamatauoteKārioĒtene.

24KotewhenuatēneiiputamaimōHamaheiwāhimōna aketonuatu,mōānatamariki,taenoakiōrātou whakatupuranga.

25Ā,koIapetatetuatoruongāwāhangaituaatuoteawa oTinakiterakioteputangamaioōnawai,ā,katoroatu kiteraki-mā-rāwhitikiterohekatoaoKoka,mete whenuakatoakiterawhiti

26Ā,katoroatukiterakikiteraki,ā,katoroatukingā maungaoQeltkiteraki,metemoanaoMa'uk,ā,kahaere atukiterawhitioGadirtaenoakiteroheongāwaiote moana.

27Ā,katoroatukitetahahauauruoFara,kahokiki 'Aferag,katoroatukiterawhitikingāwaiotemoanao Me'at.

28Ā,katoroatukiteroheoteawaoTinakiteraki-mārāwhititaenoakitetaengaatukiteroheoōnawaikite maungaoRafa,ā,kahuriwhaka-te-raki.

29KotewhenuatēneiiputamaimōIapetarātoukoāna tamaheiwāhiotōnataongatukuiho,heipupurimāna,mā ānatamahoki,mōōrātouwhakatupurangaaketonuatu;e rimangāmouterenunui,metētahiwhenuanuiiteraki

30Hemakaririia,hewerahokitewhenuaoHama,ehara hokitewhenuaoHemaitewera,eharahokiitemakariri, engariheranungaotemakaririmetewera

Upoko9

1NakaweheaeHamakirotokianatama,kotewahi tuatahiiputakiaKuhukiterawhiti,koMitiraimakite hauauru,koPutukitehauauru,koKanaanakitemoana 2IweheahokieHematewhenuakirotoiānatama,ā,ko tewāhangatuatahiiputakiaHamarātoukoānatama,ki terawhitioteawaoHikerihitaenoakiterawhiti,kote whenuakatoaoĪnia,meteMoanaWheroitōnatakutai, mengāwaioRerana,mengāmaungakatoaoMepirime Era,metewhenuakatoaoHuhanamengāmeakatoaite tahaoParanakataenoakiteMoanaWherometeawao Tina.

3Ā,iputamaitewāhangatuaruamōAhiria,tewhenua katoaoAhiria,oNinewe,oHinara,taenoakiteroheo Īnia,ā,kapikiake,katahakiiteawa.

4Ā,iputamaitetuatoruongāwāhangamōĀrapakehata, tewhenuakatoaoteroheongāKarariitetaharāwhitiote awaoUparati,etataanakiteMoanaWhero,mengāwai katoaotekorahaetataanakitearerootemoanaeanga atuanakiIhipa,tewhenuakatoaoRepanona,oSanira,o Āmana,taenoakiteroheoteawaoUparati

5Ā,mōĀramaiputatetuawhāongāwāhanga,kote whenuakatoaoMehopotamiaiwaenganuiiteawao HikerihimeteawaoUparatikiterakiongāKararitaenoa kiteroheongāmaungaoĀhuriametewhenuao'Arara

6Ā,iputamaikiRutatetuarimaongāwāhanga,kongā maungaoAhiriameōrātouwhenuakatoataenoakite MoanaNui,ā,taenoakiterawhitioAhiria,tōnateina

7Ā,kaweheweheaeIapetatewhenuaotōnakaingatupu kiānatama

8Ā,kotewāhangatuatahiiahumaiitetahakiterawhiti kiteawaoTinakiaKomere;ā,iterakiiahumaiia

Makokangāwāhangakatoaorotooterakitaenoakite moanaoMeata.

9Ā,iputamaiaMaraiheiwāhimōna,maiitetaha hauauruoōnatuakanatokoruakingāmoutere,taeatuki ngātakutaiongāmoutere.

10Ā,kotetuawhāongāwāhangaiahumaiiaIawana,ko iamouteremengāmoutereeangaatuanakiteroheo Ruru.

11Ā,mōTuparaiputamaitetuarimaongāwāhangai waenganuioteareroeangaatuanakiteroheotewāhanga oRudkitetuaruaongāarero,kiteroheituaatuote tuaruaongāarerokitetuatoruongāarero

12Ā,iputamaiiaMeheketeonoongāwāhanga,terohe katoaituaatuotearerotuatorutaenoakitetaharawhitio Katirī

13Ā,mōTirahaiputamaitewhituongāwāhanga,ewhā ngāmouterenunuiiwaenganuiotemoana,etaeatuanaki tewāhangaoHama[ā,kongāmoutereoKamaturiiputa maiiterotamōngātamaaArapahataheitaongatukuiho māna]

14Nā,kaweheaengātamaaNoaārātoutamaitearoaro oNoa,otōrātoumatua,ā,kaoatiiaiarātoukatoa,ka kangatehungakatoaewhaianakitetangoitewāhikāore iriroiaia

15Ā,kamearātoukatoa,‘Tēnā,tēnā!’mārātouanō,māā rātoutamarikiakeake,irotoiōrātouwhakatupuranga,tae noakiterāwhakawa,ewhakawaaiteAriki,teAtua,ia rātoukitehoari,kiteahi,mōngākinopokekatoaoā rātouhapa,iwhakakīairātouitewhenuakitehara,kite poke,kitemoepuku,kitehara

Upoko10

1Itewikituatoruotēneitiupirikatīmatangārewerapoke kiteārahiingātamarikiangātamaaNoa,kite whakapohehe,kitewhakangaroiarātou

2NākahaeremaingātamaaNoakiaNoa,kitōrātou matua,ā,kakōrerotiaerātoukiaiangāreweraeārahiana iarātoukitehē,ewhakamatapoana,epatuanaingātama aānatama.

3NākainoiiakitearoarooIhowā,otōnaAtua,kamea, ‘EteAtuaongāwairuaongākikokikokatoa,kuaatawhai maineikoeiahau.Ā,kuawhakaorangiaahaumeakutama itewaiotewaipuke,ā,kāorekoeimeingaahaukiangaro pērāitāuimeaaikingātamaotewhakangaromanga;Nā temeahenuitōuarohakiahau,ā,henuitōuarohakitōku wairua;Kiaaraaketōuarohakiakutama,kauahokingā wairuakinoewaihoheirangatiramōrātou.Kei whakangaromiarātouitewhenua’

4Engarikiamanaakitiaahaumeakutama,kiatiniai mātou,kiamahaai,kiawhakakīaihokiitewhenua 5Ā,emōhioanaKoekitemahiaōuKaitiaki,ngāmatuao ēneiwairua,itōkurā:ā,mōēneiwairuaeoranei, hereherearātou,puritiahokikitewāhiwhakatauhe,kaua hokirātouetukuakiawhakamateangātamaatōupononga, etōkuAtua;hekinohokiēnei,ā,ihangaiaheiwhakangaro 6Kauarātouetukuakiawhakahaereingāwairuaote hungaora;kokoeanakehokiterangatiramōrātouKaua hokirātouetukuakiawhaimanakingātamaatehunga tikaitēneiwā,ā,aketonuatu.

7Ā,iwhakahaumaiaIhowa,tōtātouAtua,kiahereae tātoukatoa.

8Nā,kahaeremaiterangatiraongāwairua,aMastêmâ, kamea:'EteAriki,eteKaihanga,tukuaētahiorātoukia nohokimuaiahau,kiawhakarongorātoukitōkureo,kia mahihokiingāmeakatoaekīatuaiahaukiarātou;kite korehokiētahiorātouewaihokiahau,ekoreetaeaeau tewhakamahiitemanaotōkuhiahiakingātamaate tangata;hepirauhokiēnei,heārahihēhokiimuaitaku whakawa,henuihokitekinoongātamaatetangata'

9Ā,kameaia:Waihotewhakatekauorātoukitōnaaroaro, ā,kiahekeihongāiwakitewāhiwhakatauhe

10Ā,iwhakahauiaitētahiomātoukiawhakaakonaaNoa kiārātourongoākatoa;imōhiohokiiaekorerātoue haereirungaitetika,ekorehokietoheirungaitetika 11Ā,iritetonutāmātoumahikiānakupukatoa:ihereae mātoungāmeakinokinokatoakitewāhiwhakatauhe,ā,i waihoemātoutewhakatekauorātoukiangohengoheai rātoukiaHātanairungaitewhenua.

12Ā,iwhakamāramamātoukiaNoaingārongoākatoa mōōrātoumate,meōrātouwhakawai,mepēheaetaeaai eiatewhakaoraiarātoukingāotaotaotewhenua.

13Ā,ituhituhiaeNoangāmeakatoakirotoitētahi pukapuka,irungaitāmātouitohutohuaikiaiamōngā momorongoākatoa.Nōreiraiāraiaaingāwairuakinokei (whakamamae)ingātamaaNoa

14Ā,ihoatueiaanameakatoaituhituhiaeiakiaHema, kitanatamamatamua;iarohainahokiiaeiairungaiana tamakatoa

15NakamoeaNoakionamatua,atanumiaanaki MaungaRupara,kitewhenuaoArarata.

16Eiwaraurimatekautauiotiiaiatōnaoranga,tekau māiwangātiupiri,eruawikimeterimatau[1659AM]

17Iaiaeoraanaitewhenua,ihiraakeiaingātamarikia tetangata,engarikoEnokaanake,nātetika,itinotikaai iaNātemeaiwhakariteatetūrangaoEnokahei whakaaturangakingāwhakatupurangaoteao,kia kōrerotiaaieiangāmahikatoaatewhakatupurangakite whakatupuranga,taenoakiterāwhakawa

18Ā,itetorutekaumātoruongātiupiri,itetautuatahii teruaongāwiki,katangoaPerekeitētahiwahinemāna, koRōmatōnaingoa,hetamahinenāHinara,ā,kawhānau tānatamaitewhāongātauotēneiwiki,ā,huainaihoeia tōnaingoakoReu;imeahokiia,'Nā,kuakinongā tamarikiatetangatanātewhakaarokinootehangaitētahi pā,itētahipourewahokimōrātouitewhenuaoHinara.'

19IhaereatuhokirātouitewhenuaoAraratawhakate rawhitikiHinara;iōnarāhokiihangaaierātoutepāme tepourewa,imeahoki,'Haeretātoukireirakiterangi' 20Ā,katīmatarātoukitehanga,ā,itewikituawhāi hangaperekiairātoukiteahi,ā,kongāperekiheikohatu mārātou,koteukuiwhakapiritiaairātouheukuiputa maiitemoana,ingāpunawaihokiitewhenuaoHinara 21Nakahangaerātou:ewhātekaumātorutau[16451688AM]ihangaaierātou;kotewhānuie203pereki,ko teteitei(otepereki)hetuatoruotekotahi;koteteiteie 5433whatītimengānikauerua,ā,(kotewhānuiotētahi pakitara)tekaumātorungāstadi(meētahiatustadietoru tekau)

22Ā,kameamaiaIhowā,tōtātouAtua,kiatātou,“Tēnā, heiwikotahirātou,ā,katīmatarātoukitemahiitēnei,ā,

kāorehemeaepuritiaanaiarātouināianeiHaere,me heketātoukiraro,mewhakapoauauitōrātoureo,kiakore airātouemāramakitereootētahi,otētahi,kiamararaai rātoukingātāone,kingāiwi,ā,ekoreemautonute whakaarokotahikiarātoutaenoakiterāwhakawa.”

23Ā,kahekeihoteAriki,ā,kaheketahimātoumeiakite mātakitakiitetāonemetepourewaihangaengātamariki atetangata.

24Nā,kawhakapoauautiaeiatōrātoureo,ā,koreake rātouemāramakitereootētahi,otētahi;ā,mutuakeia rātoutehangaitepāmetepourewa

25NāreiraihuainaaitewhenuakatoaoHinarakoPapera; nātemeaiwhakapoauautiaeIhowaireiratereokatoao ngātamaatetangata,ā,imararaaturātouireirakiōrātou pā,iatangata,iatangata,itōnaiwi

26NākatukuaeIhowahehaunuikirungakitepourewa, kahurihiaihoeiakirungakitewhenua:na,iwaenganuio Ahiria,oPapurona,itewhenuaoHinara,ahuainaihoe ratoutonaingoakoRunga.

27Itewikituawhāotetautuatahi[1688AM]ite tīmatangaotauatauitetorutekaumāwhāongātiupiri,ka mararaaturātouitewhenuaoHinara.

28Ā,kahaereaHāmarātoukoānatamakitewhenuai whakariteamānakianohoia,iriromaiiaiaheiwāhimōna itewhenuaotetonga.

29Ā,kakiteaKanaanaitewhenuaoRepanonakiteawa oIhipa,hetinopai,ā,kāoreiaihaerekitewhenuaotōna kāingatupukitetahahauauru(araki)temoana;ā,inoho iakitewhenuaoRepanona,kitetaharawhitimetetaha hauaurumaiiteroheoHorano,maiiteroheotemoana

30NākameaaHama,tōnamatua,rātoukoKuhu,ko Mitiraima,ōnatuakana,kiaia,“Kuanohokoekitētahi whenuaeharaneiiakoe,eharaneihokiitewhenuairiro maiiamātou:kauaepena;kitepenahokikoe,kahinga koemeāutamaitewhenua,kakangahokiitetutu;nāte tutuhokikoeinohoai,ā,nātetutukahingaāutamariki,ā, kahutiaatukoeakeake.”

31KauaenohokitewhareoHema;nāHemahokirātou koānatamaiwhiwhiaikitauamea

32Kakangakoe,kakangakoeirungaakeingātama katoaaNoa,nātekangaioatiaitātouiatātouanōite aroarootekaiwhakawātapu,itearoarohokioNoa,otō tātoumatua.

33Aoreiairongokiarātou:nā,nohoanaiaitewhenuao Repanona,iHamatataenoakitetomokangakiIhipa,aia meānatama,ātaenoakitēneirā.

34NāreiraihuainaaitauawhenuakoKanaana

35Nā,kahaereaIapetarātoukoānatamakitemoana,ā, nohoanaitewhenuaotōrātouwāhi,ā,kakiteaMaraiite whenuaotemoana,ā,kāoreipaikiaia,ā,katonoiai tētahi(wāhi)iaHama,iaĀhuru,iaArapakahata,te tuakanaotanawahine,ā,nohoanaiaitewhenuaoMeri,e tataanakitetuakanaotanawahineātaenoakitēneirā

36Ā,huainaihoeiatōnakāinga,metekāingaoānatama, koMeri,iteingoaotōrātoumatua,oMeri

Upoko11

1Ā,itetorutekaumārimaongātauotetiupiri,itetoruo ngāwiki,itetautuatahi[1681AM]otauatau,katangoa Reuitētahiwahinemāna,ko'Ôrâtōnaingoa,tetamāhinea

'Ûr,tetamaaKesed,ā,kawhānautānatama,ā,kahuaina tōnaingoakoSêrôh,itewhituongātauotēneiwikii tēneitiupiri[1687AM]

2Ā,katīmatangātamaaNoakitewhawhaitetahiki tetahi,kitehopuherehere,kitepatutetahiitetahi,kite whakaheketotootetangatakirungakitewhenua,kitekai toto,kitehangapākaha,mengātaiepa,mengāpourewa,ā, ka(tīmata)tetangatakitewhakanuiiarātouanōkirunga akeiteiwi,ā,kawhakatūingātīmatangaongākingitanga, kahaerekitewhawhaiiwikitetangata,iwikiteiwi,paki tepa,ā,ka(tīmata)katoakitemahikino,kitehokopatu, metewhakaakoiārātoutamakitewhawhai,ā,katīmata rātoukitehopuingāpa,metehokoponongatānemete ponongawahine

3Nā'śr,tetamaaKesed,ihangatetāoneo'Araongā Karari,ā,huainaihoeiatōnaingoakitōnaakeingoamete ingoaotōnamatuaĀ,ihangaerātouhewhakapakoko whakarewamārātou,ā,ikoropikorātoukite whakapakokowhakarewaihangaerātoumārātouanō,ā, katīmatarātoukitehangawhakapakokowhakairomengā whakapakokopoke,ā,iāwhina,iwhakawaihokingā wairuakino(iarātou)kitetakahiiteturemetepoke.

4Ā,kawhakapaukahaterangatiraaMastêmâkitemahii ēneimeakatoa,ā,katonoaatueiaētahiatuwairua,arā,te hungaitukuakiraroitōnaringa,kitemahiingāmomohē katoa,ingāharakatoa,mengāmomotakahiturekatoa,ki tewhakakino,kitewhakangaro,kitewhakaheketotoki rungakitewhenua.

5NāreiraihuainaaieiateingoaoSêrôh,koHerug,mōte hungakatoaitahurikitemahiingāharakatoa,ingā takahiture.

6Ā,katipuakeia,kanohokiUruongāKarari,etataana kitematuaotewhaeaotanawahine,ā,kakarakiaiaki ngāwhakapakoko,ā,katangoiaitētahiwahinemānaite torutekaumāonoongātiupiri,iterimaongāwiki,ite tautuatahiotauatiupiri,[1744AM]koMerkatōnaingoa, tetamāhineaKapere,tetamāhineatetuakanaotōna matua

7Ā,kawhānautārāuakoNahoraitetautuatahiotēnei wiki,ā,katupuia,kanohokiUruongāKarari,ā,i whakaakonaiaetōnapāpākingāmahiangāKararikite mahitohu,kitemātaiingātohuoterangi

8Ā,itetorutekaumāwhituongātiupiriiteonoongā wiki,itetautuatahiotauatau,[1800AM]katangoiai tētahiwahinemāna,ko'Ijaskatōnaingoa,tetamāhinea NestagongāKarari.

9Ā,itewhituongātauotēneiwikikawhānautārāuako Teraha.

10Nā,katonoaeterangatiraaMastêmāherāwenimehe manuheikaiitepurapurairuiakitewhenua,hei whakangaroitewhenua,heipahuahokiingāmahiangā tamarikiatetangata.Imuaitetaeaerātouteparauite purapura,katangohiaengārāweniitemataotewhenua 11NāreiraihuainaaieiatōnaingoakoTera:nātemeai meingarātouengārāwenimengāmanukiarawakore,ā,i kaingahokiārātoupurapuraerātou

12Ā,katīmatangātautekorehua,nāngāmanu,ā,kapau katoangāhuaongārākauiarātou:nātekahanuianakei taeaaierātoutewhakaoraitētahiwāhangaitiongāhua katoaotewhenuaiōrātourā.

13Ā,itēneitiupiritorutekaumāiwa,itewikituaruaote tautuatahi,[1870AM]katangoaTerahaitētahiwahine māna,ko'Etanatōnaingoa,tetamāhinea'Aperama,te tamāhineatetuahineotōnapāpā.Ā,itewhituongātauo tēneiwiki[1876AM]kawhānautānatama,ā,huainaanae iatōnaingoakoAperama,koteingoaotepāpāotōna whaea;

14imatehokiiaitemeakahoreanoihaputanatamahinei tanatama

15Ā,katīmatatetamaitikitemāramakingāhapaoteao iheairātoukatoaimuriingāwhakapakokowhakairo,i murihokiitepoke,ā,iwhakaakonaiaetōnamatuakite tuhituhi,ā,eruawikitepakekeoia,[1890AM]ā,kawehe iaiaiaanōitōnamatua,kiakoreaiiaekarakia whakapakokotahimeia

16Ā,katīmataiakiteinoikiteKaihangaongāmeakatoa kiawhakaorangiaiaeIaingāhapaangātamarikiate tangata,kiakauahokitōnawāhietakakiteheimuriite pokemetewhakarihariha.

17Ā,kataetewāruimōteruiitepurapurakitewhenua, ā,kahaeretahirātoukatoakitetiakiiārātoupurapurai ngārāweni,kahaeretahihokiaĀperamametehungai haere,ā,tekaumāwhātautetamaiti

18Nākahaeremaitekapuarāwenikitekaiitepurapura, ākaomaaĀperamakitewhakatauiarātouimuaitō rātounohoangakitewhenua,kakarangaatukiarātoui muaitōrātounohoangakitewhenuakitekaiitepurapura, kamea,Kauaehekeiho;hokiatukitewāhiihaeremaiai koutouNā,kahokirātou

19Nakameingaeiangākapuaongārāwenikiahoki whakamuriitauarā,ewhitutekaungāwā:akorerawa tetahiongārāweniinohokireiraputanoaitewhenua katoainohoaiaAperama

20A,itekitengaotehungakatoaiaiaputanoaite whenuaitanahamama,katahuringarawenikatoa,aka nuihaeretonaingoaputanoaitewhenuakatoaonga Karari.

21Ā,itēneitaukahaeremaikiaiatehungakatoaihiahia kiterui,ā,kahaeretahirātou,ā,mutunoatewārui:ā,ka ruirātouitārātouwhenua,ā,itauataukakaweamaie rātouhewitieraneaanakitekāinga,ā,kaiana,ā,makona ana

22Ā,itetautuatahiotewikituarima[1891AM]ka whakaakoaĀperamaitehungahangataputapumōngā kau,ingākaimahirakau,ā,kahangaerātouheokoki rungaakeitewhenua,eangaatuanakiteangaoteparau, heiwhakatōitepurapurakirunga,ā,katakatepurapuraki raroitewahioteparau,ā,kahunakirotoitewhenua,ā, kāorerātouiwehiingārāweni

23Ā,ipērātonutārātouhanga(ipu)kirungaitewhenua, kirungaingāangakatoaongāparau,ā,iruiaerātou,i ngakihokiitewhenuakatoa,iritetonukitāĀperamai whakahauaikiarātou,ā,kāorerātouiwehiingāmanu

Upoko12

1Aiteonoongawiki,itewhituongatau,[1904AM]ka meaaAperamakitonapapa,kiaTera,kamea,Epa! 2Ā,kameaia,“Tēneiahau,etakutama”Ā,kameaia, 'Heahateāwhinametehuaewhiwhiaimātouiaua whakapakokoekarakiatianeiekoe,

ā,kapikokoekitōnaaroaro?

3Kāhorehokihewairuairotoiarātou, Heahuakuwarehokiēnā,hemeaetinihangaaitengākau Kauaekarakiakiarātou:

4KoropikokiteAtuaoterangi, Nāwaiimeakiaheketeuametetomairangikitewhenua?

Ā,emahianaingāmeakatoairungaitewhenua, Ā,nānaihangangāmeakatoairungaitanakupu, Ā,nōtōnaaroarongāmeaorakatoa

5Heahakoutoukakarakiaaikingāmeakāoreneihe wairuairotoiarātou?

Hemahihokiēneināteringatangata, ā,pikauaekoutoukirungakiōkoutoupokohiwi, Ā,kāoreheāwhinamōuiarātou, Heoihemeawhakamanuikitehunganānaihanga, Ā,hewhakapoheheitengākaukitehungaekarakiaanaki arātou:

Kauaekoropikokiarātou

6Nā,kameatōnapāpākiaia,Emōhioanaanōahau,e takutama;engarimeahaahaukiteiwikuameinganei ahaukiamahikitōrātouaroaro?

7Ā,kitekōrerotiaeauteponokiarātou,kapatuaahaue rātou;epirianahokiōrātouwairuakiarātou,ekarakia anakiarātou,ewhakahonoreanaiarātou

8Whakarongoa,etakutama,keipatuakoeerātou.'Nā,ka kōrerotiaeiaēneikupukiōnatuakanatokorua,ā,kariri rāuakiaia,ā,nohopukuanaia

9AitewhātekauongātauoteHūpiri,iteruaongāwiki, itewhituongātau,[1925AM]katangoaAperamai tētahiwahinemāna,koHaraitōnaingoa,kotetamahinea tōnapāpā;ākanohoiaheiwahinemāna.

10Nā,itetoruongātauotewikituatoru,katangoa Harana,tōnateina,itētahiwahinemāna,ā,itewhituongā tauotēneiwikikawhānautānatama,ā,kahuainaeiatōna ingoakoRota

11Ā,katangoaNahora,tōnateina,itētahiwahinemāna

12IteonotekauongātauoteorangaoĀperama,arā,ite whāongāwiki,itewhāongātau,[1936AM]kamaranga akeaĀperamaitepō,ā,tahunaanaeiatewhareongā whakapakoko,tahunaanahokieiangāmeakatoairotoi tewhare,ā,kāoretetahiimōhio 13Ā,kaaraakerātouitepō,karapuhuarahikite whakaoraiōrātouatuaiwaenganuioteahi.

14Ā,kahohoroaHaranakitewhakaoraiarātou,engari kamurateahikirungaiaia,ā,katahunaiakiteahi,ā,ka mateiaiUruongāKarariimuaiaTera,tōnamatua,ā,ka tanumiaiakiUruongāKarari 15Nā,kahaereatuaTerahaiUruongāKarari,rātouko ānatama,kitewhenuaoRepanona,kitewhenuao Kanaana,ā,nohoanaiaitewhenuaoHarana:ā,eruawiki teroaotenohoaĀperamakiaTeraha,kitōnamatua,ki Harana.

16Ā,iteonoongāwiki,iterimaongātauotauamarama, [1951AM]kanohoaĀperamaitepōkatoaitemarama houotewhituongāmaramakitemātakitakiingāwhetū maiiteahiahitaenoakiteata,kiakiteaiiaiteāhuaote tauepāanakingāua,ā,koiaanakeinoho,emātakitaki ana

17Nākaputaakehekupuirotoitōnangākau,kameaia, KeirotoiteringaoIhowāngātohukatoaongāwhetū,ote marama,oterāHeaharāahaukarapuaai?

18Kitepaiia,kameingaeiakiauaiteata,iteahiahi; Ā,kitehiahiaia,kapuritiaeia, Keirotoitōnaringangāmeakatoa 19Ā,iinoiiaitauapō,kamea, 'TōkuAtua,eteAtuaRungaRawa,kokoeanaketōku Atua,' Ā,kuawhiriwhiriaeahauaKoemetōurangatiratanga Nāuhokiihangangāmeakatoa, mengāmahikatoaaōuringa 20Whakaorangiaahauingāringaongāwairuakinoe whakahaereanaingāwhakaaroongāngākauotetangata, KauahokiahauetukuakiakotitikeiaKoe,etōkuAtua Ā,whakapumautiaahaumeōkuuriaketonuatu Kiakoreaitātoueheitēneiwā,ā,aketonuatu 21Nakameaia,MehokiraneiahaukiUruongaKarari,e rapuneiitokumata,kiahokiaiahaukiaratou?Menoho raneiahaukikoneiiteneiwahi?Kiatikatearaitouaroaro, kiatutukiaiirotoingaringaotaupononga,kiaotiaiiaia; kiakauahokiahauehaereirotoitetinihangaotoku ngakau,etokuAtua

22Ā,kamututanakōrerometanainoi,nā,katukunamai tekupuaIhowākiaiamāku,emeaana,'Haereatuitōu whenua,iōuwhanaunga,itewharehokiotōupāpā,kite whenuaewhakakiteaatueahaukiakoe:ā,kameingakoe eahauheiiwinui,heiiwitini.

23Ā,kamanaakiahauiakoe

Ā,kawhakanuiaeahautōuingoa, Ā,kamanaakitiakoeirungaitewhenua,

Ā,irotoiakoekamanaakitiaaingāwhānaukatoaoteao, Akamanaakiahauitehungaemanaakianaiakoe, Ā,kangatehungaekangaanaiakoe.

24KoahauheiAtuamou,motautama,motetamahokia tautama,moouurikatoahoki:kauaewehi,koahautou Atuaiteneiwa,ataenoakingawhakatupurangakatoaote whenua

25NākameaaIhowa,teAtua,‘Whakatuwheratiatōna mangai,meōnataringa,kiarongoaiia,kiakōreroaitōna mangai,itereokuawhakakiteanei;kuamutuhokiingā mangaiongātamakatoaatetangatamaianōiterāihinga ai(aPapurona).

26Nākawhakatuwheratiaeahautōnamangai,ōnataringa, meōnangutu,ākatīmataahaukitekōrerokiaiaitereo Hiperu,itereooteaoihanga.

27Ā,kamauiakingāpukapukaaōnatūpuna,ā,ituhia ēneikitereoHiperu,ā,katuhituhiaeia,ā,maiitauawā tonukatīmataiakiteakoiauapukapuka,ā,kawhakakitea eahaukiaiangāmeakāoreitaeaeiatemārama,ā,ka akoiaiauapukapukairotoingāmaramauaeono.

28Ā,itewhituongātauoteonoongāwiki[1953AM] kakōreroiakitōnamatua,kameaatukiaia,kaweheatu iaiHarana,kahaerekitewhenuaoKanaanakiakite,kia hokimaiaikiaia.

29NakameaaTera,tonapapa,kiaia,Haeremarie: KiawhakatikahiaeteAtuaoratonutōara

Ā,māteArikikoeetiakiingākinokatoa, Ā,kiahomaikiakoeteatawhai,tearohamete manakohangaitearoarootehungaekiteanaiakoe, Ā,kauatetahiongātamarikiatetangataewhaimanaki rungaiakoekitetukinoiakoe; Haereirungaiterangimārie.

30Ā,kitekitekoeitētahiwhenuaepaianakiōukanohi heinohoanga,whakatika,tikinaahaukiakoe,katangohia hokiaRota,tetamaaHarana,tōuteina,heitamamāuKia nohoaIhowakiakoe.

31MehaeremaihokiaNahora,touteina,iahau,kiahoki mairaanokoeirungaiterangimarie,akahaeretahitauai akoe

Upoko13

1NakahaereatuaAperamaiHarana,kamauriaeiaa Harai,tanawahine,meRota,tetamaatonateina,aHarana, kitewhenuaoKanaana.AkataeiakiAhiria,kahaereki Hekeme,anohoanaitetahaotetahiokinui

2Ā,ikiteia,nā,hetinoataahuatewhenuaitetomokanga atukiHamatataenoakiteokitiketike.

3NakameaaIhowakiaia,Kahoatueahauteneiwhenua kiakoe,kiouurihoki

4Nakahangaeiatetahiaatakireira,awhakaekeaanaeia kirungahetahungatinanakiaIhowaiputamaineikiaia

5NakanekeatuiaireirakitemaungakoPeteerekite hauauru,meHaikiterawhiti,akawhakatuitonatenetiki reira

6Nā,katitiroia,hewhānuirawatewhenua,hepaihoki,e tupuanangāmeakatoairunga;hewaina,hepiki,he pamekaranete,heōki,heara,heterepini,herākauhinu,he hita,hekauri,hetāte,mengārākaukatoaoteparae,ā,he waikeirungaingāmaunga.

7Ā,iwhakapaingiaeiaaIhowā,nānaneiiaiārahimaii UruongāKarari,ikawemaihokiiaiakitēneiwhenua

8Nā,itetautuatahi,itewhituongāwiki,itemaramahou otemaramatuatahi,1954AM]ihangaeiatētahiaataki rungaitēneimaunga,ā,kakarangakiteingoaoIhowā, 'Kokoe,eteAtuaoratonu,tōkuAtua.'

9Ā,iwhakahereaeiahetahungatinanakiaIhowāki rungakiteaata,kianohoaiiakiaia,kiakauahokie whakarēreaiaingārākatoaeoraaiia.

10Nākanekeatuiaireira,kahaerewhakatetonga,ā,ka taekiHeperona,ā,kahangaaHeperonaitauawā,ā,erua ōnatauinohoaikireira.Nākahaereia(ireira)kite whenuaotetonga,kiPearoto:ā,kapāhematekaikite whenua

11Ā,itetoruongātauotewikikahaereaĀperamaki Īhipa,ā,erimatauiaenohoanakiĪhipaimuaite tangohiaatuotanawahineiaia

12ItauawāanōihangaaTaanaiIhipa,ewhitutauimuri iaHeperona

13A,itehopukiangaoHarai,otewahineaAperamae Parao,kawhiuaeIhowaaParaoratoukotonawhareki ngawhiunui,moHarai,motewahineaAperama 14Nā,henuirawatekororiaoAperamaingāhipi,ingā kau,ingākaihe,ingāhōiho,ingākamera,ingāpononga tāne,ingāponongawahine,itehiriwa,itekouraIwhai taonganuianōhokiaRota,tetamaatōnateina 15Nā,kawhakahokiaeParaoaHarai,tewahinea Āperama,ā,tonoaatuanaiaeiaitewhenuaoĪhipaNā, kahaereiakitewāhiiwhakatūriaaieiatōnatēnetiite tīmatanga,kitewāhioteaata,koHaikiterawhiti,ko Peteerekitehauauru:ā,kawhakapaingiaeiaaIhowā, tōnaAtua,nānaneiiaiwhakahokimaiirotoite rangimārie

16Ā,itewhātekaumātahiongātiupiriitetoruongātau otewikituatahi,[1963AM]kahokimaiiakitēneiwāhi,ā, kawhakahereahetahungatinanakirunga,kakarangakite ingoaoIhowā,kamea:'Kokoe,eteAtuaRungaRawa,ko koetōkuAtuaakeake.'

17Ā,itetautuawhāotēneiwiki[1964AM]kaweheatua Rotaiaia,ā,kanohoaRotakiHoroma,ā,henuirawate haraongātāngataoHoroma.

18Nā,kapōuritōnangākaumōtewehengaatuotetamaa tōnatuakanaiaia;kāorehokiānatamariki

19ItauatauitehereherengaoRota,kameaaIhowakia Aperama,imuriitewehengaatuoRotaiaia,itewhao ngatauoteneiwiki,Angaakeoukanohiitewahienoho neikoe,kiteraki,kitetonga,kitehauauru,kiterawhiti: 20Kotewhenuakatoahokiekiteatuneikoe,kahoatue ahaukiakoe,kiouurihokiaketonuatu,akameingae ahauouurikiaritekiteonepuotemoana:ahakoaetaeae tetangatatetatauitepuehuotewhenua,ekoreanoouuri etaeatetatau.

21Whakatika,haereereatewhenua,tonaroa,tonawhanui, tirohiahokingameakatoa;kahoatuhokieahaukiouuri NakahaereaAperamakiHeperona,anohoanaireira.

22Nā,itēneitaukahaeremaiaKeroraoma,kingioErama, rātoukoAmarapera,kingioHinara,koArioka,kingio Harahara,rātoukoTerekara,kingiongāiwi,ā,patuaihoe rātoutekingioKomoraNā,kareretekingioHoroma,ā, hetokomahaihingairotoingāpatungaiteraoraoo Hitimi,itetahaoteMoanaTote.

23Ā,iriroherehereiarātouaHoroma,aĀtama,rāuako Tepoimi;iriroherehereanōhokiiarātouaRota,tetamaa teteinaoĀperama,meōnataongakatoa,ā,haereanarātou kiRana

24Nakataemaitetahiongamawhiti,kakorerokia Aperamakuamauheretiatetamaatonatuakana,akua hoatueiakianatangatahepatu

25māĀperama,māōnaurihoki,tewhakatekauongā huamatamuakiaIhowā,ā,iwhakariteaeIhowāhei tikangaakeake,kiahoatuerātoukingātohungaemahi anaimuaiaIa,kianohoiaaierātouakeake

26Kāoreherohemōtēneiture;kuawhakariteahokieia mōngāwhakatupurangaaketonuatu,kiahoatuerātoukia Ihowāngāwhakatekauongāmeakatoa,otepurapura,ote waina,otehinu,ongākau,ongāhipi.

27Ā,ihoatueiakiānatohungakiakai,kiainuhokii rungaiteharikoaitōnaaroaro

28NakahaeremaitekingioHoromakiaia,kapikoki tonaaroaro,kamea,EteAriki,eAperama,homaikia matoungawairuaiwhakaorangianeiekoe,engarime waihoatungataongamou

29NakameaaAperamakiaia,Keitetotoroatuoku ringakiteAtua,kiteRungaRawa,ekoreahauetangoi tetahimeaau,ahakoahemiro,ahakoaheherehu,itetahi mearaneiau,keimeakoe,nakuaAperamaiwhaitaonga ai:Kotangataitamaanakeikaiai,metewahianga tangataihaeretahimaineimatou,aAnera,ratouko Ehekora,koMamere;maeneietangotewahimaratou

Upoko14

1Muriihoiēneimea,itewhāongātauotēneiwiki,ite toruongāmarama,itekowhititangaotemarama,kaputa

maitekupuaIhowākiaĀperamairotoitemoemoeā,ka mea,Kauaewehi,eĀperama:koahautōukaiāwhina,ā, kotōuutunuiwhakaharahara

2Nakameaia,EteAriki,eteAriki,koteahatauehomai aikiahau,iahauneiehaereurikoreana,akotetamaa Meheka,atakuponongawahine,koErieteraoRamahiku: koiaheitaongamoku,kahoreneihokiihomaiekoeheuri kiahau.

3Nakameaiakiaia,Ekoreteneiewaihoheitaongamou; engarikotetahieputamaiirotoiouwhekau;koiahei taongamou

4Nakakaweaiaeiakiwaho,akameakiaia,Tena tirohiaatuterangi,tauahokingawhetu,kitetaeaekoete tatau

5Nakatitiroakeiakiterangi,kakiteingawhetu,kamea kiaia,Kaperatouuri.

6IwhakaponohokiiakiaIhowa,akawhakairiakiaiahei tika

7Imeaanoiakiaia,KoIhowaahau,nananeikoeikawe maiiUruongaKarari,kiahoatuaikiakoetewhenuao ngaKanaaniheikaingapumau;aheiAtuaahaumou,mo ouurihokiimuriiakoe.

8Anorakoia,EteAriki,eteAriki,mateahaahauka mohioaikariromaiiahauteneiwhenua?

9Nakameaiakiaia,Tikinatetahikaumaku,hetautoru, metetahikoatiuha,hetautoru,metetahihipitoa,hetau toru,metetahikukupa,metetahipikukupa

10Nā,kamauriaeiaēneimeakatoaiwaenganuiote marama,ā,nohoanaiakiteokioMamere,kiteraitetaha oHeperona

11Nakahangaeiatetahiaatakireira,apatuaanaauamea katoaeia;ringihiaanahokieiaoratoutotokirungakite aata,atapahiaanaeiakiwaenganui,whakatakotoriaana kiaangamaitetahikitetahi;kongamanuiakihaiitapahia eia

12Ā,kareremaingāmanukirungaingāwhatiwhatinga, kapeiaatueĀperama,ā,kihaiitukuakiapāatungāmanu kiarātou

13Ā,itetorengitangaoterā,katautematakukia Aperama;nā,kotewhakamatakuotepōurikerekereetau ihoanakiaia,ā,kameakiaia,Kiatinomōhiokoe,ka nohomanenetōurikitētahiwhenuaeharaneiiarātou,ā, kameingarātouheipononga,ā,ewhārautaue whakatupuriakinotiaairātou

14Ā,koteiwiemeingaairātouheiponongamāku,ka whakawakiaeahau,ā,muriihokaputamairātouireira mengātaongamaha

15Kokoeiakahaeremariekiōumātua;katanumiakoei akoeekorohekeana

16Ewhaiangāwhakatupurangakahokimairātouki konei;kāoreanōhokikiatutukinoateharaongāAmori

17Nakaohoakeiaitanamoe,kaaraake,kuatotera;na, kotemurahepaowa,na,heoumuepaowaana,mete muraahietikaanaiwaenganuiongaporoporo

18ItauarangianōkawhakariteaeIhowāhekawenatakia Āperama,kameaia,Kahoatueahautēneiwhenuakitōu uri,maiteawaoĪhipa,ātaenoakiteawanui,kiteawao Uparati:NgāKeni,ngāKeniti,ngāKaramoni,ngāPerihi, ngāRepaima,ngāPakorī,ngāHiwi,ngāAmori,ngā Kanaani,ngāKirikahi,mengāIepuhi.

19Ā,kapahemoterā,katapaeaeĀperamangāwahii patuaeia,mengāmanu,meārātouwhakaherehua,meā rātouringihanga,ā,kaingaakeeteahi

20Ā,itauarāiwhakaritekawenataaitātoukiaĀperama, pērāitātātoukawenatakiaNoaitēneimarama;ā,i whakahoutiaeĀperamatehakarimetetikangamōnaake tonuatu

21Nā,kahariaĀperama,kawhakaaturiaeiaēneimea katoakiaHarai,kitanawahine;ā,iwhakaponoiaka whānauheurimāna,engarikāoreiaiwhānau

22NakakoreroaHaraikitanatahu,kiaAperama,kamea kiaia,Haerekiroto,kiaHakara,kitakuponongawahine, kiteIhipiana;terapeaahauewhakatupuuriaiiakoei rotoiaia

23AkawhakarongoaAperamakitereooHarai,otana wahine,kameakiaia,Meatia.NakatangoaHaraiia Hakara,iteIhipiana,itanaponongawahine,ahoatuanae iakiaAperama,kitanatahu,heiwahinemana

24Nakahaereiakirotokiaia,akahapuia,akawhanau tarauatama,ahuainaanaeiatonaingoakoIhimaera,ite rimaongatauoteneiwiki[1965AM];kotewarutekau maonoteneiongatauoteorangaoAperama.

Upoko15

1Ā,iterimaongātauotewikituawhāotēneitiupiri, [1979AM]itetoruongāmarama,iwaenganuiote marama,kawhakanuiaeĀperamatehakariongāhua matamuaotekotingawiti

2Ā,iwhakaekeaeiahewhakaherehoukirungakiteaata, arā,ngāhuamatamuaotehua,kiaIhowā,hekauuha,he koati,hehipitoakirungakiteaata,heitahungatinanakia Ihowā;ā,iwhakaekeaeiaārātouwhakaherehua,meā rātouringihangakirungakiteaata,metewhakakakara.

3NākaputamaiaIhowakiaAperama,kameakiaia,Ko ahauteAtuaKahaRawa;kiatikatōuaroaro,kiatapatahi hoki.

4Akawaihoeahautakukawenatakiwaenganuiiataua, katinowhakanuiarawatiaanokoeeahau

5NākatūohutemataoĀperamakiraro:ākakōrerote Atuakiaia,kamea, 6‘Nana,keiakoetakutikanga, Ā,kawaihokoeheimatuamōngāiwimaha.

7Ekorehokitouingoaehuainaamuriakeneiko Aperama, EngarikoĀperahāmatōuingoaaakeake. kuameingahokikoeeahauheimatuamongaiwimaha 8Ā,kameingakoeeahaukiatinonui, Ā,kameingakoeeahauheiiwi, Ā,kaputamaingākīngiirotoiakoe

9Ā,kawhakapumautiaeahautakukawenataki waenganuiiahau,iakoehoki,koouuriimuriiakoe,o terawhakatupuranga,oterawhakatupurangaoratou,hei kawenatamautonu,aheiAtuaahaumou,moouurihokii muriiakoe

10Akahoatueahaukiakoe,kiouurihokiimuriiakoe, tewhenuainohomanenenakoe,tewhenuaoKanaana, heikaingapumaumokoutou;aheiAtuaahaumoratou 11ImeaanōaIhowākiaĀperahāma,‘Nā,kokoe,me pupuriekoetakukawenata,ekoutoukoōuuriimuriia koe;mekokotiekoutoungātānekatoaokoutou,me

kokotihokiōkoutoukirimatamata:ā,kawaihotēnāhei tohumōtekawenatamautonuiwaenganuiiahau,ia koutou’

12Mekokotiekoutoutetamaitiitewaruongara,nga tanekatoaorotoiokoutouwhakatupuranga,ngameai whanauirotoitewhare,ngamearaneiihokonaekoutou kitemoniitetahitangatake,eharaneiiteurinou

13Mekokotirawatetangataiwhānauirotoitōuwhare, metehungahokiihokonaekoekitemoni,mekokotianō rātou;ā,kamautakukawenatakiōkoutoukikokiko,hei tikangapumau

14A,kotetanekihaiikotia,kihaineiikotiatonakiri matamataitewaruongara,kahatepeaatutenawairuai rotoitonaiwi;kuawhakatakahokieiatakukawenata

15AkameateAtuakiaAperahāma,KoHarai,kotāu wahine,ekoreehuainatōnaingoakoHaraiamuriakenei, engarikoHaratōnaingoa

16Akamanaakiahauiaia,kahoatuhokiitetahitamaki akoeirotoiaia,ina,kamanaakiahauiaia,aheiiwiia,a kaputamaingakingimongaiwiirotoiaia

17NakakupapatekanohioĀperahāmakiraro,akakoa ia,kameahokiirotoitōnangākau,"Tērārāneiewhānau hetamamātetangatakuakotahirauneiōnatau?ā,e whānautamarikirāneiaHara,tetangatakuaiwatekaunei ōnatau?"

18NakameaaĀperahāmakiteAtua,Aue,kiaoranoaa Ihimaerakitouaroaro!

19NakameateAtua,Aera,kawhanautakoruatamako Hara;amehuaekoetonaingoakoIhaka:kawhakapumau anoahauitakukawenatakiaia,kionaurihokiimuriia ia,heikawenatamautonu.

20AkoIhimaera,kuawhakarongoahaukiakoe;nana,ka manaakiahauiaia,kameingaiaeahaukianui,ka whakanuiarawatiahokieahau;akawhanauanatamariki kotahitekaumaruaheariki,akameingaiaeahauheiiwi nui

21KawhakapumautiaiaeahautakukawenatakiaIhaka, kawhanauneiiakoruakoHaraatetauehaereakenei

22Ā,kamututanakōrerokiaia,ā,kamaweheatuteAtua iaĀperahāma.

23Na,kameatiaeAperahāmatateAtuaikoreroaikiaia: akatangoiaiaIhimaeratanatama,ratoukongamea katoaiwhanauirotoitonawhare,mengameaihokonae iakitanamoni,ngatanekatoaotonawhare,akotiaanae iatekirimatamataotoratoumata

24AitauarangianoikotiaaiaAperahama,ratoukonga tangatakatoaotonawhare,mengameaiwhanauirotoite whare,mengameakatoaihokonaeiakitemoniinga tamarikiatetangataiwike,ikotiangatahitiaratoumeia

25Heituretēneimōngāwhakatupurangakatoaaketonu atu,kauahokiekotiangārā,kauahokiemahuetetahirāi rotoingārāewaru;hetikangapumauhokitēnei,kua whakaritea,kuatuhiakingāpapaoterangi

26Kotetangatakatoaewhānaumaiana,kāoreikotiate kirimatamataitewaruongārā,eharaitetamarikiote kawenataiwhakariteaeIhowākiaĀperahāma,engarinō ngātamarikiotewhakangaromanga;kāorehokihetohuia iaewhakaatuanaiaianōIhowā,engari(kuawhakaritea ia)kiawhakangaromia,kiawhakamateaitewhenua,kia hutiaatuitewhenua,kuatakahiahokieiatekawenataa Ihowā,atōtātouAtua

27Nātemeakuahangaiangāanaherakatoaotearoaro, mengāanaherakatoaotetapu,maiiterāihangaiaai rātou,ā,imuaingāanaheraotearoaro,mengāanaherao tetapu,kuawhakatapuaeIaaIharaira,kianohotahiai rātoumeIa,meānaanaheratapuhoki.

28Ā,whakahauangātamarikiaIharaira,kiapuritiahokie rātoutetohuotēneikawenatamōōrātouwhakatupuranga, heitikangapumautonu,kiakoreairātouetangohiaatuite whenua

29Hekawenatahokitēneikuawhakatakotoria,kiapuritia erātouakeakeirotoingātamarikikatoaaIharaira

30MōIhimaerarātoukoānatama,koōnatuakana,ko Ēhau,kāoreaIhowāimeakiawhakatatakiaia,eharahoki itemeahetamarikirātounāĀperahāma,nātemeai mōhioiakiarātou,engariiwhiriwhiriaeiaaIharairahei iwimāna.

31Ā,iwhakatapuaeia,ikohikohiamaiirotoingā tamarikikatoaatetangata;hemahahokingāiwi,hemaha ngātāngata,ā,nōnakatoa,ā,kuawhakanohoiaeiangā wairuakirungaitekatoaheiārahiiarātoukiakotitike atuiaia

32Engarikāoreiaiwhakatūitētahianahera,itētahi wairuarāneimōIharaira,koiaanakehokitōrātou rangatira,ā,mānarātouetiaki,etonokiatiakinaeiaite ringaoānaanaherameōnawairua,meteringaoōnamana katoakiatiakinaairātoueia,kiamanaakitiaairātou,kia riroairātouiaia,ā,kiariroaiiaiarātouitēneiwātonu akeake.

33Nā,kawhakapuakiatuahaukiakoutou,ekorengā tamarikiaIharairaepupuriitēneitikanga,ekorehoki rātouekokotiiārātoutamakiaritekitēneiturekatoa;nā temeairotoitekikokikootōrātoukotingakawhakarērea erātoutēneikotingaoārātoutama,ā,korātoukatoa,ko ngātamaaPeriara,kawaihoārātoutamakiakotia,pērāi tōrātouwhānautanga

34AkaputaheririnuiiaIhowakingatamaaIharaira, kuawhakarereahokieratoutanakawenata,kuatahurikei tanakupu,kuawhakapataritari,kuakohukohu,kihaineii pupuriitetikangaoteneiture;kuaritehokitaratoumahi kingaTauiwi,kiatangohiaatuairatouitewhenua:a kahorehemurungahara,hemurungahararaneimoratoui muriihomongaharakatoaoteneihemutungakore

Upoko16

1Ā,itemaramahouotewhāongāmaramakaputa mātoukiaĀperahāma,iteōkioMamere,ā,kakōrero mātoukiaia,kakauwhauhokikiaiakahoatuhetama mānaetanawahine,eHera

2Ā,kakataaHera,itōnarongongakuakōrerotiaēnei kupuemāuakiaĀperahāma,ā,kawhakatūpatomāuaia ia,ā,kawehiia,kawhakakahorekāoreiaikatamōaua kupu

3Ā,ikōrerotiaemātoukiaiateingoaotanatama,ite meakuawhakaritea,kuatuhiahokitōnaingoakingāpapa oterangi(arā,koIhaka,

4Ā,itōmātouhokingaatukiaiaitewāiwhakaritea,kua hapuiaitetamaititāne

5Ā,itēneimaramaimahiaaieIhowāānawhakawaki Horoma,kiKomora,kiTepoimi,meterohekatoao Horano,tahunaanarātoueiakiteahi,kitewhanariki,

whakangaromiaanarātoutaenoakitēneirā,pērāitakui whakapuakiaikiakoutouārātoumahikatoa,hekino,he haranui,epokeanarātouiarātouanō,epuremuanairoto iōrātoukikokiko,emahianaitepokeirungaitewhenua.

6Waihoki,kawhakawateAtuaingāwāhiimahiairātoui tepokeongātāngataoHoroma,pērāitewhakawakangao Horoma

7KoRotaiaiwhakaorangiaetātou;imaharahokiteAtua kiaĀperahāma,ātonoaanaiaeiaiwaenganuiote hurihanga

8Ā,kaharaiameānatamāhinekirungaitewhenua, kāoreanōkiapērāirungaitewhenuamaiingārāo Ātamataenoakitōnawā;itakotohokitetangatakiāna tamāhine

9Ā,iwhakahaua,iwhakairohiahokimōōnaurikatoa,ki rungaingāpapaoterangi,kiatangohiaaturātou,kiahutia atuhoki,kiawhakawākiahokirātou,kiaritekitewhakawā oHoroma,kiakauahokiewaihoheuriotetangataki rungakitewhenuaiterāotewhakawa.

10ItēneimaramaanōkanekeatuaĀperahāmai Heperona,ā,kahaere,kanohokiwaenganuioKarehe,o Huru,ingāmaungaoKerara.

11Ā,iwaenganuioterimaongāmaramakanekeatuiai reira,ā,nohoanakitePunaoteOati

12Aiwaenganuioteonoongamaramakatitiromaia IhowakiaHara,aritetonukitanaikoreroaikiaia:aka hapuia

13Aitetoruongamaramakawhanautanatama,ai waenganuiotemarama,itewaanoikoreroaiaIhowakia Apera-hama,itehakariongamatamuaotekotinga,ka whanauaIhaka.

14Ā,itewaruongārākakotiaeĀperahāmatanatama: koiatetuatahiikotiairungaitekawenataiwhakaritea mōaketonuatu.

15Ā,iteonoongātauotewikituawhā,kataemātoukia Āperahāma,kitePunaoteOati,ā,kaputamātoukiaia[i temeakuakōreromātoukiaHerakiahokimātoukiaia,ā, kuahapuiaitētahitama

16Ā,itewhituongāmaramakahokimaimātou,ā,ka kiteaaHeraehapuanaimuaiamātou,ā,kamanaaki mātouiaia,kakōrerotiahokikiaiangāmeakatoai whakariteamōna,kiakoreiaematekiawhānaurāanōāna tamatokoono,ā,kiakiteiaiarātouimuaitōnamatenga; engarimāIhakatōnaingoametōnauriehuaina:

17Ā,kianohokongāurikatoaoānatamaheiuritauiwi, kiakiiahokikirotoingāiwikē;engarikongātamaa Ihakakanohokotētahiheiuritapu,ekorehokiekiiaki rotoingāiwikē.

18KawaihohokiiaheiwahimāteRungaRawa,ā,kua rirokatoaōnaurikitetaongaoteAtua,kiawaihoairātou māteArikiheiiwi(mana)irungaakeingāiwikatoa,kia waihoaihokirātouheikingitanga,heitohunga,heiiwi tapu

19Ā,kahaeremātou,kakōrerotiakiaHerangāmeakatoa ikōrerotiaemātoukiaia,ā,kaharinuirāuatokorua 20NākahangaeiakireiratētahiaatamāIhowānānanei iaiwhakaora,nānahokiiaimeakiahariitewhenuai nohomaneneaiia:ā,ewhitungārāimahiaaieiate hakariotehariitauamarama,kitetahaoteaataihangae iakitePunaoteOati.

21Ā,ihangaeiaētahitihokahokamōnaake,mōāna ponongahokiitēneihakari,ā,koiatetuatahikite whakanuiitehakariongāwharewharauirungaite whenua.

22Ā,iauarāewhitu,ewhitungārāitapaeaaieiahe tahungatinanakirungakiteaatakiaIhowā,eruangā puru,eruangāhipitoa,ewhitungāhipitoa,kotahite koatitoa,heiwhakaherehara,heiwhakamariemōnaake, mōōnaurihoki

23Ā,heiwhakaherewhakawhetai,ewhitungāhipitoa,e whitungākoatitoa,ewhitungāhipitoa,ewhitungākoati toa,meārātouwhakaherehuameārātouringihanga:ā,i tahunaeiangāngakokatoakirungakiteaata,hei whakaherewhiriwhirikiaIhowā,heikakarareka

24Ā,iteata,iteahiahi,katahunaeiangāmeakakara,te parakihe,tekarapanuma,tetapate,tenara,temaira,temea kakara,metekātima;koēneimeaewhituipatuaeia,he meakuru,hemeawhakaranukiaritetenui,kiariteterahi, kiariteteparakore.

25Ewhitungārāimahiaaieiatehakari,metekoame tōnangākaukatoa,metōnawairuakatoa,aiamengā tāngatakatoaotōnawhare;kāhorehokihetangatakēiaia, metehungakīhaiikotia

26Ā,imanaakiiaitōnaKaihanga,nānaneiiaihangai tōnawhakatupuranga,nātemeaihangaiaeiakiariteki tānaipaiai;imōhiohokiia,ikitehoki,kaputaakeiaia tetipuotetikamōngāwhakatupurangamutungakore,me teuritapumaiiaia,kiariteaikiaIa,nānaneiihangangā meakatoa

27Ā,kamanaakiia,kahari,ā,katapainaeiateingoao tēneihakarikotehakariaIhowā,hehariemanakohiaana eteAtuaRungaRawa

28Ā,imanaakimātouiaiaaketonuatu,meōnaurikatoa imuriiaia,putanoaingāwhakatupurangakatoaoteao, nātemeaiwhakanuiaeiatēneihakariitōnawā,eaikite whakaaturangaangāpapaoterangi

29Nāreiraiwhakariteaaiirungaingāpapaoterangimō Iharaira,kiawhitungārāewhakanuiaaierātoutehakario ngāwharewharaumeteharikoa,itewhituongāmarama, kiamanakohiaaikitearoarooIhowā–hetikangapumau tēneiirotoiōrātouwhakatupurangaiiatau,iiatau

30Kāhorehemutungaongārāmōtēnei;hemea whakaritehokimōIharairaakeake,kiawhakanuiaerātou, kianohokirotoingātihokahoka,kiawhakatūriahe karaunakirungaiōrātoumahunga,kiatangohiahokihe mangarau,hewirouhokiiteawa.

31NākamauaĀperahāmaingāmanganikau,ingāhua hokiongārākauataahua,ā,ewhitungāhaerengaiteata,i tetahaoteaatamengāmanga,metewhakamoemitiki tōnaAtuamōngāmeakatoametekoa

Upoko17

1Ā,itetautuatahiotewikituarimaiwhakamutuaaite kaiuaIhakaitēneitiupiri,[1982AM]ā,itukuae Āperahāmatētahihakarinuiitetoruongāmarama,iterā iwhakamutuaaitekaiuatānatamaaIhaka.

2Ā,koIhimaera,tetamaaHakara,teIhipiana,itearoaro oĀperahāma,otōnamatua,heiwhakakapimōna,ā,ka hariaĀperahāma,kawhakapaikiteAtuamōnaikiteiāna tama,ā,kāoreiaimateurikore

3Ā,kamaharaiakingākupuikōrerotiaeiakiaiaiterāi weheatuaiaRotaiaia,ā,kahariiamōtemeakuahomai eteArikihepurapurakiaiakitewhenuaheitangoite whenua,ā,imanaakiiaiteKaihangaongāmeakatoaki tōnamangaikatoa.

4AkakiteaHaraiaIhimaeraetakaroana,ekanikaniana, iaAperahamahokieharinuiana,nakahaeiakia Ihimaera,akameakiaAperahama,Peiaatuteneipononga wahinemetanatama:ekorehokitetamaateneipononga ewaihotahimetakutama,meIhaka,heitaongatupu

5Ā,hekinorawatauameakitetitiroaĀperahāma,mō tānaponongawahinerāuakotānatama,imeaaiiakiapeia rāuaiaia.

6NākameateAtuakiaĀperahāma,Keikinorawakitōu titirotetamaitirāuakoteponongawahine;engari whakarongokitanakupu,meatiahokingāmeakatoai kōrerotiaeHārakiakoe;keiaIhakahokiteingoamōu, metōuuri

7Na,kotetamaateneiponongawahine,kameingaiae ahauheiiwinui,notemeaheuriianou

8NākamarangawaweaĀperahāmaiteata,kamauki tētahitaro,kitētahiipuwai,awhakawahaanaeiakirunga kiōnapokohiwi,kitetamaitihoki,ā,tonoaatuanaia

9Nākahaereia,kakopikopikoitekorahaoPeerehepa,ā, kapautewaiirotoitepounamu;ākamatewaitetamaiti, kāoreitaeatehaeretonu,nā,kahingaiakiraro

10Nākamautōnawhaeakiaia,kamakakiraroitētahi oriwa,ākahaere,kanohokitōnataha,metetawhitimai anōitetaungapere;imeahokiia,Keikiteahauite matengaotakutamaitiĀ,iaiaenohoana,katangi 11Ā,kameatetahianaheraateAtua,tētahiotehunga tapu,kiaia,Heahakoeitangiai,eHakara?Whakatika, tangohiatetamaiti,puritiahokikitōuringa;kuarongo hokiteAtuakitōureo,kuakitehokiitetamaiti.

12Nākatitiroakeōnakanohi,kakiteiaitētahipunawai: ākahaereia,kawhakakīitanapounamukitewai,āka whakainuitanatamaiti.Nākawhakatikaia,kahaerekite korahaoParana

13Nā,katuputetamaiti,ā,kanuitōnapūkengakite kopere,ā,iaiateAtua:ā,katikinaetōnawhaeahe wahinemānairotoingātamāhineoIhipa 14Ā,kawhānautānatama,ā,huainaihoeiatōnaingoako Nepaioto;imeahokiia,ItatamaiaIhowakiahauitaku karangatangakiaia

15Ā,itewhituongāwiki,itetautuatahiotauamarama, [2003AM]itemaramatuatahiotēneitiupiri,itetekaumā ruaotēneimarama,karangonangāreoiterangimō Āperahāma,mōtōnaponoingāmeakatoaikōrerotiaeia kiaia,metōnaarohakiteAriki,ā,irotoingāmamae katoaiponoia

16NākahaeremaiterangatiraaMastêmâ,kameakite aroarooteAtua,'Titiro,earohaanaaĀperahāmakitāna tama,kiaIhaka,ā,enuiatuanatōnaahuarekakiaiaingā meakatoa;memeaatukiaiakiawhakahereaiahei tahungatinanakirungakiteaata,ā,māuekitemēnāka mahiiaitēneiwhakahau,ā,māuemōhiomēnāheponoia ingāmeakatoaewhakamātautauaikoeiaia.'

17Ā,imōhioteArikiheponoaĀperahāmairotoiōna mamaetangakatoa;iwhakamatautauriahokiiaeiairotoi tōnawhenua,itematekaihoki,iwhakamatautauriahokiia eiakingātaongaongākīngi,iwhakamatautauriaanōhoki

iaeiamātanawahine,itewāitangohiaaiia(iaia),mete kotinga;iwhakamatautauriahokiiaeiamāIhimaerarāua koHakara,tanaponongawahine,itanatukungaiarāua kiahaere.

18Ā,ingāmeakatoaiwhakamatautauriaaiiaeia,ikitea iahepono,ā,kāoretōnawairuaipōuri,kāorehokii whakaroakitemahi;heponohokiia,hetangataearoha anakiaIhowā.

Upoko18

1NakameateAtuakiaia,EAperahama,eAperahama:a kameaia,Teneiahau.

2Nakameaia,Kaweaatutautamaitiearohainanei,taue arohanei,aIhaka,kahaerekitewhenuatiketike,kapatui aiakirungakitetahiongamaungaekoreroaiahaukia koe

3Nā,kamarangawaweiaiteata,kawhakanohoiaeia tanakaihe,kamauriaeiaānataitamarikitokoruaheihoa mōna,meIhakahoki,metanatama,atapatapahiaanaeia tewahiemōtetahungatinana,ataenoakitetoruongārā, kakiteatuiaitauawāhiitawhiti.

4Akataeiakitetahipunawai,kameaiakiana taitamariki,Enohokoruakikoneimetekaihe;kahaere mauakotetamaitineikiko,akamututamauakoropiko kahokimaianomauakiakorua

5Nākatangohiaeiatewahiemōtetahungatinana,ā whakawahaanaeiakiaIhaka,kitanatama;meteahime temaripihokiitōnaringa;āhaeretahianarāuakireira

6NākameaaIhakakitōnapāpā,Epā:ākameaia,Tenei ahau,etakutama.Nākameaiakiaia,Nana,teahimete maripimetewahie;kotehipiiaheitahungatinana,epā?

7Ā,kameaia,‘MateAtuaewhakariteherememānahei tahungatinana,etakutama.’Nā,kawhakatataiakitewāhi otemaungaoteAtua

8Nā,kahangaeiatētahiaata,ā,whakatakotoriaanaeiate wahiekirungakiteaata,ā,hereaanaeiaaIhaka,tāna tama,whakatakotoriaihokirungakitewahieirungaite aataAkatotoroatutōnaringakitehopuitemaripihei patuitanatama,iaIhaka.

9Ā,itūahauitōnaaroaro,itearoarohokioterangatira,o Mastêmâ,ā,kameateAriki,'Kauaiaetotoroatutōna ringakitetamaiti,kauahokiemeaitetahimeakiaia;kua whakakiteahokieahautōnawehikiteAriki'

10Nakakarangaahaukiaiaiterangi,kameakiaia,E Aperahama,eAperahama:nakawehiia,kamea,Tenei ahau

11Nākameaahaukiaia,Kauaetotorotōuringakite tamaiti,kauahokitetahimeaemeatiakiaia;kua whakakiteahokieahauināianeiewehianakoeiaIhowā,i akoehokikihaiikaiponuitāutama,itāumatamua,iahau 12Nā,kawhakamaterangatira,aMastêmâ;ā,kamaranga akengākanohioĀperahāma,katitiro,nā,kotētahihipi toaemauanaiōnahaona:ā,kahaereaĀperahāma,ka tangoitehipitoa,ā,whakaekeaanaheitahungatinanahei utumōtānatama

13NakahuainaeAperahāmateingoaotauawahiko'Kua kiteaIhowa':koiaihuainaaiitemaungao'Kuakitea Ihowa',koMaungaHiona

14Nā,kakarangatuaruaaIhowaiaĀperahāmaitōna ingoaiterangi,iaiaemeaanaiatāuakiaputakite kōrerokiaiairungaiteingoaoIhowa

15.Akameaia,Kuaoatiahauiahauano,eaitaIhowa, motaumeatangaiteneimea,akihaiikaiponuitautama,i tautamaearohainaneiiahau,nakamanaakitiakoeeahau irungaitemanaakitanga,kawhakanuiahokieahauouuri kiaritekingawhetuoterangi,kiteonepuhokiite tahatikaotemoana;akariroiouuringapaoonahoariri; 16Amatouurikamanaakitiaaingaiwikatoaote whenua;mouiwhakarongokitokureo,kuawhakakitea hokieahaukitekatoatouponokiahauingameakatoai korerotiaeahaukiakoe,Haereirungaiterangimarie.

17NakahaereaĀperahāmakianataitamariki,ā, whakatikaanarātou,haeretahianakiPeerehā;ā,kanohoa ĀperahāmakitetahaoPeerehāma.

18Ā,iiatau,ewhitungārāimahiaaieiatēneihakarime teharikoa,ā,huainaihoeiakotehakariaIhowā,eaiki ngārāewhituihaereaiia,ihokimaiaiirungaite rangimārie

19Nōreira,kuawhakaritea,kuatuhituhiahokikingāpapa oterangimōIharairameōnauri,kiawhitungārāe whakanuiaaitēneihakarimeteharikoa

Upoko19

1Itetautuatahiotewikituatahioteiupiriwhatekauma rua,kahokiaAperahama,anohoanaiteritengaatuo Heperona,araoKiriataArapa,eruawikiongatau

2Ā,itetautuatahiotewikituatoruotēneitiupirika tutukingārāoteorangaoHera,ākamateiakiHeperona.

3Nā,kahaereaĀperahāmakitetangimōna,kitetanuia ia,ā,kawhakamātaumātouiaia[kiakite]mēnāhe manawanuitōnawairua,kāorehokiiririkingākupua tōnamangai;ā,ikiteahemanawanuiiakitēneimea,kāore hokiipōuri

4Irotohokiitemanawanuiotewairuaikōreroiakingā tamarikiaHete,kiahomaiaierātouhewāhimōnahei tanumangamōōnatūpāpaku

5Nā,kaatawhaitiaiaeIhowāitearoarootehungakatoai kiteiaia;ā,kaatainoiiakingātamaaHete,ā,kahoatue rātoukiaiatewhenuaoteanaoMāmere,iteritengaatuo Mamere,arā,oHeperona,mōngāmonihiriwaewhārau.

6Nākainoirātoukiaia,kamea,Kahoatunoaemātouki akoe;heoikihaiiaipaikitetangonoaiōrātouringa;i hoatuhokieiateutumōtewāhi,temonikatoa,ā,piko anaiakimuaiarātou,eruangāpikonga,ā,muriihoka tanumiaeiatōnatupapakukiteanarua.

7Akotahiraueruatekaumawhitutaungarakatoaote orangaoHara,araeruangatiupiri,ewhangawiki,kotahi tau:kongaraeneiongatauoteorangaoHara

8Kotetekautēneiongāwhakamātautaui whakamatautauriaaiaĀperahāma,ā,ikiteaiahepono,he manawanuitewairua

9Kāorehokiiaikōreroitetahikupumōterongoote whenua,mōtekīngaateAtuakahoatueiakiaia,kiōna urihokiimuriiaia,ā,iinoiiamōtētahiwāhihei tanumangamōōnatūpāpaku;ikiteahokiiahepono,ā,kua tuhiakingāpapaoterangiheihoamōteAtua

10Ā,itewhāongātau,katangohiaeiatētahiwahinemā tānatama,māIhaka,koRipekatōnaingoa[tetamāhinea

Petuere,tetamaaNahora,teteinaoĀperahāma],te tuahineoRana,tetamāhineaPetuere;ā,koPetuerete tamaaMireka,tewahineaNahora,teteinaoĀperahāma 11Nā,katangohiaeĀperahāmatētahiatuwahine,ko Keturatōnaingoa,nōngātamāhineaānaponongawahine, imatehokiaHākaraimuaiaHāraĀ,iwhānauānatama tokoono,koTimirama,koIokohana,koMerana,ko Miriana,koIhipaka,koHuaha,irotoingāwikieruaongā tau

12Aiteonoongawiki,iteruaongatau,kawhanaunga tamatokoruaaRipekamaIhaka,koHakoparauakoEhau 13Ahetangatamaeneene,hetangatatikaaHākopa;ko Ēhauiahetangatananakia,hetangatanohopārae,he tangatahuruhuru;koHākopaiainohoteneti

14Nākatupuakengātamariki,ākaakoaHākopakite tuhituhi;koĒhauiakāoreiako;hetangatanōteparaehoki ia,hekaiwhai,hetangataiakokitewhawhai,ā,he nanakiaanamahikatoa

15Ā,iarohaaĀperahāmakiaHākopa,engariiarohaa ĪhakakiaĒhau

16Ā,kakiteaĀperahāmaingāmahiaĒhau,ā,kamōhio iakakarangatiatōnaingoametōnauriirotoiaHākopa;ā, kakarangatiaeiaaRepeka,kawhakahauhokimōHākopa, imōhiohokiiahenuiatutōnaarohakiaHākopaiaĒhau 17Ā,kameaiakiaia:Etakutamāhine,tiakinatakutama, aHākopa,heiwhakakapimōkuirungaitewhenua,hei manaakitangahokiiwaenganuiingātamarikiatetangata, heikorōriahokimōteurikatoaoHema.

18EmōhioanahokiahaukawhiriwhiriaiaeIhowahei iwimana,heitaongapumau,irotoingāiwikatoaote mataotewhenua.

19Nā,earohaanaaIhaka,takutama,kiaĒhau,nuiatuia Hākopa;engariekiteanaahauearohaponoanakoekia Hākopa.

20Tāpirihiaatutōatawhaikiaia,Kiaarotonuōkanohiki aiairungaitearoha;Heimanaakitangahokiiamātātoui rungaitewhenua,maiitēneiwā,taenoakingā whakatupurangakatoaoteao

21Kiakahaōringaringa,kiaharihokitōngākaukitāu tama,kiaHākopa;kuanuiatuhokitōkuarohakiaiaiaku tamakatoaKamanaakitiaiaakeake,ā,kakapitewhenua katoaiōnauri

22Kitetaeaetetangatatetatauiteonepuotewhenua,ka tauaanōhokiōnauri

23Ā,kongāmanaakitangakatoaimanaakitiaaiahauete Ariki,meōkuuri,kariromāHākoparātoukoānauriake ake

24Ā,irotoiōnaurikamanaakitiatōkuingoa,meteingoa hokioōkumatua,oHema,rātoukoNoapa,koEnoka,ko Mahalaleela,koEnoha,koHeta,koĀtama

25Ā,māēneiewhakatakototeturangaoterangi,hei whakakahaitewhenua,heiwhakahouanōhokiingā māramatangakatoaoterangi

26NākakarangaiaiaHākopaitearoarooRipeka,otōna whaea,ākakihiiaia,kamanaakiiaia,kamea, 27EHākopa,etakutamaaroha,earohainanuitiaanae tōkuwairua,kiamanaakitiakoeeteAtuairungaakeite rangi,kiahomaihokieiakiakoengāmanaakitangakatoa imanaakitiaaiaĀtama,rātoukoĒnoka,koNoa,koHema; ā,kongāmeakatoaikōrerotiamaieiakiahau,mengā meakatoaiwhakaariamaieiakiahomaikiahau,kiapiri

tonukiakoe,kiōurihokiaketonuatu,kiaritekingārāo terangiirungaakeitewhenua.

28EkorehokingāWairuaoMastêmâewhakahaereia koe,iōurirānei,heiwhakarēreaiakoeiaIhowā,koia neitōuAtua,ā,aketonuatu.

29Ā,koIhowa,koteAtua,heimatuamōu,heimatamua hokimōteiwi,akeakeake

30Haeremarie,etakutama.Nakahaeretahirauaia Aperahāma

31Nā,nuiatutearohaoRipekakiaHākopaitōnangākau katoa,itōnawairuakatoaitōĒhau;engariinuiatute arohaoĪhakakiaĒhauitōHākopa

Upoko20

1Ā,itewhātekaumāruaongātiupiri,itetautuatahiote whituongāwiki,kakarangatiaeĀperahāmaaIhimaera, [2052(2045?)AM]meānatamatekaumārua,meIhaka meānatamatokorua,mengātamatokoonoaKetura,meā rātoutama

2Ā,iwhakahauiaiarātoukiapupuriitearaoteAriki; kiamahiitetika,kiaarohatetahikitetahi,kiamahihokii tēneitikangaiwaenganuiingātāngatakatoa;kiahaereia tangata,iatangata,irungaiarātouanō,kiamahiite whakawametetikairungaitewhenua.

3Kiakokotirātouiārātoutamariki,kiaritekitekawenata iwhakariteaeiakiarātou,kiakauahokiepekakeki matau,kimauirānei,ongāarakatoaiwhakahauamaie Ihowakiatātou;kiatiakihokitātouiatātouanōingā moepukumengāpokekatoa,[metewhakarēreahokiiroto iatātoungāmoepukumengāpokekatoa].

4Ā,kitepuremutetahiwahine,tetahikōtirorāneiirotoia koutou,tahunaiakiteahi,kauahokiratouepuremukiaia irungaiōrātoukanohi,iōrātoungākauhoki;kauahoki ratouetangowahineirotoingātamāhineoKanaana;ka hutiaatuhokiteurioKanaanaitewhenua

5Ā,kakōrerotiaeiakiarātoutewhakawakangaongā roroa,metewhakawakangaongātāngataoHoroma,mete whakawakangaorātoumōōrātoukino,metematengamō ōrātoumoepuku,mōtepoke,metepirautahināte moepuku

6Kiatūpatohokikoutouingāmoepukukatoa,ingāpoke katoa,ingāpokekatoaotehara,keimeingatōmātou ingoaheikanga,keiwaihohokiōkoutouorangakatoahei meawhakahi,ā,kawhakangaromiaākoutoutamariki katoaetehoari,ā,karitekoutoukiaHoroma,meōkoutou toengakatoakingātamaaKomora

7Kotākuinoitēneikiakoutou,eakutama,kiaaroha koutoukiteAtuaoterangi,kiapirihokikiānaturekatoa Kauahokiewhaiiārātouwhakapakoko,iārātoupoke hoki

8Kauaehangaheatuawhakarewa,heatuawhakairorānei mākoutou:hemeahorihorihokirātou,kahorehokihe wairuairotoiarātou;hemahihokināteringatangata;ā, kotehungakatoaewhakawhirinakianakiauamea,ekore rawaewhakawhirinakikitetahimea

9Kauaemahikiarātou,kauahokiekoropikokiarātou, engarimemahikiteAtuaRungaRawa,metekoropiko tonukiaIa:Metumanakotonukitōnamata,Memahi hokiitetikametetikaitōnaaroaro,Kiapaiaiiakia koutou,kiahomaiaitanaarohakiakoutou,Kiatukuamai

aieiateuakiakoutouiteatameteahiahi,Kia manaakitiaaihokiekoutouākoutoumahikatoaimahiae koutoukitewhenua,Kiamanaakitiahokiekoutoutā koutoutarometōkoutouwai,Kiamanaakitiahokie koutoungāhuaotōkoutoukopu,mengāhuaotōkoutou whenua,mengākahuioōkoutoukau,mengākahuioō koutouhipi

10Ā,kawaihokoeheimanaakitangakitewhenua,ā,ka hiahiangāiwikatoaotewhenuakiakoe,ā,kamanaakitia āutamarikiirungaitōkuingoa,kiamanaakitiaairātou, pērāiahau

11Ā,ihoatueiahetaongakiaIhimaerarātoukoāna tama,kingātamahokiaKetura,ā,itonoaaturātoueiai tanatama,iaIhaka;ā,ihoatueiangāmeakatoakitana tama,kiaIhaka

12Nā,kahaeretahiaIhimaerarātoukoānatama,kongā tamaaKeturameārātoutama,ā,nohoanaiParanatae noakitetomokangakiPapurona,itewhenuakatoaeanga anakiterawhiti,kitekoraha.

13Ā,kanohotahiēnei,ā,kahuainaōrātouingoakongā Arapi,kongāIhimaeri

Upoko21

1Nā,iteonoongātauotewhituongāwikiotēneitiupiri, kakarangatiaeĀperahāmaaIhaka,tanatama,ā[2057 (2050?)AM]kawhakahaukiaia,kamea,'Kuakoroheke ahau,kāhorehokiahauemōhiokiterāemateaiahau,ā, kuakitonuahauiōkurā'

2Ā,nana,kotahirauewhitutekaumārimaōkutau,ā,i ngārākatoaotōkuorangakuamaharaahaukiteAriki,ā, kuarapuaeahaumetōkungākaukatoatemahiitānaepai ai,metehaeretikairotoiānaarakatoa

3Kuakinotōkuwairuakingāwhakapakoko,<ākua whakariharihaahaukitehungaemahianakiarātou,kua tukuaeahautōkungākaumetōkuwairua>kiamahara ahaukitemahiitāteKaihangaiahauepaiai.

4KoiahokiteAtuaora,hetapuia,hepono,hetikarawa iairungaitekatoa;kāhorehokiiaewhakapaikanohikite tangata,kāhorehokietangotaongakitetangata:hetika hokiteAtua,ewhakawaanaitehungakatoaetakahianai anature,ewhakahaweaanakitanakawenata

5Na,kokoe,etakutama,kiamaukianawhakahau,kiana tikanga,kianawhakaritenga;kauaewhaiingamea whakarihariha,ingawhakapakokowhakairo,inga whakapakokowhakarewa.

6Kauahokiekaingatetotootekararehe,otekaurānei,o tetahimanurāneierereanaiterangi.

7Ā,kitepatuaekoehepatungatapuheiwhakaheremote paiemanakohiaana,patua,ringihiahokionatotokirunga kiteaataKotengakokatoaotewhakahereewhakaherea anakirungakiteaata,meteparaoapai,metewhakahere totokoreikonatunatuakitehinu,metonaringihangahoki; mewhakaherengatahiekoekirungakiteaatatahunga tinana:heikakararekakitearoarooIhowa

8Metahuanoekoetengakootepatungawhakawhetaiki rungakiteahiirungaiteaata,metengakootepuku,me tengakokatoaongawhekau,mengawhatukuhuerua,me tengakokatoaoauamea,metehope,meteate,metango tahimengawhatukuhu.

9Kawhakahereaaiēneimeakatoaheikakararekakite aroarooIhowā,metōnawhakaheretotokore,metōna ringihangahoki,heikakarareka,heitarowhakaherekia Ihowā.

10Ā,kaingaanaekoutoutekikokikoitauarā,iteruao ngārāhoki,kauahokietukuakiatoterāiteruaongārā kiakaingarāanō,kauahokietoetetahimeamōtetoruo ngārā;kāorehokiemanakohia[nātemeakāorei whakaaetia]ā,kauaekaingaanō,ā,kotehungakatoaekai anaiauameakakaweamaierātouteharakiarātouanō; kuakiteahokieahaukuatuhiakirotoingāpukapukaa ōkutūpuna,kirotohokiingākupuaEnoka,kirotohokii ngākupuaNoa.

11Metāpirihetotekirungaiāuwhakaherekatoa;kaua hokiewhakaititiatetoteotekawenatairotoiāu whakaherekatoakitearoarooIhowa.

12Mōterakauongāpatungatapu,kiatūpatokeikawea maiekoeētahiaturakaumōteaataheitāpiriatukiēnei:te kauri,tepēni,tearamona,tepīni,tepaina,tehita,te hāwini,tepiki,teoriwa,temaira,terākaurūrū,tearapara 13Ā,whakatakotoriaētahioēneimomorakaukirungaite aata,iraroitepatungatapu,koērākuawhakamatautauria teāhua,kauahokiewhakatakotoriaherakaupakaru,he rakaumangurāneikirunga,engariherakaumārō,herakau ma,kāorehehapa,herakauora,herakauhou;kauahokie whakatakotoriaherakautawhitokirunga,kuakorehokihe kakaraeriteanakimua

14Haungaēneimomorakau,kauahemeakēatuhei whakatakotomāu(kirungaiteaata),kuamararahokite kakara,ā,ekoretekakaraotōnakakaraepikikiterangi

15Kiamaukitēneiture,etakutama,kiatikaaikoeiāu mahikatoa

16Kiamahokikoeingāwākatoa,kiahoroiahokikoeki tewaiimuaitōwhakatatangaatukitewhakaherekirunga iteaata;horoiahokiōringaringameōwaewaeimuaitō whakatatangaatukiteaata;ā,kaotiiakoetewhakahere, horoiaanōōringaringameōwaewae.

17Kauahokitetotoeputakirungaiakoe,kiōkākahu rānei;kiatūpato,etakutama,kitetoto,kiatūpatorawa koe;taupokinakitepuehu.

18Kauahokiekaingatetoto;koteorahokiia;kauahoki ekaingatetoto

19Kauahokietangoingākohamōtetotootetangata,kei ringihianoatia,kāorehewhiu;kotetotohokieringihia anatemeaeharaaitewhenua,ā,ekoreetaeatehoroiite whenuaitetotootetangata,engarimātetotootetangata nānaiwhakaheke

20Kauahokietangoitewhakahere,itekoharāneimōte totootetangata:tetotomōtetoto,kiamanakohiaaikoei tearoarooIhowā,oteAtua,oteRungaRawa:koiahoki teparepareotehungapai:kiatiakinaaikoeingākino katoa,kiawhakaorangiaaikoeeiaingāmatekatoa.

21Ekiteanaahau,etakutama,Kongāmahikatoaangā tamarikiatetangatahehara,hekino,ā,koārātoumahi katoahepoke,hemeawhakarihariha,hemeapoke,ā, kāorehetikairotoiarātou

22Kiatupatokeihaerekoeiōrātouara,keitakahiiō rātouhuarahi,keiharahokikitemateitearoarooteAtua, oteRungaRawa;keihunaeiatōnamataiakoe,katuku anōiakoekingāringaotōhara;kahutiaatuhokikoeite

whenua,meōuurihokiiraroiterangi;ā,kangaroatutōu ingoameōuuriitewhenuakatoa.

23Tahuriatuiārātoumahikatoa,iārātoupokekatoa,ā, puritiatetikangaateAtuaRungaRawa,meatiahokitanae paiai,kiatikahokiingāmeakatoa.

24Ā,kamanaakiiaiakoeiāumahikatoa,kawhakatupu akehokiirotoiakoehetiputikaputanoaitewhenua katoa,putanoaingāwhakatupurangakatoaotewhenua;e korehokitōkuingoametōuingoaewarewaretiairaroite rangiakeake

25Haere,etakutamairungaiterangimārieKia whakakahangiakoeeteAtuaRungaRawa,etōkuAtua,e tōuAtuahoki,kiamahiitānaepaiai,ā,kiamanaakitiae iaōurikatoametetoengaoōurimōngāwhakatipuranga aketonuatu,mengāmanaakitangatikakatoa,kiawaihoai koeheimanaakitangamōtewhenuakatoa.

26Ā,putaatuanaiaiaiametehari

Upoko22

1Nā,itewikituatahiotewhātekaumāwhāongātiupiri, itetautuarua,arā,tetauimateaiaĀperahāma,kahaere maiaIhakarāuakoIhimaeraitePunaoteOatikite whakanuiitehakariongāwiki-arā,tehakariongāhua tuatahiotekotinga-kiaĀperahāma,kitōrāuamatua,ā, kakoaaĀperahāmamōtetaengamaioānatamatokorua 2HenuihokingātaongaaIhakaiPeerehepa:ākahaerea Ihakakitekiteianataonga,kahokikitōnapapa.

3Ā,iauarākahaeremaiaIhimaerakiakiteitōnamatua, ā,kahaeretahirāua,kapatuwhakahereaIhakahei tahungatinana,ā,kawhakaekeakirungakiteaataatōna matuaihangaeiakiHeperona

4Nā,katukuaeiahewhakaherewhakawhetai,ā,kataka hehakarihariitearoarooIhimaera,otōnatuakana:ā,ka hangaeRipekahekekehoumaiitewitihou,kahoatukia Hākopa,kitanatama,kiakaweakiaĀperahāma,kitōna matua,hehuamatamuaotewhenua,kiakaiaiia,kia manaakiaihokiiteKaihangaongāmeakatoaimuaitōna matenga

5Ā,ihomaihokieIhakahewhakaherewhakawhetaipai rawaatukiaĀperahāma,māteringaoHākopa,kiakaiai ia,kiainuai

6Ā,kaianaia,inuana,ā,whakapaianakiteAtua,kite RungaRawa,nānaneiihangaterangimetewhenua,nāna neiihangangāmeamomonakatoaotewhenua,ā,homai anaeiakingātamaatetangata,kiakaiairātou,kiainuai, kiawhakapaiaikitōrātouKaihanga

7‘Nā,tēneiahautewhakawhetaiatuneikiaKoe,etōku Atua,mōuiwhakakiteamaiaikiahautēneirā:nana, kotahirauewhitutekaumārimaōkutau,hekoroheke,kua kītonuhokiōkurā,ā,herangimārieōkurākatoa’

8Kāoretehoariatehoaririikahakiahauingāmeakatoa ihomaiekoekiahaumeakutamariki,ingārākatoao tōkuaotaenoamaikitēneirā

9EtōkuAtua,kiatautōatawhaimetōrangimāriekirunga itāupononga,kirungahokiingāurioānatama,kiawaiho airātouheiiwiwhiriwhirimāu,heitaongatukuihoirotoi ngāiwikatoaoteao,maiitēneiwātonu,taenoakingārā katoaongāwhakatupurangaoteao,aketonuatu

10NākakarangaiaiaHākopa,kamea,‘Etakutama,e Hākopa,māteAtuaongāmeakatoakoeemanaaki,e

whakakahahoki,kiamahiitetika,kiamahihokiitanae paiaiimuaiaia,ā,mānakoeewhiriwhirimeōuri,kia waihoaikoeheiiwimōnaheitaongatukuiho,eaikitana epaiaiakeake.’

11Ā,whakatatamai,etakutama,eHākopa,kakihiiahau. Nākawhakatataatuia,kakihiiaia,kamea,Kia manaakitiatakutama,eHākopa,mengātamakatoaate Atua,teRungaRawa,akeakeake:KiahomaieteAtuaki akoeheuriotetika;ā,kiawhakatapuaeiaētahioāutama iwaenganuiitewhenuakatoa;kiamahingāiwikiakoe,ā, kiapikongāiwikatoakitōuuri

12Kiakahakoeitearoarootetangata,kiawhakahaere hokiitemanawhakahaereirungaingāurikatoaoHeta. Kātahikatikaaiōuaramengāaraoāutama,kiawaihoai rātouheiiwitapu

13KiahomaieteAtuaRungaRawakiakoengā manaakitangakatoaimanaakiaiiaiahau,meāna manaakitangaiaNoarāuakoĀtama;kiataurāuakirunga iteupokotapuoōuriitēneiwhakatupuranga,itēnei whakatupuranga,aketonuatu

14Ā,mānakoeehoroiingāhēkatoa,ingāpokekatoa, kiamuruaaiōharakatoaimahiaekoeitekoremōhio.Ā, mānakoeewhakakaha,emanaakiĀ,mānakoeewhiwhi kitewhenuakatoa

15Ā,kiawhakahoutiaeiatanakawenatakiakoe,kia waihoaikoeheiiwimōnaaketonuatu,kiawaihoaiiahei Atuamōu,mōōuurihoki,heiAtuapono,mōtetika,ingā rākatoaoteao.

16Ā,kiamaharakoe,etakutama,eHākopa,kiakukupu, kiamauhokikingāwhakahauaĀperahāma,atōumatua: Weheaatukoeirotoingāiwi,kauahokiekaitahime rātou:kauahokieritekiārātoumahi,kauahokienohohei hoamōrātou;hepokehokiārātoumahi,ā,koārātouara katoahepoke,hemeawhakarihariha,hemeapoke.

17Etukuanarātouiārātoupatungatapukitehungamate, ekarakiaanakingāwairuakino,ekaianairungaingā urupā,ā,hehorihori,hekorenoaihoārātoumahikatoa.

18Kāoreōrātoungākauemāramaai,kāorehokiōrātou kanohiekiteiārātoumahi,ā,itōrātouhekitemeakite rakau,KokoetōkuAtua,kitekohatu,KokoetōkuAriki, kokoetōkukaiwhakaora

19Ā,kokoe,etakutama,eHākopa,kiaāwhinateAtuao teRungaRawaiakoe,kiamanaakihokiteAtuaoterangi iakoe,kiatangohiaatuhokikoeiōrātoupoke,iōrātou hēkatoa

20Kiatūpatokoe,etakutama,eHākopa,keitangowahine koeitētahiongāuriongātamāhineoKanaana;kahutia atuhokiōnaurikatoaitewhenua.

21NāteharaoHamaiheaiaKanaana,ā,ka whakangaromiakatoatiaōnauriitewhenua,meōna toengakatoa,ā,kāorehetangataeputamaianaiaiaeora iterāwhakawa.

22Ā,kotehungakatoaekarakiaanakingāwhakapakoko, metehungawhakarihariha

(a)Kāorehetumanakomōrātouitewhenuaotehungaora; (b)Ā,ekoreemaharatiarātouirungaitewhenua; (c)Kahekehokirātoukitereinga, (d)Ā,kitewāhiotewhakawakahaererātou, KaritekitetangohangaatuingātamarikiaHoromaite whenua,kaperaanotetangohangaatuitehungakatoae karakiaanakingāwhakapakoko

23Kauaewehi,etakutama,eHākopa,kauahokie mataku,etetamaaĀperahāma:māteAtuaRungaRawa koeetiakiitewhakangaromanga,ā,mānakoeewhakaora ingāarakatoaotehē.

24Kuahangaeahautēneiwharemōkuake,hei waihotangaihomōkuingoakitewhenua:[kahoatukia koe,kiōurihokiakeake],ā,kahuainakotewhareo Āperahāma;kahoatukiakoe,kiōurihokiakeake:māu hokiehangatōkuwhare,ā,kawhakapumautiatōkuingoa kitearoarooteAtuaakeake:kamautonutōuuri,metōu ingoa,kingāwhakatupurangakatoaoteao

25Ā,mutuaketanawhakahauiaia,metanamanaakiia ia.

26Nākatakototahirāuaitemoengakotahi,ākatakotoa HākopakiteumaoĀperahāma,otōnapāpā,āewhitungā kihiiaia;ākakoatōnangākaumetōnaarohakiaia.

27Ā,kamanaakiiaiaiametōnangākaukatoa,kamea, KoteAtua,koteRungaRawa,koteAtuaongāmeakatoa, koteKaihangaongāmeakatoa,nānaneiahauikawemai iUruongāKarari,kiahomaiaieiatēneiwhenuakiahau heikāingapumauakeake,kiawhakatupuaihokiitētahi uritapukiamanaakitiateRungaRawaakeake.

28NākamanaakiiaiaHākopa,kamea,Etakutama,e harinuineitōkungākau,tōkuarohahokikiaia,kiatautō atawhaikiaia,kiōnaurihoki,akeake.

29Kauaiaewhakarērea,kauahokiewhakahaweatiai tēneiwā,ā,aketonuatu,kiatitiromaiōukanohikiaia,ki ōnaurihoki,kiatiakinaaiiaekoe,kiamanaakitiaaiia,kia whakatapuaaiiaheiiwimōutaongatukuiho;

30Ā,manaakitiaiakiāumanaakitangakatoamaiitēnei wā,ā,aketonuatu,whakahoutiahokitāukawenatametōu arohanoakiaiameānauri,kiaritekitāuepaiaikingā whakatupurangakatoaoteao

Upoko23

1NākawhakapakiaeiangāmaihaoeruaoHākopakiōna kanohi,ākawhakapaiiakiteAtuaongāatua,kahipokii tōnamata,kawherahiaōnawaewae,ākamoeitemoeote mutungakore,ākakohiaatukiōnamātua.

2Ahakoakoēneimeakatoa,itakotoaHākopairotoitōna uma,ā,kihaiiaimōhiokuamateaĀperahāma,tematuao tōnapāpā.

3NakaohoakeaHākopaitanamoe,nā,kuamakariria Āperahāma,metemeahehukapapa,ākameaia,EPāpā,e pāpā:ā,kāhorehetangataikōrero,ā,imōhioiakuamate ia

4Nā,kawhakatikaiaitōnauma,kaoma,kakōrerokia Ripeka,kitōnawhaea;ā,kahaereaRipekakiaIhakaite pō,kakōrerokiaia;ā,kahaeretahirāua,meHākopahoki, meteramaitōnaringa:ā,itōrātouhaerengakiroto,ka kiteaaĀperahāmaetakotomateana.

5NākatakotoaIhakakitemataotōnapapa,ākatangi, kakihiiaia

6Ā,karangonangāreoirotoitewhareoĀperahāma,ā, kawhakatikaaIhimaera,tanatama,haereanakia Āperahāma,kitōnapāpā,ā,tangianakiaĀperahāma,ki tōnapāpā,aia,metewharekatoaoĀperahāma,ā,henui tetangiitangiairātou

7NāānatamaaIhakarāuakoIhimaeraiaitanumiakite anaoMerapa,kitetahatonuotanawahine,oHara:ā,e

whātekaungārāitangihiaaiiaerātou,engātānekatoao tōnawhare,eIhakarāuakoIhimaera,meārāuatamariki katoa,mengātamarikikatoaaKeturaimuriiarātou;ā,ka mutungārāitangihiaaiaĀperahāma.

8Ā,etorungātiupiri,ewhāngāwikiongātauioraaiia, kotahirauewhitutekaumārimatau,ā,itutukiiaiangārā otōnaoranga,kuakoroheke,kuakītonuingārā 9Kongārāhokiongātūpuna,oōrātouoranga,tekaumā iwangātiupiri;ā,imuriiteWaipukekatīmatarātoukite itiihoitetekaumāiwangātiupiri,ā,kahekeihongā tiupiri,kateretekoroheketanga,ā,kakītonuiōrātourā nātemahaongāwhakapawerametekinooōrātouara, haungaaĀperahāma.

10ItinotikahokiaĀperahāmaianamahikatoakite aroarooteAriki,ā,ipaingiahokiiaetetikaingārākatoa otōnaoranga;ā,nāna,kāoreitutukiiaiangāHūpirie whāirotoitōnaoranga,iaiakuakoroheketianātekino,ā, kuakītonuiōnarā

11Ā,kongāwhakatupurangakatoaearaakeanaitēnei wātaenoakiterāotewhakawanuikaterete koroheketanga,imuaiteotingaongātiupirierua,ā,ka whakarērearātoueōrātoumātauranganātekoroheketanga otewhenua

12Ā,iauarā,kiteoratetangataitetiupirimetehawhe tau,kamearātoumōna,‘Kuaroaiaeoraana,ā,kote nuingaoōnarāhemamae,hepōuri,hemamae,ā,kāorehe rangimārie:

13Kahaeremaiteaituākirungaiteaituā,tepatungaki rungaitepatunga,temamaekirungaitemamae,terongo kinokirungaiterongokino,tematekirungaitemate,me ngāwhakawakinokatoapēnei,tetahikitetahi,temateme tehurihanga,tehukareremetehukapapametehukapapa, tekirika,metemakariri,tematekai,temate,tehoari,te herehere,mengāmomoaituāmengāmamaekatoa.

14Ā,kaputamaiēneikatoakitētahiwhakatupurangakino, eharaanairungaitewhenua:koārātoumahihepoke,he moepuku,hepoke,hemeawhakarihariha.

15Kātahirātoukamea:'Hemahangārāongātūpuna(tae noakitekotahimanotau),ā,hepai;engari,kongārāotō tātouoranga,kitemahangātauioraaitetangata,eono tekautau,ā,kitekahaia,eonotekautau,ā,koēnāhekino, ā,kāoreherangimārieingārāotēneiwhakatupuranga kino.'

16Ā,itauawhakatupurangakawhakahengiaengā tamarikiōrātoumatuameōrātoukaumātuamōteharame tehē,mōngākupuaōrātoumangaimengākinonuie mahiaanaerātou,mōtārātouwhakarēreaitekawenatai whakariteaeIhowāiwaenganuiiarātoumeIa,kiapuritia erātou,kiamahiahokiānawhakahaukatoa,ānatikanga, meānaturekatoa,metekoreepekakimatau,kimaui rānei

17Kuamahikinohokitekatoa,ā,ekōrerokinoanate mangaikatoa,ā,hepoke,hewhakariharihaārātoumahi katoa,ā,hepoke,hewhakangaromangaārātouarakatoa

18Nana,kawhakangaromiatewhenuaiārātoumahi katoa,kāorehokihepurapurawaina,kāorehokihehinu; hetinihangahokiārātoumahi,ā,kamatengātahirātou, ngākararehemengākau,ngāmanu,mengāikakatoaote moana,itewhakaarokingātamaatetangata 19Ā,katotoherātoutetahikitetahi,tetaitamarikikite kaumātua,tekaumātuakitetaitamariki,terawakorekite

tangatawhairawa,teitikitetangatanui,terawakorekite rangatira,hewhakaarokiteture,kitekawenata;kua warewarehokirātoukiteture,kitekawenata,kingā hakari,kingāmarama,kingāhapati,kingāiupiri,mengā whakaritengakatoa.

20Ā,katūrātoumeārātoukopere,meārātouhoari,meā rātoupakanga,heiwhakahokiiarātoukiteara;ekoreia rātouehokimai,kiamaringirāanōtetotootetahikitetahi kirungakitewhenua

21Ā,kotehungaimawhiti,ekorerātouehokimaiitā rātoukinokitearaotetika,engarikawhakakakekatoa rātoukitetinihanga,kitetaonga,kiariroaiiarātoungā meakatoaatōnahoa,akawhakahuatiaerātouteingoanui, engarieharaitemeairungaitepono,eharahokiitemeai rungaitetika,ā,kawhakapokeaerātoutewāhitapurawa kiōrātoupoke,kitepirauoōrātoupoke.

22Ā,kapāmaihewhiunuikingāmahiatēnei whakatupurangaiaIhowā,ā,katukuarātoueiakitehoari, kitewhakawa,kitewhakarau,kitepahua,kitepau.

23Ā,kawhakaarahiaeiakiarātoungātāngataharaongā Tauiwi,kāoreneihetohutangata,kāorehearoha,kāore hokiewhaiwhakaarokitetangata,kitekaumātua,kite taitamariki,kitētahiaturānei;hekinorawaatuhokirātou, hekahaakekitemahikinoingātamarikikatoaate tangata.Ā,kawhakamahiaerātoutetutukiaIharaira,te tutukiaHākopa,ā,karingihiahetotonuikirungakite whenua,ā,kāorehetangataheikohi,kāorehetangatahei tanu.

24Iauarākakaranganuirātou,kakaranga,kainoikia whakaorangiarātouiteringaotehungahara,ongāTauiwi; engarikāoretetahiewhakaorangia.

25Ā,kamāngāmāhungaongātamarikimetemakawe hina,ā,kotetamaitietoruwikitepakekekaritekite tangatakotahirautautepakeke,ā,kawhakangaromiatō rātoutūpakarietemamaemetetukino

26Ā,iauarākatīmatangātamarikikiteakoingāture,ki terapuingāwhakahau,kitehokikitearaotetika.

27Ā,katīmatatemahahaereongārā,kanuihaerehokii rotoiauatamarikiatetangata,kiatatarāanōōrātourāki tekotahimanotau.Ā,henuiatutemahaongātauitō mua

28Ekorehokihekoroheke,hetangatahokiekoree makonaionara;karitehokiratoukatoakitetamariki,ki tetaitamarikitanga

29Ā,kaotiōrātourākatoa,kanohoirungaite rangimārie,iteharikoa,ā,kāoreheHātana,he kaiwhakangarokinorānei;koōrātourākatoahokiherā manaakitanga,herāwhakaora.

30Ā,itauawākawhakaorangiaeteArikiānapononga,ā, kaaraakerātou,kakiteiterangimārienui,ā,kapeiaatuō rātouhoaririĀ,kakitetehungatika,kawhakawhetai,ā, kaharinuiakeake,ā,kakiteiārātouwhakawakatoa,me ārātoukangakatoakiōrātouhoariri

31Katakotoōrātouwheuakitewhenua,ā,kanuitehario ōrātouwairua,ā,kamōhiorātoukoIhowatekaiwhakawa, emahianaitewhakawa,etohuanaitearohakingārau, kingāmanotini,kitehungakatoaearohaanakiaia.

32Ā,eMohi,tuhituhiaēneikupu;kuaotihokitetuhituhi, ā,katuhiakingāpapaoterangiheiwhakaaturangamā ngāwhakatupurangaaketonuatu.

Upoko24

1AmuriihoitematengaoĀperahāma,kamanaakitiae IhowāaIhaka,tānatama,ā,kawhakatikaatuiaiHeperona, kahaere,kanohokitePunaoteWhakakitengaitetau tuatahiotewikituatoru[2073AM]otēneitiupiri,ewhitu tau

2Naitetautuatahiotewikituawhākatīmatatematekai kitewhenua,[2080AM]haungatematekaituatahiiputa maiingārāoĀperahāma

3NākakohuatiahepīnieHākopa,ākahaeremaiaĒhaui teparaeehiakaianaia:ākameaiakiaHākopa,kitōna tuakana,"Homaikiahautēneipīniwhero."Nākameaa Hākopakiaia,"Hokonamaikiahautōumatamuatanga,ā kahoatueahauhetarokiakoe,meētahiotēneipīnii kohuatia."

4NākameaaEhauirotoitōnangākau,Kamateahau;he ahatehuaotematamuatangakiahau?

5Ā,kameaiakiaHākopa,“Kahoatueahaukiakoe.”Ā, kameaaHākopa,“Oatimaikiahauitēneirā”Ā,kaoati iakiaia

6NākahoatueHākopahetarokitōnatuakana,kiaĒhau, metekohuakai,ākakaiia,ākamakona:nāreirai whakahaweatiaaieĒhautōnamatamuatanga:koiaihuaina aitōnaingoakoĒroma,mōtekohuawheroihoatue Hākopakiaiamōtōnamatamuatanga

7Nā,koHākopatematamua,koĒhauiaiwhakaititiai tōnamana.

8Nā,iteruaongātauotewikikamatekaitewhenua,ā, kahaereaIhakakirarokiIhipa,kitekingiongāPirihitini, kiKerara,kiaApimereke.

9NakaputamaiaIhowakiaia,kameakiaia,Kauae haerekiraro,kiIhipa;enohokitewhenuaekoreroaiahau kiakoe,enohohokikiteneiwhenua,akanohoahaukia koe,kamanaakihokiiakoe

10Kahoatuneihokieahauteneiwhenuakatoakiakoe,ki ouurihoki,akawhakapumautiatakuoatiioatiaiahauki aAperahama,kitoupapa,akawhakanuiaeahauouurikia ritekingawhetuoterangi,kahoatuhokieahautenei whenuakatoakiouuri.

11Amatouurikamanaakitiaaingaiwikatoaotewhenua; notemeaiwhakarongotoumatuakitokureo,ipupurii akuako,iakuwhakahau,iakuture,iakutikanga,itaku kawenata:na,whakarongomaikitokureo,enohokitenei whenua

12Ā,etorungāwikiotōnanohokiKerara.

13Nā,kawhakatupatoaApimerekeiaia,[2080-2101AM] meanameakatoa,kamea,'Kotetangataepaatuanakia ia,kianamearānei,kamaterawa'

14Nā,kanuihaeretemanaoIhakairotoingāPirihitini,ā, hetiniānataonga,hekau,hehipi,hekamera,hekaihe,he tinihokingātāngata.

15Nā,iruiiakitewhenuaongāPirihitini,ā,kotahirau ngāhuaihuaake:ā,kanuihaereaIhaka,ā,kahaengā Pirihitinikiaia

16Na,kongāpokakatoaikeriaengāponongaa ĀperahāmaiteorangaoĀperahāma,itanumiaēnāengā PirihitiniimuriitematengaoĀperahāma,iwhakakīia hokikiteoneone

17NākameaaApimerekekiaIhaka,Haereatuiamātou; henuiatuhokitōukahaiamātouNākahaereatuaIhaka

ireiraitetautuatahiotewhituongāwiki,ākanohoki ngāawaawaoKerara.

18Nā,kakeriaanōerātoungāpunawaiikeriaengā ponongaaĀperahāma,atōnapāpā,ihunahokiengā PirihitiniimuriitematengaoĀperahāma,atōnapāpā:ā, huainaanaeiaōrātouingoakoteingoaihuainaaie Āperahāma,etōnapāpā

19NākakeriaengāponongaaIhakatētahipunakite awaawa,ākakiteaerātouhewaioraNākatautohengā heparaoKerarakingāheparaaIhaka,kamea,Nāmātou tēneiwai:āhuainaanaeIhakateingoaotepunakoPirau, mōrātouhokiiwhakakekekiamātou

20Nakakeriaeratoutetahiatupoka,katautohetiaanoe ratoutera:ahuainaihoeiatonaingoakoHinengaroNa kawhakatikaakeiaireira,akakeriaeratoutetahiatu poka;kihaiitautohetiateraeratou:nahuainaihoeiatona ingoakoHinengaroNakameaaIhaka,Katahianoa Ihowakawhakawateaitetahiwahimotatou,akuatini tatoukirungakitewhenua.

21Ā,ihaereatuiaireirakitePunaoteOatiitetau tuatahiotewikituatahiite[2108AM]whātekaumāwhā otetiupiri.

22IputamaiaIhowakiaiaitauapo,itemaramatuatahi, itekowhititangaotemaramatuatahi,kameakiaia,Ko ahauteAtuaoAperahama,otoupapa:kauaewehi,keia koeneihokiahau,akamanaakiahauiakoe,ka whakanuiarawatiahokieahauouurikiaritekiteonepuo tewhenua,hewhakaarohokikitakupononga,kia Aperahama

23Nakahangaeiatetahiaatakireira,ihangaetonapapa, eApera-hama:akakarangaiakiteingoaoIhowa,kapatu whakaherekiteAtuaotonapapa,oApera-hama

24Nākakeriaerātoutētahipuna,ākakiteaerātouhewai ora.

25NakakeringaponongaaIhakaitetahiatupoka,akihai ikiteahewaiNakahaereratou,kakorerokiaIhaka kahorehewaiikiteaeratou.NakameaaIhaka,Kuaoati ahauiteneirakingaPirihitini,akuawhakaaturiamaitenei meakiamatou

26NahuainaihoeiateingoaotauawahikoPeere-oati;i oatihokiiakireirakiaApimereke,kiaAhutata,kitona hoa,kiaPikorahoki,kiterangatiraotanaope

27AimohioaIhakaitauarakuaoatiiakiaratou,iraroi tehere,kahouhiaterongokiaratou

28Nā,kakangaaIhakaitauarākingāPirihitini,kamea, KiakangangāPirihitiniataenoakiterāoteriri,ote aritaritairotoingāiwikatoa;kiameingarātoueteAtua heikanga,heikanga,heimeaeririai,eweriweriaiirotoi teringaotehungaharaongāTauiwi,ongāKitimihoki 29Ā,kotetangataemawhitiitehoariatehoariri,ite Kitimi,mateiwitikaehutiaatuiraroiterangiite whakawa:notemeakoratouheihoariri,heihoawhawhai kiakutamarikiirotoioratouwhakatupurangairungaite whenua

30Ekoreratouetoehemorehu,hetangataraneie mawhitiiteraoteririwhakawa:kawhakangaromiahoki teurikatoaongaPirihitiniitewhenua,akoreihoheingoa, heuriraneioeneiKapatorimiirungaitewhenua

31Ahakoakakeiakiterangi,kawhakahokiaihoiaireira; ahakoakahaiairungaitewhenua,katoiaiaireira: ahakoahunaiairotoingaiwi,kahutiaatuiaireira:

ahakoahekeiakitereinga,kanuianohokitonaheireira, aekoreanohokiiaewhiwhikiterangimarieireira.

32Akiteriroiaheiwhakarau,kapatuaiaetehungae whaianakiawhakamateaiaiteara,aekoreheingoa,he urirāneiemahuemonaitewhenuakatoa;karirohokiiaki tekangamutungakore

33Ā,koiatemeaituhituhia,iwhakairohiahokimōnaki rungaingāpapaoterangi,kiameatiakiaiaiterā whakawa,kiahutiaatuaiiaitewhenua

Upoko25

1Ā,iteruaongātauotēneiwikiitēneitiupiri,kakaranga aRipekaiaHākopa,itanatama,kakōrerokiaia,kamea: 'Etakutama,kauaetangowahinemāuirotoingā tamāhineoKanaana,pērāiaĒhau,itōtuakana,itangonei ingāwāhinetokoruamānairotoingātamāhineoKanaana, ā,kuawhakapataritarirāuaitōkuwairuakiārāuamahi pokekatoa:hemoepuku,hehiahianuihokiārāuamahi katoa,ā,kāorehetikairotoiarāua,hekinohoki(ārāua mahi)

2Ā,koau,etakutama,earohanuianakiakoe,ā,e manaakianatōkungākaumetōkuarohaiakoeingāhāora katoaoteao,mengāmataaratangaotepō 3Nā,etakutama,whakarongomaikitōkureo,meatia hokitemeaepaiaitōuwhaea,kauahokietangoitētahi wahinemāuirotoingātamāhineotēneiwhenua,engari metangoekoetētahiwahinemāuirotoitewhareotōku pāpā,irotohokiingāwhanaungaotōkupāpāMetangoe koetētahiwahinemāuirotoitewhareotōkupāpā,ā,mā teAtuaRungaRawakoeemanaaki,ā,kawaihoāu tamarikiheiwhakatupurangatika,heiuritapuhoki

4KātahikakōreroaHākopakiaRipeka,kitōnawhaea,ka meakiaia,'Nā,ewhaea,eiwawikiokutau,kāhorehoki ahauitemōhio,kāhoreanōhokiahauipākitētahiwahine, kāhoreanōhokiahauitaumaukitētahi,kāhoreanōhoki ahauitewhakaarokitetangowahinemākuirotoingā tamāhineoKanaana'

5Emaharaanahokiahau,ewhaea,kingākupua Āperahāma,tōtātoumatua,iwhakahaumaiaiiakiakaua ahauetangoitētahiwahinenōngātamāhineoKanaana, engarimetangoitētahiwahinemākunōteuriotewhareo tōkumatua,nōōkuwhanaungahoki.

6KuarongoahaukuawhānauāRapana,tōutungāne,iā rātoutamāhine;ā,kuahiahiaahaukitetangoitētahi wahinemārātou.

7Nākoneihokiahauitiakiaiiahauirotoitōkuwairua keihara,keipiraurāneiiakuarakatoaingārākatoao tōkuora;hemahahokingātureiwhakahauamaie Āperahāma,etōkumatua,kiahaumōtehiahiataikahame temoepuku

8Ā,ahakoangāmeakatoaiwhakahauamaieiakiahau,i ēneitaueruatekaumāruakuatotohemaitōkutuakanaki ahau,ā,hemahaānakōreromaikiahau,imeamai,'Etōku tuakana,metangohetuahinemōkuirotoiakuwahine tokorua';engarikāoreahauepaikitemahiitānaimeaai

9Eoatianaahauitōuaroaro,ewhaea,mōngārākatoae oraaiahau,ekoreahauetangowahinemākuirotoingā tamāhineoteurioKanaana,ā,ekoreahauemahikino pērāitātōkutuakanaimahiai.

10Kauaewehi,ewhaea;kiamāiakoekameatiaeahau tauepaiai,kahaeretikaahau,ā,ekoreahaue whakapoheheiakuaraakeake

11Kātahikaangaaketōnamatakiterangi,katotoroatu ngāmaihaooōnaringa,kapuakitōnawaha,kawhakapai kiteAtua,kiteRungaRawa,nānaneiihangaterangime tewhenua,ā,kawhakawhetai,kawhakamoemitikiaia 12Ā,kameaia,KiawhakapaingiaaIhowā,teAtua,kia whakapaingiahokitōnaingoatapuakeake,nānaneii homaiaHākopakiahauheitamatapu,heiuritapuhoki; nāuhokiia,ā,kamautonuōnaurikiakoe,kingā whakatupurangakatoa,akeake

13Manaakitiaia,eIhowa,metemanaakitangaotetikaki rotoitokumangai,kiamanaakiaiahauiaia

14Ā,itauahāora,itehekengaihootewairuaotetikaki rotoitōnamangai,kawhakatakotoriaeiaōnaringaerua kirungaitemāhungaoHākopa,kamea:

15Kiawhakapaingiakoe,eteArikiotetika,eteAtuao ngāaokatoa,ā,kiamanaakitiakoeeiaituaatuingā whakatupurangakatoaotetangataKiahomaieiakiakoe, etakuTama,tearaotetika,Ā,kiawhakakiteatetikakiō uri.

16Ā,kiawhakanuiaeiaāutamarikiiakoeeoraana,kia ritehokikitemahaongāmaramaotetau;kianuihaere hokiārātoutamariki,kianuiatuingāwhetuoterangi,kia mahaatuhokiiteonepuotemoana

17Ā,kiahoatueiatēneiwhenuapaikiarātou-pērāitāna ikōreroaikahoatukiaĀperahāmarātoukoānauriimuri iaiaaketonuatu-ā,kiapuritiaerātouheiwhenuamō aketonuatu

18Ā,kiakiteahauiakoe,etakutama,ingātamariki manaakitiairotoitōkuoranga,Ā,kiamanaakitia,kiatapu hokiōurikatoa

19Ā,itauwhakahauoraitewairuaotōuwhaeaiaiaeora ana,kamanaakitekopuotewahineiwhānauaikoeia koe,kamanaakiōkuūiakoe,kawhakamoemitinuitōku mangaimetōkuarerokiakoe.

20Kianui,kiahorapakitewhenua,Kiatinotikaōurii rotoiteharioterangimetewhenuaakeake;Kiaharihoki ōuri,Ā,iterānuioterangimārie,kiamauterangimārie.

21Kiamautonutōingoameōuriakeake,ā,kiawaihote AtuaRungaRawaheiAtuamōrātou,ā,kianohoteAtuao tetikakiarātou,ā,mārātouehangatōnawāhitapuake ake

22Kiamanaakitiatetangataemanaakianaiakoe,kia kangahokitekikokikokatoaekangatekaanaiakoe.

23Nākakihiiaiaia,kameakiaia,KiaarohateArikio teaokiakoe,kiaritekitengākauotōwhaeametōna arohaeharianakiakoe,emanaakianaiakoeĀ,mutu aketanamanaaki

Upoko26

1Na,itewhituongatauoteneiwikikakarangaaIhakai aEhau,itanatamamatamua,kameakiaia,Kuakoroheke ahau[2114AM]etakutama,kuaataruahokiokukanohi,e korehokiahauemohiokiteraemateaiahau.

2Nareiramauriaaupatumotehopumanu,taupapapere metaukopere,kahaerekiteparae,kahopuitekaimaku, etakutama,katakaaiitetahikairekamaku,heitakuipai

ai;kamaumaiaikiahaukiakaiahau,kiamanaakiaitoku wairuaiakoeimuaotokumatenga.

3AirongoaRipekaiaIhakaekoreroanakiaEhau

4NākahaereaĒhauiteatatukiteparaekitehopukai,ki tehopu,heikawemaimātōnapāpā.

5NākakarangaaRipekaiaHākopa,itānatama,kamea kiaia,“Nā,kuarongoahauiaIhaka,itōupāpā,ekōrero anakiaĒhau,kitōutuakana,emeaana,‘Hurihiamaihe kairekamāku,katakaaiitētahikairekamāku,kakawe maiaikiahau’”

6Kiakaiahau,kiamanaakiaiiakoeitearoarooIhowai muaitokumatengaNa,whakarongokitokureo,etaku tama,kitakuewhakahauneikiakoe.Haerekitaukahui, kamaumaikiahauietahikuaopaieruaongakoati;a makuetakahekairekamatoupapa,heiperametanaepai ai:Amauekawekitoupapa,kiakaiia,kiamanaakiaiia koeitearoarooIhowaimuaitonamatenga,kiamanaaki aikoe

7Nā,kameaaHākopakiaRipeka,kitōnawhaea,“E whaea,ekoreahauekaiponuitētahimeaekaiaitōku pāpā,epaiaihokikiaia:heoianōtakuewehinei,etōku whaea,keimōhioiakitōkureo,ā,kahiahiaiakitepāmai kiahau”

8Emōhioanakoehekirimāeneeneahau,koĒhauia,ko tōkutuakana,hehuruhuru;ā,kaputaahaukitōnaaroaro, hetangatakino,ā,kamahiahauitētahimeakihaii whakahauamaieiakiahau,ā,kaririiakiahau,ā,kariro maiiahauhekanga,eharaitemanaaki.

9NakameaaRipeka,tonawhaea,kiaia,Heirungaiahau toukanga,etakutama:whakarongomaiiakitokureo

10Ā,kawhakarongoaHākopakitereooRipeka,otōna whaea,ā,kahaereia,katikiingākuaokoatierua,hemea momona,ā,kakaweamaikitōnawhaea;ā,katakaetōna whaeahekairekamārāua,hepērāmetānaipaiai.

11NākatangohiaeRipekangākākahuataahuaoĒhau,o tānatamamatamua,iaiahokiirotoitewhare,āka whakakakahuriaeiakiaHākopa,kitānatamaomuri,āka whakakakahuriaeiangāhiakoongākuaokoatikiōna ringa,kingāwāhitakotokauhokiotōnakaki

12Nā,kahoatueiatekikokikometetaroitakaeiakite ringaoHākopa,otānatama

13NakahaereaHākopakitōnapāpā,kamea,Kotāu tamaahau;kuaotiiahautāuiwhakahaumaiaikiahau: whakatikaake,enohokitekaiiteikaihopukiamaie ahau,etōkupāpā,kiamanaakiaitōwairuaiahau 14Ā,kameaaIhakakitānatama,“Nāteahaihohoroai tōkiteaekoe,etakutama?”

15NakameaaHākopa,NātemeanāIhowa,nātōuAtua, ahauihomaikiakitea

16AkameaaIhakakiaia,Nukumainei,kiawhawha ahaukiakoe,etakutama,kotakutamaraneikoe,koEhau, ehararanei.

17NakawhakatataatuaHākopakiaIhaka,kitōnapāpā, ākawhāwhāiaiaia,kamea,Kotereo,kotereoo Hākopa,kongāringaia,kongāringaringaoĒhau

18Akihaiiaimohiokiaia,hemeahokiiterangihei tangoitonakahakitekite;akihaiaIhakaimohio,he huruhuruhokionaringa,ritetonukioEhau,kitona tuakana:nakamanaakiiaiaia

19Ā,kameaia,Kotakutamakoe,koĒhau?Ā,kameaia, KotāutamaahauNā,kameaia,Kaweamaikiahau,kia

kaiahauiteikaihopukiamaiekoe,etakutama,kia manaakiaitōkuwairuaiakoe.

20Nā,kakaweaatueiakiaia,ā,kakaiia:ikaweaatu anōeiahewainakiaia,ā,inuanaia.

21KatahikameaaIhaka,tonapapa,kiaia,Nukumainei, kakihiiahau,etakutama

22Nakawhakatataatuia,kakihiiaia:akahongiiaite haungaoonakakahu,kamanaakiiaia,kamea,Nana,rite tonutehaungaotakutamakitehaungaotemarakua manaakitiaeIhowa:

23KiahomaianoeIhowakiakoetetomairangioterangi, metetomairangiotewhenua,metewitinuimetehinu; kiamahingaiwikiakoe,kiapikoanohokingaiwikia koe:

24Heirangatirakoemōōuteina,ā,kiapikoihokiakoe ngātamaatōuwhaea:ā,kiariromaiiakoengā manaakitangakatoaimanaakitiaaiahaueIhowā,mete manaakitangahokiimanaakitiaaiaĀperahāma,etōku papa,kiakoe,kiōuurihokiakeake.Kiakangatetangata ekangaanaiakoe,kiamanaakitiahokitetangatae manaakianaiakoe

25Ā,itemutungaotemanaakitangaaIhakaitanatamai aHākopa,kaputaatuaHākopaitearoarootōnapāpā,ka hunaiaiaiaanō;ā,kataemaiaĒhau,tōnatuakana,itana hopumanu.

26Nākatakaiaanōhokieiatētahikaireka,ā,kakaweaki tōnapapa,kameakitōnapapa,Kiaaraaketōkupapakite kaiitekaiihopukiaeahau,kiamanaakiaitōwairuai ahau

27NakameaaIhaka,tonapapa,kiaia,Kowaikoe?Aka meaiakiaia,Koahautautama,koEhau,kotaumatamua: kuaotiiahautauiwhakahauaikiahau

28NatinomiharorawaaIhaka,akamea,Kowairateneii hopuneiitekai,ihopu,ikawemaineikiahau,akainga katoatiaanaeahauimuaitoutaengamai,amanaakitia anaiaeahau?Kamanaakitiaia,meonaurikatoaakeake 29A,iterongongaoEhauingakupuatonapapa,aIhaka, katangiia,hetanginui,hetangitiwerawera,akameaki tonapapa,Manaakitiaahau,aera,ahauanohoki,etoku papa.

30Akameaiakiaia,Ihaeretinihangamaitouteina,a tangohiaanatoumanaakitangaAkameaia,Katahiahau kamohioheahaihuainaaitonaingoakoHakopa:nana, karuaneianamamingatangaiahau:kotoku matamuatangakuariroiaia;ainaianeikuariroiaiatoku manaakitanga.

31Ā,kameaia,“Kāoreianeiimahueiakoetētahi manaakitangamōku,etōkupāpā?”Nā,kawhakahokia Ihaka,kameakiaĒhau,“Na,kuawaihoiaeahauhei rangatiramōu,kuahoatuhokiōnatuakanakatoakiaiahei pononga;kuawhakakahangiahokiiaeahaukitewiti,kite waina,kitehinuhoki;ā,heaharātakuemeaaimau,e takutama?”

32NakameaaEhaukiaIhaka,kitonapapa,Kotahitonu taumanaakitanga,etokupapa?manaakitiaahau,aera, ahauanohoki,etokupapa

33NakanuitereooEhau,katangi.Nakawhakahokia Ihaka,kameakiaia,Nana,keitawhitiatuitetomairangi otewhenuatounohoanga,keitawhitiatuhokiite tomairangioterangiirunga.

34Matauhoarihokikoeeoraai,kamahianokoekitou teina.Ateneiake,inanuikoe,akarukeaatuekoetana iokaitoukaki,kaharakoe,amatenoa,kahutiaatuhoki ouuriiraroiterangi.

35NākawhakatupukinoaEhauiaHākopamōte manaakitangaimanaakitiaaiiaetōnapāpā;ākameaiai rotoitōnangākau,“Kiataemaingārāetangihiaaitōku pāpā,kiapatuaaieahautōkuteina,aHākopa.”

Upoko27

1NakakorerotiangakupuaEhau,atanatamamatamua, kiaRipekairotoitemoemoea:akatonotangataaRipeka kitekarangaiaHakopa,itanatamaomuri

2Akameaiakiaia,Nana,koEhau,kotoutuakana,ka rapuutuiakoe,akapatuaeiakoe.

3Noreira,etakutama,whakarongokitokureo;whakatika, rerekiaRapana,kitokutungane,kiHarana,kianohoai koekiaiamoetahira,kiatahuriaturaanoteririotou tuakana,kiatahuriaturaanotonaririiakoe,kiawareware hokiiakiaumeakatoaimeaai:katahiahaukatono tangatakitetikiiakoeireira.

4Ā,kameaaHākopa,"Kāoreahauewehi;kitemeaiae paianakitepatuiahau,kapatuaeahau"

5Nakameaiakiaia,Kauaahauepouriinamateaku tamatokoruaiterakotahi

6NakameaaHākopakiaRipeka,kitōnawhaea,Nana,e mōhioanakoekuakoroheketōkupāpā,ā,kāoreekite,he marohokiōnakanohi:ākitewhakarēreaiaeahau,kakino kitanatitiro,mōkuhokiewhakarēreaneiia,ehaereatu neiiakoe.Akariritōkupāpā,kakangaiahau.Ekore ahauehaere;inatonoaahaueia,koreiraanakeahaue haereai

7NakameaaRipekakiaHakopa,Kahaereahaukiroto, kakorerokiaia,akatukuakoeeiakiahaere

8NakahaereaRipekakiroto,kameakiaIhaka,E whakariharihaanaahaukiteoramongatamahinetokorua aHete,kuatangohianeieEhauheiwahinemana:kite tangoaHakopaitetahiwahineirotoingatamahineote whenua,heaharaahaukaoraai?hekinohokinga tamahineoKanaana?

9NākakarangaaIhakaiaHākopa,kamanaakiiaia,ka whakatūpatoiaia,kameakiaia,Kauaetangowahinei tētahiongātamāhineoKanaana

10Whakatika,haerekiMehopotamia,kitewhareo Petuere,papaotouwhaea;katangomaiireiraitetahi wahinemauirotoingatamahineaRapana,tunganeotou whaea.

11AmateAtuaKahaRawakoeemanaaki,ewhakanui,e whakanui,kiameingaaikoeheihuihuingaiwi;Manae homaikiakoengamanaakitangaotokumatua,o Aperahama,kiakoutoukoouuriimuriiakoe,kiariroai iakoetewhenuaenohomaneneneikoe,metewhenua katoahokiihomaineieteAtuakiaAperahamaHaere marie,etakutama

12NatonoaatuanaaHākopaeIhaka:ahaereanaiaki MehopotamiakiaRapana,tamaaPetuereHiriani,te tunganeoRipeka,whaeaoHākopa

13A,itewhakatikangaoHākopakitehaereki Mehopotamia,kapouritewairuaoRipekaimuriitana tama;akatangiia

14Nā,kameaaIhakakiaRipeka,Etōkutuahine,kauae tangikiaHākopa,kitakutama;ehaereatuanahokiiai rungaiterangimārie,ā,kahokimaianōiairungaite rangimārie.

15MāteAtua,teRungaRawa,iaetiakiirotoingākino katoa,ā,kanohoiakiaia;ekorehokiiaewhakarereiaia iōnarākatoa;

16Emōhioanahokiahaukaangituanaaraingāmea katoaehaereatuaiia,kiahokimairāanōiairungaite rangimāriekiatātou,kiakiterāanōtātouiaiairungaite rangimārie

17Kauaewehimōna,etōkutuahine,keitearatikahokiia, ā,hetangatatinotikaia:heponoia,ekorehokiengaro. Kauaetangi

18NakawhakamarieaIhakaiaRipekamotanatama,mo Hakopa,amanaakianaiaia.

19NākahaereatuaHākopaitePunaoteOatikiHaranai tetautuatahiotewikituaruaotewhātekaumāwhāongā tiupiri,ākataeiakiRutuirungaingāmaunga,araki Peteere,itemaramahouotemaramatuatahiotēneiwiki, [2115AM]ākataeiakitauawāhiiteahiahi,ākatahuri atuitearakitehauauruotearaitauapō:ākamoeiaki reira;kuatoterāhoki

20Nakatikinaeiatetahiongakohatuotauawahi,a whakatakotoriaanaeiaheiurungamonairaroiterakau, nakahaereiakoiaanake,kamoe

21Nakamoeiaitauapo,na,kotetahiarawhataetuanai rungaitewhenua,kotonapitoitutukikiterangi:na,ko ngaanaheraaIhowaepikiana,ehekeanairungaitaua arawhata;akoIhowaetuanairungaitauaarawhata

22NakameaiakiaHākopa,KoIhowaahau,koteAtuao Āperahāma,otōupāpā,koteAtuahokioĪhaka:kote whenuaetakotonakoekahoatueahaukiakoe,kiōuuri anōhokiimuriiakoe.

23Akariteouurikitepuehuotewhenua,kanuihokikoe kitehauauru,kiterawhiti,kiteraki,kitetonga:amau, maouurihokikamanaakitiaaingahapukatoaongaiwi.

24Nana,keiakoeahau,katiakiahauiakoeingawahi katoaehaereaikoe,kawhakahokimaianoahauiakoeki teneiwhenuairungaiterangimarie;ekorehokiahaue whakarereiakoe,kiaotiraanoiahaungameakatoai korerotiaeahaukiakoe

25NakaohoakeaHākopaitanamoe,kamea,Hepono kotewhareoIhowātēnei;ā,kihaiahauimōhioNaka wehiia,kamea,Hewehirawatēneiwāhi,eharaneiite meakeatuitewhareoteAtua,kotekuwahatēneiote rangi

26NakaarawaweaHakopaiteata,akamaukitekohatu iwaihoraheiurungamona,awhakaturiaanaeiaheipou, ringihiaanaeiahehinukirungaAhuainaihoeiate ingoaotauawahikoPeteere:koRutuiateingoaotaua wahiimua.

27NakapuakitaHakopakuputaurangikiaIhowa,ka meaia,KitemeakatatamaiaIhowakiahau,akatiakina ahaueiaiteneiaraehaereneiahau,akahomaieiahe tarokiahauheikai,mehekakahuheikakahu,akahoki maiahauirungaiterangimariekitewhareotokupapa,na, koIhowaheiAtuamoku:Akoteneikohatuiwhakaturia neieahauheipouheitohukiteneiwahi,kawaihohei wharemoIhowa;aongameakatoaehomaiekoekiahau, kahoatueahaungawhakatekaukiakoe,etokuAtua

Upoko28

1Nakahaereia,akataekitewhenuaoterawhiti,kia Rapana,kitetunganeoRipeka,anohoanaiaiaia,a kotahitewikiimahiaiiakiaiamoRahera,motana tamahine

2Ā,itetautuatahiotewikituatoru[2122AM]kameaia kiaia,'Homaitakuwahinekiahau,ewhitutauimahiai ahaukiakoe'NākameaaRapanakiaHākopa,'Kahoatu eahautāuwahinekiakoe'

3NakatukuaeRapanahehakari,akatangohiaeiaaRea, tanatamahinematamua,ahoatuanaeiakiaHakopahei wahine,kiaTiripahoki,tanaponongawahine,hei ponongawahineAkihaiaHakopaimohio:imaharahoki iakoRaheraia.

4Nakahaereiakiroto,kiaia;ana,koReaia:akariria HakopakiaRapana,kameakiaia,Heahakoeipeneiai kiahau?kihaiianeiaRaheraimahiahaukiakoe,akahore aRea?heahakoeitukinoaiiahau?

5Tangohiatāutamahine,ākahaereahau;kuakinohoki tāumahikiahau.Nā,nuiatutearohaoHākopakiaRāhera itōnakiaRea;hepapakuhokingākanohioRea,he ātaahuaiatōnaāhua;heataahuaiangākanohioRāhera,he ataahuahoki,heātaahuateāhua.

6NākameaaRapanakiaHākopa,"Kāoreitepērāte tikangaitōmātouwhenua,kiahoatuteteinakimuaite tuakana."Kāorehokiitetikatemahiitēnei;kuaotihoki tewhakarite,tetuhituhihokiirotoingāpapaoterangi, kiakauaehoatuetetahitanatamahineteinakimuaite tuakana;engarikotetuakana,kahoatuetetahikimua,ā, muriihokoteteina-ā,kotetangataemahianaitēnei,ka whakatakotoriaheharakiaiaiterangi,ā,kāorehetangata tikaemahianaitēneimea,hekinohokitēneimahikite aroarooIhowā

7MewhakahauatuhokiekoekingātamaaIharairakia kauaemeaitēneimea;kauaetangohia,kauahokiehoatu temeateinaimuaitehoatutangaotemeamatamua:he kinorawahokitēnā

8NakameaaRapanakiaHakopa,Kiatakangaraewhitu otehakariateneiwahine,akahoatueahauaRaherakia koe,kiawhituatuanongatauemahiaikoekiahau,kia whangaiaaiekoeakuhipi,kiaritekitotewikiomua.

9Ā,itemutungaongārāewhituotehakariaRea,ka hoatueRapanaaRaherakiaHākopa,kiawhituatuanō ngātauemahiaiiakiaia;ā,kahoatueiaaPiriha,te tuahineoTiripa,kiaRaheraheiponongawahine 10NaewhituatuanongatauimahiaiiamoRahera;kua hoatunoamaihokiaReakiaia

11NāIhowaiwhakatuwheratekopuoRea,akahapuia,a kawhanauhetamamāHākopa,ahuainaanaeiatōna ingoakoReupena,itetekaumāwhāongārāoteiwao ngāmarama,itetautuatahiotetoruongāwiki

12HeoikuatutakinatekopuoRahera:ikitehokiaIhowa ekinongiaanaaRea,earohainaanahokiaRahera 13NakahaereanoaHākopakirotokiaRea,akahapuia, akawhanauteruaoarāuatamakoHākopa,ahuainaanae iatōnaingoakoHimiona,iteruatekaumātahiongārāo tetekauongāmarama,itetoruongātauotēneiwiki [2124AM]

14NakahaereanoaHākopakirotokiaRea,akahapuia, akawhanautarauatamatuatoru,ahuainaanaeiatona ingoakoRiwai,itemaramatuatahiotemaramaiteonoo ngatauoteneiwiki.[2127AM]

15NakahaereanoaHākopakirotokiaia,akahapuia,a kawhanautarauatamatuawhā,ahuainaanaeiatona ingoakoHura,itetekaumarimaongaraotetoruonga marama,itetautuatahiotewikituawhā.[2129AM]

16NakahaeaRaherakiaRea,notemeakahoreiai whanautamariki:akameaiakiaHakopa,Homaihe tamarikikiahauNakameaaHakopa,Kuakaiponuhiae ahaungahuaotoukopuiakoe?Kuawhakarerearaneikoe eahau?

17A,notekitengaoRaherakuawhanaungatamaa HakopamaRea,koReupena,koHimiona,koRiwai,ko Hura,kameaiakiaia,Haerekiroto,kitakupononga wahine,kiaPiriha,kiahapuaiia,akawhanauhetama makuNakahoatueiaaPiriha,tanaponongawahine,hei wahinemana.

18Nakahaereiakirotokiaia,akahapuia,akawhanau hetama,ahuainaanaeiatonaingoakoRana,iteiwao ngaraoteonoongamarama,iteonoongatauotetoruo ngawiki[2127AM]

19NakahaereanoaHakopakirotokiaPiriha,koteruao ngawa,akahapuia,akawhanauhetamaanoaHakopa:a huainaanaeRaheratonaingoakoNapatari,iterimaonga raotewhituongamarama,iteruaongatauotewhao ngawiki.

20A,notekitengaoReakuapakokoia,kahaeiakia Rahera,akahoatueiaaTiripa,tanaponongawahine,kia Hakopaheiwahinemana.Nakahapuia,akawhanauhe tama,ahuainaanaeReatonaingoakoKara,itetekauma ruaongaraotewaruongamarama,itetoruongatauote whaongawiki.[2131AM]

21Nakahaereanoiakirotokiaia,akahapuia,aka whanautarauatamatuarua,ahuainaanaeReatonaingoa koAhera,iteruaongaraotetekaumatahiongamarama, iterimaongatauotewhaongawiki[2133AM]

22NakahaereaHākopakirotokiaRea,akahapuia,a kawhānautārāuatama,ahuainaanaeiatōnaingoako Ihakara,itewhāongārāoterimaongāmarama,itewhā ongātauotewhāongāwiki,[2132AM]ākahoatueiaki tētahikaiwhakangote.

23NakahaereanoaHākopakirotokiaia,akahapuia, kawhānautokorua(tamariki),hetama,hetamahineA huainaanaeiateingoaotetamakoHepurona,koteingoa hokiotetamahinekoRina,itewhituongaraotewhituo ngamarama,iteonoongatauotewhaongawiki.[2134 AM]

24NakaatawhaiaIhowaiaRahera,awhakatuwheratia anaeiatonakopu,akahapuia,kawhanauhetama,a huainaanaeiatonaingoakoHohepa,itemaramahouote whaongamarama,iteonoongatauiteneiwikiwha [2134AM]

25Nā,ingārāiwhānauaiaHohepa,kameaaHākopaki aRāpana,'Homaiakuwāhinemeakutama,kiahaereahau kitōkupāpā,kiaIhaka,kiahangaaieahauhewhare mōku;kuaritehokingātauimahiaiahaukiakoemōāu tamāhinetokorua,ā,kahaereahaukitewhareotōku pāpā.'

26NakameaaRapanakiaHakopa,Enohokiahau,kite utumou,metewhangaianoiakuhipi,metangohokie koeteutumou

27Ā,kawhakaaerātoutetahikitetahikiahoatueiahei utumāna,kongāreme,kongākoatiiwhānaumaihe mangu,heiraira,hemā,koiaēneiheiutumāna

28Nā,kawhānaungāhipikatoaingāmeawhakahekeheke, ingāmeawhaitongitongi,ingāmeapakaka,hemeawhai kotingotingo;ā,kawhānauanōngāremeiritekiōrātou ake;kongāmeawhaitongitongikatoaiaHākopa,kongā meakāoreitetongitongiiaRāpana

29Nā,katinonuihaerengātaongaaHākopa,ā,kariroia iangākau,ngāhipi,ngākaihe,ngākāmera,mengā ponongatāne,mengāponongawahine

30Nā,kahaeaRapanarātoukoānatamakiaHākopa,ā, katangohiaeRapanaānahipiiaia,ā,kamātakitakikino atuiakiaia

Upoko29

1A,itewhānautangaoHohepaiaRahera,kahaerea Rapanakitekutikutiianahipi;etoruhokingaraehaerea anaiaia

2AkakiteaHākopaiaRāpanaehaereanakitekutikutii ānahipi,kakarangaaHākopaiaRearāuakoRāhera,ā,ka kōreromāriekiarāuakiahaererāuakitewhenuao Kanaana

3Ikōrerotiahokieiakiarātoutanakitengaingāmea katoairotoitemoemoeā,arangāmeakatoaikōrerotiae iakiaiakiahokikitewhareotōnapāpā,ā,kamearātou, 'Kingāwāhikatoaehaereaikoe,kahaeretahimātouia koe'

4NākawhakapaiaHākopakiteAtuaoIhaka,otōna matua,kiteAtuahokioĀperahāma,otōnamatua;ā,ka whakatikaia,kaekekirungakiānawāhinemeāna tamariki,kamauriaeiaānataongakatoa,ā,kawhitiite awa,kataekitewhenuaoKireara.Nā,kahunaeHākopa tōnawhakaaroiaRāpana,kāorehokiikōrerotiakiaia

5Aitewhituongātauotewhāongāwikikatahuri(tōna mata)aHākopakiKirearaiteruatekaumātahiongā maramatuatahi[2135AM]NakawhaiaiaeRapana,aka mauiaHākopakiMaungaKirearaitetoruongāmarama, itetekaumātoruongāmarama.

6AkihaiaIhowaitukuiaiakiatukinoiaHakopa:iputa maihokiiakiaiairotoitemoemoeaitepoNakakorero aRapanakiaHakopa.

7Ā,itetekaumārimaoauarākawhakariteaeHākopahe hakarimāRana,rātoukotehungakatoaihaeretahimai meia,ā,kaoatiaHākopakiaRanaitauarā,rāuakoRana anōhokikiaHākopa,kiakauarāuaewhitiiMaunga Kirearakitētahiatumaunga,metewhakaarokino

8Ā,ihangaeiatētahipurangaheiwhakaaturangakireira; koiaihuainaaiteingoaotauawāhiko'TePuranga Whakaaturanga,'imuriitēneipuranga

9ImuaiaihuainatewhenuaoKirearakotewhenuaongā Repaima;kotewhenuahokiiaongāRepaima,ā,iwhānau maingāRepaima(kireira),hehunganunui,tekau,iwa, warukiraroihoitewhituwhatīangateroa

10Ā,kotōrātounohoangaitewhenuaongātamaa ĀmonakiMaungaHeremona;ā,kongātoronaotōrātou

kingitangakoKānaima,koAhataroto,koEterei,koMisura, koPeona.

11Nātekinooārātoumahiiwhakangaromiaairātoue Ihowā;henuihokitōrātoukino,ā,inohongāAmorikitō rātoutūranga,hekino,hehara;ā,kāoreheiwiitēneirā kuamahiiārātouharakatoa,ā,kāoreheroaoōrātou orangairungaitewhenua

12Nā,katonoaatueHākopaaRana,ā,haereanaiaki Mehopotamia,kitewhenuaoterawhitiĀ,hokianaa HākopakitewhenuaoKireara

13Ā,iwhitiiaiIapokoiteiwaongāmarama,itetekau mātahiongāmaramaItauarangianōkahaeremaia Ēhau,tōnatuakana,kiaia,ā,kahokianōiakiaia,ka haereatuiaiakitewhenuaoHeira;koHākopaiainoho tēneti

14Ā,itetautuatahiotewikituarimaotēneitiupiri[2136 AM]kawhitiiaiHorano,kanohokitērātahaoHorano,ā, kawhāngaiiaianahipimaiitemoanaotepurangatae noakiPetehana,kiRotana,kitengahereoAkarapimi.

15Nā,katonoaeiakitōnapāpā,kiaIhaka,ētahioōna taongakatoa,tekākahu,tekai,tekikokiko,teinu,tewaiū, tepata,tetīhi,meētahihuaoteawaawa.

16Ā,kitōnawhaea,kiaRipeka,ewhāngāwāitetau,i waenganuiingāwāoteparaumetekotinga,iwaenganuii tengahurumeteua,iwaenganuiitehotokemetekōanga, kitepourewaoĀperahāma

17KuahokimaihokiaIhakaiPeere-oati,akapikikite pourewaotonapapa,oApera-hama,kireiranohoai,koia anakeitearoarootanatama,oEhau

18IngārāhokiihaereaiaHākopakiMehopotamia,ka tangohiaeĒhauaMaharata,tetamāhineaIhimaera,hei wahinemānaĀ,kahuihuiaeiangāhipikatoaatōnapāpā meānawāhine,ā,kahaerekirunga,kanohokiMaunga Heira,ā,kawaihoeiaaIhaka,tōnapāpā,kitePunaote Oati,koiaanake

19NakapikiatuaIhakaiPeere-o-te-Oati,anohoanaite pourewaoApera-hama,otonapapa,ingamaungao Heperona

20Ā,katukunaatueHākopakireirangāmeakatoai tukunaatueiakitōnapāpārāuakotōnawhaea,iiawā,i iawā,ngāmeakatoaihiahiatiaerāua;ā,kamanaakirāuai aHākopameōrāuangākaukatoa,meōrāuawairuakatoa

Upoko30

1Ā,itetautuatahioteonoongāwiki[2143AM]ka haereiakiHarema,kiterawhitioHekeme,mete rangimārie,itewhāongāmarama.

2Ā,kakaweaerātouaRina,tetamāhineaHākopa,kite whareoHekeme,tamaaHamoraHiwi,rangatiraote whenua,ā,katakotoiakiaia,kawhakapokeiaia;he kōtironohinohiia,kotahitekaumāruaōnatau.

3Nākainoiiakitōnapāpāmeōnatuākanakiahoatuiaki aiaheiwahinemānaNākaririaHākoparātoukoāna tamamōngātāngataoHekeme,mōtārātouwhakapokeia Rina,itōrātoutuahine,ākakōrerokinorātoukiarātou, kamahitinihangakiarātou,katinihangaiarātou.

4Nā,kahaereohoreremaiaHimionarāuakoRiwaiki Hekeme,ā,kawhakawākiaerāuangātāngatakatoao Hekeme,ā,patuaihoerāuangātāngatakatoaikiteaerāua irotoitauawāhi,kāorehokitetahimorehuimahueia

rāuaIpatuakatoatiaerāuakitemamae,mōtemeai whakaititiaerāuaaRina,tōrāuatuahine.

5Ā,kauaemeatiaanōimurineikiawhakapokeatētahi tamahineaIharaira;kuaotihokitewhakaritewhakawaite rangimōrātou,kiawhakangaromiaerātoukitehoaringā tāngatakatoaoHekeme,mōtārātoumahiitemea whakariharihairotoiaIharaira

6Nā,katukuarātoueIhowakingāringaongātamaa Hākopa,kiawhakangaromiaairātoukitehoari,kia whakawakiaairātou;kiakauaaihokiemeatiaanōtepena irotoiaIharairakiawhakapokeatewahinerangatirao Iharaira

7Ā,kitemeatetahitangatairotoiaIharairaehiahiaana kitehoatuitanatamahine,itanatuahinerānei,kitetahi tangataongāuriongāTauiwi,memateia,ā,meakiiae rātoukitekohatu:kuamahikinohokiiairotoiaIharaira; ā,metahuerātoutewahinekiteahi,nātemeakua whakaititiaeiateingoaotewhareotōnapapa,ā,kahutia atuiairotoiaIharaira.

8Kauahokitetahiwahinepuremu,tetahiwahinepokehoki ekiteairotoiaIharairaingarakatoaonga whakatupurangaoteao:hetapuhokiaIharairakiaIhowa; akotetangatakatoaewhakapokeanaitauamea,memate rawa:meakiiakitekohatu

9Nā,kuaotihokitewhakatakoto,tetuhituhikingāpapao terangimōngāurikatoaoIharaira:kotetangatae whakapokeanaitauamea,kamaterawaia,kaakinahoki kitekohatu.

10Kāoreherohemōngārāotēneiture,kāorehemurunga hara,kāorehewhakamarie:engarikotetangatai whakapokeitanatamahine,kahatepeaatuiairotoia Iharairakatoa;kuahoatuhokieiatētahioōnaurikia Moreke,ā,kuamahikinoia,kuawhakapokeaeia

11Ā,eMohi,whakahauangātamarikiaIharaira,ā,tohea rātoukiakauaehoatuārātoutamāhinekingāTauiwi, kauahokietangoitētahiongātamāhineangāTauiwimā ārātoutama,hemeawhakariharihahokitēneikitearoaro oIhowā

12Nāreiraituhituhiaaieahaukiakoutouirotoingā kupuoteturengāmahikatoaangāHēkemiimeatiae rātoukiaRina,mengākupuangātamaaHākopa,imeaai, Ekoremātouehoatuitāmātoutamāhinekitetangata kāoreikotia;hetawaingahokitēnākiamātou.

13Ā,hemeawhakamatēneikiaIharaira,kitehungaeora ana,metehungaemoeanaingātamāhineangāTauiwi; hemeapokehokitēnei,hemeawhakariharihakiaIharaira. 14EkoreaIharairaemaitēneipokemēnāhewahinetāna nōngātamāhineangāTauiwi,mēnārāneikuahoatueia tētahioānatamāhinekitētahitānenōtētahiongāTauiwi 15Kapāmaihokitemateurutākirungakitemateurutā, tekangakirungakitekanga,ā,kapāmaingāwhakawa katoa,ngāwhiu,mengākangakiaia:kitemahiiaitēnei mea,kitehunarāneiiōnakanohiitehungaepokeana,i tehungarāneiewhakapokeanaitewāhitapuoIhowā,ite hungarāneiewhakanoaanaitōnaingoatapu,(kātahi)ka whakawakiangātahitiateiwikatoamōngāpokekatoame ngāmahiwhakariharihaatēneitangata. 16Ā,ekoreemanakohiatetangata,ekorehokietangohia maiiōnaringahehua,hewhakahere,hetahungatinana, hengako,hekakararekarānei,kiamanakohiaai:ā,koia

anōhokiteāhuaotetāne,otewahinerāneioIharairae whakapokeanaitewāhitapu.

17Nāreiraahauiwhakahauaiiakoe,imeaai, WhakaaturiatēneiwhakaaturangakiaIharaira:tirohiate āhuaongātāngataoHekememeārātoutama:tetukungai arātoukingāringaongātamatokoruaaHākopa,ā,i patuarātouerātouiraroitewhakamamae,ā,ikiiahetika kiarātou,ā,kuatuhiakiarātouhetika.

18Ā,iwhiriwhiriateurioRiwaimōtetohungatanga,kia nohoheiRiwai,kiamahiminitaairātoukitearoaroo Ihowā,pērāiatātou,ingāwākatoa,ā,kiamanaakitiaaia Riwairātoukoānatamaaketonuatu;ikahahokiiakite mahiitetika,itewhakawa,iterapuutukitehungakatoa iwhakatikakiaIharaira

19Nōreira,katuhiaerātoukirungaingāpapaoterangi heiwhakaaturangamōtōnamanaakitanga,temanaakitanga metetikaitearoarooteAtuaongāmeakatoa:

20Ā,emaumaharaanatātoukitetikaiwhakatutukihiae tetangataitōnaoranga,ingāwākatoaotetau;taenoaki temanotiniongāwhakatupurangakatuhiaerātou,ā,ka taeatukiaiameānauriimuriiaia,ā,kuatuhiaiakingā papaoterangiheihoa,heitangatatika.

21Kuatuhituhiaeahautēneipukapukakatoamāu,kua whakahauahokikoeeahaukiameaatukingātamarikia Iharaira,kiakauarātouehara,etakahiingātikanga,e takahirāneiitekawenatakuawhakariteamōrātou,(engari) mewhakatutukierātou,kiatuhiahokiheihoa

22Iahararārātou,ā,kitemahipokeingāāhuatanga katoa,katuhiarātoukingāpapaoterangiheihoariri,ā,ka whakangaromiarātouirotoitepukapukaoteora,ā,ka tuhiarātoukirotoitepukapukaotehungaka whakangaromia,metehungakahutiaatuitewhenua 23Ā,iterāipatuaaiaHekemeengātamaaHākopa,ka tuhiahetuhituhingaheimanaakiiarātouiterangi,imea rātoukuamahiaerātoutetika,tetika,meterapuutuite hungahara,ā,ituhiaheimanaakitanga

24Nā,kakaweamaierātouaRina,tōrātoutuahine,ite whareoHekeme,ā,tangohiaanaerātoungāmeakatoai Hekeme,ārātouhipi,meārātoukau,meārātoukaihe,me ārātoutaongakatoa,meārātoukahuikatoa,ā,kaweaana kiaHākopa,kitōrātoupāpā

25Ā,iririarātoueiamōtārātoupatungaitepakitehoari; iwehihokiiaitehungaenohoanaitauawhenua,ingā KanaanimengāPerihi

26NairungatewehioIhowaingapakatoaingataha katoaoHekeme,akihairatouiwhakatikakitewhaiinga tamaaHakopa;itauhokitewehikiaratou

Upoko31

1Naitemaramahou,kameaaHakopakingatangata katoaotonawhare,kamea,Horoiakoutou,kakakahuria etahikakahukemokoutou,awhakatikatatou,kahaereki Peteere:kireiraahauioatiaikiaiaiterairereaiahauite aroarootokutuakana,oEhau;iaiahokiahau,aikawea maiahaueiakiteneiwhenuairungaiterangimarie;a whakarereaatuekoutoungaatuakeirotoiakoutou.

2Ā,whakarēreaanaerātoungāatuakē,mengāmeairoto iōrātoutaringa,mengāmeairungaiōrātoukaki,mengā whakapakokoitahaetiaeRaheraiaRapana,itōnapāpā,i hoatukatoatiaeiakiaHākopaĀ,tahunaanaeia,wahia

ana,whakangaromiaana,hunaanakiraroiteokiite whenuaoHekeme.

3Nākahaereiakirungaitemaramahouotewhituongā maramakiPeteere,akahangaeiaheaatakitewāhiimoe aiia,akawhakatūriaeiahepoukireira,akatonotangata kiaIhaka,kitōnapapa,kiaRipeka,kitōnawhaea,kitana patungatapu

4NākameaaIhaka,Tukuatakutama,aHākopa,kiahaere maikiahau,kiakiteiaiaimuaitōkumatenga

5NakahaereaHākopakitōnapāpā,kiaIhaka,rāuako Ripeka,kotōnawhaea,kitewhareoĀperahāma,otōna pāpā,metetangoanōhokiianatamatokorua,iaRīwai rāuakoHūrā.

6NakaputaatuaRipekaitepourewakitekihiiaHakopa, kiteawhiiaia:ioraakehokitonawairuaitonarongonga iteoha,"Na,kotautama,koHakopatehaeremainei."Na kakihiiaiaia

7A,kakiteiaianatamatokorua,kamohioiakiaraua,ka meakiaia,Koautamaenei,etakutama?akaawhiiaia raua,kakihiiaraua,kamanaakiiaraua,kamea,Ma koruakawhaiingoaaiteurioApera-hama,kamanaakitia aihokitewhenua.

8NākahaereaHākopakiaIhaka,kitōnapāpā,kiterūma itakotoaiia,rātoukoānatamatokoruaNākahopukiaeia teringaotōnapāpā,ākapikoiho,kakihiiaia;ākaawhi aIhakaitekakioHākopa,otānatama,katangiirungai tōnakaki

9NakapōurikeatungākanohioIhaka,kakiteiaingā tamatokoruaaHākopa,iaRīwairāuakoHūrāAkamea ia,"Koāutamaēnei,etakutama?ritetonurātoukiakoe"

10Ā,kameaiakiaia,heponokoānatamarātou:‘Ā,kua kiteponokoe,heponokoakutamarātou’ 11Nakawhakatatarauakiaia;akatahuriia,kakihiia raua,kaawhiiaraua.

12Nākahekeihotewairuaporopitikirotoitōnamangai, ākahopukiaeiaaRīwaikitōnaringamatau,meHuraki tōnaringamaui.

13NākatahuriiakiaRiwaiitetuatahi,kamanaakiiaia, kameakiaia,Kiamanaakitiakoemeāutamarikiete Atuaongāmeakatoa,eteArikiongāwhakatupuranga katoa,akeake

14Ā,māteArikikoeehomaikiōuritenuimetekororia nui,kiameingahokikoemeōuri,irotoingākikokiko katoa,kiawhakatataatukiaIakitemahiirotoitōnawāhi tapuheianaheraotearoaro,heihungatapuhoki(Ahakoa) pērāiarātou,kariteteurioāutamakitekororia,kitenui metetapu,ā,mānarātouewhakanuiakeakeake 15Ā,kawaihorātouheikaiwhakawā,heirangatira,hei rangatiramōngāurikatoaongātamaaHākopa;ka kōrerotiaerātoutekupuaIhowāirungaitetika,ā,ka whakawaianawhakaritengakatoairungaitetikaĀ,ka whakapuakinaerātouakuarakiaHākopa,meakuarakia IharairaKatukunatemanaakitangaaIhowākirotoiō rātoumangai,heimanaakiingāurikatoaotehungae arohainaana

16NātōuwhaeaihuainatōuingoakoRiwai,ā,hetika anōhokitōnaingoaihuainaaieiatōuingoa;Kapirikoe kiaIhowā,ā,kanohokoeheihoamōngātamakatoaa Hākopa;Kiawaihotānatēpumāu,ā,kaiatukoutoukoāu tamaireira;kiakītonuhokitōutēpuingā

whakatupurangakatoa,ā,ekoreememehatōkaiingā whakatupurangakatoa.

17Kiapikokitouaroarotehungakatoaekinoanakia koe,kiahutiaatuhokiouhoaririkatoa,kiangaro:kia manaakitiatetangataemanaakianaiakoe,kiakangahoki teiwikatoaekangaanaiakoe

18Ā,imeaiakiaHūrā,'KiahomaieIhowāhekaha,he manakiakoe,kiatakahiaaiekoetehungakatoaekino anakiakoe;heirangatirakoe,koutoukotētahioāutama, mōngātamaaHākopa;kiahaereereatōingoameteingoa oāutama,kiahaereereangāwhenuakatoamengārohe katoaKoreirakawehingāTauiwiitōuaroaro,ā,kawiri ngāiwikatoa.

19KeiakoeteawhinaoHākopa,keirotohokiiakoete whakaorangaoIharaira

20Ā,inanohokoekirungaitetoronaotekororiaotōu tika,kanuiterangimāriemōngāurikatoaongātamaate hungaearohainaana;kiamanaakitiatetangataemanaaki anaiakoe,ā,kotehungakatoaekinoanakiakoe,e whakatupukinoanaiakoe,ekangaanaiakoe,kahutia atu,kawhakangaromiaitewhenua,kakangahoki

21Nakatahurianoia,kakihiiaia,akaawhiiaia,ka tinoharihoki:ikitehokiiaingatamaatanatama,a Hakopa,itinoharihoki

22Nākaputaatuiaiwaenganuiiōnawaewae,katūohu, kapikokiaia,ā,kamanaakiiarāua,kamoekireirame Ihaka,metōnapāpā,itauapō;ā,kakairāua,kainuite koa.

23NākameingaeiangātamatokoruaaHākopakiamoe, kotētahikitōnaringamatau,kotētahikitōnaringamaui: ākakiiaiahetika.

24NakakorerotiaeHakopakitonapapangameakatoai tauapo,tenuiotearohaiwhakakiteaeIhowakiaia,me tanamanaakitangaiaiaianaarakatoa,metanatiakiiaia irotoingakinokatoa

25Nā,kawhakapaiaIhakakiteAtuaotōnamatua,o Āperahāma,ikoreneiiwhakakorekoreitanaarohame tōnatikakingātamaatanapononga,aIhaka

26Ā,iteatakakōrerotiaeHākopakitōnapāpā,kiaIhaka, tekuputaurangiioatiaiiakiaIhowā,metekitengaikitea eia,metanahangaitētahiaata,kuaritehokingāmea katoamōtepatungatapukitearoarooIhowā,pērāitana oati,ā,kuataemaiiakitewhakanohoiaiakirungai tētahikaihe

27NakameaaIhakakiaHakopa,kitanatama,Ekore ahaueaheitehaeretahiiakoe;kuakorohekeneihoki ahau,aekoreetaeaeahautehaere:haeremarie,etaku tama;kakotahiraueonotekaumarimahokiokutaui teneira;ekorehokietaeaeahautehaere;whakanohoia touwhaeakirungakitekaihe,kiahaeretahiiaiakoe

28Ā,emōhioanaahau,etakutama,ihaeremaikoemōku, kiamanaakitiahokitēneirāmōuikiteneiiahaueoraana, meahauneihokiikiteiakoe,etakutama

29Kiakakekoe,kiawhakamanahokiitāukuputaurangii oatiaikoe;kauahokiewhakaroaitāukuputaurangi;ka whakawakiahokikoemōtekuputaurangi;nāreirakia hohorotewhakamana,kiapaihokiteAtuanānaneii hangangāmeakatoa,kiaianeiioatiaikoeitekupu taurangi

30NākameaiakiaRipeka,Haeretahimetāutama,me Hākopa:nākahaereaRipekarāuakotānatama,ko Hākopa,rāuakoTepora,ākataerāuakiPētere

31NākamaharaaHākopakiteinoiimanaakiaitōnapāpā iaiameānatamatokorua,aRīwairāuakoHūrā,ākahari ia,kawhakapaikiteAtuaoōnamātua,kiaĀperahāma rāuakoĪhaka

32Ā,kameaia,‘Ināianeikuamōhioahauhetumanako mutungakoretōku,meakutamahoki,itearoarooteAtua ongāmeakatoa’;ā,koiatewhakaritengamōrāuatokorua; ā,katuhiaerāuaheiwhakaaturangamutungakorekia rāuairungaingāpapaoterangimōtemanaakitangaa Ihakaiarāua.

Upoko32

1Ā,inohoiaitauapōkiPeteere,ā,kamoeaRiwaikua otiiatewhakatohunga,kuameingahokiheitohungamāte Atua,māna,meānatama,akeake:ā,kaaraakeiaitana moe,kawhakapaikiaIhowā

2NākamarangawaweaHākopaiteataitetekaumāwhā ongārāotēneimarama,ākahoatueiatewhakatekauo ngāmeakatoaihaeretahimaimeia,otetangata,ote kararehe,otekoura,ongāokokatoa,ongākākahu;ihoatu anōhokieiatewhakatekauongāmeakatoa.

3IauarākahapuaRaheraitanatama,iaPineamineĀ, katauaeHākopaānatamaimuriiaia,katakaaRiwaiki tewāhiateAriki,ā,kawhakakakahuriaiaetōnamatuaki ngākākahutohunga,ā,kawhakakīiaōnaringa

4Ā,itetekaumārimaotēneimarama,ikaweamaieiaki teaatangāpurutekaumāwhāorotoingākau,eruatekau māwarungāhipitoa,ewhātekaumāiwangāhipitoa,e whitungāreme,eruatekaumātahingākoatitoa,hei tahungatinanakirungakiteaatapatungatapu,hemea reka,heikakararekakitearoarooteAtua

5Kotānawhakaheretēnei,heiutumōtekuputaurangii oatiaiiakahoatueiatewhakatekau,meārātou whakaherehua,meārātouringihanga

6Ā,itepaungaoteahi,katahunaeiahewhakakakaraki rungaiteahi,metewhakaherewhakawhetai,eruangā puru,ewhāngāhipitoa,ewhāngāhipitoa,ewhāngā koatitoa,eruangāhipitoakotahitetau,mengākuao koatierua:ā,kotanamahitēneiiiarā,iiarā,ingārāe whitu

7Ā,ikai(tēnei)iaireirametekoa,rātoukoānatama katoa,meānatāngata,mōngārāewhitu,metemanaaki, metewhakawhetaikiaIhowā,nānaneiiaiwhakaorai rotoiōnapōurikatoa,metanakuputaurangihokiihomai kiaia

8Itangohiahokieiangāwhakatekauongākararehema katoa,ā,itahungatinana;kongākararehepokeia,kāorei hoatukitānatama,kiaRiwai:kongāwairuakatoaote tangataihoatukiaia

9Nā,iwhakawāteaaRiwaiitemahitohungaiPeteerei muaitōnamatua,iaHākopa,imuaiōnatuakanakotahi tekau,ā,hetohungaiaireira,ā,kapuakitanakupu taurangi:nōreiraihoatuaieiatewhakatekaukiaIhowā,i whakatapuaai,ā,katapukiaia

10Nākoneiiwhakatakotoriaaikirungaingāpapaote rangiheituremōtewhakatekaumetewhakatekauheikaii tearoarooIhowāiiatau,iiatau,itewāhiewhiriwhiriaai

heinohoangamōtōnaingoa,ā,kāoreherohemōtēneiture mōngārāakeake.

11Kuatuhituhiatēneitikangakiatutukiiiatau,iiatau, mātekaiiteruaongāwhakatekaukitearoarooIhowāi tewāhiiwhiriwhiriaai,ā,kauatetahimeaetoeitēneitau kitetauewhaiakenei

12Itōnatauhokikakaingatepurapura,ataenoakingārā otekotingaotepurapuraotetau,metewaina,ataenoaki ngārāotewaina,metehinu,ataenoakingārāotōnawā 13Ā,kotetoengaotauamea,kuatawhito,mekīhemea poke;metahukiteahi;hemeapokehoki

14Ā,mekaitahirātouirotoitewāhitapu,kauahokie tukuakiatawhito.

15Ā,kongāwhakatekaukatoaongākau,ongāhipi,ka tapukiaIhowā,ā,māānatohungarātouekaiaiitōna aroaroiiatau,iiatau;kotemeahokitēneiiwhakaritea,i whaowhaohiahokimōngāwhakatekaukingāpapaote rangi

16Ā,itepōimurimai,iteruatekaumāruaongārāo tēneimarama,kawhakaaroaHākopakitehangaitaua wāhi,kitekarapotiitemaraekitetaiepa,kiawhakatapua, kiawhakatapuahoki,mōnaaketonuatu,mōānatamarikii muriiaia

17NakaputamaiaIhowakiaiaitepo,akamanaakiia ia,kameakiaia,EkoretouingoaehuainakoHakopa, engarikoIharairaheiingoamou

18Imeaanōiakiaia,KoahauteAriki,tekaihangaote rangimetewhenua;kawhakanuiarawatiakoeeahau,ka whakanuiarawatiahokieahau;kaputamaianōngākīngii rotoiakoe,ā,kawhakawarātouingāwāhikatoaitakahia etewaewaeongātamaatetangata.

19Ā,kahoatueahaukiōuuritewhenuakatoairaroite rangi,ā,mārātouewhakawangāiwikatoairungaiō rātouhiahia;ā,muriihokariroiarātoutewhenuakatoa,ā, karirohokiiarātouakeake

20Akamututanakorerokiaia,kamaweheatuiaiaia,a katitiroakeaHakopa,akakeatukiterangi.

21Ā,ikiteiairotoitētahimoemoeāitepō,nā,kotētahi anaheraehekeihoanaiterangimengāpapaewhituiōna ringa,ā,kahoatueiakiaHākopa,ā,kapānuitiaeia,ka mōhiokingāmeakatoaituhituhiakiroto,kongāmeaka pākiaiameānatamaingāwhakatupurangakatoa

22Ā,whakakiteaanaeiakiaiangāmeakatoaituhituhia kingāpapa,kameakiaia,Kauaehangatēneiwāhi,kaua hokiehangaheiwāhitapupumau,kauahokienohoki konei;eharahokitēneiitewāhitika.Haerekitewhareo Āperahāma,otōupāpā,kanohokiaIhaka,kitōupāpā,ā taenoakiterāemateaitōupāpā.

23KamatekoeiIhipairungaiterangimārie,ā,ka tanumiakoekitēneiwhenuametehonorekiteurupāoōu mātua,meĀperahāmarāuakoĪhaka

24Kauaewehi,nātemeakaritekitāuikiteai,ipānuiai, kapērāanōhoki;ā,tuhituhiangāmeakatoaikiteai,i pānuiaikoe

25NākameaaHākopa,'EteAriki,mepēheaemaharaai ahaukingāmeakatoakuapānuitia,kuakitetiahokie ahau?'Ā,kameaiakiaia,'Kawhakamaharatiaeahaungā meakatoakiakoe'

26Nā,kaaraakeiaiaia,kaaraakeitanamoe,ā,ka maharaiakingāmeakatoaipānuitiaeia,ikiteahokieia,

ā,katuhituhiaeiangākupukatoaipānuitiaeia,ikitea hokieia.

27Ā,iwhakanuiaanōeiatētahiaturākireira,ā,ipatu whakahereanōhokiiakireira,ritetonukiānapatunga tapukatoaomua,ā,huainaihoeiatōnaingoako 'Tāpiritanga',koiahokiterāitāpirihiaai,ā,ihuainangārā omuako'TeHakari'

28Nā,iwhakakiteamaiaitēneimea,ā,kuatuhiakingā papaoterangi:nōreiraiwhakakiteamaiaikiaiakia whakanuiaeia,kiatāpirihiahokikingārāewhituote hakari

29Ā,ihuainatōnaingoako'Tāpiritanga,'ituhiahokii rotoingārāongāhakari,irungaitemahaongārāote tau

30Itepō,iteruatekaumātoruongārāotēneimarama, kamateaTepora,tekaiwhakangoteoRipeka,ā,ka tanumiaiaerātoukiraroitepā,kiraroiteokioteawa,ā, kahuainaeiateingoaotauawāhiko'teawaoTepora,'me teokihokiko'teokiotetangihangaoTepora.'

31NakahaereaRipeka,kahokikitonawharekiaIhaka, kitonapapa,akahoatueHakopahehipitoa,hehipi,he koatitoa,heitakakaimatonapapa,heiperametanaipai ai

32Ā,kawhaiiaitōnawhaea,ā,taenoakitewhenuao Kabratan,ā,nohoanaiaireira.

33NākawhānautetamaaRaheraitepō,āhuainaanaeia tōnaingoako'TeTamaatōkumamae';imamaehokiiai tewhānautangaotōnawhānautanga:nā,ihuainatōna ingoaetōnapāpākoPineamine,itetekaumātahiongārā otewaruongāmaramaitetuatahiongāwikionootēnei tiupiri.[2143AM]

34Nā,kamateaRāherakireira,ā,itanumiakitewhenua oEparata,koianeiaPeterehemaNā,kahangaeHākopa hepoukirungaiteruaoRāhera,kiteara,kirungaakei tōnarua

Upoko33

1NakahaereaHākopa,kanohokitetongaoMakararaĀ, kataeiakiaIhaka,kitōnapāpā,rāuakoRea,kotāna wahine,kitekowhititangaotemaramatekau

2AkakiteaReupenaiaPiriha,teponongawahinea Rahera,tewahineitiatonapapa,ekaukauanaitewaiite wahingaro,akaarohaiakiaia

3Nakapiriiaiaiaitepo,akahaerekitewhareoPiriha, narokohangaatuetakotoanaiakoiaanakeirungaite moengairotoitonawhare

4Nākatakotoiakiaia,ākaohoakeia,katitiro,nā,ko Reupenaetakototahianameiaitemoenga,ākahurahiae iatetahaotōnakakahu,ākahopukinaiaeia,kakaranga, ā,kakiteakoReupenaia

5Nā,kawhakamaiamōna,ā,katukuaeiatōnaringaiaia, ā,rereanaia

6Nā,nuiatutōnapourimōtēneimea,kāorehokii kōrerotiaeiakitētahi

7A,itehokingamaioHākopa,kiterapuiaia,kameaia kiaia,Kāoreahauimakiakoe;kuapokehokiahauia koe:kuapokehokiahauiaReupena,aitakotokiahauite po:aimoeahau,akihaiikiteaeia,ahurahiaanaeiate remuotoku,atakotoanakiahau.

8Nā,nuirawateririoHākopakiaReupenamōnaitakoto kiaPiriha,mōnahokiihuraiteremuotōnapāpā. 9KīhaiaHākopaiwhakatataanōkiaia,nātemeakua whakapokeaiaeReupena;ā,kotetangataehuraanaite remuotōnapāpā,hetinokinotanamahi;hemea whakariharihahokiiakitearoarooIhowā

10Nāreiraituhituhiaai,iwhakariteaaihokikingāpapao terangi,kiakauatetangataetakotokitewahineatōna pāpā,kauahokiehurahiateremuotōnapāpā;hemea pokehokitēnei:kamatetahirāua,tetangataetakotoana kitewahineatōnapāpā,metewahineanōhoki;kuamahi pokehokirāuairungaitewhenua

11Ā,kauatetahimeapokeitearoarootōtātouAtuairoto iteiwikuawhiriwhiriaeiaheitaongatupumāna

12Ā,kuatuaruatiatetuhituhinga:'Kiakangatetangatae moeanakitewahineatōnapāpā,mōnahokiihuraite takototahangaotōnapāpā';ā,imeatehungatapukatoaa Ihowā,'Āerā,āerā'

13Ā,eMohi,whakahauangātamarikiaIharairakia puritiatēneikupu;hewhiumatehokitēnei;hemeapoke hoki,ā,kāorehewhakamariemōtetangatanānatēneii mahi,engarimewhakamateia,mepatu,meakikite kohatu,ā,mehutiaatuirotoiteiwiotōtātouAtua

14EkorehokitetahitangataoIharairaewhaimanakia orairungaitewhenuamotetahirakotahi;hemea whakariharihahokiia,hemeapoke

15Kauahokirātouemea,itukuakiaoraaReupena,kia muruahokiōnaharaimuriitanatakotorangakitewahine itiatōnapāpā,ahakoahetānetāna,ā,iteoratonutana tāne,aHākopa,tōnapāpā

16Nōtemeataenoakitauawā,kāoreanōkiawhakakitea tetikanga,tewhakawa,metetureirotoitōnatino whānuitangamōtekatoa,engariiōurā(kuawhakakitea) heituremōngāwāmengārā,heiturepumautonumōngā whakatupurangamutungakore

17Ā,mōtēneiture,kāorehemutungaongārā,kāorehoki hewhakamariemōna,engarimehutiaaturāuaiwaenganui iteiwi:iterāimahiaaierāua,kapatuarāua

18Nā,eMohi,tuhituhiatēneimōIharaira,kiapuritiaaie rātou,kiariteaikiēneikupu,keihararātou,ā,kamate rātou:koIhowahoki,kotōtātouAtua,tekaiwhakawa;e koreneiewhakapaikanohi,ekoreanōhokietangoiteutu 19Kīiaatuhokiēneikupuotekawenatakiarātou,kia rongoairātou,kiamahiai,kiatupatoaikiauamea,kei whakangaromia,keihutiaatuhokiitewhenua;hepoke hoki,hemeawhakarihariha,hemeapoke,hemeapoke,ko tehungakatoaemahianaitauameakitewhenuaite aroarootōtātouAtua.

20Kāoreheharanuiatuitemoepukuemahiaanaerātoui rungaitewhenua;heiwitapuhokiaIharairakiaIhowa, kitōnaAtua,heiwitukuiho,heiwitohunga,heiwikingi, heitaongatukuihomāna;ā,ekorerawatetahimeapokee putairotoiteiwitapu

21Ā,itetoruongātauotēneiwikituaono[2145AM]ka haereaHākoparātoukoānatamakatoa,kanohokite whareoĀperahāma,kitetahaoIhaka,otōnapāpā,rāua koRipeka,otōnawhaea.

22KongāingoaēneiongātamaaHākopa:koReupena, koHimiona,koRiwai,koHura,koIhakara,koHepurona: KongātamaaRea;kongātamaaRahera;koHoheparāua koPineamine;kongātamaaPiriha;koRanarāuako

Napatari;kongātamaaTiripa;koKararāuakoĀhera;ko Rina,kotetamāhineaRea,kotetamāhinekotahia Hākopa

23Nakahaeremairatou,kapikokiaIhakarauako Ripeka,aitoratoukitengaiaraua,kamanaakiiaHakopa ratoukoanatamakatoaNakatinohariaIhaka,itona kitengaingatamaaHakopa,itanatamawhakaotinga,aka manaakiiaraua.

Upoko34

1Ā,iteonoongātauotēneiwikiotēneitiupiriwhātekau māwhā[2148AM]katonoaeHākopaānatamakite whāngaiiārātouhipi,meānaponongahokikingāpāmuo Hekeme

2NākahuihuingākingitokowhituongāAmorikiarātou, kitepatuiarātou,kitepiriiraroingārākau,kitetango hokiiārātoukarareheheitaongaparau

3Ā,irotoitewhareoHākoparātoukoRīwai,koHūrā,ko Hōhepa,meIhaka,metōrātoupāpā;ipōurihokitōna wairua,ā,kihaiitaeaerātoutewhakarereiaia:ko Pineaminetewhakaotinga,ā,nāreirainohoaiiametōna pāpā

4Nā,kahaeremaitekīngioTapu,rātoukotekīngio Ārehe,kotekīngioHērākana,kotekīngioHīro,kote kīngioKaaha,kotekīngioPētorona,kotekīngio Maanisakir,metehungakatoaenohoanaiēneimaunga,e nohoanahokiitengahereotewhenuaoKanaana.

5AkakorerotiakiaHakopa,kamea,Nana,kuakarapotia autamaengakingiongaAmori,kuapahuatiahokiaratou kararehe.

6Nakawhakatikaiaitonawhare,ratoukoanatama tokotoru,kongaponongakatoaatonapapa,meana ponongaano,akahaerekitewhawhaikiaratoumenga tangataeonomano,hehungamauhoari

7Ā,patuaanarātoueiakingāpāoHekeme,whaiaanae iatehungairere,patuaanarātoukitemataotehoari, patuaanaaĀrehe,aTapu,aHārekana,aHerea,aĀmanisakir,aKā[ga]'aha,ā,riromaianaiaiaānakahui 8Ā,kahingarātouiaia,kawhakatakototakohakiarātou kiahoatuhetakohakiaia,erimangāhuaotōrātou whenua,ā,kahangaeiaaRoperameTamnatare 9Ā,hokimaianaiairungaiterangimārie,kahouhiate rongokiarātou,ā,kanohorātouheiponongamāna,ātae noakiterāihekeaiiameānatamakiIhipa 10Ā,itewhituongātauotēneiwiki[2149AM]katonoa eiaaHohepakitehaeremaikitetirotiroiteorangaoōna tuakanaitōnawharekitewhenuaoHekeme,ā,kakitea rātoueiaitewhenuaoRotana

11Nā,katinihangarātoukiaia,kawhakatakotowhakaaro mōnakiapatuaia,engariiputakeōrātouwhakaaro,ka hokonaatuiaerātoukingākaihokohokooIhimaera,ā,ka kaweaiaerātoukiIhipa,ā,kahokonaatuiaerātoukia Potiwhara,kiteunakaaParao,kiterangatiraongākai tunu,kitetohungaotetāoneo'Eruwa

12NakapatuaengatamaaHakopatetahikuaokoati,aka touatekotioHohepakitetoto,akatukuaatukiaHakopa, kitoratoupapa,itetekauongaraotewhituonga marama

13Ā,itangiiaitauapōkatoa,nārātouhokiikawemaiki aiaiteahiahi,ā,kapāngiaiaetekirikaitetangihangamō

tōnamatenga,ākameaia,"KuakaingaaHohepaete kirehenanakia;"ā,itangitahitōnawharemeiaitauarā, metehungakatoaotewhareitangitahimeiaitauarā katoa.

14Nakawhakatikaanatamametanatamahinekite whakamarieiaia;akihaiiaipaikiawhakamarietiamo tanatama

15Ā,itauarākarongoaPirihakuamateaHohepa,ka mateiaiaiaetangianakiaia,ā,inohoiakiKaparatepa, ā,imateanōhokiaRina,tanatamāhine,imuriite matengaoHohepa

16NaetorungatangihangaiputakiaIharairairotoite maramakotahi:atanumiaanaaPirihakiteritengaatuote urupaoRahera,meRinaanohoki,tanatamahine,kireira

17AkotahitetauitangihiaaieiaaHohepa,akihaiimutu; imeahokiia,Tukuaahaukiaheketangiatukitakutama kitepo

18NākoneiiwhakariteaaimōngātamarikiaIharairakia whakapouritiarātouerātouitetekauongārāotewhituo ngāmarama-iterāitaemaiaiterongoitangiaiiamō Hohepakitōnamatua,kiaHākopa-kiawhakamarietia rātoumōrātouanōkitewhakahereitētahikuaokoatiite tekauongārāotewhituongāmarama,kotahiitetau,mō ōrātouhara;iwhakapouritiahokierātoutearohaotō rātoumatuakitanatama,kiaHohepa.

19Ā,kuawhakariteatēneirāheitangihangamārātoumō ōrātouhara,mōārātoumahitutukatoa,mōārātouhē katoa,kiapureaairātouiarātouanōitauarākotahiite tau

20Ā,imuriitematengaoHohepa,katangongātamaa Hākopaiētahiwāhinemārātou.Koteingoaotewahinea Reupenako'Ata;koteingoaotewahineaHimionako 'Atarapa'a,heKanaani;koteingoaotewahineaRiwaiko Merka,nōngātamāhineaĀrama,nōngāuriongātamaa Tera;koteingoaotewahineaHurakoPetahuere,he Kanaani;koteingoaotewahineaIhakarakoHetaka:ko teingoaotewahineaHepuronakoNi'imana;koteingoao tewahineaTānako'Ekara;koteingoaotewahinea NapatarikoRasu'u,nōMehopotamia;koteingoaote wahineaKarakoMaka;koteingoaotewahineaĀhera ko'Iona;koteingoaotewahineaHohepakoAhenata,te Ihipiana;koteingoaotewahineaPineamineko'Ihasaka 21Nā,karipenetaaHimiona,ā,katangoitētahiatu wahinenōMehopotamiaheituakanamōna

Upoko35

1Itetautuatahiotewikituatahiotewhātekaumārimao ngātiupiri[2157AM]kakarangaaRepekaiaHākopa, tanatama,ā,kawhakahauiaiamōtōnamatuametōna tuakana,kiawhakahonoretiarāuaingārākatoaeoraaiia 2Ā,kameaaHākopa,Kameatiaeahaungāmeakatoai whakahauamaiekoekiahau:kawaihohokitēneihei honore,heinuikiahau,heitikakitearoarooIhowā,kia whakahonoretiaairātoueahau

3Ā,kokoehoki,ewhaea,emōhioanakoe,maiitewāi whānauaiahautaenoamaikitēneirā,koakumahikatoa, mengāmeakatoaorotoitōkungākau,hepaitonutaku whakaaromōngāmeakatoa

4Ā,mepēhearāekoreaiahauemeaitēneimeakua whakahauamaineiekoekiahau,kiawhakahonoretiaaie ahautōkupāpāmetōkutuakana?

5Ewhaea,kōrerotiamaikiahau,heahatehēikiteaekoe irotoiahau,ā,katahurikeatuahauitauamea,ā,kataute arohakiahau

6Nākameaiakiaia,Etakutama,kāhorekauhemeahēi kiteaeauirotoiōkurākatoa,engarikongāmahitika anakeHeoi,kakōrerotiaeahauteponokiakoe,etaku tama:Kamateahauitēneitau,ā,ekoreahaueoraitēnei tauirotoitōkuao;ikitehokiahauirotoitemoemoeāite rāimateaiahau,ekoreahaueoraituaatuitekotahiraue rimatekaumārimatau:ā,kuatutukiiahaungārākatoao tōkuaoeoraneiahau

7NākakataaHākopakingākupuatōnawhaea,mōte meaimeatōnawhaeakiaiakamateia:ā,itōnaaroaro tonuiaenohoana,metekahaotōnakaha,kāorehokii ngoikoretōnakaha;ihaereerehokiia,ihaereerekiwaho,ā, titiroana,hepakariōnaniho,kāorehokihemateipākia iaingārākatoaotōnaoranga

8Nā,kameaaHākopakiaia,"Kiamanaakitiaahau,e tōkuwhaea,kitetatamaiōkurākingārāotōuoranga,ā, kiamautonutōkukahakiahau,pērāitōukaha;ā,ekore koeemate;hekōrerotekanoaihohokitāukiahaumōtōu matenga."

9Nā,kahaereiakirotokiaIhaka,kameakiaia,Kotahi takutonokiakoe:mewhakaoatikoeiaĒhaukiakauaiae tukinoiaHākopa,ewhaiarāneiiaetemauahara;emōhio anahokikoekingāwhakaarooĒhauhemeawhanokemai itōnatamarikitanga,ā,kāorehepaiirotoiaia;ehiahia anahokiiaimuriitōmatengakiapatuaia.

10Ā,emōhioanakoekianamahikatoamaiiterāihaere aitōnatuakana,aHākopa,kiHarana,ātaenoamaikitēnei rā:kuawhakarēreatātoueiametōnangākaukatoa,kua kinohokikiatātou;kuatangohiaeiaāuhipi,ā,kua mauriaatuhokiōtaongakatoaitōaroaro 11Ā,iamātoueinoiana,einoianakiaiamōāmātou meaake,iriteiakitetangataearohaanakiamātou

12Ā,eririanaiakiakoe,nātemeaimanaakikoeia Hākopa,itāutamatinotika,iaia;kāorehokihekino engarikotepaianakeirotoiaia,ā,maiitōnahaerenga maiiHāranataenoamaikitēneirā,kāoreiaipahuaia mātouitetahimea,nātemeaekawemaianaiaingāmea katoakiamātouitōnawātonu,ā,eharianaiametōna ngākaukatoainatangohiaemātouiōnaringa,ā,e manaakianaiaiamātou,ā,kāoreiaiweheatuiamātou maiitōnahaerengamaiiHāranataenoamaikitēneirā,ā, enohotonuanaiakiamātouitekāingaewhakahonore anaiamātou

13NākameaaIhakakiaia,Emōhioanahokiahau,ekite anaingāmahiaHākopaenohoneiiatātou,e whakahonoretiaanatātouetōnangākaukatoa;engarii arohaahaukiaĒhauimua,nuiatuiaHākopa,koiahoki temātāmua;engariināianei,nuiatuiaĒhautakuarohaki aHākopa,hemahahokiānamahikino,ā,kāhorehetikai rotoiaia;hehē,hetutuhokiānaarakatoa,[kāhorehoki hetikaitōnataha.]

14Nā,kuapōuritokungākauianamahikatoa,ā,ekoreia, ekorehokiānauriewhakaorangia,korātouhokika whakangaromiaitewhenua,kahutiaatuhokiiraroite rangi,kuawhakarēreahokieiateAtuaoĀperahāma,kua

whaiiānawāhine,imuriiōrātoupoke,imuriiōrātouhē, iameānatamariki.

15Ā,memeakoekiahaukiaoatiiaekoreiaepatuitōna tuakana,iaHākopa;ahakoakaoatiia,ekoreiaepupurii tanaoati,ekorehokiiaemahiitepai,engariitekino anake

16Kitehiahiaiakitepatuitōnatuakana,iaHākopa,ka tukuaiakiteringaoHākopa;ekorehokiiaemawhitii rotoiōnaringa

17KauaewehiiaHākopa;henuihokitekaitiakio Hākopa,hemana,hekororia,henuiatuhokite whakamoemitiitekaitiakioĒhau

18NakatonotangataaRipekakitekarangaiaEhau,aka taeatuiakiaia,kameaia,Hemeateneietonoatuaiahau kiakoe,etakutama,memeaekoe,etakutama 19Nakameaia,Kameatiaeahaungameakatoae korerotiamaiekoekiahau,ekoreanohokie whakakahoretiaeahautauetonomainei

20.Akameaiakiaia,Heinoiatuteneikiakoe,kia tangohiaahauekoe,kiatanumiakitetahaoHera,ote whaeaotoupapa,ateraemateaiahau,kiaarohaaikorua koHakopatetahikitetahi,kauahokiehiahiakitekino tetahikitetahi,engarikiaarohatetahikitetahi,kiawhai rawaaikorua,eakutama,kiawhaikororiaaihokikoruai waenganuiotewhenua,kiakoreaihokihehoaririekoaki akorua,akawaihokoruaheimanaakitanga,heitohuaroha kitehungakatoaearohaanakiakorua

21Ā,kameaia,Kameatiaeahaungāmeakatoai kōrerotiamaiekoekiahau,ā,katanumiakoeeahauiterā emateaikoekitetahaoHera,otewhaeaotōkupāpā, pērāitāuihiahiaaikiatataōnawheuakiōuwheua.

22Ā,koHākopa,kotōkuteina,kaarohainaeauirunga akeingākikokikokatoa;kāhorehokiōkuteinaiteao katoa,koiaanake:ā,eharatēneiitemeanuikiahaumēnā kaarohaahaukiaia;koiahokitōkuteina,ā,iruiangātahi tāuairotoitōtinana,ā,iputangātahitāuairotoitōkōpū, ā,kitekoreahauearohakitōkuteina,kowaitakuearoha ai?

23Ā,koahautonutēnei,meinoikoekiawhakatenatenai aHākopamōku,mōakutamahoki,emōhioanahokiahau kanohoiaheikingimōku,mōakutamahoki,nātemeai terāimanaakiaitōkupāpāiaia,imeingaiaeiaheiteitei ake,koahauheiitiiho.

24Ā,kaoatiahaukiakoe,kaarohaahaukiaia,ekore hokiehiahiakitekinomonaingārākatoaeoraaiahau, engarikotepaianake.

25Ā,kaoatiiakiaiamōēneimeakatoaNā,ka karangatiaeiaaHākopakitearoarooĒhau,ā,ka whakahauiaiakiaritekiānakupuikōreroaikiaĒhau

26Ā,kameaia,Kameatiaeahautāuepaiai;whakapono maikiahau,ekoretetahikinoeputamaiiahau,iakutama rānei,mōĒhau;ā,kotearohaanakeheituatahimōku.

27Ā,kakairātou,kainu,iameānatamaitauapō,ā,ka mateia,etorungātiupiri,kotahiwiki,kotahitautepakeke, itauapō,ā,nāānatamatokorua,nāĒhaurāuakoHākopa iaitanukiteanaruaitetahaoHera,tewhaeaotōrāua pāpā. Upoko36

1Ā,iteonoongātauotēneiwiki[2162AM]ka karangatiaeIhakaānatamatokorua,aĪhaurāuako Hākopa,ā,kahaeremairāuakiaia,kameaiakiarāua,'E akutama,kahaereahauitearaoōkumātua,kitewhare tuturukeireiraōkumātua.'

2NāreiratanumiaahaukitetahaoĀperahāma,otōku pāpā,kirotoiteanaiteparaeoEperonaHiti,ihokona maineieĀperahāmatētahiurupāheitanumanga;kirotoi teurupāikeriaeahaumōku,tanumiaahaukireira

3Kotakuwhakahautēneikiakoutou,eakutama,kia mahikoutouitetika,itetikairungaitewhenua,kia kaweamaiaieIhowakiakoutoungameakatoaikorerotia eIhowakiameatiaeiakiaAperahamaratoukotanauri.

4Kiaarohakoutoutetahikitetahi,eakutama,eōkoutou teina,metemeaearohaanakitōnaakewairua;merapu hokieiatangata,eiatangata,temeaepaiaitōnatuakana, tōnateina,memahitahihokiirungaitewhenua;kiaaroha hokirātoutetahikitetahi,metemeakoōrātouakewairua 5Ā,mōtepātaimōngāwhakapakoko,kawhakahauatu ahau,kawhakatūpatoatukiakoutoukiawhakakahoretia, kiakinongiahoki,kauahokiearohaina,hemeatinihanga hokiēneimōtehungaekarakiaanakiarātou,mōtehunga hokiepikoanakiarātou

6Kiamahara,eakutama,kiaIhowa,kiteAtuao Āperahāma,otōkoutoumatua,metakukarakiakiaIa,me takumahikiaIairungaitetika,iteharikoa,kia whakanuiaaikoutoueIa,kiawhakanuiaaihokiōkoutou urikiaritekingāwhetūoterangi,kiawhakatūriaai koutoukirungakitewhenuaheitipuotetikaekoree hutiaakeake

7Nā,kameingakoutoueahaukiaoatiitētahioatinuikāorehokiheoatinuiatuitēnā,koteingoakotekororia, kotehonore,kotenui,kotekororia,kotewhakamiharo, kotemana,nānaneiihangaterangimetewhenuamengā meakatoa-kiawehikoutouiaIa,kiakoropikokiaIa

8Kiaarohatetahikitetahi,kitonateina,kitetika,kia kauahokiehiahiakitekinokitonateinaiteneiwaake tonuatu,ingarakatoaotokoutouoranga,kiakakeai koutouiakoutoumahikatoa,kiakoreaihokiengaro 9Ā,kitewhakaarotetahiokoutouitekinokitōnateina, kiamōhiokoutou,maiitēneiwā,kotehungakatoae whakaaroanaitekinokitōnateinakatakakirotoitōna ringa,kahutiaatuitewhenuaotehungaora,ā,ka whakangaromiaōnauriiraroiterangi

10Engariiterāotengangau,otekanga,oteririnui,ote ririnui,meteahimuraekaiana,pērāitanatahungaia Horoma,katahunahokieiatōnawhenuametōnapāme ānameakatoa,ā,kamuruaiairotoitepukapukaote whiungaongātamarikiatetangata,ekorehokietuhiaki tepukapukaoteora,engarikirotoitemeakuawhakaritea mōtewhakangaromanga,ā,kahaereiakitekanga mutungakore;kiawhakahoutiaaitōrātouwhakahengai rotoitemauahara,itekanga,iteririnui,itewhakamamae, itearitarita,ingāmateurutā,ingāmateurutā,aketonu atu

11Emeaanaahau,ewhakaatuanahokikiakoutou,eaku tama,kiaritekitewhakawakataemaikitetangatae hiahiaanakitewharaitonatuakana

12Itauarāanōkaweheaeiaānataongakatoaki waenganuiiarāua,ā,kotewāhinuiihoatueiakite

mātāmua,kitepourewamengāmeakatoaitōnataha,me ngāmeakatoaaĀperahāmaitePunaoteOati.

13Ā,kameaia,“Kotewāhinuitēneikahoatueahaukite mātāmua.”

14NakameaaEhau,KuahokonaatueahaukiaHakopa, kuahoatuhokieahautokumatamuatangakiaHakopa:na, tukuakiahoatukiaia;kahoreakukupumotena,nana hoki.

15NakameaaIhaka,Kiatautemanaakitangakiakoutou, eakutama,meakoutouuriiteneira,nakoruahokiahaui homaikiaokioki,akahoretokungakauepourikite matamuatanga,keimahikoutouitekinomotenamea 16KiamanaakitiatetangataemahianaitetikaeteAtua, eteRungaRawa,aiameonauriakeake

17Ā,kamututanawhakahaumetanamanaakiiarātou,ā, kakaitahirātou,kainutahiitōnaaroaro,ā,kakoaianāte meahewhakaarokotahiiwaenganuiiarātou,ā,kahaere aturātouiaia,kaokiokiitauarā,kamoe

18NakamoeaIhakairungaitonamoengaitauara,mete koa;amoeanaiaitemoemutungakore,akamateia kotahirauewarutekauonatauEruatekaumarimanga wikimengatauerima:anaanatamatokorua,naEhau rauakoHakopaiaitanu

19Nā,kahaereaĒhaukitewhenuaoĒroma,kiMaunga Heira,ā,nohoanaireira.

20Ā,inohoaHākopakingāmaungaoHeperona,kite pourewaotewhenuainohomaneneaitōnamatua,a Āperahāma,ā,ikarakiaiakiaIhowāmetōnangākau katoa,meteritekingātureekiteaana,iritekitānai weheweheaiingārāoōnawhakatupuranga

21Nā,itewhāongātauotewikituaruaotewhātekau mārimaongātiupiri,kamateaRea,tanawahine,[2167 AM]ā,katanumiaiaeiakiteanaruaitetahaoRepeka,o tōnawhaea,kitetahamauioteurupāoHera,tewhaeao tōnapāpā

22Ihaeremaihokianatamakatoa,meanatamakatoa,ki tetangikiaRea,kitanawahine,kitewhakamariehokiia iamona:itangihokiiakiaia;iarohahokiiakiaiaimuri itematengaotonatuahine,oRahera

23Hetangatatapatahihokiia,hetangatatikaianaara katoa,aiwhakahonoreiaiaHākopa;ā,ingārākatoai nohotahiaiiameia,kihaiiairongokitētahikupukinoi rotoitōnamangai;hetangatangawarihokiia,hetangata hūmārie,hetangatatika,hetangatahonore

24Ā,kamaharaiakiānamahikatoaimeaaiiaitōna oranga,ā,nuiatutanatangihangamōna;iarohahokiiaki aiametōnangākaukatoa,metōnawairuakatoa

Upoko37

1NaiteraimateaiaIhaka,tematuaoHakoparauako Ehau,[2162AM]karongongatamaaEhaukuahoatue Ihakatewahiotetuakanakitanatamaomuri,kiaHakopa, akatinoririratou

2Nakatautoherātoukitōrātoupapa,kamea,Heahai hoatuaietōupapatewāhiotetuakanakiaHākopa,i tukuaatuaikoeeia,kokoehokitetuakana,koHākopate teina?

3Ā,kameaiakiarātou,Nātemeaihokonaeahautōku matamuatangakiaHākopamōtētahikaipīniiti,ā,iterāi tonoaaiahauetōkupāpākitehopu,kitehopu,kitekawe

maiitētahimeaheikaimāna,heimanaakiiahau,ihaere maiiametetinihanga,ā,ikaweamaieiahekai,heinuki tōkupāpā,ā,imanaakitōkupāpāiaia,itukuahokiahau kiraroitōnaringa.

4Na,kuameamaitōmāuapāpākiaoatimāua,māuakoia, kiakauamāuaewhakatakotowhakaarokinotetahiki tetahi,kitonateinaranei;engarikiamautonutearohame terangimārietetahikitetahi,kitonateina,kiakauahokie whakakinoiamāuaara

5Ā,kamearātoukiaia,‘Ekoremātouewhakarongokia koe,kiahouhiaterongokiaia;henuiatuhokitōmātou kahaitōnakaha,hekahaakehokimātouiaia;kahaere mātoukiaia,kapatuiaia,kawhakangaroiaiameāna tamaKitekorekoeehaeretahiiamātou,kakinoanō hokikoeiamātou’

6Na,whakarongomaikiamatou:Metonotangatatatouki Arama,kingaPirihitini,kiaMoapa,kiaAmona,ame whiriwhirietatouetahitangatawhiriwhiriemaiaanakite whawhai,kiahaereaitatoukiaiakitewhawhaikiaia, kiawhakangaromiaiaetatouitewhenua,itemeakeikaha ia

7Nā,kameatōrātoupāpākiarātou,Kauaehaere,kaua hokiewhawhaikiaia,keihingakoutouitōnaaroaro

8Nākamearātoukiaia,Kotāutikangatonutēnei,nōtō tamarikitangaataenoakitēneirā,etukuanakoeitōukaki kiraroitanaioka

9Ekoremātouewhakarongokiēneikupu’Nā,katono tangatarātoukiĀrama,kiAtaramuhoki,kitehoaotō rātoupāpā,ā,kotahimanongātāngatatoaiutuaheihoa mōrātou,hehungawhiriwhirimōtewhawhai

10Nā,kahaeremaikiarātouiMoapa,ingātamarikia Āmona,kotahimanongātāngataiutua,hehunga whiriwhiri;kotahimanohokingātāngataiwhiriwhiriamō tewhawhaiirotoingāPirihitini,kotahimanohokingā tāngataiwhiriwhiriamōtewhawhai,irotohokiingā Ēroma,ingāHori,kotahimanongātāngataiwhiriwhiria mōtewhawhai,mengātoawhawhainunuioKitimi.

11Nakamearatoukitoratoumatua,Haeretahimeratou, kaarahiiaratou,kitekorekapatuakoeematou

12Nā,kakītonutōnaririmetepukuririitōnakitengai ānatamaeakiakianaiaiakiahaereimua(iarātou)kite ārahiiarātoukitewhawhaikitōnatuakana,kiaHākopa 13Nā,muriihokamaharaiakitekinokatoaihunairotoi tōnangākaumōtōnateina,mōHākopa;kihaihokii maharakiteoatiioatiaiiakitōnapāpārāuakotōna whaea,kiakauaewhakaaroaeiahekinoiōnarākatoamō tōnateina,mōHākopa

14Ahakoaēneimeakatoa,kāoreaHākopaimōhiokeite haeremairātoukitewhawhaikiaia,ā,etangianaiamō Rea,mōtanawahine,taenoakitōrātouwhakatatangaatu kitepourewamengātoaewhāmanomengātoa whiriwhiri.

15NākatonotangatangātāngataoHeperonakiaia,ka mea,“Tēneitehaeremaineitōuteinakitewhawhaikia koe,mengātāngataewhāmano,hehoariārātou,he whakangungurakau,hepatuārātou”Nā,nuiatuhokitō rātouarohakiaHākopaitōHākopaitōHākopa.Nā,ka kōrerotiakiaia;hetangataatawhai,hetangataarohahoki aHākopaitōHākopaitōHākopa

16OtiiakihaiaHākopaiwhakapono,kiatataraanoratou kitepourewa

17Nākatutakinaeiangātatauotepourewa;ā,itūiai rungaitetaumaihi,kakōrerokiaĒhau,kitōnatuakana, kamea,Henuitewhakamarieihaeremaiaikoekite whakamarieiahaumōtakuwahinekuamate.Koteoati tēneiioatiaikoekitōupāpā,kitōuwhaeaanōhokiimua itōrāuamatenga?Kuatakahiaekoeteoati,ā,itewātonu ioatiaikoekitōupāpā,kuawhakahengiakoe

18Nā,kawhakahokiaĒhau,kameakiaia,Kāoreheoati tikaangātamaatetangata,kāorehokiheoatitikaangā karareheotewhenua,ā,irotoiteoatikuaoatitiaerātou (heoatiwhaimana)aketonuatu;engariiiarā,iiarā,e whakatakotoanarātouitekinokitētahikitētahi,mepēhea hokiepatuaaietētahitōnahoawhawhai,etōnahoa whawhai

19Ā,kakinokoekiahau,kiakutamarikihokiaketonu atu;kāhorehokihehereotetuakana,oteteinai waenganuiiakoe

20Whakarongomaikiēneikupuewhakapuakinaatuneie ahaukiakoe,Kitetaeaetepoakatewhakaputakeitōna kiri,metemeaiōnahuruhurukiangawarikitehuruhuru hipi,Kitetaearāneieiatewhakatupuingāhaonakirunga itōnamāhungakiaritekingāhaonaotehata,otehipi rānei,kamautonuiahautehereotetuakanamekoe,Kite weheangāūitōnawhaea,eharahokikoeitetuakanaki ahau.

21Ā,kitehohouterongoongāwuruhikingāreme,kia koreaiekai,etukinorāneiiarātou,ā,kiteangaatuō rātoungākaukiarātoumōtepai,katauterangimārieki rotoitōkungākaukiakoe

22Ā,kitemeakanohoteraionaheihoamōtekau,ā,ka houhiaterongokiaia,ā,kitemeakahereaiakiraroite iokakotahi,ā,kaparautahirāua,kahouhiaterongoeahau kiakoe

23Ā,kamāterāweni,karitekiterāhi,koreirakoemōhio aikuaarohaahaukiakoe,ā,kahouhiaterongokiakoe Kahutiaatukoe,kahutiaatuhokiautamariki,ā,ekorehe rangimāriemōu.

24A,notekitengaoHākopakuatinohiahiatōnangākau, tōnawairuakatoa,kitepatuiaia,ā,kuaomamaiia,pērāi tepoakamohoaoeweroanaitetao,epatuanaiaia,ā,e koreehokiwhakamuri

25Kātahiiakameakiānaake,kiānatāngatahoki,kia whakaekeaia,rātoukoōnahoakatoa.

Upoko38

1Ā,muriihokakōreroaHurakiaHākopa,kitōnapāpā, kameakiaia,'Whakapikoatōkopere,epāpā,tukuaōpere, makaihotehoariri,patuahokitehoariri;ā,kiawhaimana koe,ekorehokimātouepatuitōtuakana,nātemeaherite iakiakoe,ā,heriteiakiakoe,mehoatuemātoukiaia (tēnei)honore.'

2NākapikotekopereaHākopa,ākakopereaeiatepere, ā,kapatuaeiaaĒhau,tōnatuakana,kitōnaumamatau,ā, kamateia

3Nākakopereaanōeiatepere,ā,patuaanaaĀdorana Hirianikiteumamaui,ā,panaiaanaiakimuri,mateiho.

4KātahikahaerengātamaaHākopa,rātoukoārātou pononga,kawehearātouheirōpūingātahaewhāote pourewa.

5Nā,koHuraihaereimuaiarātou,meNapatarirāuako Kara,meānatāngataerimatekauitetahatongaote pourewa:ā,patuaihoerātoutehungakatoaikiteaimuai arātou,kāorehokitetahiorātouimawhiti.

6NākahaereaRiwai,aRana,aĀherakitetaharawhitio tepourewa,meōrātouhoaerimatekau(tāngata),āpatua ihoerātoungātoaoMoaparāuakoĀmona

7Nā,kahaereatuaReupenarātoukoIhakara,ko Hepurona,kitetahakiterakiotepourewa,meōrātouhoa erimatekautāngata,ā,patuaihoerātoungātoaongā Pirihitini

8Nā,kahaereatuaHimionarāuakoPineamine,koEnoka, tetamaaReupena,kitetahahauauruotepourewa,meō rātouhoaerimatekau(tāngata),ā,patuaihoerātoungā tāngataoĒromamengāHori,ewhāraungātāngatatoa;ā, eonorauirere,tokowhāhokingātamaaĒhauireretahi merātou,ā,mahueihotōrātoupāpāetakotomateana,ia iaehingaanairungaitepukeiArurama

9NākawhaiarātouengātamaaHākopakiMaungaHeira, ā,katanumiaeHākopatōnateinakiMaungaAturama,ā, kahokiiakitōnawhare

10NākakahatetoheangātamaaHākopakingātamaa ĒhauiMaungaHeira,ā,kapikoōrātoukaki,ā,kameinga rātouheiponongamāngātamaaHākopa

11Ā,katonotangatarātoukitōrātoupāpā(kitepātai) mehemearāneimehouhiaterongokiarātou,me whakamaterāneiiarātou

12Nā,katonotangataaHākopakiānatamakiahouhiate rongo,ā,kahouhiaterongokiarātou,kawhakatakotoria teiokaponongakirungaiarātou,kiahoatuaierātouhe takohakiaHākoparātoukoānatamamōaketonuatu.

13Ā,ihaeretonurātoukitetakohakiaHākopataenoaki terāihekeaiiakiĪhipa

14KīhaianōhokingātamaaEromaimawhitiiteiokaate ponongaiwhakatakotoriaengātamakotahitekaumāruaa Hākopakiarātouātaenoakitēneirā

15KongākingiēneiikingiitewhenuaoĒromaimua noaatuotekingitangaotētahikingikingātamaaIharaira itewhenuaoĒroma

16AkoParakatamaaPeorotekingioEroma:akoDanapa teingoaotonapa

17NakamateaParaka,akoIopapatamaaTeraoPohera tekingiimuriiaia.

18NakamateaIopapa,akoAhamaotewhenuaoTemana tekingiimuriiaia

19NakamateaAhama,akoAratatamaaPerara,nananei ipatuaMirianaiteparaeoMoapa,tekingiimuriiaia,a koAwititeingoaotonapa.

20Ā,kamateaĀtata,kakingiaHāramaoĀmatikaimuri iaia

21NakamateaHaramana,akoHaoraoRaabotaitetaha oteawatekingiimuriiaia.

22NakamateaHaora,akoPaerunana,tamaaAkaporo,te kingiimuriiaia

23Ā,kamateaPaerunan,tetamaaAkaporo,ā,koĀtata tekingiimuriiaia;ā,koteingoaotanawahineko Maitabiti,tetamahineaMatarata,tetamahineaMetepetehapa

24KongākīngiēneiikingiitewhenuaoĒroma

Upoko39

1AinohoaHākopaitewhenuainohomaneneaitōna papa,itewhenuaoKanaanaKongāwhakatupurangaēnei oHākopa.

2TekaumāwhitungātauoHohepaitanakawengaiaia kirarokitewhenuaoIhipa:nāPotiwhara,heunakanā Parao,hetinokaihangakaiia

3Nā,kameingaeiaaHōhepaheirangatiramōtōnawhare katoa;ā,katautemanaakitangaaIhowākirungaite whareoteIhipianamōHōhepa;ā,iwhakamanawanuia Ihowāiaiaianamahikatoa

4Ā,itukuaeteIhipianangāmeakatoakiteringao Hohepa;ikitehokiiakeiaiaaIhowa,ā,imanaakitiaiae Ihowaianamahikatoa

5AheataahuateāhuaoHohepa,akaangaakengakanohi otewahineatonaariki,kakiteiaHohepa,akaarohaiaki aia,katohekiaiakiatakototahiraua

6Engarikāoreiaitukuitōnawairua,ā,imaharaiakite Ariki,kingākupuipānuitiaeHākopa,etōnamatua,iroto ingākupuaĀperahāma,kiakauatetangataemoepukuki tewahinehetānetāna;kuawhakariteatewhiumatemōna iterangiitearoarooteAtuaRungaRawa,ā,katuhiate harakiaiairotoingāpukapukamutungakoreitearoaro oteAriki

7NakamaharaaHohepakiauakupu,akihaiipaikite takotokiaia

8Ā,kotahitetauiinoiaiiakiaia;heoiwhakakahoreana ia,kihaihokiiwhakarongo.

9Nā,kaawhiiaiaia,kapupurihokiiaiakirotoite whare,kiatakototahiairāua,ā,katūtakiiaingātatauote whare,kapupurihokiiaia;heoi,kawaihoeiatōna kākahukiōnaringa,ā,kawahiaeiatetatau,karereki wahoitōnaaroaro

10A,notekitengaotewahinekihaiiaipaikiatakotokia ia,kaamuamuiakiaiaitearoarootonaariki,kamea,Ko tauponongaHiperu,earohainaneiekoe,iwhaikia tukinotiaahau,kiatakototahiaiiameahau:a,itoku hamamatanga,karereia,awhakarereaanaeiatona kakahukiokuringa,iahauepupurianaiaia,awahiaana eiatetatau.

11Ā,kakiteteIhipianaitekākahuoHohepa,metetatau pakaru,ā,karongoiaingākupuatanawahine,ā,kamaka eiaaHohepakitewhareherehere,kitewāhiipuritiaai ngāherehereipuritiaetekingi

12Aireiraiairotoitewhareherehere:akameaaIhowa kiamanakohiaaHohepaeterangatiraongakaitiakiwhare herehere,kiaarohainahokiiaeia:ikitehokiiakeiaiaa Ihowa,akameaaIhowaianamahikatoakiapono.

13Ā,itukuaeiangāmeakatoakitōnaringa;kāorete rangatiraotewhareherehereimōhiokitētahimeaiaia; nāHohepahokiimahingāmeakatoa,nāIhowahokii whakarite.

14AeruaonatauinohoaiiakireiraNaiauarakariria ParaokingioIhipakianaunakatokorua,kitetino kaiwhakainurauakotetinokaihangataroNakahoatu rauaeiakiapuritiakitewhareotetinokaihangataro,kite whareherehereipuritiaaiaHohepa.

15Ā,iwhakariteaaHohepaeterangatiraongākaitiaki heikaimahimārāua;ā,kamahiiakiarāuaimuaiarāua 16Nā,kamoerāuaitētahimoe,tetinokaiwhakainurāua kotetinokaihangataro,ā,kakōrerotiaerāuakiaHohepa

17Aritetonutanaiwhakaatuaikiaraua,koiatonutemea ipakiaraua:awhakahokiaanaeParaotetino kaiwhakainukitanamahi;metetinokaihangataroipatua eia:iritetonukitaHohepaiwhakaatuaikiaraua.

18OtiiaiwarewaretetinokaiwhakainuiaHohepairotoi tewhareherehere,ahakoaiwhakaaturiaeiakiaianga meaepakiaia:kihaihokiimaharakitekorerokiaParao ingakupuaHohepakiaia;iwarewarehokiia.

Upoko40

1IauarākamoeaParaoingāmoeeruaitepōkotahi,mō tematekaiepāanakitewhenuakatoa;ākaohoakeiai tanamoe,kakarangaingākaiwhakamāorimoekatoao Ihipa,mengātohungamakutu,ākakorerotiaanaeiaāna moeeruakiarātou:heoikihaiitaeaerātoutewhakaatu.

2NakamaharatetinokaiwhakainukiaHohepa,aka koreromonakitekingi:akakaweamaiiaeiairotoite whareherehere,akakorerotiaeiaanamoeeruakitona aroaro

3Nā,kameaiakitearoarooParao,kotahitonuānamoee rua:akameaiakiaia,Ewhitungātauehaeremaiaite nuiotekaikitewhenuakatoaoIhipa;ā,imuriiēnātaue whituotematekai,kāhoreneihematekaiipērāite whenuakatoa.

4Na,mewhakariteeParaoetahikaitirotiromotewhenua katoaoIhipa,amaratouekohikaikiteneipa,kiteneipa, mongaraongatauhua;akawhaikairatoumongatau matekaiewhitu;ekorehokitewhenuaengaroitematekai; katinonanakiahoki

5NakameingaeIhowakiamanakohiaaHohepaeParao, kiaatawhaitiahokiiaeiaAkameaaParaokianatangata, Ekoreekiteaetatouhetangatawhakaaronui,hetangata whaiwhakaaropenei:keiaiahokitewairuaoIhowa.

6Ā,meingaanaiaeiaheituaruamōtōnakingitangakatoa, ā,hoatuanakiaiahemanamōIhipakatoa,ā,meingaana iakiaekekirungakitetuaruaongāhariataaParao.

7Ā,kawhakakakahuriaiaeiakiterinenapai,ka whakanohoiahemekamekakourakitōnakaki,kakaranga imuaiaia,'El'Elwa'Abirer,'kawhakanohoiahemowhiti kitōnaringa,ā,kameingaiaeiaheirangatiramōtōna wharekatoa,kawhakanuiaiaeia,kameakiaia,'Kote toronaanaketemeaenuiakeaiahauiakoe.'

8Ā,koHohepaterangatiramōtewhenuakatoaoIhipa,ā, iarohainaiaengārangatirakatoaoParao,meānapononga katoa,metehungakatoaemahianaitemahiatekīngi,nā temeaihaereiairungaitetika,nātemeakāoreiaite whakapehapeha,itewhakakake,kāorehokiitewhakapai kanohi,kāorehokiitetangotaonga,engariirungaitetika tanawhakawaiteiwikatoaotewhenua

9Ā,iwhairangimārietewhenuaoĪhipaitearoaroo Parao,nātemeahokiiaiaaHohepa:iaiahokiaIhowa,ā, ihoatueiaheatawhaimetearohakiaiairotoiōna whakatupurangakatoaitearoarootehungakatoaimōhio kiaia,metehungahokiirongomōna,ā,itinotikate rangatiratangaoParao,ā,kāoreheHātana,kāorehokihe tangatakino(iroto).

10NākahuainaetekingiteingoaoHohepako Hepanipana;aihomaieiakiaHohepaheiwahinete tamahineaPotiwhara,tetamahineatetohungaoOnopori, tetinokaihangakai

11AiteraituaiaHohepaitearoarooParao,etorutekau onatau.

12NaitauataukamateaIhakaAkaritekitaHohepai koreroaiirotoianamoeerua,ewhitungatauhuaote whenuakatoaoIhipa;akahuatewhenuaoIhipa,kotahi rauewarutekaumawaruraungamehua

13NākakohiaeHohepahekaikirotoingāpakatoa,ki tēneipa,ākītonuitewiti;ā,kītonuiarātoutetatau,te inehokiitetini

Upoko41

1Ā,itewhātekaumārimaongātiupiri,itewikituarua, (ā)itetautuarua,[2165AM]katangohiaeHuraaEre, tanamatamua,heiwahinemāna,nōngātamāhineaĀrama, koTamaratōnaingoa.

2Otirāikinoiakiaia,kihaihokiitakotokiaia;nōngā tamāhinehokitōnawhaeaoKanaana,ā,ihiahiaiakite tangowahinemānairotoingāwhanaungaotōnawhaea: otirakihaiaHura,tōnapāpā,iwhakaaekiaia

3Nā,hetangatakinoaEre,tematamuaaHura,ā, whakamateaanaiaeIhowa.

4NakameaaHurakiaOnana,kitonatuakana,Haereki roto,kitewahineatoutuakana,heiwhakakapimote whaeaotoutuakana,kiawhaiuriaitoutuakana.

5ImōhioaOnanaekoreewaihoteurimāna,engarimā tōnatuakanaanake,nākahaereiakitewhareotewahine atōnatuakana,karingihiaeiatepurapurakitewhenua,ā kamahikinoiakitetitiroaIhowā,ākawhakamateaeia 6NakameaaHurakiaTamara,kitanahunaonga,Me nohopouarukoekitewhareotoupapa,kiakaumatuara anoaHeraha,takutama;koreirakoekahoatueahaukia iaheiwahine

7Ā,kapakekeia;engarikāoreaPerehuere,tewahinea Hura,itukuitanatamaaHerahakiamoewahineĀ,ka mateaPerehuere,tewahineaHura,iterimaongātauo tēneiwiki.

8AiteonoongataukahaereaHurakirungakiTiminata kitekutikutiianahipi[2169AM]Akakorerotiakia Tamara,Nana,kotouhungawaitehaereakeneiki Timinatakitekutikutiianahipi

9Nākawhakarereaatueiaōnakākahupouaru,kahipokii aiakitearai,kawhakapaipaiiaia,ākanohoitekuwahai tehuarahikiTiminata

10Nā,iaHuraehaereana,katūtakiiakiaia,huanoaia hewahinekairau,ākameaiakiaia,Tukuaahaukiahaere atukiakoeKameaiakiaia,HaeremaiNā,kahaereia kiroto.

11Ā,kameaiakiaia,HomaitakuutuĀ,kameaiakia ia,Kāorehemeaitōkuringa,kotemowhitianakeitōku ringa,metakukaki,metakutokotokoitōkuringa 12Ā,kameaiakiaia,Homaikiahau,kiatukunamairā anōtakuutuĀ,kameaiakiaia,Katukuaatueahau tētahikuaokoatikiakoeNā,kahoatueiakiaia,ā,ka haereiakirotokiaia,ā,kahapuiaiaia

13NakahaereaHurakianahipi,kahaereiakitewhareo tonapapa.

14NakatukuaeHurahekuaokoatikiakaweaetana hepara,heAturami;akihaiiaikiteaeiaNakauiiakinga tangataotauawahi,kamea,Keiheatewahinekairaui

konei?Akamearatoukiaia,Kahorehewahinekairaui koneiiamatou.

15Nākahokiia,kakōrerokiaia,kameakiaia,Kāoreia ikiteaeia.Iuiahaukingātāngataotewāhi,ākameamai rātoukiahau,Kāorehewahinekairauikonei.

16Ā,kameaia,Tukuamānaepupuri,keiwaihotāuahei taketawaiA,katoruōnamarama,kakiteakuahapuia Nā,kakōrerotiakiaHura,kamea,Nana,kuahapua Tamara,tāuhunaonga,iōnakairautanga

17NakahaereaHurakitewhareotonapapa,kameaki tonapaparatoukoonatuakana,koonateina,Kaweamaiia kiwaho,kiatahuna;kuamahipokehokiiairotoia Iharaira.

18A,nokakaweaiaeratoukiwahokiatahuna,katonoae iakitonahungawaitemowhiti,tehei,metetokotoko,ka meaatu,Tenakoa,tirohia,nawaienei?nanahokiahaui hapuai 19NakamohiotiaeHura,akameaia,Nuiatutonatikai ahau.

20NāreirakauaiaetahunaerātouNāreirahokiikoreai iaihoatukiaHeraha,ā,kāoreiaiwhakatataatukiaiaanō 21Ā,muriihokawhānauānatamatokorua,aParete[2170 AM]rāuakoTera,itewhituongātauotēneiwikituarua 22Ā,katakangātauhuaewhitu,ikōrerotiaeHohepakia Parao.

23NākawhakaaeaHurahekinotanamahi,mōnahokii takotokitanahunaonga,ā,kitanatitirohemea whakariharihatēnā,ākawhakaaeiakuaheia,kuahēhoki, mōnahokiihuraiteremuotanatama,ākatīmataiate tangimeteinoikitearoarooIhowāmōtanahe

24Ā,ikōrerotiaemāuakiaiairotoitemoemoeākua muruaōnahara,nātemeaiinoinuiia,itangi,ā,kāorei mahianōitauahara

25Ā,imuruaiamōnaitahurikeatuitanahara,itana kuwarehoki,henuihokitanaharaitearoarootōtātou Atua;ā,kotetangatakatoaemahianaitēnei,kotetangata katoaetakotoanakitōnahungawaiwahine,metahuiaki teahi,kiatahunaaieiakiroto;hepokehoki,hepokehoki keirungaiarātou,metahuerātoukiteahi

26MewhakahauhokiekoengātamaaIharairakiakauae pokeirotoiarātou;kotetangatahokietakotoanakitana hunaongawahine,kitanahungawaiwahinerānei,kuapoke ia:metahuerātoukiteahitetangataitakotokiaia,mete wahineanōhoki;ā,kawhakakoreaatueiateririmete whiuiaIharaira

27Ā,imeamātoukiaHūrā,kāoreānatamatokoruaimoe kiaia,nāreiraipumauaitōnaurimōtewhakatupuranga tuarua,ā,ekoreehutiaatu.

28Nātetitiroponoihaereiakiterapuwhiu,arā,irungai tewhakatauaĀperahāma,iwhakahauaeiakiānatama,i rapuaHūrākiatahunaiakiteahi

Upoko42

1Itetautuatahiotewikituatoruotewhātekaumārimao tetiupirikatīmatatematekaikitewhenua,ā,kāoreitukua teuakitewhenua,nātemeakāoretetahimeaitaka.

2Nā,katakotokautewhenua,engariiwhaikaitewhenua oĪhipa:ikohiahokieHohepangāpurapuraotewhenuai rotoingātauewhituotehua,ā,itiakinaeia.

3NakahaeremaingāIhipianakiaHohepakiahoatuhe kaimārātou:ākawhakatuwheratiaeiangātoawitiote tautuatahi,ahokonaanaeiakiteiwiotewhenuamōte koura.

4<NuirawatematekaiitewhenuaoKanaana>,ā,ka rongoaHākopakeiIhipatekai,katonoaeiaānatama tekaukitehokokaimānakiIhipa;koPineamineia,kāorei tonoaeia,ā,itaemai<ngātamatekauaHākopa>kiIhipa irotoitehungaihaere(kireira)

5Ā,imōhioaHōhepakiarātou,engarikāorerātoui mōhiokiaia,ā,kakōreroiakiarātou,kauikiarātou,ka meakiarātou,“Hetuteikoutou,eharaianeiitetuteiite whenua?”Nā,kawhakanohoiarātoueiakitewhare herehere

6Ā,muriihokatukuarātoueiakiahaere,ā,puritiaanae iaaHimionaanake,ā,tonoaatuanaeiaōnatuakana tokoiwa

7Ā,whakakīiaanaeiaārātoupēkekitewiti,ā,makaana eiaārātoukourakirotoiārātoupēke,ā,kāorerātoui mōhio

8Ā,iwhakahauiaiarātoukiakaweamaitōrātouteina, kuakōrerotiahokierātoukiaiakeiteoratōrātoupāpā metōrātouteina

9Nā,kahaererātouitewhenuaoĪhipa,ā,kataekite whenuaoKanaana;ā,kakōrerotiaerātoukitōrātoupāpā ngāmeakatoaipākiarātou,metekōrerowhakatoiate rangatiraotewhenuakiarātou,metanapupuriia HimionakiakaweamairāanōaPineamineerātou.

10NakameaaHākopa,Kuawhakapaniaahauekoutou: kuakahoreaHohepa,kuakahorehokiaHimiona,aka tangohianeiekoutouaPineamine:kuataumaitokoutou kinokiahau

11'Akameaia,'Ekoretakutamaehaeretahiiakoutouki raro,keipāngiaiaetemate;nātemeakuawhānauārāua tamatokoruaitōrāuawhaea,kuamatetētahi,ā,ka tangohiaatuhokitēneiekōruaiahauMeipāngiaiaete kirikaiteara,kuameingaekōruatōkukoroheketangakia mate'

12Itōnakitengahokikuawhakahokiamaiārātoumoniki aia,kiiatangatairotoitānapēke,nāreiraiwehiaiiaki tetukuiaia

13Nā,kanuihaeretematekai,ā,katinokinokitewhenua oKanaana,mengāwhenuakatoa,engarikotewhenuao Ihipaanake:hetokomahahokingātamarikiangāIhipiana ikohikohiiārātoupurapuraheikaimaiitewāikiteai rātouiaHohepaekohikohianaingāpurapura,e whakatakotoanairotoingāwhareputunga,etiakiana hokimōngātauotematekai.

14Ā,ikaiteiwioIhipaiauameaitetautuatahiote matekai

15A,itekitengaoIharairaitenuiotematekaiote whenua,kahorehokihewhakaoranga,kameaiakiana tama,Hokiatukitehokokaimatatou,keimatetatou

16Nakamearatou,Ekorematouehaere:kitekoreto matouteina,tewhakaotinga,ehaeretahiiamatou,ekore matouehaere

17AkakiteaIharaira,mehemeaiaekoreetonoaeiahei hoamoratou,kamatekatoaratouitematekai

18NakameaaReupena,Homaiiakitokuringa:kitekore iaekaweamaieahaukiakoe,whakamateaakutama tokoruaheiutumotonawairua

19Akameaiakiaia,EkoreiaehaeretahiiakoeNaka whakatataaHura,kameaia,Tukuaiakiahaeretahiiahau: akitekoreiaekaweamaieahaukiakoe,na,heiwaha ahauitehekitouaroaroingarakatoaeoraaiahau.

20Ā,itonoaiaeiaheihoamōrātouiteruaongātauo tēneiwiki,iterātuatahiotemarama,ā,kataemairātouki tewhenuaoĪhipametehungakatoaihaeremai,mengā kohaiōrātouringa,hetākete,hearamona,henatiterepini, metehoniparakore

21Nakahaereratou,katukitearoarooHohepa,akakite iaiaPineamine,itonateina,akamohioiakiaia,aka meakiaratou,Kotokoutouteinatenei,kotewhakaotinga? Akamearatoukiaia,Koiatenei.Akameaia,Kiaaroha aIhowakiakoe,etakutama

22Nākatonoaiaeiakitōnawhare,ākakaweamaieiaa Himionakiarātou,ākatakaeiahehakarimārātou,āka kaweamaierātoukiaiatekohaimauriamaierātouiō rātouringa

23Nakakairatouitonaaroaro,akahoatueiakiaratou katoatetahiwahi:otiiakotewahiaPineamine,ewhitunga wanuiatuitatetahioratou

24Nakakairatou,kainu,awhakatikaana,nohoanamea ratoukaihe

25NākahangaiaeHohepatētahimahereheimōhioaiia kiōrātouwhakaaro,mehemearāneikeirotoiarātoungā whakaaromōterangimārie,ākameaiakitekaitiakio tōnawhare,'Whakakīiaārātoupekekatoakitekai,ka whakahokiamaiārātoumonikiarātoukirotoiārātou oko,metakukapu,tekapuhiriwaeinumiaanaeahau,ka hoatukirotoitepekeatewhakaotinga,katukuatuia rātoukiahaere.'

Upoko43

1NakameatiaeiataHohepaikiaikiaia,awhakakiia anaeiaaratoupekekatoakitekai,amakaanaeiate monikirotokiaratoupeke,awhaowhinaanahokitekapu kirotokitepekeaPineamine

2Naiteatatukahaereratou,akariroaturatouireira,ka meaaHohepakitekaitohutohuotonawhare,Whaiaratou, omaatukitehopuiaratou,kamea,Hepaitakoutouutu kiahau,hekinohoki;kuatahaetiaekoutouiahautekapu hiriwaiinumiaetokuariki.Kaweamaihokitokoutou teina,tewhakaotinga,kiahau,kiahohorotetikiiaiai muaitokuhaerengakitokunohoangawhakawa

3Nākaomaiaimuriiarātou,ākakōrerokiarātouiaua kupu

4Nā,kamearātoukiaia,Kauaemeatiatēneimeaeāu pononga,etahaeingāokokatoaotewhareotōuariki,me temonianōhokiikiteaemātouirotoiāmātoupēkeite wātuatahi,iwhakahokiamaieāuponongaitewhenuao Kanaana.

5Mepēhearātātouetahaeaiitētahioko?Nā,tēneimātou meāmātoupekeerapunei;ā,kotewāhiekiteaaiekoete kapuirotoitepekeatētahiomātou,mewhakamateia;ko mātouiameāmātoukaiheheimahimātōuariki

6Ā,kameaiakiarātou,Kauaepena;engarikotetangata ekiteaaieahau,koiaanakekatangohiaeahauhei pononga;ā,kahokimariekoutoukiōkoutouwhare

7Nakarapuiairotoiārātouoko,tīmatamaiite matamuaawhakamutukitewhakaotinga,ā,kakiteairoto itepekeaPineamine

8Nākahaehaerātouiōrātoukākahu,kawhakawahaiā rātoukaihe,āhokianakitepā,taetonukitewhareo Hōhepa:ā,pikoanaōrātoukanohikatoakitewhenuai tōnaaroaro

9Nā,kameaaHohepakiarātou,“Kuakinotākoutou mahi”Ā,kamearātou,“Meahatāmātouekīatuai,ā,me pēheatāmātoutiakiiamātouanō?Kuakiteaetōmātou arikiteharaoānapononga;nāna,heponongamātounātō mātouariki,meāmātoukaiheanōhoki

10NakameaaHohepakiaratou,Ewehianahokiahaui aIhowa:kokoutouia,haerekiokoutouwhare,akia waihotokoutouteinaheiponongamaku:kuamahikino hokikoutou.Kahoreianeikoutouematauhetangataepai anakitanakapu,peneimeahaukiteneikapu?Heoikua tahaetiaekoutouiahau

11NākameaaHura,“Etōkuariki,tukuatāuponongakia kōreroitētahikupukingātaringaotōkuariki:tokoruangā tuakanaotōmātoupāpāiwhānaumaiitewhaeaotāu pononga:kotahiiriro,ingaro,kāorehokiikitea,koia anakeimahueotōnawhaea;earohaanahokitāupononga, tōmātoupāpā,kiaia;keiteoraanōhokiotēneitamaiti tōnawairua.”

12Ateneiake,kitehaerematoukitaupononga,kito matoupapa,akahoretetamaitiiamatou,kamateia,aka meingaematoutomatoupapakiahekekirarometepouri.

13Heoitukuatauponongakianohoheiutumotetama, heiponongamatokuariki,akiahaeretahitetamameona tuakana:koahauhokitekaiwhakakapimonairotoite ringaotaupononga,otomatoupapa:kitekahoreiae whakahokiamaieahau,heiwahakorerotauponongamo teheotomatoupapaaakeake.

14Ā,kakiteaHohepaewhakaaeanarātoukatoakitepai tetahikitetahi,ā,kāoreitaeaeiatepupuriiaiaanō,ā,ka kīatuiakiarātoukoHohepaia.

15Ā,kakōreroiakiarātouitereoHiperu;ā,kahingaia kirungakiōrātoukaki,katangi

16Kāorerātouimōhiokiaia,ā,katangirātou.Nākamea iakiarātou,Kauaetangikiahau,engarikiahohorote kawemaiitōkupāpākiahau;ā,kakitekoutoukotōku mangaitekōrero,ā,kakitengākanohiotōkuteina,o Pineamine

17Nana,koteruatēneiongātauotematekai,ā,erima atuanōngātaukāorehekotinga,hehuarākau,heparau rānei

18Hohorotehekeatu,koutoukookoutouwhare;keimate koutouitehemokai,keipourihokikoutoukiakoutou taonga:kuatonoamaihokiahaueIhowakimuaiakoutou kitewhakariteitemea,kiaoraaitetinitangata

19Amakoutouekorerokitokupapaeoratonuanaahau; aekiteanakoutoukuameingaahaueIhowaheimatuaki aParao,heirangatirahokimotonawhare,motewhenua katoaoIhipa

20Ā,korerotiaatukitōkupāpātōkukororiakatoa,mengā taongakatoametekororiakuahomaineieIhowākiahau.

21Ā,iritekitewhakahauaParao,ihoatueiahehariata kiarātou,mehekaimōteara;ihoatuanōhokieiakia rātoukatoahekākahuwhakairo,hehiriwa.

22Nā,katukunaatueiahekākahukitōrātoupāpā,he hiriwa,mengākaihekotahitekau,hewitikeiroto,ā,tonoa atuanarātoueia

23Nakahaereratou,kakorerokitoratoupapa,keiteora aHohepa,aekaianaiaitewitikingaiwikatoaote whenua,koiahokitekawanaotewhenuakatoaoIhipa

24Akihaitoratoupapaiwhakaponokiaia;iporangi hokiia:a,itonakitengaingakaataitukuamaieHohepa, nakaoraaketonawairua,akameaia,Heoiano,mehemea keiteoraaHohepa;kahaereahaukirarokiakiteiaiai muaitokumatenga

Upoko44

1NakaturiaatueIharairaitonawhareiHaranaitetoruo ngamarama,akahaereiaitearaoPeere-o-te-Oati,aka patuaeiahepatungatapukiteAtuaotonapapa,oIhaka,i tewhituongaraotauamarama

2NakamaharaaHākopakitemoeikiteaiiaiPeteere,ā kawehiiakitehaerekirarokiIhipa

3Ā,iaiaewhakaaroanakitetukukarerekiaHohepakia haeremaikiaia,ā,ekoreiaehaerekiraro,ewhitungārā inohoaiiakireira,mehemeapeakakiteiaitētahi whakakitenga,menohoia,mehaererāneikiraro 4Ā,iwhakanuiaeiatehakariotekotingaongāhua matamuakitewititawhito;kāorehokiikiteahepurapurai tewhenuakatoaoKanaana;ipāhokitematekaikingā kararehekatoa,kingākau,kingāmanu,metetangataanō hoki

5Ā,itetekaumāonoongārā,kaputamaiaIhowākiaia, kameakiaia,‘EHākopa,eHākopa’;ā,kameaia,‘Tenei ahau’Ā,kameaiakiaia,‘KoahauteAtuaoōumātua,te AtuaoĀperahāmarāuakoĪhaka;kauaewehikitehaere kirarokiĪhipa;kameingahokikoeeahauheiiwinuiki reira,kahaeretahiatuahauiakoekiraro,kawhakahokia maianōkoeeahaukirunga,ā,katanumiakoekitēnei whenua,ā,māHohepaewhakatakotoōnaringakiōu kanohi

6Kauaewehi;haerekiraro,kiIhipa

7Nā,kawhakatikaānatama,rātoukongātamaaānatama, ā,kawhakanohoiaerātoutōrātoupāpāmeārātoutaonga kirungaingāwaka

8NākawhakatikaaIharairaitePunaoteOatiitetekau māonoongārāotetoruongāmarama,ā,kahaerekite whenuaoIhipa

9NakatonoaeIharairaaHurakimuaiaia,kitanatama, kiaHohepa,kiatirohiatewhenuaoKohena;imeahokia Hohepakionatuakana,kiahaeremairatoukireiranohoai, kiatataairatoukiaia

10Ā,kotewhenuapairawatēneiotewhenuaoĪhipa,ā,e tataanakiaia,mōrātoukatoa,mōngākararehehoki

11KongāingoaēneiongātamaaHākopa,ihaeretahi mairātoukotōrātoupapakiĪhipa

12KoReupena,tematamuaaIharaira;kongāingoaēneio ānatamakoEnoka,koParu,koHeterono,koKarami-rima

13KoHimionarātoukoānatama;kongāingoaēneioāna tama;koIemuere,koIamini,koŌhara,koIakini,ko Tohara,koHaora,tetamaatewahineoHepati,tokowhitu

14KoRiwairātoukoānatama;kongāingoaēneioāna tama;koKerehona,koKohata,koMerari,tokowhā.

15KoHurarātoukoānatama:kongāingoaēneioāna tama;koHera,koParete,koTera,tokowhā.

16KoIhakararātoukoānatama;kongāingoaēneioāna tama;koTora,koPua,koIahapu,koHimirono,tokorima. 17KoHepuronarātoukoānatama:kongāingoaēneio ānatama;koHerete,koErono,koIahareere,tokowhā 18KongātamaēneiaHākopa,rātoukoārātoutama,i whānauneimāHākopamāReakiMehopotamia,tokoono, kotōrātoutuahinekotahi,koRinaKongāwairuakatoao ngātamaaRea,meārātoutamaihaeretahimeHākopa, metōrātoupāpā,kiIhipa,eruatekaumāiwa;etorutekau hokingātauoHākopa,metōrātoupāpā

19KongātamaaTiripa,ponongawahineaRea,wahinea Hākopa;ā,whānauakeiarāuakoHākopakoKararāuako Āhuru

20Kongāingoaēneioārātoutamaihaeretahimeiaki Ihipa:kongātamaaKara;koHipiona,koHaki,koHuni, koEtepono,koĒri,koAreri,koArori,tokowaru

21KongātamaaAhera;koImina,koIhua,koIhui,ko Peria,koHera,kotōrātoutuahinekotahi,tokoono 22Kongāwairuakatoakotahitekaumāwhā;kongā wairuakatoaoRea,ewhātekaumāwhā.

23KongātamaaRahera,wahineaHākopa;koHohepa rāuakoPineamine

24AiwhānauaHohepakiIhipaimuaatuitetaengao tonapapakiIhipa,koManahirauakoEparaima,tokotoru 25KongātamaaPineamine;koPera,koPekere,ko Ahapere,koKera,koNaamana,koEhi,koRoho,ko Mupimi,koHupimi,koAratetekaumātahi

26Ā,kongāwairuakatoaoRahera,kotahitekaumāwhā 27KongātamaaPiriha,teponongawahineaRahera,te wahineaHākopa,iwhānauneiiarāuakoHākopa,ko RanarāuakoNapatari

28Kongāingoaēneioārātoutamaihaeretahimerātou kiIhipaKongātamaaRanakoHuhimi,koHimono,ko Āhuri,ko'Īhaka,koHoromona,tokoono

29Ā,imaterātouitetauitaeairātoukiIhipa,ā,koRana anakeimahueiho,koHuhimi

30KongāingoaēneiongātamaaNapatari;koTahatiere, koKuni,koIetere,koHarumu,koIw.

31Ā,iwhānaua'Ivimuriingātauotematekai,imateki Ihipa

32EruatekaumāonongāwairuakatoaoRahera.

33KongāwairuakatoaoHākopaihaerekiĪhipa,ewhitu tekaungāwairuaKoānatamarikiēnei,mengātamarikia ānatamariki,ewhitutekaukatoa:engaritokorimaimate kiĪhipaimuaiaHōhepa,kāoreārātoutamariki

34Ā,imatengātamatokoruaaHuraitewhenuao Kanaana,aErarāuakoOnana,kāoreārāuatamariki,ā,i tanumiaengātamaaIharairatehungaimate,ā,itaua rātoukirotoingāiwiewhitutekauongāTauiwi

Upoko45

1NakahaereaIharairakitewhenuaoIhipa,kitewhenua oKohena,itemaramahouotewhaongamarama,iterua ongatauotetoruongawikiotewhatekaumarimaonga tiupiri

2NakahaereaHohepakitewhakatauitonapapa,ia Hakopa,kitewhenuaoKohena,akahingaiakirungaki tekakiotonapapa,akatangi

3NākameaaIharairakiaHohepa,Tukuaahaukiamate inaianei,mōkuneikakiteiakoe,ā,kiawhakapaingiaa Ihowa,teAtuaoIharaira,teAtuaoĀperahāma,teAtuao Ihaka,kihaineiikaiponuitanaarohanoakitanapononga, kiaHākopa.

4Heoianō,kuakiteahauitōumataiahaueoraana;āe,he ponotekitengaikiteaeahaukiPeteereKiawhakapaingia aIhowa,tōkuAtua,akeake,kiawhakapaingiahokitōna ingoa

5Ā,kakaitaroaHoheparātoukoōnatuakanaitearoaroo tōrātoumatua,kainuwainahoki,ā,katinohariaHākopa itekitengaiaHohepaekaitahianameōnatuakana,einu anaitōnaaroaro,ā,kamanaakiiaiteKaihangaongāmea katoanānaneiiaitiaki,nānahokiānatamatekaumāruai tiakimōna

6NāHohepaihoatukitōnapāpā,kiōnatuakana,temana nohokitewhenuaoKohena,kiRamehehe,mengā whenuakatoaitōnataha,itearoarooParaoĀ,inohoa IharairarātoukoānatamakitewhenuaoKohena,tewāhi pairawaatuotewhenuaoIhipa,ā,kotahirauetorutekau ngātauoIharairaitōnataengakiIhipa

7NākaatawhaiaHohepaitōnapāpā,rātoukoōna tuākana,meārātoutaongakitetaro,hemeaemakonaai rātoumōngātauewhituotematekai

8NātematekaiipāmaiaitewhenuaoĪhipa;ā,ihokonae HohepatewhenuakatoaoĪhipamāParaoheiutumōtekai: ā,riroanaiaiateiwi,meārātoukararehe,mengāmea katoamāParao.

9A,notemutungaongataumatekai,kahoatueHohepa hepurapurakiteiwiotewhenua,hekai,heiruimaratoui tewaruongatau:kuataupokinahokitewhenuakatoao Ihipaeteawa

10Irotohokiingātauewhituotematekai,kāorei puhake,ā,hetorutorunoangāwāhiitetahaoteawai whakamakukuai,engariināianeikuapuhake,ā,iruiae ngāIhipianatewhenua,ā,henuitewitiihuamaiitauatau 11Ā,kotetautuatahitēneio[2178AM]tewikituawhāo tetiupiriwhātekaumārima

12Nā,katangohiaeHohepaterimaongāwāhangaote witimātekingi,ā,ewhāngāwāhangaimahuemārātou heikai,heipurapurahoki;ā,kawaihoeHohepahei tikangamātewhenuaoIhipaataenoamaikitēneirā

13AtekaumāwhitungātauinohoaiaIharairakite whenuaoIhipa,ā,kongārākatoaioraaiiaetorungā tiupiri,kotahirauewhātekaumāwhitungātau,ā,imate iaitewhāongātauoterimaongāwikiotewhātekaumā rimaongātiupiri

14Nā,imuaitōnamatengakamanaakiaIharairaiāna tama,ā,kakōrerotiaeiakiarātoungāmeakatoaepākia rātouitewhenuaoĪhipa;ā,kawhakaaturiaeiakiarātou ngāmeaepākiarātouingārāwhakamutunga,ā,ka manaakiiarātou,ā,kahoatukiaHohepangāwāhieruao tewhenua

15Nākamoeiakiōnamātua,ā,tanumiaanaiakiteanao MataruaitewhenuaoKanaana,kitetahaoĀperahāma,o tōnamatua,kiteurupāikeriaeiamōnaiteanaoMatarua itewhenuaoHeperona.

16Ā,ihoatueiaānapukapukakatoamengāpukapukaa ōnamātuakitanatama,kiaRiwai,kiatiakinaai,kia whakahoutiaaihokimōānatamarikitaenoamaikitēnei rā Upoko46

1Ā,imuriitematengaoHākopakatinihaerengā tamarikiaIharairaitewhenuaoĪhipa,ā,kanohoheiiwi nui,ā,kotahitonutengākauorātou,nōreiraiarohaaite tuakanakiteteina,ā,iāwhinatetangatakitōnateina,te tangatakitōnateina,ā,kanuihaererātou,kanuihaere rawa,tekau[2242AM]wikiongātau,ingārākatoaote orangaoHōhepa

2Ā,kāoreheHātana,kāorehokihekinoingārākatoaote orangaoHohepaimuriitōnamatua,iaHākopa,i whakahonoretiahokiengāIhipianakatoangātamarikia IharairaingārākatoaoteorangaoHohepa

3NākamateaHohepaitekotahirautekauoōnatau; tekaumāwhituōnatauinohoaikitewhenuaoKanaana, tekaungātauimahiponongaai,etorungātauirotoite whareherehere,ewarutekaungātauimahiaiiakite kingi,koiatekaiwhakahaeremōtewhenuakatoaoIhipa. 4Nakamateia,ratoukoonateinakatoa,metaua whakatupurangakatoa

5Ā,imuaitōnamatengaiwhakahauiaingātamarikia Iharairakiamauriaerātouōnawheuaitōrātouputanga maiitewhenuaoIhipa

6Ā,imeingaeiakiaoatirātoumōōnawheua,imōhio hokiiaekorengāIhipianaekawemaianōiaiakite whenuaoKanaana,etanuhokiiaiakitewhenuao Kanaana:iwhawhaihokiaMakamaron,tekingio Kanaana,iaiaenohoanaitewhenuaoAhiria,kitekingi oIhipaiteraorao,ā,patuaihoiaeiakireira,ā,whaiaana eiangāIhipianataenoakingākūahao'Eremona.

7Engarikāoreitaeaeiatetomo,nātemeakuariromai tētahiatu,hekīngihou,heikīngimōĪhipa,ā,hekahaake iaiaia,ā,hokianaiakitewhenuaoKanaana,ā,kuakati ngākūahaoĪhipa,kāorehetangataihaerekiwaho,kāore hokihetangataihaerekiĪhipa

8NakamateaHohepaitewhatekaumaonoongatiupiri, iteonoongawiki,iteruaongatau,atanumiaanaiae ratoukitewhenuaoIhipa,a[2242AM]kamatekatoaona teinaimuriiaia.

9Nā,kahaeretekingioIhipakitewhawhaikitekingio Kanaana[2263AM]itewhātekaumāwhituongātiupiri, iteruaongāwikioteruaongātau,ā,kakaweamaiengā tamaaIharairangāwheuakatoaongātamaaHākopa, engarikongāwheuaoHohepa,ā,tanumiaanaerātoukite paraeiteanaruaitemaunga.

10Ā,kotenuinga(orātou)ihokikiIhipa,koētahiiai nohokingāmaungaoHeperona;inohoanōhokitōupapa, aAmarama,kiarātou

11Ā,kahingatekingioKanaanaitekingioIhipa,ā,ka katiiaiangātatauoIhipa

12Nākawhakatakotoiaitētahiwhakaarokinomōngā tamaaIharaira,heiwhakamamaeiarātou;ākameaiaki teiwioIhipa,Nana,kuanuihaereteiwiongātamaa Iharaira,kuatinihaereiatātou

13Haeremai,kiaatawhakaarotātoukiarātouimuaitō rātoutokomahatanga,kiatukinotiahokirātouetātouimua itetaengamaiotepakangakiatātou,imuahokiitōrātou whawhaimaikiatātou;keiuruaturātoukiōtātouhoariri, ā,kapeiaaturātouitōtātouwhenua;eangaanahokiō rātoungākaumeōrātoumatakitewhenuaoKanaana

14Ā,iwhakatūriaeiangākaiakiakimahimōrātou,hei whakatupukinoiarātoukitemahipononga;ā,ihangae rātouhepākahamōParao,mōPitoma,mōRaamēhe,ā,i hangaerātoungātaiepakatoamengāpākahakatoai hingaingāpāoĪhipa.

15Ā,iwhakawhiuarātouerātoukitemahinanakia;heoii tenuihaereotārātoutukinotangaiarātou,enuihaere tonuana,etinihaereana.

16Ā,whakariharihaanateiwioIhipakingātamaa Iharaira

Upoko47

1Ā,itewhituongāwiki,itewhituongātau,itewhā tekaumāwhituongātiupiri,kahaereatutōumatuaite whenuaoKanaana,ā,iwhānaukoeitewhāongāwiki,i teonoongātau,itewhātekaumāwaruongātiupiri; koineitewāotewhakapawerairungaingātamarikia Iharaira

2Nā,kawhakahauaParao,tekingioIhipa,mōrātou,kia makaatuārātoutamarikitānekatoaewhānaumaianaki teawa

3Ā,ewhitungāmaramaimakaaierātoukiroto,taenoa kiterāiwhānauaikoe.

4Etorungāmaramaihunaaikoeetōuwhaea,ā,ka kōrerotiaiaerātouNā,ihangaeiaheākamōu,paniaana kiteuku,kiteuku,whakatakotoriaanakirotoingāwiwii tepareparengaoteawa,ā,ewhitungārāiwhakanohoiaai koeeiakirotoNā,kahaeremaitōuwhaeaitepō,ka whakangoteiakoe,ā,iteawatea,katiakiiakoeingā manu

5Ā,iauarākahaeremaiaTaramuta,tetamāhineaParao, kitekaukauiteawa,ā,karongoiaitōreoetangiana,ā, kameaiakiānakōtirokiakaweamaikoekiwaho,ā,ka kaweamaikoeerātoukiaia

6Ā,katangohiakoeeiairotoiteāka,ā,kaarohaiakia koe

7Katahikameatoutuahinekiaia,Kiahaereahaukite karangaitetahiwahineHiperukiakoeheiwhakangote mau,heingoteiteneitamaiti?

8Ā,kameaiakiaia,HaereNā,haereanaia,kakarangai tōuwhaea,iaIokepete,ā,hoatuanaeiaheutukiaia,nā, whāngaihiaanakoeeia

9Ā,imuriiho,itōpakeketanga,kakaweakoeerātoukite tamahineaParao,ā,karirokoeheitamamāna,ā,nā Amarama,nātōupāpākoeiakokitetuhituhi,ā,imuriitō whakaotingaingāwikietoru,kakaweakoeerātoukite wharekingi

10Etoruwikiongātauinohoaikoeitewharekingi,ā taenoakitewā[2351-]iputaatuaikoeitewharekingi,ā, kakitekoeitētahiIhipianaepatuanaitōhoa,nōngā tamarikiaIharaira,nā,patuaihoiaekoe,hunaihokite onepu

11Aiteruaongarakawhawhaikoekiarauatokoruao ngatamaaIharaira,akameaatukoekitetangatananate kino,Heahakoeipatuaiitouteina?

12Nākaririia,karirinui,kamea,Nāwaikoeimeahei rangatira,heikaiwhakawāmōmātou?Emeaanakoekia patuaahau,mekoeiwhakamateiteIhipianainanahi?Nā,i wehikoe,irerehokiiterongongaiēneikupu Upoko48

1Iteonoongātauotetoruongāwikiotewhātekaumā iwaongātiupiriihaereatuaikoe,ā,nohoanaitewhenua oMiriana,erimawikimetetaukotahiĀ,iteruaongā wikioteruaongātauiterimatekauongātiupiriihoki maiaikoekiĪhipa.

2Ā,emōhioanakoekitānaikōreroaikiakoeiMaunga Hinai,metāterangatiraaMastêmâihiahiaaikiameatia kiakoeitōhokingakiIhipa[itearaitōtūtakitangakiaia itewharetira]

3Kāoreianeiiaiwhaiitōnamanakatoakiapatuakoe,kia whakaorangiahokingāIhipianairotoitōuringaitōna kitengakuatonoakoekitewhakawāmeterapuutuingā Ihipiana?

4Nākukoeiwhakaoraitōnaringa,ā,imahikoeingā tohumengāmerekaraitonoaaikoekitemahiiIhipakia Parao,kitōnawharekatoa,kiānapononga,kitōnaiwi.

5Nā,henuiterapuutuimahiaeIhowākiarātou,mō Iharairahoki;ipatuarātoueiakitetoto,kiteporoka,kite kutu,kitepokai,kingāwhewhekinoiputamaiitepuku; meārātoukararehekitemate;metewhatukōhatu,i whakangaromiaaieiangāmeakatoaitupuirotoiarātou; metemawhitiwhitiikaiingātoengaimahueitewhatu,i tepōuri;metematengaongāmatamuaotetangata,ote kararehe,meārātouwhakapakokokatoa,irapuutuaia Ihowā,ā,tahunaanarātoukiteahi.

6Ā,itukunamaingāmeakatoamātōuringa,kia whakapuakinaaiekoe(ēneimea)imuaiteotinga,ā,i kōrerokoekitekingioĪhipaitearoarooānapononga katoametōnaiwi

7Ā,iritetonukitāukuputeputaongāmeakatoa;tekau ngāwhakawanui,whakamatakuhokiiputakitewhenuao Īhipa,heirapuutumōIharaira

8Ā,imeatiaeIhowāngāmeakatoamōIharaira,kiarite hokikitānakawenataiwhakariteaeiakiaĀperahāma,kia rapuutuaiiaiarātou,pērāitārātouwhakawhiuiarātou kiteherehere

9Nā,kawhakatikaterangatiraaMastêmākiakoe,ka whaikiatukuakoekiteringaoParao,ā,iāwhinaiaingā tohungamakutuoIhipa,

10Ā,katūakerātou,kamahiingāmeakinoitōuaroaro,i tukuaemātoukiamahiaerātou,engarikongārongoā kāoreitukuaemātoukiamahiaeōrātouringa

11Nā,kapatuarātoueIhowākingāwhewhekino,ā, kāoreitaeaerātoutetūake:iwhakangaromiahokirātoue mātou,ā,kihaiitaeaerātoutemahiitētahitohu.

12Ahakoaēneitohumengāmerekarakatoa,kāorete rangatiraaMastêmâiwhakamaitemeaimaiaia,ā,i karangakingāIhipianakiawhaiakoemengāopekatoao ngāIhipiana,meārātouhariata,meārātouhōiho,mengā opekatoaoteiwioIhipa

13Ā,itūahauiwaenganuiingāIhipianameIharaira,ā,i whakaorangiaemātouaIharairairotoitōnaringa,iroto hokiiteringaotōnaiwi,ā,iarahinarātoueIhowai waenganuiotemoanametemeahewhenuamaroke.

14Ā,kongāiwikatoaiarahinamaieiakitewhaiia Iharaira,imakarātoueIhowa,etōtātouAtua,ki waenganuiotemoana,kingāhohonutangaotepokairaro ingātamarikiaIharaira,pērāitemakangaateiwioIhipa

iārātoutamarikikiteawaIrapuutuiaitemanotinio rātou,ā,kotahimanongātānekaha,toaiwhakangaromia mōtemeakotahitetamaitingoteuongātamarikiatōiwi imakaerātoukiteawa.

15Ā,itetekaumāwhāongārā,itetekaumārima,ite tekaumāono,itetekaumāwhitu,itetekaumāwaru,ka hereaterangatiraaMastêmâ,kapuritiakimuriingā tamarikiaIharaira,kiakoreaiiaewhakapaeiarātou.

16Ā,itetekaumāiwaongārā,katukunarātouemātou kiatukuakiaāwhinaingāIhipiana,kiawhaiahokingā tamarikiaIharaira

17Nānaiwhakapakekeōrātoungākau,iwhakapakeke hokiiarātou,ā,iwhakaaroaeIhowa,etōtātouAtua,te tikanga,kiapatuaaingāIhipiana,kiamakaairātoukite moana

18Ā,itetekaumāwhāongārā,kahereaiaemātoukia kauaiaewhakapaeingātamarikiaIharairaiterāitonoai rātoukingāIhipianaingāokomengākākahu,ingāoko hiriwa,ingāokokoura,ingāokoparahi,heipahuaingā Ihipianaheiutumōtemahiponongaimeingaairātoukia mahi

19KāorehokimātouiārahiingātamarikiaIharairai Ihipameteringakau

Upoko49

1KiamaharakitetureiwhakahauaeIhowakiakoutou motekapenga,kiamahiaekoutouitonawaetikaai,ite tekaumawhaongaraotemaramatuatahi,kiapatuaaie koutouimuaiteahiahi,kiakaingaaihokiitepoitetekau marimaongaraitetorengitangaotera.

2Itēneipōhoki-tetīmatangaotehakari,tetīmatanga hokiotehari-ikaikoutouitekapengaiIhipa,itewāi tukuaaingāmanakatoaoMastêmâkitepatuingā matamuakatoaotewhenuaoIhipa,maiitematamuaa Paraokitematamuaateponongawahineherehereite mira,taenoakingākararehe.

3KotetohutēneiihomaieIhowākiarātou:Kirotoingā wharekatoaikiteairātouitetotooteremetautahi,kaua etomokirotokitepatu,engarimehaerenoaatu,kiaoraai tehungakatoairotoitewhare,nātemeakeirungaingā poupoutetohuotetoto

4Nā,kameatiaengāringaoIhowāngāmeakatoairite tonukitāIhowāiwhakahauaikiarātou;ā,kawhitiatu rātouitetahaongātamarikikatoaaIharaira,ā,kāorete mateurutāipākiarātouheiwhakamateitētahiorātou, ahakoakararehe,ahakoatangata,ahakoakuri

5Nā,henuirawatemateurutāiIhipa,kāhorehokihe whareiIhipaikoreaihetupapaku,engarihetangi,heaue

6Nā,ikaiaIharairakatoaitekikokikooteremeote kapenga,iinuwainahoki,iwhakamoemiti,imanaaki,i whakawhetaikiaIhowa,kiteAtuaooratoumatua,kua ritehokiratoukitehaereiraroiteiokaoIhipa,ite ponongakinohoki

7Kiamaumaharakitēneirāingārākatoaeoraaikoe;kia mauhokikitēneirāiiatau,iiatau,ingārākatoaeoraai koe,kiakotahitewāitetau,itōnarāanō,kiaritekitana turekatoaKauahokiewhakaroaitēneirā,itēneirā,i tēneimaramarānei,itēneimaramarānei

8Hetikangapumauhokitēnei,hemeawhaowhaokingā papaoterangimōngātamakatoaaIharaira,kiamahiae

rātouitēneirā,itēneirā,itēneirā,kotahiitetau,putanoa iōrātouwhakatupurangakatoa;ā,kāorehemutungaongā rā,hemeawhakaritehokitēneiakeake

9Kotetangataiaekoreanaitepoke,aekoreehaeremai kitemahiitauameaitetahira,kitekawemaiite whakahereemanakohiaanakitearoarooIhowa,kitekai, kiteinukitearoarooIhowaiteraotanahakari,kotaua tangatapoke,etataanakiaia,kahatepeaatutauatangata: notemeakihaiiaikaweitewhakaheremaIhowaitona waiwhakaritea,kawahaeiateharakiaiaano

10MehaeremaingātamarikiaIharairakitemahiite kapengaitōnarāiwhakaritea,itetekaumāwhāongārāo temaramatuatahi,iwaenganuiingāahiahi,maiite tuatoruongāwāhangaoteaotaenoakitetuatoruongā wāhangaotepō,eruahokingāwāhangaoteaoehoatu anakitemārama,metetuatoruongāwāhangakiteahiahi. 11KotāIhowatēneiiwhakahauaikiakoekiamahiai waenganuioteahiahi

12Kāoreewhakaaetiakiapatuaitētahiwāote māramatanga,engariitewāetataanakiteahiahi,ā,me kaierātouitewāoteahiahi,taenoakitetuatoruongā wāhangaotepō,ā,kotetoengaoōnakikokikokatoamaii tetuatoruongāwāhangaotepō,metahukiteahi

13Kauahokiekohuatiakitewai,kauahokiekainga matatia,engarikiatunuakiteahi:mekaimarieeratou;ko tonapanemeonawhekaumeonawaewaemetunukite ahi,kauahokiewhatiiatetahiwheuaona;kahorehokihe wheuaongatamaaIharairaewhatiia.

14NākoneiiwhakahauaiaIhowāingātamaaIharaira kiamahiatekapengaiterāiwhakariteaai,kauahokie whatiiatetahioōnawheua;herāhakarihokiia,herākua whakaritea,kauahokiehaereereiiarā,iiamarama,iia marama;engarimemahiiterāotauahakari

15MewhakahauhokiekoengātamaaIharairakiamahia tekapengairotoiōrātourākatoa,iiatau,iiatau,kotahii tetauitōnawākuawhakaritea,ā,kawaihohei whakamaharatangaemanakohiaanakitearoarooIhowā, ā,ekorehemateurutāepākiarātou,ewhakamateai,e patuairāneiitauatauemahiaaierātoutekapengaitōna wā,ingāmeakatoaeaikitānawhakahau.

16KauahokiekaingakiwahootewahitapuoIhowa, engarikimuaitewahitapuoIhowa:mateiwikatoaote whakaminengaoIharairaemahiitauameaitonawakua whakaritea

17Ā,kotehungakatoaehaeremaianaitauarā,mekaie rātouirotoitewāhitapuotōkoutouAtuaitearoaroo Ihowā,otehungaeruatekautautepakeke,metehunga mahaatuhoki:kotemeahokikuaotitetuhituhi,kua whakariteahokikiakaingaerātouirotoitewāhitapuo Ihowā

18Ā,inataengātamarikiaIharairakitewhenuaeriro maiiarātou,kitewhenuaoKanaana,ā,inawhakatūriae rātoutetapenakaraoIhowākiwaenganuiotewhenuai rotoitētahioōrātouiwi,kiaotirāanōtehangaotewāhi tapuoIhowākitewhenua,mehaeremairātoukitemahii tekapengakiwaenganuiotetapenakaraoIhowā,mepatu hokierātoukitearoarooIhowāiiatau,iiatau.

19A,ingārāeotiaitewharetehangairungaiteingoao Ihowāitewhenuaotōrātoukāingatupu,mehaererātouki reirakitepatuitekapengaiteahiahi,itetorengitangaote rā,itetoruongāwāhangaoterā

20Mewhakahereanōerātouōnatotokitepaepaeote aata,mewhakatakotoanōhokiōnangakokiteahiirungai teaata;ā,mekaierātouōnakikokikokuatunuakiteahiki temaraeotewhareiwhakatapuaneiirungaiteingoao Ihowā.

21Kauahokiratouemahiitekapengairotoioratoupa,i tetahiatuwahiranei,engariimuaitetapenakaraoIhowa, imuaraneiitonawhareinohoaitonaingoa;kauahoki ratouekotitikeatuiaIhowa

22Ā,eMohi,whakahauangātamaaIharairakia whakariteangātikangaotekapenga,kiaritekitāui whakahauai;kauwhautiakiarātouiiatau,iiarā,iiarā, metehakaritarorewenakore,kiawhitungārāekaiai rātouitetarorewenakore,(ā)kiawhakariteaerātoutaua hakari,kiakaweamaihokihewhakahereiiarā,iiarā,i auarāewhituoteharikitearoarooIhowākirungakite aataatōuAtua

23Ihohorohokikoutoutewhakariteitēneihakariitō koutouhaerengamaiiIhipa,ataenoakitekorahaoHuri;i otihokiiakoutouitetahaotemoana

Upoko50

1Imuriitēneitureiwhakakiteaeahaukiakoutoungārā ongāHāpatiitekorahaoHinai,iwaenganuioErimi,o Hinai

2Ikōrerotiaanōeahaukiakoutoungāhapatiotewhenua iMaungaHinai,mengātautiupiriirotoingāhapationgā tau:engarikāoreikōrerotiaeahautōnataukiakoutou,kia taerāanōkoutoukitewhenuaenohoianeiekoutou

3Ā,mepupurietewhenuaōnahapatiiarātouenohoana irunga,ā,kamōhiorātoukitetautiupiri

4Nāreirakuawhakariteaeahaumāungātau,ngāwiki, ngātau,mengātiupiri:ewhātekaumāiwangātiupirimai ingārāoĀtamataenoakitēneirā,[2410AM]metewiki kotahimengātauerua:ā,ewhātekautauanōkeitehaere mai(literal.'tawhiti')heiakoingā[2450AM]tureate Ariki,kiawhitirāanōrātoukitewhenuaoKanaana,kia whitiiHoranokitehauauru

5Ā,kapahemongātiupiri,kiahoroiarāanōaIharairai ngāharakatoaotemoepuku,otepoke,otepoke,otehara, otehē,ā,kianohomāiaaiiaitewhenuakatoa,ā,koreake heHātana,hetangatakinorānei,ā,kamatewhenuaitaua wāaketonuatu

6TirohiateturemōngāHāpatikuatuhituhiaeahau māumengāwhakaritengakatoaoōnature.

7Eonongārāemahiaikoe;kotewhituiaongārākote hapatioIhowā,otōuAtua:kauarawaemahiatetahimahii tauarā,ekoutoukoāutama,koāuponongatāne,koāu ponongawahine,koāukararehekatoa,metemanenehoki enohoanaiakoe

8Ā,kotetangataemahianaitētahimahiitauarā,me mateia:kotetangataewhakanoaanaitauarā,kote tangataetakotoanakitanawahine,kotetangatarāneie meaanakamahiiaitētahimeaitauarā,mehaereiaki reirakitehoko,kitehokorānei:ā,kotetangataeutuwai anakireira,kāoreitakaeiaiteonoongārā,ā,kote tangataekaweanaitētahikawengaheikaweirotoitōna tēneti,irotorāneiitōnawhare,kamateia

9Kauarawakoutouemahiitetahimahiiterahapati, engarikotakoutouitakaaimakoutouiteonoongara,

heikai,heiinu,heiokiokinga,heipupurihokiitehapatii tetahimahiitauara,kiawhakapaingiaaihokiaIhowa,to koutouAtua,nananeiihomaiherahakarikiakoutou,he ratapu:aheirataputeneimoIharairakatoairotoioratou raakeake.

10HenuihokitehonorekuahomaieIhowakiaIharaira, kiakairatou,kiainu,kiamakonaiteneirahakari,kia okiokiaiiauaraingamahikatoaangatamaatetangata, engarikotetahuwhakakakara,kotekawemaiinga whakaheremengapatungatapukitearoarooIhowamo ngara,mongahapatihoki

11MemahitēneimahiingārāHāpatianakeirotoite wāhitapuoIhowā,otōkoutouAtua;kiawhakamarietiaai aIharairakitepatungatapuiiarā,iiarā,hei whakamaharaemanakohiaanakitearoarooIhowā,kia riromaiaiiaIaiiarā,iiarā,kiaritekitāuiwhakahauai.

12Metetangataemahianaitetahimahikireira,e haereereana,engakianaitanamara,ahakoairotoitona whare,itetahiatuwahiranei,metetangataetahuahiana, eekeanakirungaitetahikararehe,ehaereanairunga kaipukeitemoana,metetangataepatuana,ewhakamate anaraneiitetahimea,epatuanaitetahikararehe,itetahi manuranei,ehopuanaraneiitetahikararehe,itetahi manuranei,itetahiikaranei,metetangataenohopukuana, ewhawhaianaraneiingaHapati:

13KotetangataemahianaitētahioēneimeaiteHāpati, kamateia,kiawhakariteaaiengātamaaIharairangā Hāpati,kiaritekingāturemōngāHāpatiotewhenua,kia ritekitemeaituhituhiakingāpapa,ihomaineieiakiōku ringakiatuhituhiaeahaukiakoengātureongāwā,me ngāwāeriteanakitewehengaoōrātourā.Kuaotite kōreromōtewehengaongārā