Salmi ta’ Salamun INTRODUZZJONI Din il-kollezzjoni ta’ tmintax-il kanzunetta tal-gwerra hija rigal ta’ kittieb Semitiku antik. Il-manuskritt oriġinali tħassar iżda fortunatament it-traduzzjonijiet Griegi ġew ippreservati, u dan l-aħħar instabet verżjoni Sirjaka talistess kanzunetti u ġiet ippubblikata bl-Ingliż għall-ewwel darba fl-1909 minn Dr. Rendel Harris. Id-data tal-kitba tista' tiġi stabbilita f'nofs l-Ewwel Seklu QK għaliex it-tema ta' dawn il-kanzunetti hija dik talazzjonijiet ta' Pompey fil-Palestina u l-mewt tiegħu flEġittu fis-sena 48 QK. Dawn is-salmi kellhom pożizzjoni importanti u kienu ċċirkolati ħafna fil-Knisja bikrija. Huma spiss imsemmija fid-diversi Kodiċijiet u stejjer tal-ewwel ftit sekli tal-Era Kristjana. Aktar tard, intilfu minħabba raġunijiet inspjegabbli; u ġew irkuprati għall-użu tagħna biss wara li għaddew ħafna sekli. Minbarra l-valur letterarju tar-ritmu simili għat-tromba ta’ dawn il-versi, għandna hawn kapitlu ta’ storja antika kommoventi miktub minn xhud okulari. Pompej ġej millPunent. Huwa juża muntuni tal-batting fuq ilfortifikazzjonijiet. Is-suldati tiegħu jniġġsu l-artal. Huwa jinqatel fl-Eġittu wara karriera tal-biża’. Fil-“ġusti” ta’ dawn is-salmi naraw il-Fariżej; fil-“midinbin” naraw lisSadduċej. Hija epika ta’ poplu kbir fi kriżi kbira. KAPITLU 1 Għajjatt lill-Mulej meta kont fl-għawġ, Lil Alla meta l-midinbin kienu aggrediti. F'daqqa waħda nstemgħet quddiemi l-allarm tal-gwerra; Jien għedt, “Hu jismagħni, għax jien mimli bil-ġustizzja.” Ħsibt f’qalbi li kont mimli bis-sewwa, Għax kont sinjur u kont sirt għani fit-tfal. Il-ġid tagħhom infirex mad-dinja kollha, U l-glorja tagħhom sat-truf tad-dinja. Ġew eżaltati sal-kwiekeb; Qalu li qatt ma kienu se fannijiet. Imma saru arroganti fil-prosperità tagħhom, U ma kellhomx fehma, Dnubiethom kienu fil-moħbi, U lanqas jien ma kelli għarfien dwarhom.
It-trasgressjonijiet tagħhom marru aktar minn dawk talpagani ta’ qabilhom; Huma niġġsu għalkollox l-affarijiet qaddisin tal-Mulej. KAPITLU 2 Meta l-midneb tkabbart, b’daqqa ta’ muntun waqqa’ ħitan imsaħħa, U int ma żammejtux lura. Nazzjonijiet barranin telgħu fuq l-artal Tiegħek, Huma għafsuha b’kburija bis-sandli tagħhom; Għax ulied Ġerusalemm kienu kaxxew l-affarijiet imqaddsa tal-Mulej, Kien ipprofana bl-inġustizzji l-offerti ta’ Alla. Għalhekk qal: Warrbuhom 'il bogħod minni; Ma tqiesx quddiem Alla, Kien diżonorat għalkollox; L-ulied subien u bniet kienu f’jasar kbir, Issiġillat kien għonqhom, immarkat fost il-ġnus. Skont dnubiethom għamel magħhom, Għax Hu ħalliehom f’idejn dawk li rebħu. Hu dawwar wiċċu milli juri ħniena għalihom, Żgħażagħ u kbar u wliedhom flimkien; Għax kienu għamlu l-ħażen ilkoll kemm huma, billi ma semgħux. U s-smewwiet kienu rrabjati, U l-art mistmerrhom; Għax l-ebda bniedem fuqha ma kien għamel dak li għamlu huma, U l-art għarfet kollox Il-ġudizzji ġusti tiegħek, O Alla. Huma qajmu lil ulied Ġerusalemm biex jiġu mwaqqgħin għaċ-ċajt bi tpattija għall-prostituti li fiha; Kull passiġġiera daħal fid-dawl sħiħ tal-jum. Huma żżuffjettaw bin-nuqqasijiet tagħhom, kif kienu jagħmlu huma stess; Fid-dawl sħiħ tal-jum kixfu l-ħtija tagħhom. U l-bniet ta’ Ġerusalemm ġew imniġġsa skont il-ġudizzju tiegħek, Għax kienu niġġsu lilhom infushom b’kopulazzjoni mhux naturali. Jien imweġġa’ f’qalbi u f’qalbi minħabba dawn l-affarijiet. U madankollu jien niġġustifikak, O Alla, b’qalb retta, Għax fil-ġudizzji tiegħek tidher il-ġustizzja tiegħek, O Alla. Għax int ħallast lill-midinbin skont għemilhom, Iva, skont dnubiethom, li kienu ħżiena ħafna. Inti kixef dnubiethom, biex il-ġudizzju tiegħek ikun manifest;
Salmi ta’ Salamun
Int qeredt it-tifkira tagħhom mill-art. Alla hu mħallef ġust, U ma jħares lejn ħaddieħor.
Lil Alla li jistħoqqlu t-tifħir. Kanta u kun imqajjem kontra l-qawmien Tiegħu, Għax tajjeb hu salm kantat lil Alla minn qalb ferħana.
Għax il-ġnus żebilħu lil Ġerusalemm, u tgħaffġuha; Is-sbuħija tagħha ġiet imkaxkra 'l isfel mit-tron tal-glorja. Libset ilbies tax-xkejjer minflok ilbies sabiħ, Kellha ħabel madwar rasha minflok kuruna. Hi neħħiet id-djadema glorjuża li Alla kien poġġieha fuqha, B’diżunur ġiet mitfugħa s-sbuħija tagħha mal-art.
Il-ġusti jiftakru fil-Mulej f’kull ħin, B’radd il-ħajr u dikjarazzjoni tat-tjieba tal-ġudizzji talMulej. Il-ġust ma jistmerrx it-twiddib tal-Mulej; Ir-rieda tiegħu hija dejjem quddiem il-Mulej. Il-ġust jitfixkel u jżomm lill-Mulej ġust: Jaqa’ u joqgħod attent x’se jagħmillu Alla; Hu jfittex minn fejn se tiġi l-ħelsien tiegħu. Is-sodizza tal-ġusti ġejja minn Alla, il-ħellies tagħhom; Ma joqgħodx fid-dar tal-ġust dnub fuq dnub. Il-ġust ifittex kontinwament daru, Biex ineħħi għalkollox l-ħażen kollu li għamel bl-iżball. Huwa jagħmel tpattija għad-dnubiet tal-injoranza billi jsum u jbati ruħu, U l-Mulej iqis bla ħtija lil kull raġel twajjeb u lil daru. Il-midneb jitfixkel u jisħet ħajtu Il-jum meta tnissel, u t-tbatija ta’ ommu. Hu jżid dnubiet ma’ dnubiet, waqt li jibqa’ ħaj; Jaqa’—verament gravi hi l-waqgħa tiegħu—u ma jqumx aktar. Il-qerda tal-midneb hija għal dejjem, U ma jibqax mfakkar meta l-ġust jiġi miżjur. Din hija s-sehem tal-midinbin għal dejjem.
U rajt u tlabt lill-Mulej u għedtlu: Għal żmien twil biżżejjed, Mulej, idek kienet tqila fuq Iżrael, biex iġġib il-ġnus fuqhom. Għax għamlu pjaċir bla ħniena b’rabja u rabja qalila; U jagħmlu tmiem għalkollox, sakemm Int, Mulej, ma ċċanfarhomx fil-korla Tiegħek. Għax ma għamlux dan biż-żelu, iżda bix-xewqa tar-ruħ, Iferrgħu l-korla tagħhom fuqna bil-ħsieb li jisirqu. La tittardjax, O Alla, biex tħallashom fuq rashom, Biex idawwar il-kburija tad-dragun f'diżunur. U ma kellix wisq żmien nistenna qabel ma Alla wrieni linsolenti Maqtul fuq il-muntanji tal-Eġittu, Mistimu inqas mill-inqas wieħed, fuq l-art u fuq il-baħar; Ġismu wkoll, miġjub 'l hawn u 'l hinn fuq il-mewġ b'ħafna insolenza, Mingħajr ħadd ma jidfnu, għax kien ċaħadh bid-diżunur. Ma rriflettax li kien bniedem, U ma rriflettiex fuq dan tal-aħħar; Huwa qal: Jiena se nkun sid l-art u l-baħar; U ma għarafx li Alla hu l-kbir, Setgħan fis-saħħa kbira Tiegħu. Huwa s-sultan tas-smewwiet, U jiġġudika slaten u saltniet. Huwa Hu li jqegħedni fil-glorja, U jniżżel lis-suppervi għall-qerda ta’ dejjem fl-għajb, Għax ma kinux jafuh. U issa araw, prinċpijiet tad-dinja, il-ġudizzju tal-Mulej, Għax sultan kbir u ġust hu, li jiġġudika kulma hemm taħt is-sema. Bierku lil Alla, intom li tibżgħu mill-Mulej bl-għerf, Għax il-ħniena tal-Mulej tkun fuq dawk li jibżgħu minnu, fil-Ġudizzju; Biex jiddistingwi bejn il-ġust u l-midneb, U ħallas lill-midinbin għal dejjem skont għemilhom; U ħenn għall-ġust, u eħilsu mit-tbatija tal-midneb, U jħallas lill-midneb għal dak li għamel lill-ġust. Għax il-Mulej hu tajjeb ma’ dawk li jsejħulu bis-sabar, Jagħmel skont il-ħniena Tiegħu mal-qaddejja tiegħu, Iwaqqagħhom il-ħin kollu quddiemu bis-saħħa. Imbierek il-Mulej għal dejjem quddiem il-qaddejja tiegħu. KAPITLU 3 Għaliex torqod, ruħ tiegħi, U ma tbierekx lill-Mulej? Kanta għanja ġdida,
Imma dawk li jibżgħu mill-Mulej iqumu għall-ħajja ta’ dejjem, U ħajjithom tkun fid-dawl tal-Mulej, u ma tintemm qatt aktar. KAPITLU 4 Għalhekk qiegħed bilqiegħda int, raġel profan, fil-kunsill tat-twajbin, Billi qalbek hija 'l bogħod mill-Mulej, Tipprovoka bin-nuqqasijiet lil Alla ta’ Iżrael? Stravaganti fid-diskors, stravaganti fid-dehra ta’ barra lil hinn mill-bnedmin kollha, Hu dak li hu sever fid-diskors tiegħu meta jikkundanna lmidinbin fil-ġudizzju. U idu l-ewwel fuqu bħallikieku aġixxa biż-żelu, U madankollu hu nnifsu ħati fir-rigward ta’ ħafna dnubiet u ta’ nuqqas ta’ rispett. Għajnejh huma fuq kull mara bla distinzjoni; Ilsienu jigdeb meta jagħmel kuntratt b’ġurament. Bil-lejl u bil-moħbi jidneb bħallikieku ma jidhirx, B’għajnejh ikellem lil kull mara b’patti ħżiena. Huwa ħfief biex jidħol f’kull dar bil-ferħ bħallikieku bla ħabi. Ħa jneħħi Alla lil dawk li jgħixu fl-ipokresija filkumpanija tat-twajbin, Anke l-ħajja ta’ wieħed bħal dan bit-taħsir tal-ġisem tiegħu u l-faqar. Ħalli Alla jikxef l-għemejjel ta’ dawk li jogħġbu lin-nies, L-għemejjel ta’ wieħed bħal dan bid-daħq u t-tmaqdir; Biex it-twajbin iqisu ġust il-ġudizzju ta’ Alla tagħhom, Meta l-midinbin jitneħħew minn quddiem il-ġusti, Anke min jogħġob lill-bniedem u li jgħid il-liġi b’qerq.
Salmi ta’ Salamun
U għajnejhom huma ffissati fuq kull dar ta’ raġel li għadha fis-sigurtà, Biex ikunu jistgħu, bħas-Serp, jeqirdu l-għerf ta’... bi kliem dawk li jiksru l-liġi, Kliemu qarrieq biex iwettaq ix-xewqa ħażina tiegħu. Hu qatt ma jieqaf ixerred familji bħallikieku kienu orfni, Iva, hu jħarbat dar minħabba x-xewqa ħażina tiegħu. Iqarraq bil-kliem, jgħid: “M’hemm ħadd li jara jew jiġġudika.” Jimla dar waħda bil-ħażen, U mbagħad għajnejh huma ffissati fuq id-dar li jmiss, Li teqridha bi kliem li jagħti l-ġwienaħ lix-xewqa. Madankollu b’dawn kollha ruħu, bħal Xeol, mhix mimlijin. Ħalli s-sehem tiegħu, Mulej, ikun diżonorat quddiemek; Ħa joħroġ jitniehed, u jerġa’ lura d-dar misħut. Ħalli ħajtu tgħaddi fl-uġigħ, fil-faqar, u fil-bżonn, O Mulej; Ħalli l-irqad tiegħu jkun mimli wġigħ u l-qawmien tiegħu bit-taħwid. Ħalli l-irqad jitneħħa minn għajnejh bil-lejl; Ħallih ifalli b’mod diżonorabbli f’kull xogħol ta’ idejh. Ħallih jiġi lura d-dar b’idejh vojta, U daru tkun vojta minn kull ma bih seta’ jissodisfa l-aptit tiegħu. Ħalli x-xjuħija tiegħu tgħaddi fis-solitudni bla tfal sakemm jitneħħa bil-mewt. Ħalli l-laħam ta’ dawk li jogħġbu lill-irġiel jinqasam millbhejjem selvaġġi, U ħalli l-għadam tal-ħżiena jimtedd diżonurat quddiem ixxemx. Ħalli ċ-ċawl iqaċċtu għajnejn l-ipokriti. Għax ħarbtu ħafna djar ta’ nies, fid-diżunur, U xerridhom fix-xewqa tagħhom; U ma ftakrux f’Alla, Lanqas ma beża’ lil Alla f’dawn l-affarijiet kollha; Imma huma qanqlu l-korla ta’ Alla u irritawh. Jalla jneħħihom minn fuq l-art, Għax bil-qerq qarraqu bl-erwieħ ta’ dawk bla difetti. Henjin dawk li jibżgħu mill-Mulej fl-integrità tagħhom; Il-Mulej jeħlishom mill-irġiel qarrieqa u l-midinbin, U eħlisna minn kull tfixkil tal-ħżiena. Ħa jeqred Alla lil dawk li b’insolenza jagħmlu kull ħażen, Għax imħallef kbir u setgħan hu l-Mulej Alla tagħna fittjieba. Ħa tkun il-ħniena tiegħek, Mulej, fuq dawk kollha li jħobbuk. KAPITLU 5 Mulej Alla, jiena nfaħħar ismek bil-ferħ, F’nofs dawk li jafu l-ġudizzji ġusti tiegħek. Għax Int tajjeb u ħanin, il-kenn tal-foqra; Meta ngħajjatlek, tinjoranix fis-skiet. Għax ħadd ma jieħu priża mingħand raġel setgħan; Min, mela, jista’ jieħu xi ħaġa minn dak li ħlaqt, jekk ma tagħtihx Int stess? Għax il-bniedem u sehmu jinsabu quddiemek fil-miżien;
Ma jistax iżid ma’, biex ikabbar, dak li ġie preskritt minnek. O Alla, meta nkunu fid-dwejjaq insejħulek għall-għajnuna, U ma twarrabx it-talba tagħna, għax inti Alla tagħna. Tħallix idek tqila fuqna, Li ma nidinbux bilfors. Anke jekk ma terġax iddaħħalniex, aħna ma nibqgħux 'il bogħod; Imma għandek niġu. Għax jekk inkun bil-ġuħ, lilek ngħajjat, O Alla; U Int tagħtini. Int titma’ l-għasafar u l-ħut, Billi tagħti x-xita lill-isteppi biex tinbet il-ħaxix aħdar, Allura biex tipprepara l-għalf fl-isteppa għal kull ħaġa ħajja; U jekk ikunu bil-ġuħ, lejk jerfgħu wiċċhom. Slaten u ħakkiema u popli Inti titma’, O Alla; U min hu l-għajnuna tal-foqra u l-fqir, jekk mhux Int, Mulej? U Int tisma’—għax min hu tajjeb u ġentili ħliefek?— Tferraħ ir-ruħ tal-umli billi tiftaħ idejk bil-ħniena. It-tjubija tal-bniedem tingħata kontra qalbu u ...; U jekk jirrepetiha mingħajr ma jgerger, anke dan ikun meraviljuż. Imma d-don Tiegħek hu kbir fit-tjubija u l-għana, U min it-tama tiegħu hija mqiegħda fik ma jonqosx iddoni. Fuq l-art kollha hi l-ħniena tiegħek, Mulej, fit-tjieba. Hieni hu dak li Alla jiftakar fih meta jagħtih biżżejjed; Jekk raġel ikollu iżżejjed x’jagħmel, jidneb. Biżżejjed huma mezzi moderati bit-tjieba, U b’hekk il-barka tal-Mulej issir abbundanza bit-tjieba. Dawk li jibżgħu mill-Mulej jifirħu b’għotjiet tajbin, U t-tjubija tiegħek hi fuq Iżrael fis-saltna tiegħek. Imbierka l-glorja tal-Mulej, għax Hu s-sultan tagħna. KAPITLU 6 Hieni l-bniedem li qalbu hi determinata li ssejjaħ isem ilMulej; Meta jiftakar f’isem il-Mulej, ikun salvat. Il-mogħdijiet tiegħu huma magħmula mill-Mulej, U xogħlijiet idejh huma mħarsa mill-Mulej, Alla tiegħu. Dak li jara fil-ħolm ħażin tiegħu, ruħu ma titħawwadx; Meta jgħaddi minn xmajjar u mit-tħawwid tal-ibħra, ma jitbeżżax. Iqum minn raqdu, u jbierek isem il-Mulej: Meta qalbu tkun fil-paċi, ikanta f’isem Alla tiegħu, U jitlob lill-Mulej għad-dar kollha tiegħu. U l-Mulej jisma’ t-talba ta’ kull min jibża’ minn Alla, U kull talba tar-ruħ li tittama fih iwettqu l-Mulej. Imbierek il-Mulej, li juri ħniena ma’ dawk li jħobbuh bissinċerità.
Salmi ta’ Salamun
KAPITLU 7 Tagħmilx l-għammar tiegħek 'il bogħod minna, O Alla; Li ma jattakkawniex dawk li jobogħduna bla raġuni. Għax int ċaħdthom, O Alla; Tħallix saqajhom jirfsu fuq il-wirt qaddis tiegħek. Kastigana Int Stess fl-għoġob tajjeb Tiegħek; Imma tagħtuniex f’idejn il-ġnus; Għax, jekk tibgħat il-pesta, Int stess tajtha kmand dwarna; Għax Int ħanin, U ma tirrabjax sal-punt li teqridna. Sakemm ismek jgħammar fostna, aħna nsibu ħniena; U l-ġnus ma jegħlbux kontra tagħna. Għax Int it-tarka tagħna, U meta nsejħulek, Int tismagħna; Għax int se tħenn għal dejjem għan-nisel ta’ Iżrael U Int ma tiċħadhomx: Imma aħna se nkunu taħt il-madmad Tiegħek għal dejjem, U taħt il-virga tat-twiddib Tiegħek. Int issaħħaħna fil-ħin li tgħinna, Uri ħniena mad-dar ta’ Ġakobb fil-jum li fih wegħedthom li tgħinhom. KAPITLU 8 Widnejja smajt tbatija u ħoss ta’ gwerra, Il-ħoss tat-tromba jħabbar qtil u diżastru, Il-ħoss ta’ ħafna nies bħal ta’ riħ qawwi ħafna, Bħal tempesta b’nar qawwi li tinxtered fin-Negeb. U għedt f’qalbi, Żgur li Alla jiġġudikana; Nisma’ ħoss miexi lejn Ġerusalemm, il-belt qaddisa Ġenbejni nkisru b’dak li smajt, irkopptejja tregħdu; Qalbi mbeżżgħet, għadmi tħawwad bħall-kittien. Jiena għedt: Huma jistabbilixxu triqathom fis-sewwa. Ħsibt fuq il-ġudizzji ta’ Alla sa mill-ħolqien tas-sema u lart; Jiena żammejt lil Alla ġust fil-ġudizzji Tiegħu li ilhom minn żmien ilu. Alla kixef dnubiethom fid-dawl sħiħ tal-jum; L-art kollha saret taf il-ġudizzji ġusti ta’ Alla. F’postijiet sigrieti taħt l-art kienu jwettqu l-ħtija tagħhom biex jipprovokawh għall-korla; Huma ħolqu konfużjoni, iben ma’ omm u missier ma’ bint; Huma għamlu adulterju, kull raġel ma’ mart għajru. Huma kkonkludew pattijiet ma’ xulxin b’ġurament dwar dawn l-affarijiet; Serqu s-santwarju ta’ Alla, bħallikieku ma kien hemm ħadd li jivvendika ruħu. Huma mxew fuq l-artal tal-Mulej, ġejjin direttament minn kull xorta ta’ ħmieġ; U bid-demm mestrwali niġġsu s-sagrifiċċji, bħallikieku dawn kienu laħam komuni. Ma ħallew l-ebda dnub mhux magħmul, li fih ma qabżux lill-pagani. Għalhekk Alla ħallat magħhom spirtu ta’ tgergir; U tahom jixorbu tazza nbid mhux dilwit, biex jiskeru. Huwa ġab lil dak li ġej minn tarf l-art, li jolqot bil-qawwa; Hu ddikjara gwerra kontra Ġerusalemm, u kontra artha.
Il-prinċpijiet tal-pajjiż marru jiltaqgħu miegħu bil-ferħ: qalulu: Imbierka tkun it-triq tiegħek! Ejjew, idħlu fis-sliem. Għamlu t-toroq imħarbta saħansitra qabel ma daħal; Fetħu l-bibien ta’ Ġerusalemm, dawwaru l-ħitan tagħha. Bħalma missier jidħol fid-dar ta’ wliedu, hekk daħal Ġerusalemm fis-sliem; Huwa stabbilixxa saqajh hemmhekk f'sigurtà kbira. Hu ħa l-fortizzi tagħha u s-swar ta’ Ġerusalemm; Għax Alla nnifsu mexxieh fis-sigurtà, waqt li huma mxew. Hu qered il-prinċpijiet tagħhom u lil kull min kellu parir għaqli; Hu xerred id-demm tal-abitanti ta’ Ġerusalemm, bħallilma tan-nuqqas ta’ ndafa. Huwa ħa lil uliedhom subien u bniet, li kienu nislu fittinġis. Għamlu skont in-nuqqas ta’ ndafa tagħhom, bħalma kienu għamlu missirijiethom: Huma niġġsu lil Ġerusalemm u l-affarijiet li kienu kkonsagrati għal isem Alla. Imma Alla wera lilu nnifsu ġust fil-ġudizzji tiegħu fuq ilġnus tad-dinja; U l-qaddejja twajbin ta’ Alla huma bħal ħrief innoċenti f’nofshom. Jixraqlu t-tifħir il-Mulej li jiġġudika l-art kollha fit-tjieba tiegħu. Ara, issa, O Alla, int wrejtna l-ġudizzju tiegħek fis-sewwa tiegħek; Għajnejna raw il-ġudizzji tiegħek, O Alla. Iġġustifikajna ismek li hu onorat għal dejjem; Għax int l-Alla tas-sewwa, li tiġġudika lil Iżrael bittwiddib. Dawwar, O Alla, il-ħniena tiegħek fuqna, u ħenn għalina; Iġbru flimkien l-imxerrdin ta’ Iżrael, bil-ħniena u t-tjieba; Għax il-fedeltà tiegħek magħna, U għalkemm aħna webbsin rasna, xorta waħda Int ittwiddib tagħna; La tinjoranax, Alla tagħna, li ma jibilgħuniex il-ġnus, bħallikieku ma hemm ħadd min jeħlisna. Imma Int Alla tagħna mill-bidu, U fik hija mqiegħda t-tama tagħna, Mulej; U aħna ma nitbiegħdux minnek, Għax tajbin huma l-ġudizzji tiegħek fuqna. Tagħna u ta’ wliedna tkun l-għoġba tiegħek għal dejjem; Mulej, Salvatur tagħna, qatt ma niċċaqalqu aktar. Il-Mulej jistħoqqlu t-tifħir għall-ġudizzji tiegħu b’fomm dawk li huma twajbin għalih; U mbierek Iżrael mill-Mulej għal dejjem. KAPITLU 9 Meta Iżrael ittieħed ilsir f’art barranija, Meta tbiegħdu mill-Mulej li fdiehom, Huma ġew imkeċċija mill-wirt, li l-Mulej kien tahom. Fost kull ġens kien hemm dawk ta’ Iżrael imxerrda skont il-kelma ta’ Alla,
Salmi ta’ Salamun
Biex tkun iġġustifikat, O Alla, fil-ġustizzja tiegħek minħabba n-nuqqasijiet tagħna: Għax Int imħallef ġust fuq il-popli kollha tad-dinja. Għax mill-għarfien Tiegħek ħadd minn dawk li jagħmlu linġustizzja ma jista’ jinħeba, U l-għemejjel ġusti ta’ dawk li huma twajbin Tiegħek qegħdin quddiemek, O Mulej; Fejn, mela, jista’ bniedem jinħeba mill-għarfien Tiegħek, O Alla? Xogħlijietna huma soġġetti għall-għażla u l-qawwa tagħna stess Li nagħmlu t-tajjeb jew il-ħażin f’għemil idejna; U fit-tjieba tiegħek inti żżur lil ulied il-bnedmin. Min jagħmel is-sewwa jaħżen ħajtu mal-Mulej; U min jagħmel il-ħażin jitlef ħajtu għall-qerda; Għax il-ġudizzji tal-Mulej jingħataw bis-sewwa lil kull bniedem u lil daru. Ma’ min int tajjeb, O Alla, ħlief ma’ dawk li jsejħu lillMulej? Hu jnaddaf ruħ mid-dnubiet meta tagħmel qrar, meta tagħmel rikonoxximent; Għax il-mistħija hi fuqna u intom fuq wiċċna minħabba dawn l-affarijiet kollha. U lil min jaħfer id-dnubiet, ħlief lil dawk li dinbu? Inti tbierek lill-ġusti, u ma twiddibhomx għad-dnubiet li għamlu; U t-tjubija tiegħek hija fuq dawk li jidinbu, meta jindmu. Issa, inti Alla tagħna, u aħna l-poplu li inti ħabbejt: Ara u ħenn, Alla ta’ Iżrael, għax aħna tiegħek; U tneħħix il-ħniena Tiegħek minna, li ma jattakkawniex. Għax int għażilt in-nisel ta’ Abraham fost il-ġnus kollha, U tajt ismek fuqna, Mulej, U Int ma tiċħadniex għal dejjem. Int għamilt patt ma’ missirijietna dwarna; U nittamaw fik, meta ruħna ddur lejk. Il-ħniena tal-Mulej tkun fuq id-dar ta’ Iżrael għal dejjem ta’ dejjem.
Is-salvazzjoni tal-Mulej tkun fuq id-dar ta’ Iżrael għallhena ta’ dejjem!
KAPITLU 10
Jalla Alla jneħħi mill-innoċenti xofftejn il-ħatja billi jġibhom fil-bżonn U ħa jixtered l-għadam ta’ dawk li jgħajjru ’l bogħod minn dawk li jibżgħu mill-Mulej! Fin-nar jaqbad imut l-ilsien kalunnjuż 'il bogħod mittwajbin! Jalla l-Mulej iħares ir-ruħ kwieta li tobgħod lil dawk li mhumiex ġusti; U jalla l-Mulej isaħħaħ il-bniedem li jsegwi l-paċi fid-dar. Is-salvazzjoni tal-Mulej tkun fuq Iżrael, qaddej tiegħu, għal dejjem; U ħa jgħibu l-midinbin flimkien quddiem il-Mulej; Imma ħa jirtu l-wegħdiet tal-Mulej dawk li huma twajbin fil-Mulej.
Hieni l-bniedem li l-Mulej jiftakru bit-twiddib, U lil min iżomm lura mit-triq tal-ħażen b’daqqiet Biex jitnaddaf mid-dnub, biex dan ma jitmultiplikax. Min iħejji dahru għall-daqqa jitnaddaf, Għax il-Mulej hu tajjeb ma’ dawk li jissaportu t-twiddib. Għax Hu jiddritta t-triqat tal-ġusti, U ma jħawwadhomx bit-twiddib Tiegħu. U l-ħniena tal-Mulej hija fuq dawk li jħobbuh fis-sewwa, U l-Mulej jiftakar fil-qaddejja tiegħu bil-ħniena. Għax ix-xhieda tinsab fil-liġi tal-patt etern, It-testimonjanza tal-Mulej tinsab fuq it-triqat tal-bnedmin fiż-żjara Tiegħu. Ġust u twajjeb hu l-Mulej tagħna fil-ġudizzji tiegħu għal dejjem, U Iżrael għandu jfaħħar isem il-Mulej bil-ferħ. U t-twajbin għandhom jagħtu ħajr fl-assemblea tal-poplu; U Alla jkollu ħniena fuq il-foqra fil-ferħ ta’ Iżrael; Għax Alla hu tajjeb u ħanin għal dejjem, U l-ġemgħat ta’ Iżrael għandhom jigglorifikaw isem ilMulej.
KAPITLU 11 Doqqu t-tromba f’Sijon biex isejħu l-qaddisin, Xandru f’Ġerusalemm leħen min iħabbar l-aħbar it-tajba; Għax Alla kellu ħniena minn Iżrael meta żarhom. Oqgħod fuq l-għoli, Ġerusalemm, u ara lil uliedek, Mill-Lvant u mill-Punent, miġbura flimkien mill-Mulej; Mit-Tramuntana ġejjin bil-ferħ ta’ Alla tagħhom, Mill-gżejjer 'il bogħod Alla ġabarhom. Muntanji għoljin Hu niżżelhom f’pjanura; L-għoljiet ħarbu fid-daħla tagħhom. L-imsaġar tawhom kenn hekk kif għaddew minn ħdejhom; Kull siġra b’riħa tfuħ li Alla ġiegħelhom tnibbet, Biex Iżrael jgħaddi fil-viżta tal-glorja ta’ Alla tagħhom. Ilbes, Ġerusalemm, l-ilbies glorjuż tiegħek; Lesti l-libsa qaddisa tiegħek; Għax Alla qal il-ġid lil Iżrael, għal dejjem ta’ dejjem. Ħa jagħmel il-Mulej dak li qal dwar Iżrael u Ġerusalemm; Ħa jqajjem il-Mulej lil Iżrael bl-isem glorjuż tiegħu. Il-ħniena tal-Mulej tkun fuq Iżrael għal dejjem ta’ dejjem. KAPITLU 12 Mulej, eħles ruħi mill-bniedem ħażin u bla liġi, Mill-ilsien li hu bla liġi u kalunnjuż, u li jitkellem gideb u qerq. Kliem ilsien il-ħażin imħawwad b’ħafna modi, Anke bħal fost poplu nar li jaħraq is-sbuħija tagħhom. Għalhekk jieħu gost jimla d-djar b’ilsien giddieb, Biex jaqtgħu s-siġar tal-ferħ li jqabbdu n-nar lil dawk li jiksru, Li tinvolvi familji fi gwerra permezz ta’ xofftejn kalunnjużi.
KAPITLU 13 Il-lemin tal-Mulej għattitni; Il-leminija tal-Mulej ħelsitna. Id-driegħ tal-Mulej salvana mix-xabla li għaddiet minn ġo fiha, Mill-ġuħ u l-mewt tal-midinbin. Bhejjem kerha ġrew fuqhom: Bis-snien tagħhom qatgħu ġisimhom,
Salmi ta’ Salamun
U bil-molari tagħhom farrku l-għadam tagħhom. Imma minn dawn l-affarijiet kollha l-Mulej ħelisna. Il-ġust kien imnikket minħabba l-iżbalji tiegħu, Biex ma jittieħedx flimkien mal-midinbin; Għax tal-biża’ hi t-twaqqigħ tal-midneb; Imma xejn minn dawn il-ħwejjeġ kollha ma jmiss lill-ġust. Għax mhux l-istess it-twiddib tal-ġusti għal dnubiet magħmula fl-injoranza, U t-twaqqigħ tal-midinbin. Il-ġust jiġi mċanfar bil-moħbi, Biex il-midneb ma jifraħx bil-ġust. Għax Hu jikkoreġi lill-ġust bħal iben il-maħbub. U l-kastig tiegħu hu bħal dak ta’ wieħed mill-ewwel imwieled. Għax il-Mulej iħares lill-qaddejja tiegħu, U jħassar l-iżbalji tagħhom bit-twiddib Tiegħu. Għax ħajja l-ġusti tibqa’ għal dejjem; Iżda l-midinbin jittieħdu għall-qerda,, U ma jkunx hemm aktar tifkira tagħhom. Imma fuq it-twajbin hija l-ħniena tal-Mulej, U fuq dawk li jibżgħu minnu l-ħniena tiegħu. KAPITLU 14 Fidil hu l-Mulej ma’ dawk li jħobbuh fis-sewwa, Lil dawk li jissaportu t-twiddib Tiegħu, Għal dawk li jimxu fit-tjieba tal-kmandamenti Tiegħu, Fil-liġi li Hu ordnalna biex ngħixu. Dawk li huma qaddisin lejn il-Mulej jgħixu biha għal dejjem; Il-Ġenna tal-Mulej, is-siġar tal-ħajja, huma t-twajbin Tiegħu. It-tħawwil tagħhom għandu l-għeruq tiegħu għal dejjem; Ma jinqalgħux tul il-jiem kollha tas-sema: Għax il-porzjon u l-wirt ta’ Alla hu Iżrael. Imma mhux hekk huma l-midinbin u dawk li jiksru l-liġi, Li jħobbu l-ġurnata qasira li jqattgħu flimkien mad-dnub tagħhom; L-għaxqa tagħhom tinsab fit-taħsir li jgħaddi malajr, U ma jiftakrux f'Alla. Għax it-triqat tal-bnedmin huma magħrufa quddiemu f’kull żmien, U Hu jaf is-sigrieti tal-qalb qabel ma jseħħu. Għalhekk wirthom hu Xeol u dlam u qerda U ma jinstabux fil-jum li l-ġusti jiksbu ħniena; Imma dawk li huma twajbin lejn il-Mulej jirtu l-ħajja filferħ. KAPITLU 15 Meta kont fl-inkwiet sejjaħt isem il-Mulej, Ttamajt fl-għajnuna ta’ Alla ta’ Ġakobb u ġejt salvat; Għax it-tama u l-kenn tal-foqra inti, O Alla. Għax min, O Alla, hu b’saħħtu jekk mhux biex jirringrazzjak fis-sewwa? U fejn hu bniedem qawwi ħlief billi jrodd ħajr lil ismek? Salm ġdid b’għanja fil-ferħ tal-qalb, Il-frott tax-xufftejn bl-istrument imżejjen sew tal-ilsien, L-ewwel frott tax-xufftejn minn qalb twajba u ġusta-Min joffri dawn l-affarijiet qatt ma jitħawwad mill-ħażen; Il-fjamma tan-nar u l-korla kontra l-ħżiena ma jmissuhx,
Meta joħroġ minn quddiem wiċċ il-Mulej kontra lmidinbin, Biex jeqred il-ġid kollu tal-midinbin, Għax il-marka ta’ Alla hi fuq il-ġusti biex ikunu jistgħu jiġu salvati. Il-ġuħ, ix-xabla u l-pesta jkunu ’l bogħod mill-ġusti, Għax jaħarbu 'l bogħod mit-twajbin bħal irġiel imfittxija fil-gwerra; Iżda huma jiġru wara l-midinbin u jilħquhom, U dawk li jagħmlu l-ħażen ma jaħarbux mill-ġudizzju ta’ Alla; Bħalma se jinqabdu minn għedewwa mħarrġa fil-gwerra, Għax il-marka tal-qerda tinsab fuq ġbinihom. U l-wirt tal-midinbin hu qerda u dlam, U l-ħtija tagħhom issegwihom sal-Art ta’ taħt. Wirthom ma jinstabx minn uliedhom, Għax id-dnubiet se jħarbtu djar il-midinbin. U l-midinbin jintilfu għal dejjem f’jum il-ġudizzju talMulej, Meta Alla jżur l-art bil-ġudizzju Tiegħu. Imma dawk li jibżgħu mill-Mulej isibu ħniena fih, U jgħixu bil-ħniena ta’ Alla tagħhom; Imma l-midinbin jitħassru għal dejjem. KAPITLU 16 Meta ruħi kienet raqdet 'il bogħod mill-Mulej, kont kważi niżel fil-ħofra, Meta kont 'il bogħod minn Alla, ruħi kienet kważi mxerrda għall-mewt, Kont qrib il-bibien ta’ Sheol mal-midinbin, Meta ruħi telqet mill-Mulej, Alla ta’ Iżrael... Ma kienx għenni l-Mulej bil-ħniena ta’ dejjem tiegħu. Nifidni, bħalma jinfid żiemel, biex naqdih, Is-salvatur u l-għajnuna tiegħi salvani f’kull ħin. Nirringrazzjak, O Alla, għax għentni għas-salvazzjoni tiegħi; U ma qgħadtnix mal-midinbin għall-qerda tiegħi. Tneħħix il-ħniena tiegħek minni, O Alla, Lanqas it-tifkira tiegħek minn qalbi sakemm immut. Ħakmini, O Alla, u żommni lura mid-dnub ħażin, U minn kull mara ħażina li tfixkel lis-sempliċi. U tħallix is-sbuħija ta’ mara bla liġi tqarraqni, Lanqas xi ħadd li hu suġġett għal dnub bla profitt. Waqqaf quddiemek għemejjel idejja, U żomm triqti fit-tifkira fik. Ipproteġi lsieni u xofftej bi kliem is-sewwa; Rabja u korla bla raġuni biegħdu minni. It-tgergir, u n-nuqqas ta’ paċenzja fit-tbatija, neħħihom 'il bogħod minni Meta, jekk nidneb, Inti tikkastigani biex nerġa' lura għandek. Imma b’rieda tajba u ferħ sostni ruħi; Meta Int issaħħaħ ruħi, dak li jingħatali jkun biżżejjed għalija. Għax jekk ma tagħtix is-saħħa, Min jista’ jissaporti l-kastig bil-faqar? Meta raġel jiġi mċanfar permezz tal-korruzzjoni tiegħu, It-tiġrib tiegħek tiegħu jinsab f’ġismu u fit-tbatija tal-faqar.
Salmi ta’ Salamun
Jekk il-ġust jissaporti f’dawn il-provi kollha, jirċievi ħniena mingħand il-Mulej. KAPITLU 17 Mulej, inti s-Sultan tagħna għal dejjem ta’ dejjem, Għax fik, O Alla, ruħna tiffaħħar. Kemm huma twal il-jiem tal-ħajja tal-bniedem fuq l-art? Bħalma huma l-jiem tiegħu, hekk hi t-tama mqiegħda fuqu. Imma aħna nittamaw f’Alla, il-ħelsien tagħna; Għax il-qawwa ta’ Alla tagħna hija għal dejjem bil-ħniena, U s-saltna ta’ Alla tagħna hija għal dejjem fuq il-ġnus filġudizzju. Int, Mulej, għażilt lil David biex ikun sultan fuq Iżrael, U ħliftlu dwar nislu li qatt ma kellha tiġġarraf saltnatu quddiemek. Imma, minħabba dnubietna, il-midinbin qamu kontrina; Huma attakkawna u keċċewna 'l barra; Dak li ma kontx wegħedthom, ħaduh mingħandna bilvjolenza. Bl-ebda mod ma gglorifikaw ismek onorabbli; Huma waqqfu monarkija dinjija minflok dik li kienet leċċellenza tagħhom; Huma qerdu t-tron ta’ David b’arroganza turruża. Imma int, O Alla, waqqajthom, u neħħejt iż-żerriegħa tagħhom mill-art, F’dak qam kontrihom raġel li kien barrani għar-razza tagħna. Skont dnubiethom ħallasthom, O Alla; Sabiex ġralhom skont għemilhom. Alla ma wriehom l-ebda ħniena; Hu fittex niselhom u ma ħalla lil ħadd minnhom ħieles. Fidil hu l-Mulej fil-ġudizzji kollha tiegħu Li Hu jagħmel fuq l-art. Il-ħażin ħerba artna u ħadd ma kien jgħammar fiha, Qerdu liż-żgħar u lill-kbar u lil uliedhom flimkien. Fil-qilla tar-rabja Tiegħu bagħathom lejn il-punent, U Hu kixef lill-ħakkiema tal-art bla ħniena għat-tmaqdir. Billi kien barrani, l-għadu aġixxa b’kburija, U qalbu kienet barranija minn Alla tagħna. U kull ma għamel f’Ġerusalemm, Kif ukoll il-ġnus fil-bliet lill-allat tagħhom. U wlied il-patt f’nofs il-popli mħalltin qabżuhom filħażen. Ma kien hemm ħadd fosthom li wettaq ħniena u verità f’nofs Ġerusalemm. Dawk li kienu jħobbu s-sinagogi tat-twajbin ħarbu minnhom, Bħal għasafar tal-bejt li jtiru mill-bejta tagħhom. Huma mxew fid-deżerti biex ħajjithom tkun salvata millħsara, U prezzjuż f’għajnejn dawk li kienu jgħixu barra kien kull min ħarab ħaj minnhom. Madwar l-art kollha ġew imxerrdin minn nies bla liġi. Għax is-smewwiet żammew ix-xita milli tinżel fuq l-art, Twaqqfu l-għejun li kienu joħorġu perenni mill-abbissijiet, li kienu jinżlu minn muntanji għoljin.
Għax ma kien hemm ħadd fosthom li għamel it-tjieba u lġustizzja; Mill-kbir fosthom sal-iżgħar fosthom ilkoll kienu midinbin; Is-sultan kien trasgressur, u l-imħallef diżubbidjenti, u lpoplu midneb. Ara, Mulej, u qajjem għalihom is-sultan tagħhom, bin David, Fiż-żmien li fih tara, O Alla, biex isaltan fuq Iżrael, qaddej tiegħek. U żammih bis-saħħa, biex ikun jista’ jfarrak ħakkiema inġusti, U biex inaddaf lil Ġerusalemm mill-ġnus li jgħaffġuha għall-qerda. Bl-għaqal u bis-sewwa jkeċċi l-midinbin mill-wirt, Huwa jeqred il-kburija tal-midneb bħal reċipjent talfuħħar. B’virga tal-ħadid se jkisser ġidhom kollu, Hu jeqred il-ġnus bla Alla bil-kelma ta’ fommu; Mal-ċanfira tiegħu jaħarbu l-ġnus minn quddiemu, U hu jċanfar lill-midinbin minħabba l-ħsibijiet ta’ qalbhom. U jiġbor flimkien poplu qaddis, li jmexxih fis-sewwa, U hu għandu jiġġudika t-tribujiet tal-poplu li ġie mqaddes mill-Mulej Alla tiegħu. U ma jħallix aktar l-inġustizzja toqgħod fosthom, Lanqas ma jgħammar magħhom ħadd li jaf il-ħażen, Għax hu jagħrafhom, li lkoll huma wlied Alla tagħhom. U għandu jqassamhom skont it-tribujiet tagħhom fuq l-art, U la barrani u lanqas barrani ma għandu jgħammar aktar magħhom. Hu jiġġudika l-popli u l-ġnus bl-għerf tal-ġustizzja tiegħu. Selah. U se jkollu l-ġnus pagani biex jaqduh taħt il-madmad tiegħu; U se jigglorifika lill-Mulej f’post fejn jidher fid-dinja kollha; U jnaddaf lil Ġerusalemm, u jqaddisha bħalma kien isir fil-qedem: Biex jiġu ġnus mit-truf tad-dinja biex jaraw il-glorja tiegħu, Ġibet bħala rigali lil uliedha li kienu tilfu minn sensihom. U biex tara l-glorja tal-Mulej, li biha Alla gglorifikaha. U jkun sultan ġust, mgħallem minn Alla, fuqhom, U ma jkun hemm l-ebda ħażen fi żmienu fosthom, Għax kulħadd ikun qaddis u s-sultan tagħhom ikun ilmidluk tal-Mulej. Għax ma jafdax fiż-żiemel u r-rikkieb u l-qaws, Lanqas ma għandu jimmultiplika għalih innifsu d-deheb u l-fidda għall-gwerra, Lanqas ma għandu jiġbor il-fiduċja minn kotra għal jum il-battalja. Il-Mulej innifsu hu s-sultan tiegħu, it-tama ta’ dak li hu setgħan permezz tat-tama tiegħu f’Alla. Il-ġnus kollha għandhom jibżgħu minnu, Għax hu se jolqot l-art bil-kelma ta’ fommu għal dejjem. Hu jbierek lill-poplu tal-Mulej bl-għerf u l-hena,
Salmi ta’ Salamun
U hu nnifsu jkun pur mid-dnub, sabiex ikun jista’ jmexxi poplu kbir. Hu jċanfar lill-ħakkiema, u jneħħi l-midinbin bil-qawwa tal-kelma tiegħu; U billi jistrieħ fuq Alla tiegħu, ma jitfixkilx matul jiem ħajtu kollha; Għax Alla jagħmlu qawwi permezz tal-Ispirtu qaddis Tiegħu, U għaqli permezz tal-ispirtu tal-fehma, bis-saħħa u ttjieba. U l-barka tal-Mulej tkun miegħu: ikun qawwi u ma jitfixkilx; It-tama tiegħu tkun fil-Mulej: min jista’ jegħleb kontrih? Hu jkun setgħan f’għemilu, u qawwi fil-biża’ ta’ Alla, Hu se jirgħa l-merħla tal-Mulej bil-fedeltà u bis-sewwa, U ma jħalli lil ħadd fosthom jitfixkel fil-mergħa tagħhom. Hu jmexxihom ilkoll fit-tajjeb, U ma jkun hemm l-ebda kburija fosthom li xi ħadd fosthom għandu jkun oppress. Din tkun il-maestà tas-sultan ta’ Iżrael li Alla jaf; Hu se jqajmu fuq id-dar ta’ Iżrael biex jikkoreġih. Kliemu jkunu iktar raffinati mid-deheb jiswa ħafna, laktar wieħed magħżul; Fl-assembleji hu se jiġġudika l-popli, it-tribujiet talqaddisin. Kliemu jkunu bħal kliem il-qaddisin f’nofs il-popli mqaddsa. Henjin dawk li għad ikunu f’dawk il-jiem, Billi jaraw ix-xorti tajba ta’ Iżrael li Alla se jġib fil-ġabra tat-tribujiet. Jalla l-Mulej iħaffef il-ħniena tiegħu fuq Iżrael! Jalla jeħlisna mill-ħmieġ ta’ għedewwa mhux qaddisin! Il-Mulej innifsu hu s-sultan tagħna għal dejjem ta’ dejjem. KAPITLU 18 Mulej, il-ħniena tiegħek hija fuq għemejjel idejk għal dejjem; It-tjubija tiegħek hi fuq Iżrael b’don għani. Għajnejk iħarsu lejhom, u ħadd minnhom ma jbati millbżonn; Widnejk jisimgħu t-talba mimlija tama tal-fqir. Il-ġudizzji tiegħek jitwettqu fuq l-art kollha bil-ħniena; U l-imħabba tiegħek hija lejn in-nisel ta’ Abraham, ulied Iżrael. Il-kastig tiegħek huwa fuqna bħal fuq l-ewwel imwieled, l-iben uniġenitu, Biex idawwar ir-ruħ ubbidjenti lura mill-bluha li ssir flinjoranza. Jalla Alla jnaddaf lil Iżrael minn jum il-ħniena u l-barka, Kontra l-jum tal-għażla meta Henjin ikunu dawk li jkunu f’dawk il-jiem, Hu jġib lura l-midluk tiegħu. Għax jaraw it-tjieba tal-Mulej li se jwettaq għallġenerazzjoni li ġejja, Taħt il-virga tat-twaħħid tal-midluk tal-Mulej fil-biża’ ta’ Alla tiegħu, Fl-ispirtu tal-għerf u t-tjieba u s-saħħa; Biex imexxi lil kull bniedem fl-għemejjel tas-sewwa bilbiża’ ta’ Alla, Biex jistabbilihom kollha quddiem il-Mulej,
Ġenerazzjoni tajba li tgħix fil-biża’ ta’ Alla fi jiem ilħniena. Selah. Kbir u glorjuż hu Alla tagħna, li jgħammar fl-ogħla tassmewwiet. Huwa Hu li stabbilixxa fil-mogħdijiet tagħhom id-dwal tas-sema biex jiddeterminaw l-istaġuni minn sena għal sena, U ma tbiegħdux mit-triq li Hu ħatarhom. Fil-biża’ ta’ Alla jsegwu triqthom kuljum, Mill-jum li Alla ħalaqhom u għal dejjem. U ma żbaljawx minn dakinhar li ħalaqhom. Minn ġenerazzjonijiet antiki ma rtirawx minn triqthom, Sakemm Alla ma kkmandahomx hekk jagħmlu bil-kmand tal-qaddejja Tiegħu.